عبدالفتاح عبدالمقصود

محتویات

زندگی نامه

عبدالفتاح عبدالمقصود، در تاریخ ۱۰ ژوئن ۱۹۱۲ م (۲۰ خرداد ۱۲۹۱ ش)، در «کَفَر عَشوَی» در ناحیه «راقوته» از کشور مصر، در خانواده ای متوسط به دنیا آمد. دوره ابتدایی تحصیلات خود را در مدرسه رأس التین، دوره متوسطه را در مدرسه عباسیه، دوره دانشگاهی را در دانشکده ادبیات دانشگاه اسکندریه، با درجه لیسانس در رشته تاریخ اسلامی سپری نمود و تحقیقات عالی خود را در مدرسه عالی افکار عمومی و اطلاعات ادامه داد. وی در مشاغلی دولتی؛ مانند کارمند دفتری راه آهن، و مشاغلی خصوصی؛ مانند کارشناس انتشارات و تبلیغات در مؤسسه اقتصادی فعالیت داشت. مدتی نیز به عنوان رئیس دفتر حسن ابراهیم؛ معاون رئیس جمهوری مصر در امور اتحاد سوسیالیستی، و رئیس دفتر نخست وزیر؛ محمد صدقی سلیمان، در امور تحریر و انتشارات، خدمت کرد.

نویسندگی و تألیفات

عبدالفتاح عبدالمقصود، نوشتن را با انشاء های دوران مدرسه ابتدایی آغاز کرد که به جهت زیبا نویسی مورد تشویق معلم خود قرار گرفت و همین، تأثیر عمیقی در جان وی گذاشت. به گفته خودش: «در سال چهارم، معلم زبان عربی تصمیم گرفت موضوعی را که من درباره «کشتی در حال سوختن» نوشته بودم، تکثیر نموده و برای شاگردان کلاس های مختلف، به عنوان نمونه و سرمشق پخش کند». اولین اثر عبدالفتاح، در قالب داستان های کوتاه متناسب با سنین کودکی و نوجوانی، در مجله «السیف و الناس» چاپ شد. سپس در مجله هفتگی «الناصح» در اسکندریه سرمقاله می نوشت که پیرامون نقد سیاسی و اجتماعی و تفسیر حوادث جاری بود. شیفتگی به امور مطبوعاتی وی را بر آن داشت که به طور مستقل و با هزینه خودش، مجله هفتگی «الحدیث» را منتشر کند. عبدالمقصود تجربه نوشتن ترانه و نمایشنامه های رادیویی را نیز در کارنامه نویسندگی خود دارد. بُعد دیگر زندگی نویسندگی وی ترسیم زندگی شخصیت ها در قالب داستان؛ مانند زندگی امام حسین (علیه السلام)، نوشتن کتاب های درسی؛ مانند تاریخ، جغرافیا، و علوم اجتماعی، و نقد ادبی در مجله «رسالة الجدیدة» است. تألیفات عبدالفتاح عبدالمقصود، عبارتند از: داستان های دانش آموز، ابناؤنا مع الرسول، یوم کیوم عثمان، صلیبیة الی الابد، الامام علی بن ابی طالب (علیه السلام)، الزهراء ام ابیها (علیها سلام)، السقیفة و الخلافة، فاطمة الزهراء (علیها سلام) فی نور محمد (صلی الله علیه و آله)، افضلیت علی (علیه السلام).

کتاب «الامام علی بن ابیطالب (علیه السلام)»

مهم ترین تألیف عبدالفتاح عبدالمقصود، کتاب «الامام علی بن ابیطالب (علیه السلام)» است که وی به سبب آن شهرت یافت. عبدالفتاح خود درباره این کتاب می نویسد: این کتاب تاریخی، تصویری از زندگی و شرح حال امام علی بن ابیطالب (علیه السلام) است که در ضمن آن، سیاست، اقدامات، فلسفه و شیوه زندگی آن حضرت آمده است، همان شیوه ای که خود را بدان مقید ساخت تا هر کسی که می خواهد به روشی شایسته برای انسانیت بلند پایه و با ارزش زندگی کند، از آن سرمشق گیرد. مقدمات این کتاب در مدت سه سال، و نوشتن آن در مدت سی سال به طول انجامید. متن عربی کتاب در ۹ جلد چاپ شد که میان چاپ جلد اول تا نهم، بیست و چهار سال فاصله شد. مؤلف، نخست قصد داشته است کتاب را در چهار جلد به پایان برساند, لیکن پیوسته بر‌ کتاب‌ می‌ افزاید تـا ایـن کـه سرانجام، تاریخ تحلیلی نیمقرن اول اسلام را‌ بر‌ محور زنـدگانی و سـیره امیرالمؤمنین امام علی بن ابی طالب (علیه السلام) در نه جلد به پایان می‌ رساند. ترجمه فارسی کتاب در ۸ جلد، عرضه شد که ترجمه جلد اول را آیت الله طالقانی و ترجمه ۷ جلد بعد را سید محمد مهدی جعفری عهده دار بوده اند.مطالب مورد بحث در اين هشت جلد به صورت خلاصه چنين هستند: طلوع خورشيد، روزگارعثمان، فاجعه جمل، واقعه صفين، بازي حكميت، غوغاي نهروان، نظام برابري، و غروب خورشيد . مؤلف كتاب مي گويد: من همواره اخلاق و موهبت‏هاي الهي و آنچه را كه تشكيل دهنده شخصيت است، مقياس شناختن عظمت انساني قرار ميدهم؛ از اين رو، بعد از محمد (صلي الله عليه و آله) كسي را نديده ‏ام كه شايسته باشد پس از او قرار گيرد، يا بتواند در رديفش بيايد، جز پدر فرزندان پاك و برگزيده پيغمبر (صلي الله عليه و آله)، يعني «علي بن ابيطالب» (علیه السلام)و من در اين سخن به طرفداري تشيع وادار نشده‏ ام، بلكه اين رأيي است كه حقايق تاريخ به آن گوياست. امام برترين مردي است كه مادر روزگار تا پايان عمر خود چون او نزايد و اوست كه هرگاه هدايت‏ طلبان به جستجوي اخبار و گفتارش برآيند، از هر خبري براي آنان شعاعي مي درخشد. آري، او مجسمه‏ اي از كمال است كه در قالب بشريت ريخته شده است.

بازتاب انتشار کتاب «الامام علی بن ابیطالب (علیه السلام)»

انتشار کتاب «الامام علی بن ابیطالب (علیه السلام)، بازتاب گسترده و متفاوتی در محافل فرهنگی جهان اسلام پدیـد آورد. از یـک‌ سـو‌ بسیاری‌ از نقّادان، کتاب شناسان و کارشناسان تاریخ، ادیان و مذاهب به مـعرفی‌ کتاب‌ و تشویق و تجلیل از نویسنده آن پرداختند، و از سوی دیگر دانشگاه الازهر مصر به عنوان‌ توهین‌ به اصحاب پیامبر (صلی الله علیه و آله) و نقد شخصیت های مـورد احترام مـسلمانان کـه از نظر‌ آنان‌ اهل‌ خطا نبودند، به شدت به نویسنده تاخت، و دانـشگاه اسـکندریه وی را برای تدریس‌ تاریخ‌ اسلامی نپذیرفت. اما در بیروت از نویسنده استقبال بسیار خوبی به عمل آمد؛ به‌ ویژه‌ آن که شـیخ مـحمدتقی قمی؛ دبیر کل جمعیت التقریب بین مذاهب الاسلامیة که از طرف‌ مرحوم‌ آیت اللّه بـروجردی بـدین سـمت منصوب شده بود، کتاب را برای ترجمه‌ به‌ آیت‌ اللّه طالقانی معرفی کرد و این کار را در نـزدیک تـر کـردنِ مذاهب اسلامی به‌ یکدیگر، مؤثر‌ دانست. وی معتقد بود: شیعه خواهد دانست که شخصی سنی؛ مانند عبدالفتاح عبدالمقصود، در کتاب خود درباره امام علی (علیه السلام) با انصاف برخورد کرده است. نویسنده در سال 1355 به دعوت سید محمد مهدی جعفری به ایران سفر کرد. چون در آن‌ روزهـا‌ آیـت اللّه طـالقانی در زندان اوین به سر می برد، و جعفری نیز‌ به دلیل پیشینه زندانی سیاسی، نـمی تـوانست‌ آشکارا‌ میزبانی‌ مؤلف را به عهده بگیرد، این مهم‌ را‌ شهید مفتح بر عهده گـرفت، و چـون در آن روزهـا مسجد قبا در تهران، کانون‌ فعالیت‌ های روشنفکران مسلمان و جانشین‌ حسینیه‌ ارشاد شده‌ بود، از‌ عبدالفتاح عبدالمقصود و هـمسر و دخـترش‌ (که‌ لیسانسیه حقوق بود) در منزل حاج حسین آقای مهدیان (از مدیران حسینیه‌ ارشـاد)‌ پذیـرایی بـه عمل آمد، و سخنرانی‌ هایی برای وی در‌ مسجد‌ قبا و دانشگاه علم و صنعت تـرتیب یـافت. مـهمانی هایی نیز به افتخار ایشان در‌ منازل‌ برخی از دوستان و علاقه‌ مندان‌ داده‌ شد. وی در‌ سـفری‌ کـه به قم داشت، از‌ طرف مراجع و علما و مدرسان مورد تشویق قرار گرفت. در شیراز شـیخ بـهاءالدین محلاتی و دیگر علمای‌ شهر، در‌ مشهد‌ آیت‌ اللّه خامنه ای، شریعتی و دیگر دوسـتداران بـه دیدار وی شتافتند. در اصفهان مورد استقبال دانشمندان‌ و دانـشگاهیان قـرار گـرفت. سفری هم‌ به‌ گیلان‌ کرد و در آن جا‌ هم‌ پذیـرایی شـایانی از وی به عمل آمد. در خـرمشهر نیز آیت‌ اللّه‌ شبیر‌ خـاقانی,‌ از وی استقبال کرد. سرانجام از طریق خرمشهر به کویت و از‌ آن‌ جا‌ به مصر بـازگشتند. عـلامه امـینی درباره مؤلف و کتاب می نویسد: … و اما استاد عبدالفتاح، ‌‌با‌ تلاش و کوششی پی گیر و توان فرسا، گوهرهای حقیقت را از اقیانوس‌ بی‌ انتهای‌ شائبه ها بیرون آورده است. تنها اشکال این کتاب، نـداشتن مـأخذ و منبع حقایق است،... و اگر آن بیانات روشن، نظرهای استوار و درست را با ذکر‌ مآخذ و منابع زینت‌ می‌ بخشید، کتابش بهترین نمونه افکار و اندیشه های همه جانبه می گردید. با وجود ایـن، تـلاش های کنونیش نیز شایان سپاسی بی همتا و شکری جزیل است.