پرش به محتوا

آیه ۱۶۴ سوره انعام

افزودن پیوند
از ویکی شیعه
(تغییرمسیر از آیه 164 انعام)
آیه ۱۶۴ سوره انعام
مشخصات آیه
واقع در سورهسوره انعام
شماره آیه۱۶۴
جزء۸
اطلاعات محتوایی
مکان نزولمکه
موضوعتوحید، کیفر و پاداش اَعمال
آیات مرتبطآیه ۳۸ سوره مدثر، آیه ۶۴ سوره زمر، آیه ۱۸ سوره فاطر، آیه ۱۵ سوره اسراء، آیه ۷ سوره زمر، آیه ۳۸ سوره نجم


آیه ۱۶۴ سوره انعام در پی نقد منطق مشرکان و استدلال برای توحید[۱] و نفی شرک است.[۲] پیامبر(ص) در برابر دعوت مشرکان به شرک می‌گوید: «آیا غیر از خدا را به‌عنوان پروردگار بگیرم درحالی‌که او پروردگار همه‌چیز است؟»[۳] علامه طباطبایی استدلال توحید در این آیه را از دو جنبه بیان کرده است:

  1. آغاز آفرینش: چون خدا رب هر چیزی است، هیچ موجودی نمی‌تواند پروردگاری غیر از او داشته باشد.[۴]
  2. آخرت و مسؤولیت فردی: هر فرد در قیامت تنها مسؤول اعمال خود است و در آن روز که فقط خدا مالک است، پرستش غیر او بی‌معناست.[۵]

﴿قُلْ أَغَيْرَ اللَّهِ أَبْغِي رَبًّا وَهُوَ رَبُّ كُلِّ شَيْءٍ وَلَا تَكْسِبُ كُلُّ نَفْسٍ إِلَّا عَلَيْهَا وَلَا تَزِرُ وَازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرَى ثُمَّ إِلَى رَبِّكُمْ مَرْجِعُكُمْ فَيُنَبِّئُكُمْ بِمَا كُنْتُمْ فِيهِ تَخْتَلِفُونَ ۝١٦٤﴾ [انعام:164]﴿بگو: «آیا جز خدا پروردگاری بجویم؟ با اینکه او پروردگار هر چیزی است، و هیچ‌کس جز بر زیان خود [گناهی] انجام نمی‌دهد، و هیچ باربرداری بار [گناه] دیگری را برنمی‌دارد، آنگاه بازگشت شما به سوی پروردگارتان خواهد بود، پس ما را به آنچه در آن اختلاف می‌کردید آگاه خواهد کرد ۝١٦٤﴾

آیه ۱۶۴ سوره انعام بیان می‌کند که هر شخص مسئول اعمال خود است و هیچ‌کس بار گناه دیگری را نمی‌کشد.[۶] این اصل به عدل الهی[۷] و قاعده وزر اشاره دارد[۸] چنان که به تصریح قرآن (آیات ۲۷ و ۲۸ سوره نجم)، در صُحُف ابراهیم(ع) و موسی(ع) نیز آمده است.[۹] به عبارت دیگر، هر فرد در قیامت فقط به کیفر یا پاداش اعمال خود خواهد رسید.[۱۰]

در پاسخ به این شبهه که تعبیر «هیچ‌کس جز برای خود عملی انجام نمی‌دهد» با آیه ۲۵ سوره نحل که می‌گوید رهبران گمراه بخشی از بارِ گناه پیروان خود را نیز در قیامت بر دوش می‌کشند؛ یا روایات «سنت حسنه» و «سنت سیئه» که هرکسی سنت بد و خوبی بر جای نهد، در گناه و ثواب عمل‌کنندگان به آن سنت شریک است تناقض دارد،[۱۱] گفته شده که آیه ۱۶۴ سوره انعام بیان می‌کند که گناه کسی به دلیل بی‌سبب و بدون ارتباط به دیگری منتقل نمی‌شود. اما اگر کسی مسبب عمل نیک یا بد باشد، در نتایج آن شریک خواهد بود.[۱۲] بنابراین، در آیه ۲۵ سوره نحل، رهبران گمراه چون سبب انحراف دیگران هستند، گناه گمراه‌کردن را به دوش می‌کشند.[۱۳]

آیه ۱۶۴ سوره انعام که می‌گوید «عمل هر کس تنها به‌درد خود او می‌خورد»، پرسشی را درباره نفع اعمال خیر برای اموات مطرح کرده است.[۱۴] در پاسخ، گفته شده که انجام عمل خیر برای دیگران معمولاً نشانه اعمال نیک شخص است و فردی که از خدا اطاعت کرده، می‌تواند پاداش خود را به دیگری هدیه کند.[۱۵] همچنین از نظر عقل[۱۶] و احادیث،[۱۷] هیچ مانعی برای شریک شدن غیر نیکوکار در پاداش عمل نیکوکار وجود ندارد. عبدالله جوادی آملی نیز تأکید کرده که این آیه مخالف هدیه ثواب به اموات نیست، زیرا پیام آیات چنین است که هیچ کس بار گناه دیگری را نمی‌برد، اما اعمال خیر می‌تواند اثرگذار باشد.[۱۸]

پانویس

  1. ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۱ش، ج۶، ص۶۴.
  2. ↑ طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۷۲ش، ج۴، ص۶۰۶؛ میبدی، کشف الاسرار، ۱۳۷۱ش، ج۳، ص۵۴۱.
  3. ↑ جوادی آملی، تسنیم، ۱۳۹۳ش، ج۲۷، ص۶۴۷ ـ ۶۴۸.
  4. ↑ طباطبایی، المیزان، ۱۳۹۰ق، ج۷، ص۳۹۵.
  5. ↑ طباطبایی، المیزان، ۱۳۹۰ق، ج۷، ص۳۹۵.
  6. ↑ مغنیه، التفسیر الکاشف، ۱۴۲۴ق، ج۳، ص۲۹۳؛ طباطبایی، المیزان، ۱۳۹۰ق، ج۷، ص۳۹۶.
  7. ↑ قرائتی، تفسیر نور‏، ۱۳۸۸ش، ج۲، ص۵۹۷.
  8. ↑ محقق داماد‌، قواعد فقه، ۱۴۰۶ق، ج۴، ص۱۶۰.
  9. ↑ قرائتی، تفسیر نور‏، ۱۳۸۸ش، ج۲، ص۵۹۷.
  10. ↑ جوادی آملی، تسنیم، ۱۳۹۳ش، ج۲۷، ص۶۵۱.
  11. ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۱ش، ج۶، ص۶۵.
  12. ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۱ش، ج۶، ص۶۵.
  13. ↑ قرائتی، تفسیر نور، ۱۳۸۸ش، ج۲، ص۵۹۷.
  14. ↑ قرائتی، تفسیر نمونه، ۱۳۸۸ش، ج۶، ص۶۶.
  15. ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۱ش، ج۶، ص۶۶.
  16. ↑ مغنیه، التفسیر الکاشف‏، ۱۴۲۴ق، ج۳، ص۲۹۴.
  17. ↑ مغنیه، التفسیر الکاشف‏، ۱۴۲۴ق، ج۳، ص۲۹۴.
  18. ↑ جوادی آملی، تسنیم، ۱۳۹۳ش، ج۲۷، ص۶۵۴.

منابع

  • بیضاوی، عبدالله بن عمر، أنوار التنزیل و أسرار التأویل، بیروت، دار إحیاء التراث العربی‏، ۱۴۱۸ق.
  • جوادی آملی، عبدالله، تسنیم، قم، اسراء، ۱۳۹۳ش.
  • طباطبایی، سید محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، بیروت، مؤسسة الأعلمی للمطبوعات‏، ۱۳۹۰ق.
  • طبرسی، فضل بن حسن‏، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، تهران، ناصر خسرو، ۱۳۷۲ش.
  • قرائتی، محسن، تفسیر نور، تهران، مرکز فرهنگی درس‌هایی از قرآن‏، ۱۳۸۸ش.
  • قرشی بنابی، علی‌اکبر، تفسیر احسن الحدیث، تهران، بنیاد بعثت‏، ۱۳۷۵ش.
  • محقق داماد‌، سيد مصطفى، قواعد فقه، تهران، مركز نشر علوم اسلامى‌، ۱۴۰۶ق.
  • مغنیه، محمدجواد، التفسیر الکاشف، قم، دار الکتاب الإسلامی‏، ۱۴۲۴ق.
  • مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دار الکتب الإسلامیة، ۱۳۷۱ش.
  • میبدی، احمد بن محمد، کشف الاسرار و عدة الابرار، تهران، امیرکبیر، ۱۳۷۱ش.
برگرفته از «https://fa.wikishia.net/w/index.php?title=آیه_۱۶۴_سوره_انعام&oldid=1464109»