آیه توارث زوجین

آیه توارث زوجین

مشخصات آیه
نام آیه	توارث زوجین
واقع در سوره	سوره نساء
شماره آیه	۱۲
جزء	۱
اطلاعات محتوایی
مکان نزول	مدینه
موضوع	ارث زن و شوهر
آیات مرتبط	آیه ۱۷۶ سوره نساء

آیه تَوارُث زوجَیْن دوازدهمین آیه سوره نساء درباره شیوه محاسبه و میزان ارث زوجین است. گفته شده این آیه بیانگر احکامی است که فقهیان شیعه و اهل‌ سنت درباره آن اشتراک نظر دارند. در آیه توارث هر یک از زوجین با شرایط خاصی دارای بیشترین و کمترین سهم ارث از همدیگر هستند؛ اگر زوجین فرزند نداشته باشند، بیشترین سهم ارث را از همدیگر می‌برند و اگر دارای فرزند باشند کمترین سهم را می‌برند. بیشترین سهم زوج، نصف و کمترین آن یک‌چهارم از ارث است و بیشترین سهم زوجه یک‌چهارم و کمترین سهم او یک‌هشتم است. «ولد» در آیه شامل پسر و دختر می‌شود و مراد از «زوجه» در آیه، همسر دائم است، نه موقت، چرا که همسر موقت نه ارث می‌برد و نه از او ارث می‌برند.

﴿وَلَكُمْ نِصْفُ مَا تَرَكَ أَزْوَاجُكُمْ إِنْ لَمْ يَكُنْ لَهُنَّ وَلَدٌ فَإِنْ كَانَ لَهُنَّ وَلَدٌ فَلَكُمُ الرُّبُعُ مِمَّا تَرَكْنَ مِنْ بَعْدِ وَصِيَّةٍ يُوصِينَ بِهَا أَوْ دَيْنٍ وَلَهُنَّ الرُّبُعُ مِمَّا تَرَكْتُمْ إِنْ لَمْ يَكُنْ لَكُمْ وَلَدٌ فَإِنْ كَانَ لَكُمْ وَلَدٌ فَلَهُنَّ الثُّمُنُ مِمَّا تَرَكْتُمْ مِنْ بَعْدِ وَصِيَّةٍ تُوصُونَ بِهَا أَوْ دَيْنٍ وَإِنْ كَانَ رَجُلٌ يُورَثُ كَلَالَةً أَوِ امْرَأَةٌ وَلَهُ أَخٌ أَوْ أُخْتٌ فَلِكُلِّ وَاحِدٍ مِنْهُمَا السُّدُسُ فَإِنْ كَانُوا أَكْثَرَ مِنْ ذَلِكَ فَهُمْ شُرَكَاءُ فِي الثُّلُثِ مِنْ بَعْدِ وَصِيَّةٍ يُوصَى بِهَا أَوْ دَيْنٍ غَيْرَ مُضَارٍّ وَصِيَّةً مِنَ اللَّهِ وَاللَّهُ عَلِيمٌ حَلِيمٌ ۝١٢﴾ [نساء:12] ﴿و نیمی از میراث همسرانتان از آن شما [شوهران] است اگر آنان فرزندی نداشته باشند و اگر فرزندی داشته باشند یک چهارم ماترک آنان از آن شماست [البته] پس از انجام وصیتی که بدان سفارش کرده‌اند یا د ینی [که باید استثنا شود] و یک چهارم از میراث شما برای آنان است اگر شما فرزندی نداشته باشید و اگر فرزندی داشته باشید یک‌هشتم برای میراث شما از ایشان خواهد بود [البته] پس از انجام وصیتی که بدان سفارش کرده‌اید یا د ینی [که باید استثنا شود] و اگر مرد یا زنی که از او ارث می‌برند کلاله [=بی‌فرزند و بی‌پدر و مادر] باشد و برای او برادر یا خواهری باشد پس برای هر یک از آن دو یک ششم [ماترک] است و اگر آنان بیش از این باشند در یک سوم [ماترک] مشارکت دارند [البته] پس از انجام وصیتی که بدان سفارش شده یا د ینی که [باید استثنا شود به شرط آنکه از این طریق] زیانی [به ورثه] نرساند این است سفارش خدا و خداست که دانای بردبار است ۝١٢﴾

در این آیه شش حکم در مورد ارث بیان شده‌ است. این احکام بعد از پرداخت وصیت و بدهی میت، به وارثان تعلق می‌گیرد. احکام مذکور در آیه عبارتند از:

1. اگر زنِ درگذشته فرزندی نداشت، نصف اموال او به شوهرش می‌رسد.
2. اگر زنِ درگذشته فرزند داشت، یک‌چهارم اموال وی به شوهرش می‌رسد.
3. اگر شوهرِ درگذشته فرزندی نداشت، یک‌چهارم اموال به زنش می‌رسد.
4. اگر شوهر درگذشته فرزند داشت، زن وی یک‌هشتم از اموال را به ارث می‌برد.
5. در صورتی که وارث مرد یا زن میت کلاله او باشند و آنها دارای یک برادر یا خواهر (مادری) باشند، در این فرض هر یک از برادر یا خواهر یک‌ششم ارث را مالک می‌شوند.
6. اگر میت بیش از یک برادر و خواهر داشت، همه آنها ثلث ترکه را به‌صورت مساوی به ارث می‌برند.