آیه ۱۷ سوره بقره
 | |
| مشخصات آیه | |
|---|---|
| واقع در سوره | سوره بقره |
| شماره آیه | ۱۷ |
| جزء | ۱ |
| اطلاعات محتوایی | |
| موضوع | اعتقادی |
| درباره | منافقان |
آیه ۱۷ سوره بقره، وضعیت منافقان را به کسی تشبیه میکند در تاریکی آتشی میافروزد و با روشنشدن اطراف، امکان دیدن پیدا میکند؛ اما پس از خاموششدن آتش، دوباره در تاریکی و سرگردانی میماند.[۱] این آیه پس از بیان صفات منافقان در آیات پیشین، با این تشبیه وضعیت و سرانجام آنان را توضیح میدهد.[۲]
﴿مَثَلُهُمْ كَمَثَلِ الَّذِي اسْتَوْقَدَ نَارًا فَلَمَّا أَضَاءَتْ مَا حَوْلَهُ ذَهَبَ اللَّهُ بِنُورِهِمْ وَتَرَكَهُمْ فِي ظُلُمَاتٍ لَا يُبْصِرُونَ ١٧﴾ [بقره:17]﴿مثل آنان همچون مثل کسانی است که آتشی افروختند و چون پیرامون آنان را روشنایی داد خدا نورشان را برد و در میان تاریکیهایی که نمیبینند رهایشان کرد ١٧﴾
به گفته محمدحسین طباطبایی در کتاب المیزان، منافقان به کسی تشبیه شدهاند که در تاریکی شدید نمیتواند راه درست را از نادرست تشخیص دهد و برای یافتن راه، آتشی میافروزد؛ اما خداوند آن را با عاملی مانند باد یا باران خاموش میکند و آنان دوباره در تاریکی باقی میمانند.[۳] در روایتی از امام رضا(ع)، برداشتهشدن نور آنان به معنای رهاکردن آنان به حال خود تفسیر شده است.[۴] ناصر مکارم شیرازی، مؤلف تفسیر نمونه نیز این تشبیه را بیانگر تصور منافقان برای بهرهمندی از منافع دو گروه و در امان ماندن از خطرهای هر دو طرف دانسته است؛ اما این روشنی موقت، سرانجام از میان میرود و آنان را در تاریکی و سرگردانی باقی میگذارد.[۵]
در برخی تفاسیر روایی شیعه، تأویلهایی نیز برای این آیه نقل شده است. سید هاشم بحرانی در تفسیر البرهان به نقل از امام کاظم(ع)، نور را به ولایت امام علی(ع) تفسیر کرده است؛ ولایتی که منافقان در ظاهر پذیرفتند، اما بهسبب کفر باطنی و عهدشکنی از هدایت آن محروم شدند.[۶] در روایتی از امام باقر(ع) نیز افروختن آتش به دوران هدایت پیامبر(ص) و از میانرفتن نور به پنهانشدن فضیلت اهلبیت(ع) پس از رحلت پیامبر(ص) و غصب خلافت تأویل شده است.[۷]
پانویس
منابع
- بحرانى، هاشم بن سليمان، البرهان فى تفسير القرآن، تحقيق: قسم الدراسات الاسلامية موسسة البعثة- قم، تهران، بنياد بعثت، ۱۴۱۶ق.
- حویزی، عبدعلی بن جمعه، تفسیر نورالثقلین، قم، اسماعیلیان، ۱۴۱۵ق.
- طباطبایی، محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، قم، دفتر انتشارات اسلامی، ۱۴۱۷ق.
- مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دارالکتب الاسلامیه، ۱۳۷۴ش.
- مشهدى، محمد بن محمدرضا، تفسير كنز الدقائق و بحر الغرائب، تهران، سازمان چاپ وانتشارات وزارت ارشاد اسلامى، ۱۳۶۸ش.