اظهار
اِظهار اصطلاحی در علم تجوید[۱] به معنای تلفظ حرف از مخرج خود بدون ادغام و غنه میباشد؛[۲] بدینگونه که هنگام تلفظ، حروف به صورت کامل در مخرج خود ظاهر شده و بدون تغییر و آشکارا خوانده میشوند.[۳]
اظهار در مورد حرفهایی به کار میرود که مخارجی دور از یکدیگر داشته باشند؛[۴] لذا در این گونه از حروف بر خلاف ادغام و غنه، حروف در یکدیگر ادغام نشده و جدا از یکدیگر و به صورتی ظاهر ادا میگردند؛[۵] بدین جهت در احکام نون ساکن و تنوین قبل از حروف حلقی و یا لام به کار رفته در الف و لام حروف قمری مورد بحث قرار گرفته است.
در بین علمای تجوید، در ارتباط با ادغام و یا اظهار برخی از کلمات قرآنی اختلاف وجود دارد.[۶] سیوطی به عنوان یکی از دانشمندان حوزه علوم قرآن، در کتاب الاتقان فی علوم القرآن خود، در یک دستهبندی، به برخی از این اختلافات اشاره کرده است. [۷]
دانشمندان حوزه قرائت، اظهار را یکی از احکام نون ساکن و تنوین در کنار ادغام، اقلاب و اخفاء میدانند.[۸] بدین معنا که اگر تنوین یا نون ساکن قبل از حروف حلقی یعنی حروف همزه، هاء، عین، حاء، غین و خاء، بیاید[۹] به صورت عادی و آشکار[۱۰] و بدون حرکت و در عین حال سریع ادا میشود.[۱۱][یادداشت ۱] دلیل آن دوری مخارج حروف حلقی با مخرج نون و تنوین دانسته شده است؛ مانند کلمات «اَنْعَمْتَ» و «کُفوَاً اَحَد» که نون و تنوین به سبب قرار گرفتن قبل از حروف حلقی، اظهار میشوند.[۱۲] اظهار یکی از احکام چهارگانه تنوین و نون ساکن است که در دو بیت بیان شده است
مباحث اظهار در باب صلاة و در صحت برخی از کلمات نماز نیز مورد بررسی قرار گرفته است.[۱۳] بهعنوان نمونه اظهار لام در الف و لام ابتدایی حروف قمری مانند الحمد، العالمین مورد توجه برخی از فقها قرار گرفته است و ضمن اعلام وجوب رعایت آن در نماز، بیاعتنایی و ادغام کردن لام را سبب بطلان نماز میدانند.[۱۴]
جستارهای وابسته
پانویس
- ↑ قنوجی البخاری، أبجد العلوم، ۱۴۲۰، ج۲، ص۱۲۳.
- ↑ مؤسسه دائرةالمعارف فقه اسلامی، فرهنگ فقه، ۱۴۲۶ق، ج۱، ص۵۵۴.
- ↑ الصراف، الجدید فی علم التجوید، ۱۴۲۸ق، ص۴۹.
- ↑ بیگلری، سر البیان، ۱۳۶۴ش، ص۱۹۲.
- ↑ بیگلری، سر البیان، ۱۳۶۴ش، ص۱۹۲.
- ↑ سیوطی، الاتقان، ۱۴۲۴ق، ص۲۳۸-۲۳۹.
- ↑ سیوطی، الاتقان، ۱۴۲۴ق، ص۲۳۸-۲۳۹.
- ↑ سیوطی، الاتقان، ۱۴۲۴ق، ص۲۴۰.
- ↑ قمی، الغاية القصوى، ۱۴۲۳ق، ج۱، ص۴۱۴؛ گیلانی، تحفة الأبرار، ۱۴۰۹ق، ج۲، ص۱۶۰؛ آملی، نفائس الفنون، ۱۳۸۱ش، ج۱، ص۵۰۳.
- ↑ حبیبی، شهیدی، روانخوانی و تجوید قرآن کریم، ۱۳۸۹ش، ص۱۴۹.
- ↑ موسوی بلده، حلیة القرآن، ۱۳۷۶ش، ص۸۴؛ حبیبی، شهیدی، روانخوانی و تجوید قرآن کریم، ۱۳۸۹ش، ص۱۴۹.
- ↑ مؤسسه دائرةالمعارف فقه اسلامی، فرهنگ فقه، ۱۴۲۶ق، ج۱، ص۵۵۵.
- ↑ مؤسسه دائرةالمعارف فقه اسلامی، فرهنگ فقه، ۱۴۲۶ق، ج۱، ص۵۵۴.
- ↑ مؤسسه دائرةالمعارف فقه اسلامی، فرهنگ فقه، ۱۴۲۶ق، ج۱، ص۵۵۵.
یادداشت
- ↑ نمونههایی از آیات قرآن کریم برای رسیدن نون ساکن و تنوین به یکی از حروف ششگانه حلقی که در این موارد نون به طور واضح وروشن تلفظ می شود (همزه): يَنْاَوْنَ، مَنْ امَنَ، رَسُولٌ اَمينٌ (هاء): مِنْهُمْ، اِنْ هُوَ، قَوْمٍ هادٍ (عين): اََنْعَمْتَ، مِنْ عِلْمٍ، سَميعٌ عَليمٌ (حاء): وَانْحَرْ، مِنْ حَكيمٍ، عَليماً حَليماً (غين): فَسَيُنْغِضُونَ، يِكُنْ غَنِيَّاً، اِلهٍ غَيْرِهِ (خاء): وَالْمُنْخَنِقَةُ، مِنْ خَيْرٍ، قَوْمٌ خَصِمُونَ
منابع
- آملی، شمس الدین محمد بن محمود، نفائس الفنون فی عرائس العیون، تحقیق أبو الحسن شعرانی، تهرانی، اسلامیة، ۱۳۸۱ش.
- بیگلری، حسن، سر البیان فی علم القرآن، با تجوید کامل استدلالی، تهران، کتابخانه سنایی، ۱۳۶۴ش.
- مؤسسه دائرةالمعارف فقه اسلامی، فرهنگ فقه مطابق مذهب اهلبیت(ع)، زیرنظر: سید محمود هاشمی شاهرودی، قم، مؤسسه دائرةالمعارف فقه اسلامی، ۱۴۲۶ق.
- حبیبی، شهیدی، علی، محمدرضا، روانخوانی و تجوید قرآن کریم، تهران، سازمان تبلیغات اسلامی، ۱۳۸۹ش.
- دهخدا، علیاکبر، لغتنامه دهخدا، تهران، انتشارات و چاپ دانشگاه تهران، ۱۳۷۷ش.
- سیوطی، عبدالرحمن بن ابی بکر، الاتقان فی علوم القرآن، بیروت، دارالکتب العربی، ۱۴۲۴ق.
- الصراف، مصطفی، الجدید فی علم التجوید، کربلا، مکتبه العلامه ابن فهد الحلی، ۱۴۲۸ق.
- قمى، شيخ عباس، الغاية القصوى في ترجمة العروة الوثقى، قم، منشورات صبح پيروزى، ۱۴۲۳ق.
- قنوجی البخاری، صدیق بن حسن خان، أبجد العلوم، قم، دارالکتب العلمیة، ۱۴۲۰ق.
- گیلانی شفتی، سیدمحمدباقر، تحفة الأبرار الملتقط من آثار الأئمة الأطهار، اصفهان، انتشارات کتابخانه مسجد سید، ۱۴۰۹ق.
- موسوی بلده، سیدمحسن، حلیه القرآن، قواعد تجوید مطابق با روایت حفص از عاصم، قم، مرکز چاپ و نشر سازمان تبلیغات اسلامی، ۱۳۷۶ش.