|
|
| خط ۱: |
خط ۱: |
| '''مُسَبَّحات''' [[سوره|سورههایی]] از [[قرآن]] که ابتدای آنها با [[تسبیح]] [[خدا|خداوند]] آغار میشود. بر اساس دیدگاه مشهور مسبحات شامل هفت سوره [[سوره اسراء|اسراء]]، [[سوره حدید|حَدید]]، [[سوره حشر|حَشْر]]، [[سوره صف|صَفْ]]، [[سوره جمعه|جمعه]]، [[سوره تغابن|تَغابُن]] و [[سوره اعلی|اَعْلی]] است. اما برخی تعداد مسبحات را پنج و نه سوره نیز گفتهاند. پرداختن به [[اصول دین]]، یکی از مضامین مشترکات سُور مسبحات است. زمان نزول مسبحات به گونهای است که مجموع آنها تقریبا تمام مدت نبوت پیامبر را فراگرفته است. بر اساس برخی روایات پیامبر (ص) هر شب پیش از خواب مسبحات را قرائت میکرد.
| |
| ==مفهوم==
| |
| مسبحات به سورههایی گفته میشود که با تسبیح خداوند آغاز میشوند. تسبیح خدا بدان معناست که او فاقد هرگونه بدی و زشتی است. مسبحات اصطلاحی جدید در علوم قرآنی نیست بلکه این واژه از دوره نزول قرآن و قرون نخستین به بعد در منابع تاریخی و روایی کاربرد داشته است.
| |
| ==تعداد مسبحات==
| |
| در روایاتی که به فضیلت مسبحات پرداخته شده است، به اسامی این سورهها اشاره نشده است از این رو درباره تعداد این سورهها میان [[فقیه|فقها]]، [[تفسیر قرآن|مفسران]] و پژوهشگران [[علوم قرآن|علوم قرآنی]] دیدگاه متعددی وجود دارد. این دیدگاه را میتوان به سه دسته تقسیم کرد:
| |
| *'''نظریه مشهور، هفت سوره:''' بر اساس دیدگاه مشهور سورههای مفصلات شامل هفت سوره [[سوره اسراء|اسراء]]، [[سوره حدید|حَدید]]، [[سوره حشر|حَشْر]]، [[سوره صف|صَفْ]]، [[سوره جمعه|جمعه]]، [[سوره تغابن|تَغابُن]] و [[سوره اعلی|اعلی]] است.<ref>سیوطی، الإتقان فی علومالقرآن، ۱۳۶۳ش، ج۳، ص۳۶۱؛ زرکشی، البرهان فی العلومالقرآن، ۱۴۱۵ق، ج۱، ص۲۵۴؛رامیار، تاریخ قرآن، ۱۳۶۳ش، ص۵۹۶.</ref>
| |
| *'''دیدگاه علامه مجلسی و طباطبایی، پنج سوره:''' علامه مجلسی و علامه طباطبایی معتقدند سورههایی که ابتدای آنها با فعل گذشته (ماضی) سَبَّحَ و فعل حال (مضارع) یُسَبِّحُ آغار میشوند مسبحات هستند از این رو تنها به پنج سوره حدید، حشر، صف، جمعه و تغابن گفته میشود.<ref>مجلسی، محمد باقر، مرآةالعقول فی شرح أخبار آلالرسول، ۱۳۶۳ش، ج۱۲، ص۵۰۸؛ طباطبایی، المیزان فی تفسیرالقرآن، ۱۴۰۳ق، ج۱۹، ص۱۲۳.</ref> [[ناصر مکارم شیرازی|مکارم شیرازی]] نیز همین دیدگاه را پذیرفته است.<ref>مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۱ش، ج۲۳، ص۲۹۲.</ref>
| |
| *'''دیدگاه آیتالله معرفت، نه سوره:''' محمد هادی معرفت از پژوهشگران معاصر علوم قرآن تعداد مسبحات را نه سوره دانسته است. او علاوه بر هفت سوره مشهور دو سوره فرقان و ملک را نیز ضمیمه کرده است.<ref>معرفت، التمهید فی علومالقرآن، ۱۴۱۶ق، ج۵، ص۲۹۳.</ref> این دو سوره با تسبیح خداوند آغاز نمیشوند.<ref>فرقان، آیه۱؛ ملک، آیه۱.</ref>
| |
|
| |
|
| ==ویژگیهای مشترک==
| |
| سورههای مسبحات دارای خصوصیات و مضامین مشترکی هستند که عبارتند از:
| |
| *'''مشتمل بر اصول پنجگانه دین''': مضامین سورههای مسبحات گویای [[اصول دین|پنج اصل دین]] یعنی [[توحید]]، [[نبوت]]، [[معاد]]، [[عدل]] و [[امامت]] است.<ref>آلرسول-اعتصامی، سورهشناسی مسبحات، فصلنامه فدک، بهار ۱۳۸۹ش، ص۵۲.</ref>
| |
| *'''نقش محوری اسراء بر سایر مسبحات:''' برخی پژوهشگران علوم قرآن معتقدند با توجه به مضامین مسبحات رابطه خاصی میان آنان وجود دارد و سوره اسراء محور سورههای دیگر است. بر اساس این دیدگاه هفت سوره مسبحات مانند یک کتاب مستقل هستند که مقدمه آن سوره اسراء است و پنج سوره دیگر در حکم فصلهای کتابند و سوره اعلی مانند نتیجه آن است.<ref>آلرسول-اعتصامی، سورهشناسی مسبحات، فصلنامه فدک، بهار ۱۳۸۹ش، ص۵۲.</ref>
| |
| *'''گستره زمانی:''' سومین ویژگی مسبحات درباره ترتیب نزول آنان است بدین معنا که این سورهها تقریباً تمام مدت نبوت پیامبر را دربرگرفتهاند؛ سوره اعلی هفتمین، اسراء پنجاهمین سوره نازل شده در مکه و سورههای حديد، حشر، صف، جمعه و تغابن در مدینه نازل شده و در ردیف نود و چهارمین تا صد و دهمین سورههای نازل شده قرآن قرار دارند.<ref>آلرسول-اعتصامی، سورهشناسی مسبحات، فصلنامه فدک، بهار ۱۳۸۹ش، ص۵۲.</ref>
| |
|
| |
| ==فضیلت==
| |
| * '''آیهای بهتر از هزار آیه:''' در منابع معتبر روایت شده است پیامبر هر شب پیش از خواب سورههای مسبحات را قرائت میکرد و میفرمود: «در مسبحات آیهای است بهتر از هزار آیه».<ref>سیوطی، الدرالمنثور فی تفسیر بالمأثور، دارالفکر، ج۶، ص۱۷۰؛قرطبی، الجامع الحكام القرآن، ۱۳۶۴ش، ص۲۳۵. </ref>
| |
| *'''درک کردن امام زمان و محشور شدن در کنار پیامبر:''' در روایتی از امام محمدباقر نقل شده است:«کسی که مسبحات را پیش از خواب قرائت کند نمیمیرد تا آنکه امام قائم(ع) را درک کند و اگر بمیرد در کنار رسول خدا(ص) خواهد بود.<ref>صدوق، ثواب الاعمال و عقاب الاعمال، ترجمه علی اکبر غفاری، ۱۳۷۳ش، ص۱۳۸.</ref>
| |
| ==پانویس==
| |
| {{پانویس}}
| |
| ==منابع==
| |
| {{منابع}}
| |
| *آلرسول، سوسن/اعتصامی، سیده زهرا، سورهشناسی مسبحات، فصلنامه فدک،سال۱، ش۱، بهار ۱۳۸۹ش، ص۵۲.
| |
| *رامیار، محمود، تاریخ قرآن، تهران، امیرکبیر، چاپ سوم، ۱۳۶۳ش.
| |
| *زرکشی، بدرالدین، البرهان فی العلوم القرآن، بیروت، دارالمعرفه، چاپ دوم، ۱۴۱۵ق.
| |
| *سیوطی، جلالالدین، الدرالمنثور فی تفسیر بالمأثور، بیروت، دارالفکر، بیتا.
| |
| *سیوطی، جلالالدین، الإتقان فی علومالقرآن، قم، منشورات الرضی، چاپ دوم، ۱۳۶۳ش.
| |
| *صدوق، محمد بن بابویه، ثواب الاعمال و عقاب الاعمال، ترجمه علی اکبر غفاری، تهران، انتشارات صدوق، چاپ دوم، ۱۳۷۳ش.
| |
| *طباطبایی، محمد حسین، المیزان فی تفسیرالقرآن، بیروت، مؤسسه الاعلمی، چاپ پنجم، ۱۴۰۳ق.
| |
| *قرطبی، محمدبن احمد، الجامع الحكام القرآن، تهران، ناصرخسرو، ۱۳۶۴ش.
| |
| *مجلسی، محمد باقر، مرآةالعقول فی شرح اخبار آلالرسول، تهران، دارالکتب الاسلامیه، چاپ دوم، ۱۳۶۳ ش.
| |
| *معرفت، محمد هادی، التمهید فی علومالقرآن، قم، جامعه مدرسین، چاپ دوم، ۱۴۱۶ق.
| |
| *مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دارالکتب الاسلامیه، چاپ دوازدهم، ۱۳۷۱ش.
| |
