آیه ۱۴ سوره عنکبوت
 | |
| مشخصات آیه | |
|---|---|
| واقع در سوره | سوره عنکبوت |
| جزء | ۲۰ |
| اطلاعات محتوایی | |
| موضوع | نبوت و مدت تبلیغ حضرت نوح(ع) |
آیه ۱۴ سوره عنکبوت به مدت زمان طولانی رسالت حضرت نوح(ع) در میان قومش اشاره دارد.[۱] بر اساس این آیه، نوح(ع)، ۹۵۰ سال قوم خود را به سوی خدا دعوت میکرد و سرانجام طوفان آن قوم را در حالی که ستمکار بودند، فرا گرفت.[۲]
﴿وَلَقَدْ أَرْسَلْنَا نُوحًا إِلَى قَوْمِهِ فَلَبِثَ فِيهِمْ أَلْفَ سَنَةٍ إِلَّا خَمْسِينَ عَامًا فَأَخَذَهُمُ الطُّوفَانُ وَهُمْ ظَالِمُونَ ١٤﴾ [عنکبوت:14]|﴿و به راستی نوح را به سوی قومش فرستادیم پس در میان آنان نهصد و پنجاه سال درنگ کرد تا طوفان آنها را در حالی که ستمکار بودند فرا گرفت ١٤﴾
علامه طباطبایی در تفسیر المیزان، آیه ۱۴ سوره عنکبوت را در ادامه بحث آزمایش انسانها در آغاز سوره و در چارچوب داستان پیامبران پیشین تفسیر کرده است. به گفته او، آیه ۱۴ از حضور طولانی نوح(ع) در میان قومش و هلاکت آنان بر اثر طوفان سخن میگوید و آیه ۱۵ نیز به نجات نوح(ع) و سرنشینان کشتی او اشاره دارد.[۳] در منابع تفسیری آمده است که نوح(ع) شب و روز، در خلوت و اجتماع، قوم خود را به توحید دعوت میکرد و با وجود ایمانآوردن حدود هشتاد نفر، از دعوت آنان دست نکشید.[۴]
به گفته مفسران، این آیه برای پیامبر اسلام(ص) و یارانش کارکرد تربیتی و دلگرمکننده داشت؛ زیرا گزارش قرآن از پایداری نوح(ع) در دعوت قومش، آنان را در برابر فشار و آزار مشرکان مکه، به پایداری و ادامه دعوت دلگرم میکرد؛[۵] چراکه پیامبران پیشین نیز با مخالفت مردم و آزمایشهای الهی روبهرو بودند.[۶]
آیه ۱۴ سوره عنکبوت در مباحث کلامی نیز کاربرد یافته است و برخی عالمان شیعه برای اثبات امکان طول عمر امام مهدی(عج)، به این آیه استناد کردهاند؛ زیرا از طولانیبودن مدت حضور حضرت نوح(ع) در میان قومش سخن میگوید. ازجمله این عالمان، سید مرتضی (درگذشت: ۴۳۶ق)[۷] و ابنمیثم بحرانی (درگذشت: ۶۷۹ یا ۶۹۹ق) هستند.[۸]
اینکه در آیه به جای تعبیرِ «۹۵۰ سال» از تعبیر «هزار سال جز پنجاه سال» استفاده شده، مورد توجه مفسران قرار گرفته است. صادقی تهرانی از مفسران شیعه، این شیوه بیان را از نظر فصاحت و بلاغت مناسبتر دانسته و گفتهاند که مدت را بهطور دقیق و بدون احتمال کم یا زیاد مشخص میکند.[۹] همچنین، گفته شده بهکارگیری عدد «هزار» باعث میشود طولانیبودن مدت دعوت حضرت نوح(ع) بهتر دیده شود و بهتر در ذهن مخاطب شکل بگیرد.[۱۰]
به گفته برخی مفسران، ۹۵۰ سالی که در آیه ذکر شده، مربوط به مدت عمر نوح نیست،[۱۱] بلکه مدت حضور او در مقام پیامبری و دعوت قومش به دین الهی قبل از طوفان را بیان میکند.[۱۲] علامه طباطبایی، نیز این مدت را فاصله میان نبوت نوح(ع) تا وقوع طوفان دانسته و گزارش تورات درباره ۹۵۰ سالبودن مجموع عمر نوح(ع) را[۱۳] با مفاد آیه ناسازگار شمرده است.[۱۴]
پانویس
- ↑ رضایی اصفهانی، تفسیر قرآن مهر، ۱۳۸۷ش، ج۱۶، ص۴۶.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۱۶، ص۲۲۹.
- ↑ طباطبایی، الميزان، ۱۳۹۳ق، ج۱۶، ص۱۱۴.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۱۶، ص۲۲۹.
- ↑ قرطبی، الجامع لأحكام القرآن، ۱۳۶۴ش، ج۱۳، ص۳۳۲؛ صادقی تهرانی، الفرقان في تفسير القرآن، ۱۴۰۶ق، ج۲۳، ص۳۴.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۱۶، ص۲۲۸.
- ↑ سید مرتضی، شرح جمل العلم و العمل، ۱۴۱۹ق، ص۲۳۴.
- ↑ ابنمیثم، قواعد المرام، ۱۴۰۶ق، ص۱۹۱.
- ↑ صادقی تهرانی، الفرقان في تفسير القرآن، ۱۴۰۶ق، ج۲۳، ص۳۵.
- ↑ طباطبایی، الميزان، ۱۳۹۳ق، ج۱۶، ص۱۱۴؛ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۱۶، ص۲۲۹.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۱۶، ص۲۲۹.
- ↑ ثعالبی، جواهر الحسان في تفسير القرآن، ۱۴۱۸ق، ج۴، ص۲۹۱.
- ↑ کتاب مقدس، سفر پیدایش، باب ۹، آیه ۲۹.
- ↑ طباطبایی، الميزان، ۱۳۹۳ق، ج۱۶، ص۱۱۴.
منابع
- ابنمیثم، میثم بن علی، قواعد المرام في علم الكلام، قم، مكتبة آية الله العظمى المرعشي النجفي، ۱۴۰۶ق.
- ثعالبی، عبد الرحمن بن محمد، تفسير الثعالبي المسمى بالجواهر الحسان في تفسير القرآن، بیروت، دار إحياء التراث العربي، ۱۴۱۸ق.
- رضایی اصفهانی، محمد علی، تفسیر قرآن مهر، قم، پژوهشهای تفسیر و علوم قرآن، ۱۳۸۷ش.
- سید مرتضی، علی بن حسین، شرح جمل العلم و العمل، تحقیق یعقوب جعفری مراغی، تهران، دار الأسوة للطباعة والنشر، ۱۴۱۹ق.
- صادقی تهرانی، محمد، الفرقان في تفسير القرآن بالقرآن و السنة، بیروت، فرهنگ اسلامی، ۱۴۰۶ق.
- طباطبایی محمد حسین، الميزان في تفسير القرآن، بیروت، مؤسسة الأعلمي للمطبوعات، ۱۳۹۳ق.
- قرطبی، محمد بن احمد، الجامع لأحكام القرآن، تهران، ناصر خسرو، ۱۳۶۴ش.
- کتاب مقدس: عهد عتیق و عهد جدید، لندن، دار السلطنه، ۱۹۲۵م.
- مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دار الكتب الإسلامية، ۱۳۷۴ش.