آیه ۱۰۰ سوره نساء
 | |
| مشخصات آیه | |
|---|---|
| واقع در سوره | نساءسوره نساء |
| شماره آیه | ۱۰۰ |
| جزء | ۵ |
| اطلاعات محتوایی | |
| مکان نزول | مدینه |
| موضوع | هجرت از مکه به مدینه |
آیه ۱۰۰ سوره نساء در مدینه[۱] و در ادامه آیات مربوط به جهاد و هجرت نازل شده است.[۲] در فراز «مُرَاغَمًا کَثِیرًا وَ سَعَةً» به هجرت‌کنندگان در راه خدا، یافتن پناهگاه مناسب و گشایش در زندگی، از جمله در مسکن مناسب، امکان کشاورزی، وسعت رزق و گشایش در کارها بشارت داده شده است.[۳] همچنین مفسران با استناد به فراز «أَجْرُهُ عَلَى اللَّهِ» بیان کرده‌اند که اگر مهاجری پیش از رسیدن به مقصد از دنیا برود، پاداش او بر عهده خداوند است.[۴] این آیه و آیات مشابه، منشأ اختلاف معتزله و اشاعره درباره وجوب پاداش از سوی خداوند نیز بوده است.[۵]
﴿وَمَنْ يُهَاجِرْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ يَجِدْ فِي الْأَرْضِ مُرَاغَمًا كَثِيرًا وَسَعَةً وَمَنْ يَخْرُجْ مِنْ بَيْتِهِ مُهَاجِرًا إِلَى اللَّهِ وَرَسُولِهِ ثُمَّ يُدْرِكْهُ الْمَوْتُ فَقَدْ وَقَعَ أَجْرُهُ عَلَى اللَّهِ وَكَانَ اللَّهُ غَفُورًا رَحِيمًا ١٠٠﴾ [نساء:100]|﴿و هر که در راه خدا هجرت کند در زمین اقامتگاه‌های فراوان و گشایشها خواهد یافت و هر کس [به قصد] مهاجرت در راه خدا و پیامبر او از خانه اش به درآید سپس مرگش دررسد پاداش او قطعاً بر خداست و خدا آمرزنده مهربان است ١٠٠﴾
در آیه ۱۰۰ سوره نساء، هجرت به سوی خدا و رسول، کنایه از هجرت به سرزمین اسلام دانسته شده است؛ سرزمینی که در آن امکان آشنایی با قرآن و سنت پیامبر(ص) و عمل به آنها وجود داشته باشد.[۶] بر اساس این تفسیر، حکم هجرت به عصر پیامبر(ص) اختصاص ندارد و هرگاه حفظ و اقامه دین نیازمند هجرت باشد، این حکم در هر زمان جریان خواهد داشت.[۷] جوادی آملی، نیز با تقسیم‌بندی انواع هجرت، حکم و فضیلت انواع هجرت را با توجه به شرایط و نقش افراد، متفاوت دانسته است.[۸]
در روایات شیعی، این آیه بر برخی مصادیق دیگر نیز تطبیق شده است؛ عیاشی از امام صادق(ع) روایت کرده، شخصی که دعوت به امامت را پذیرفته، اما پیش از شناخت امام بعدی از دنیا رفت، همانند کسی دانست که در راه هجرت به سوی خدا و پیامبر(ص) وفات کرده و پاداشش بر عهده خداوند است.[۹] همچنین ابن ابی‌عمیر از امام کاظم(ع) روایت کرده است، زراره پسرش عبید را برای کسب خبر درباره امام کاظم(ع) به مدینه فرستاد، اما پیش از بازگشت فرزندش درگذشت؛ امام(ع) ابراز امیدواری کرد که زراره از مصادیق این آیه باشد.[۱۰] جوادی آملی مفسر شیعی، تطبیق این آیه بر زراره را از باب توسعه مفهوم هجرت دانسته است؛ بنابراین، کسی که خود، امکان هجرت ندارد، اما زمینه هجرت فرد یا گروهی را فراهم می‌کند، می‌تواند در حکم مهاجر باشد؛ مانند کسی که فردی را برای جهاد یا فراگیری علوم دینی اعزام می‌کند.[۱۱] مفسران و محدثان شیعه با استناد به روایاتی، برای هجرت فضیلت‌هایی مانند استحقاق بهشت و همنشینی با پیامبران،[۱۲] و حشر با اصحاب بدر نقل کرده است.[۱۳]
در گزارش‌های تفسیری، این آیه درباره یکی از مسلمانان بیمار دانسته شده که از خانواده خود خواست او را از مکه خارج کنند تا به مدینه نزد پیامبر(ص) برود، اما پیش از رسیدن به مقصد درگذشت.[۱۴]
سید علی خامنه‌ای دومین رهبر انقلاب اسلامی ایران، با استناد به آیهٔ ۱۰۰ سورهٔ نساء، جان‌باختگان فاجعهٔ منا در ۲ مهر ۱۳۹۴ش را «مهاجران الی‌الله» خواند.[۱۵]ُ
پانویس
- ↑ طبرسی، مجمع البیان، ۱۴۱۵ق، ج۳، ص۵.
- ↑ جوادی آملی، تفسیر تسنیم، ۱۳۸۹ش، ج۲۰، ص۲۴۶.
- ↑ جوادی آملی، تفسیر تسنیم، ۱۳۸۹ش، ج۲۰، ص۲۴۶.
- ↑ جوادی آملی، تفسیر تسنیم، ۱۳۸۹ش، ج۲۰، ص۲۴۷.
- ↑ جوادی آملی، تفسیر تسنیم، ۱۳۸۹ش، ج۲۰، ص۲۵۵.
- ↑ طباطبایی، المیزان، ۱۳۹۰ق، ج۵، ص۵۳.
- ↑ طباطبایی، المیزان، ۱۳۹۰ق، ج۵، ص۵۴.
- ↑ جوادی آملی، تفسیر تسنیم، ۱۳۸۹ش، ج۲۰، ص۲۵۰.
- ↑ عیاشی، تفسیر العیاشی، ۱۳۸۰ق، ج۱، ص۲۷۰.
- ↑ عیاشی، تفسیر العیاشی، ۱۳۸۰ق، ج۱، ص۲۷۰.
- ↑ جوادی آملی، تفسیر تسنیم، ۱۳۸۹ش، ج۲۰، ص۲۶۲.
- ↑ حویزی، تفسیر نور الثقلین، ۱۴۱۵ق، ج۱، ص۵۴۱.
- ↑ کلینی، کافی، ۱۴۰۷ق، ج۴، ص۵۴۸.
- ↑ سیوطی، الدر المنثور، ۱۴۰۴ق، ج۲، ص۲۰۷.
- ↑ «پیام در پی فاجعه مصیبت‌بار کشته و زخمی شدن هزاران نفر از حجاج در سرزمین منا»، سایت آیت الله خامنه‌ای.
منابع
- «پیام در پی فاجعه مصیبت‌بار کشته و زخمی شدن هزاران نفر از حجاج در سرزمین منا»، سایت آیت الله خامنه‌ای، تاریخ درج مطللب: ۲ مهر ۱۳۹۴ش، تاریخ بازدید ۲۶ شهریور ۱۴۰۵ش.
- جوادی آملی، عبدالله، تفسیر تسنیم، قم، نشر اسراء، چاپ اول، ۱۳۸۹ش.
- حویزی، عبدعلی بن جمعه، تفسیر نور الثقلین، تصحیح، هاشم رسولی، قم، اسماعیلیان، چاپ چهارم، ۱۴۱۵ق.
- سیوطی، عبدالرحمن بن ابی‌بکر، الدر المنثور فی التفسیر بالماثور، قم، کتابخانه عمومی حضرت آیت الله العظمی مرعشی نجفی، چاپ اول، ۱۴۰۴ق.
- طباطبایی، سید محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، بیروت، مؤسسة الأعلمی للمطبوعات، چاپ دوم، ۱۳۹۰ق.
- طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، بیروت، مؤسسة الأعلمی للمطبوعات، چاپ اول، ۱۴۱۵ق.
- عیاشی، محمد بن مسعود، تفسیر العیاشی، مصحح، سید هاشم رسولی محلاتی، تهران، المطبعة العلمیة، چاپ اول، ۱۳۸۰ق.
- کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، تصحیح، علی اکبر غفاری و محمد آخوندی، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ چهارم، ۱۴۰۷ق.