حفص بن سلیمان اسدی

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو

حَفْص بن سلیمان بن مغیره اسدی، معروف به حفیص و غاضری، مُقری و مشهورترین راوی قرائت عاصم بن ابی النجود (از معروف‌ترین قرّاء سبعه).

اکنون در بیشتر سرزمین‌های اسلامی قرآن را به قرائت حفص از عاصم تلاوت می‌کنند و غالب قرآن‌های رایج براساس این قرائت نگاشته شده است. شیخ طوسی او را در شمار اصحاب امام باقر(ع) و امام صادق(ع) آورده است، اما شرح حال نگاران سنی، عموماً با پذیرش مقام والایش در دانش قرائت، او را متروک الحدیث و ضعیف شمرده‌اند.

زیست نامه

وی در سال ۹۰ق زاده شد.[۱] از اهالی کوفه و پیشه‌اش بزازی بود.[۲] حفص بن سلیمان، بنابر قول مشهور، در سال ۱۸۰ق وفات یافت.[۳] دانی[۴] سال وفات او را حدود ۱۹۰ق ذکر کرده است.

علم قرائت

شرح حال نگاران کنیه‌اش را ابوعمر ذکر کرده‌اند.[۵] او رَبیبِ (فرزند همسر) عاصم و در میان یاران و شاگردان عاصم از همه به قرائت او داناتر بود.[۶] ابن معین تنها روایت صحیح از قرائت عاصم را روایت حفص دانسته است که عاصم، با واسطه ابوعبدالرحمان سُلَمی (متوفی ۷۴ یا ۷۵ق)، از علی(ع) فرا گرفته بود.[۷]

حفص را در علم قرائت بر ابوبکربن عیاش (دیگر راوی قرائت عاصم؛ متوفی ۱۹۴) ترجیح داده‌اند[۸] و حتی او را داناترین فرد روزگارش به علم قرائت دانسته‌اند.[۹]

تعلیم قرائت

او در بغداد و مکه نیز به تعلیم قرائت (اِقْراء) مشغول گردید.[۱۰] ابن جزری[۱۱] سلسله راویان قرائت حفص را ــ که از دو طریقِ عبیدبن صباح (متوفی ۲۳۵ق) و عمروبن صباح (متوفی ۲۲۱ق) می‌باشدــ به تفصیل ذکر کرده است. جز این دو، ابن جزری[۱۲] از کسانی نام برده که قرائت را از او روایت کرده‌اند.

اختلاف قرائت او با عاصم

قرائت حفص تنها در یک مورد با قرائت عاصم اختلاف دارد و آن، قرائت واژه «‌ضعف‌» در آیه ۵۴ سوره روم است که عاصم به فتح «‌ض‌» خوانده و حفص به ضم آن؛ اما میان قرائت حفص و شعبة بن عیاش بیش از پانصد اختلاف در حرکاتِ حروف گزارش شده است.[۱۳] گفتنی است که چون قرائت حفص براساس ضوابط و اصول زبان عربی استوار است، بر قرائت ابوبکر بن عیاش ترجیح داده می‌شود.[۱۴]

اکنون در بیشتر سرزمین‌های اسلامی قرآن را به قرائت حفص از عاصم تلاوت می‌کنند[۱۵] و غالب قرآن‌های رایج براساس این قرائت نگاشته شده است.

جایگاه روایی

شیخ طوسی[۱۶] او را در شمار اصحاب امام باقر(ع) و امام صادق(ع) آورده است، و بزرگان شیعه، غالباً با اکتفا به گفته شیخ، از او به شیعه تعبیر کرده‌اند.[۱۷]

اهل سنت

ارزش و اعتبار حفص در دانش حدیث در میان اهل تسنن، برخلاف جایگاه والای او در علم قرائت است. شرح حال نگاران سنی، عموماً با پذیرش مقام والایش در دانش قرائت، او را متروک الحدیث[۱۸] و ضعیف[۱۹] شمرده‌اند.

ابن حِبّان او را کسی معرفی کرده که در سند احادیث دست می‌برده و ابن خراش او را کذاب و جاعل حدیث شناسانده است.[۲۰] نام او در بیشتر کتاب‌های شرح حال راویان ضعیف آمده است[۲۱] ابن حجر عسقلانی[۲۲] برخی از کسانی را که او از آنان روایت کرده و نیز شماری از راویان او را ذکر کرده است.[۲۳]


پانویس

  1. ذهبی، ۱۴۰۴، ج۱، ص۱۴۰؛ ابن جزری، النشر فی القراءات العشر، ج۱، ص۱۵۶.
  2. دانی، ص۶؛ مزّی، ج۷، ص۱۰ـ۱۱؛ ابن حجر عسقلانی، ج۲، ص۳۶۴.
  3. ذهبی، ۱۴۰۴، ج۱، ص۲۱۴؛ ابن جزری، غایةالنهایة فی طبقات القراء، ج۱، ص۲۵۵.
  4. دانی، ص۶.
  5. رجوع کنید به ذهبی، ۱۴۰۴، ج۱، ص۲۱۴؛ ابن جزری، غایةالنهایة فی طبقات القراء، ج۱، ص۲۵۵؛ دانی، ص ۶.
  6. ابن جزری، النشر فی القراءات العشر، ج۱، ص۱۵۶.
  7. رجوع کنید به ابن ندیم، ص۳۱؛ ابن جزری، غایةالنهایة فی طبقات القراء، ج۱، ص۲۵۴؛ همو، النشر فی القراءات العشر، ج۱، ص۱۵۶.
  8. رجوع کنید به دانی، ص۶؛ ابن جزری، غایةالنهایة فی طبقات القراء، ج۱، ص۲۵۴.
  9. رجوع کنید به ابن جزری، غایةالنهایة فی طبقات القراء، ج۱، ص۲۵۴؛ همو، النشر فی القراءات العشر، ج۱، ص۱۵۶؛ ذهبی، ۱۹۶۳ـ۱۹۶۴، ج۱، ص۵۵۸.
  10. ابن جزری، غایةالنهایة فی طبقات القراء، ج۱، ص۲۵۴.
  11. ابن جزری، النشر فی القراءات العشر، ج۱، ص۱۵۲ـ۱۵۵.
  12. ابن جزری، غایةالنهایة فی طبقات القراء، ج۱، ص۲۵۴ـ۲۵۵.
  13. ابن جزری، غایةالنهایة فی طبقات القراء، ج۱، ص۲۵۴.
  14. رجوع کنید به یاقوت حموی، ج۳، ص۱۱۸۰.
  15. حبش، ص۶۶.
  16. طوسی، ص ۱۵۰، ۱۸۹.
  17. رجوع کنید خویی، معجم رجال الحدیث، ج۷، ص۱۴۸؛ شوشتری، ج۳، ص۵۸۲.
  18. رجوع کنید به عُقیلی، سفر۱، ص۲۷؛ خطیب بغدادی، ج۹، ص۶۶ـ۶۷؛ مزّی، ج۷، ص۱۳ـ۱۴.
  19. ابن عدی، ج۳، ص۲۶۸.
  20. رجوع کنید به حلبی، ص۱۵۴.
  21. برای نمونه رجوع کنید به دارقطنی، ص۷۸؛ ذهبی، ۱۴۰۸، ج۱، ص۲۱۴.
  22. ابن حجر عسقلانی، ج۲، ص۳۶۴.
  23. نیز رجوع کنید به ذهبی، ۱۴۰۴، ج۱، ص۲۱۴.

منابع

  • ابن جزری، غایةالنهایة فی طبقات القرّاء، چاپ برگشترسر، قاهره [بی‌تا.]؛
  • همو، النشر فی القراءات العشر، چاپ علی محمد ضباع، مصر [? ۱۹۴۰]، چاپ افست تهران [بی‌تا.]؛
  • ابن حجر عسقلانی، کتاب تهذیب التهذیب، چاپ صدقی جمیل عطار، بیروت ۱۴۱۵/ ۱۹۹۵؛
  • ابن عدی، الکامل فی ضعفاءالرجال، چاپ عادل احمد عبدالموجود و علی محمد معوض، بیروت ۱۴۱۸ /۱۹۹۷؛
  • ابن ندیم (تهران)؛
  • محمد حبش، القراءات المتواترة و اثرها فی الرسم القرآنی و الاحکام الشرعیة، بیروت ۱۴۱۹/۱۹۹۹؛
  • برهان الدین حلبی، الکشف الحثیث عَمّن رُمی بوضع الحدیث، چاپ صبحی سامرائی، بغداد [۱۹۸۴]؛
  • خطیب بغدادی؛
  • سید ابوالقاسم خویی، معجم رجال الحدیث، مؤسسة الخوئی الإسلامیة، قم.
  • علی بن عمر دارقطنی، کتاب الضُعفاء و المتروکین، چاپ صبحی بدری سامرائی، بیروت ۱۴۰۶/۱۹۸۶؛
  • عثمان بن سعید دانی، کتاب التیسیر فی القراءات السبع، چاپ اوتوپرتسل، استانبول ۱۹۳۰؛
  • محمدبن احمد ذهبی، دیوان الضعفاء و المتروکین، بیروت ۱۴۰۸/۱۹۸۸؛
  • همو، معرفةالقرّاء الکبار علی الطبقات و الاعصار، چاپ بشار عواد معروف، شعیب ارنؤوط، و صالح مهدی عباس، بیروت ۱۴۰۴/۱۹۸۴؛
  • همو، میزان الاعتدال فی نقدالرجال، چاپ علی محمد بجاوی، قاهره ۱۹۶۳ـ۱۹۶۴، چاپ افست بیروت [بی‌تا.]؛
  • شوشتری؛
  • محمدبن حسن طوسی، رجال الطوسی، چاپ جواد قیومی اصفهانی، قم ۱۴۱۵؛
  • محمدبن عمروعُقیلی، کتاب الضعفاءالکبیر، چاپ عبدالمعطی امین قلعجی، بیروت ۱۴۰۴/۱۹۸۴؛
  • یوسف بن عبدالرحمان مِزّی، تهذیب الکمال فی اسماءالرجال، چاپ بشار عواد معروف، بیروت ۱۴۲۲/ ۲۰۰۲؛
  • یاقوت حموی، معجم الادباء، چاپ احسان عباس، بیروت ۱۹۹۳.

پیوند به بیرون