الجوهر النضید (کتاب): تفاوت میان نسخهها
imported>Salehiali |
imported>Salehiali |
||
| خط ۱۳: | خط ۱۳: | ||
==روش نگارش== | ==روش نگارش== | ||
الجوهر النّضید به سبك «قال» و «اقول» نگاشته شده و دارای ویژگی های شروح انتقادی، تحلیلی و توضیحی است. نویسنده آن از اقوال بزرگان فن منطق، همانند [[ارسطو]] <ref>رجوع کنید به الجوهر النضید فی شرح منطقالتجرید ، ص 352، 398، 406، 438</ref> و [[ابن سینا]] ، <ref>الجوهر النضید فی شرح منطق التجرید، ص 38ـ39، 59، 62، 251</ref>، استفاده كرده و در برخی موارد <ref>رجوع کنید به الجوهرالنضید فی شرح منطق التجرید، ص 33، 44، 50، 68، 300</ref> خواننده را به كتاب [[الاسرار الخَفیه]] (اثر دیگری از علامه حلّی) ارجاع داده است. | |||
==سبک== | ==سبک== | ||
نسخهٔ ۲۴ نوامبر ۲۰۱۳، ساعت ۱۴:۲۶
اَلجَوهَر النَّضید كتابی در علم منطق به عربی، تألیف علامه حلّی، در شرحِ بخش منطق كتاب تجرید الاعتقاد خواجه نصیرالدین طوسی. منطق تجرید یك دوره كامل و بسیار مختصر در منطق است و علامه حلّی بهسبب همین اختصار و نیز به جهت احتوای كتاب بر مباحث ارزنده، به شرح آن پرداخته است [۱].
محتوا
منطق تجرید و شرح آن (الجوهرالنّضید) مشتمل بر 9 فصل است:
- درباره مدخل منطق، شامل مباحثی از قبیل دلالت الفاظ، اقسام حمل و كلیات خمس.
- درباره مقولات، كه در آن از اقسام تقدم و تأخر نیز بحث میشود.
- درباره قضایا، شامل مباحثی در باره اجزای قضیه، اقسام آن، مناط صدق در قضایا، تلازم شرطیات، جهات قضایا، تناقض و عكس.
- درباره قیاس، كه از مباحثی همچون اقسام قیاس، اشكال چهارگانه قیاس اقترانی، شرایط انتاج آن، قیاس اقترانی شرطی، قیاس استثنایی و لواحق آن بحث میكند.
- برهان و تعریف، كه در آن اقسام «مطالب» (پرسش های سهگانه ما، هل و لِمَ)، مبادی برهان، شرایط مقدمات برهان، احوال علوم، اقسام حد و مشاركت حد و برهان مطرح میشود.
- جدل، شامل مباحثی چون مبادی جدل، مادّه و صورت و مواضع آن.
- مغالطه، كه در آن مواد مغالطه و اسباب آن بیان میشود.
- درباره خطابه.
- شعر.
روش نگارش
الجوهر النّضید به سبك «قال» و «اقول» نگاشته شده و دارای ویژگی های شروح انتقادی، تحلیلی و توضیحی است. نویسنده آن از اقوال بزرگان فن منطق، همانند ارسطو [۲] و ابن سینا ، [۳]، استفاده كرده و در برخی موارد [۴] خواننده را به كتاب الاسرار الخَفیه (اثر دیگری از علامه حلّی) ارجاع داده است.
سبک
خواجه نصیر الدین طوسی منطق تجرید را مطابق با ساختار بخش منطق كتاب الشفاء ابن سینا و به روش ارسطویی نگاشته و از این رو، در آن به بحث درباره مقولات پرداخته و دلیل این كار را نیاز منطقی به بحث مقولات در مباحث تعریف و اكتساب آن دانسته است [۵]. علامه حلّی نیز، به تبعیت از او، در الجوهرالنّضید [۶] مقولات را شرح كرده و از صناعات خمس به تفصیل سخن گفته و حد و رسم را در بخش فن برهان مطرح كرده است، در حالی كه در آثار منطقی دیگرش (مانند بخش منطق الاسرار الخفیه، و القواعد الجَلیه، به پیروی از روش ابوعلی سینا در منطق اشارات، بحث مقولات را از مباحث فلسفی دانسته و آن را از منطق به فلسفه منتقل كرده است [۷]. وی از صناعات خمس تنها به طرح برهان و مغالطه اكتفا كرده و پس از طرح كلیات خمس، حد و رسم را از فن برهان به مبحث تصورات منتقل كرده است. بنابراین، باب معرِّف (مباحث مربوط به تعریف) را قبل از باب حجت (مباحث مربوط به استدلال) آورده است [۸]. البته در منطق تجرید از ماهیت منطق و موضوع آن بحث نشده، اما شارح در الجوهرالنّضید [۹] بهطور مختصر به بیان آن پرداخته است.
اهمیت
وجود نسخه های متعدد الجوهرالنّضید [۱۰] و نیز چاپ های مكرر آن، نشان میدهد كه این كتاب یكی از رایج ترین متون درسی منطق بوده و حكیمان متأخر و مدرسان معاصر نیز از آن استقبال شایانی كردهاند.
تفاوت کتاب با دیگر آثار مولف
الجوهرالنّضید از جهاتی با دیگر آثار منطقی علامه حلّی متفاوت است، از جمله اینكه چون تفصیل زیاد و اجمال بیش از حد ندارد، از دیگر آثار منطقی علامه حلّی ممتاز و متمایز است [۱۱]. علامه حلّی در الجوهرالنّضید مباحثی مانند نسبت های چهارگانه بین مفاهیم، كلی طبیعی، كلی منطقی و كلی عقلی، قضایای سهگانه (خارجیه، ذهنیه، حقیقیه) و تحلیل ساختار معنایی قضیه (= تحقیق محصورات) را مطرح نكرده، اما در القواعدالجَلیه [۱۲] و الاسرار الخَفیه [۱۳]آنها را آورده است. همچنین مباحثی همچون مقولات و تناقض در شرطیات را در الجوهرالنّضید [۱۴] مطرح كرده، اما در سایر آثار منطقیاش آنها را ذكر نكرده است.
ترجمه و چاپ
الجوهرالنّضید، بر اساس نسخههای متعدد و با توضیحات فارسی محسن بیدارفر، در 1381 و 1384 شمسی در قم به چاپ رسید [۱۵]. منوچهر صانعی دره بیدی آن را به فارسی ترجمه و در 1370 شمسی در تهران چاپ كرد.
پانویس
- ↑ الجوهرالنضید فی شرح منطقالتجرید، ص 20
- ↑ رجوع کنید به الجوهر النضید فی شرح منطقالتجرید ، ص 352، 398، 406، 438
- ↑ الجوهر النضید فی شرح منطق التجرید، ص 38ـ39، 59، 62، 251
- ↑ رجوع کنید به الجوهرالنضید فی شرح منطق التجرید، ص 33، 44، 50، 68، 300
- ↑ رجوع کنید به ابنسینا، 1403، ج 1، ص 83 ـ84، شرح نصیرالدین طوسی
- ↑ الجوهرالنضید فی شرح منطقالتجرید، ص 49ـ64
- ↑ نیز رجوع کنید به ابنسینا، 1405، ج 1، فن 2، مقدمه مدكور، ص 8؛ اشارات و تنبیهات، ج 2، ص 19ـ20
- ↑ رجوع کنید به اشارات و تنبیهات، ج 2، ص 22
- ↑ الجوهرالنضید فی شرح منطقالتجرید، ص 22
- ↑ رجوع کنید به فهرست نسخههای خطی كتابخانه عمومی حضرت آیه اللّه العظمی مرعشی نجفی، ج 1، ص 153، ج 12، ص 268، ج 15، ص 293؛ فهرست نسخههای خطی كتابخانه دانشكده الهیات و معارف اسلامی مشهد ، ج 1، ص 81؛ فهرست نسخههای خطی كتابخانه دانشكده الهیات و معارف اسلامی دانشگاه تهران، ص510؛ فهرست نسخههای خطی كتابخانه آیه اللّه العظمی گلپایگانی، ص 231؛ فهرست كتب خطی كتابخانه مركزی آستان قدس رضوی ، ج 11، ص 439ـ440
- ↑ الجوهرالنّضید، همان مقدمه، ص 14
- ↑ ص 222ـ224، 254ـ 255
- ↑ ص 23 ـ 24، 61ـ63
- ↑ ص 49ـ64، 134
- ↑ برای آگاهی از چاپ های دیگررجوع کنید به طبقات اعلامالشیعه، 1403، ج 5، ص290؛ مأخذ شناسیعلوم عقلی، ج 2، ص 1569
منابع
- طهرانی، آقابزرگ، طبقات اعلامالشیعه: احیاء الداثر منالقرن العاشر، چاپ علی نقی منزوی، تهران 1366 ش.
- ابنسینا، الاشارات و التنبیهات، معالشرح لنصیرالدین طوسی و شرح الشرح لقطبالدین رازی، تهران 1403.
- ابنسینا، الشفاء، المنطق، ج 1، الفنالثانی: المقولات، چاپ ابراهیم مدكور و دیگران، قاهره 1378ق، چاپ افست قم 1405.
- حجتی، محمدباقر، فهرست نسخههای خطی كتابخانه دانشكده الهیات و معارف اسلامی دانشگاه تهران، تهران1345 ش.
- حسینی اشكوری، احمد، فهرست نسخههای خطی كتابخانه عمومی حضرت آیه اللّه العظمی مرعشی نجفی، قم 1354ـ1376 ش.
- عرب زاده، ابوالفضل، فهرست نسخههای خطی كتابخانه آیه اللّه العظمی گلپایگانی، قم 1378 ش.
- علامه حلّی، حسنبن یوسف، الاسرار الخفیه فیالعلوم العقلیه، قم 1379 ش.
- علامه حلّی، الجوهرالنضید فی شرح منطقالتجرید، [قم] 1363 ش؛ همان، چاپ محسن بیدارفر، قم 1384 ش.
- علامه حلّی، القواعد الجلیه فی شرح الرساله الشمسیه، چاپ فارس حسون تبریزیان، قم 1417.
- فاضل، محمود، فهرست نسخههای خطی كتابخانه دانشكده الهیات و معارف اسلامی مشهد، ج 1، مشهد 1355 ش.
- كدیور، محسن و نوری، محمد، مأخذ شناسیعلوم عقلی: منابع چاپی علوم عقلی از ابتداء تا 1375، تهران 1379 ش.
- ملكشاهی، حسن، ترجمه و شرح اشارات و تنبیهات ابنسینا، تهران 1363ـ1367 ش.
- ولائی، مهدی، فهرست كتب خطی كتابخانه مركزی آستان قدس رضوی، ج 11، مشهد 1364 ش.