آیه ۵۵ سوره آل‌عمران
 | |
| مشخصات آیه | |
|---|---|
| واقع در سوره | آل‌عمران |
| شماره آیه | ۵۵ |
| جزء | ۳ |
| اطلاعات محتوایی | |
| مکان نزول | مدینه |
| موضوع | توفّی و رفع عیسی(ع)، تطهیر او از کافران و برتری پیروانش بر کافران |
| آیات مرتبط | آیه ۱۵۷ سوره نساء، آیه ۱۵۸ سوره نساء |
آیه ۵۵ سوره آل‌عمران، درباره نجات حضرت عیسی(ع) از توطئه مخالفان و عروج او به سوی خداست. مطابق دیدگاه مفسران شیعه، عیسی(ع) به صورت زنده به آسمان‌ها بالا برده شد و از به صلیب کشیده‌شدن نجات یافت. با این حال، برخی مفسران از وفات و عروج روح او سخن گفته‌اند. آیه همچنین از برتری پیروان حقیقی عیسی(ع) تا روز قیامت خبر می‌دهد؛ پیروانی که در تفسیر شیعه، حواریون و مؤمنان یکتاپرست، از جمله مسلمانان، دانسته شده‌اند.
چگونگی نجات عیسی(ع) و معنای «توفّی»
آیه ۵۵ سوره آل‌عمران به نجات حضرت عیسی(ع) از توطئه مخالفان و بالا بردن او به سوی خدا اشاره دارد. مطابق دیدگاه مشهور مفسران، خداوند حضرت عیسی(ع) را از به‌صلیب‌کشیدن نجات داد و او را زنده به آسمان برد.[۱] این مفسران، عبارت «إِنِّي مُتَوَفِّيكَ» در آیه را به معنای مرگ عیسی(ع) نمی‌دانند؛ زیرا واژه «توفّی» در زبان عربی به معنای گرفتن کامل است و همیشه به معنای مرگ نیست، بلکه قبض روح یا جان‌سپردن یکی از مصادیق آن به‌شمار می‌آید.[۲]
آنان با استناد به سیاق آیه و مقایسه آن با آیات ۱۵۷ و ۱۵۸ سوره نساء، که کشته‌شدن و به صلیب کشیده‌شدن عیسی(ع) را رد می‌کند، معتقدند خداوند او را با جسم و جان از میان مخالفان برگرفت و به سوی خود بالا برد.[۳] در مقابل، برخی مفسران عبارت «توفّی» را در این آیه به معنای وفات عیسی(ع) دانسته‌اند و معتقدند خداوند روح او را به سوی خود بالا برده است.[۴]
علامه طباطبایی، عبارت «وَرَافِعُكَ إِلَيَّ» را به معنای بالارفتن مقام معنوی عیسی(ع) نزد خداوند دانسته است.[۵] به گفته عبدالله جوادی آملی، از مفسران شیعه، آیه ۵۵ سوره آل‌عمران، وعده خداوند برای نجات و بالا بردن عیسی(ع) را بیان می‌کند و آیه ۱۵۸ سوره نساء، با عبارت «بَلْ رَفَعَهُ اللَّهُ إِلَيْهِ» نشان می‌دهد که خداوند این وعده را محقق کرده و عیسی(ع) در آن واقعه کشته نشده است.[۶]
﴿إِذْ قَالَ اللَّهُ يَا عِيسَى إِنِّي مُتَوَفِّيكَ وَرَافِعُكَ إِلَيَّ وَمُطَهِّرُكَ مِنَ الَّذِينَ كَفَرُوا وَجَاعِلُ الَّذِينَ اتَّبَعُوكَ فَوْقَ الَّذِينَ كَفَرُوا إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ ثُمَّ إِلَيَّ مَرْجِعُكُمْ فَأَحْكُمُ بَيْنَكُمْ فِيمَا كُنْتُمْ فِيهِ تَخْتَلِفُونَ ٥٥﴾ [آل عمران:55]
﴿یاد کن] هنگامی را که خدا گفت ای عیسی من تو را برگرفته و به سوی خویش بالا می‌برم و تو را از [آلایش] کسانی که کفر ورزیده‌اند پاک می‌گردانم و تا روز رستاخیز کسانی را که از تو پیروی کرده‌اند فوق کسانی که کافر شده‌اند قرار خواهم داد آنگاه فرجام شما به سوی من است پس در آنچه بر سر آن اختلاف می‌کردید میان شما داوری خواهم کرد ٥٥﴾
سوره آل‌عمران: آیه ۵۵
در ادامه آیه، به نجات عیسی(ع) از آزارها و توطئه‌ها برای کشتن و به صلیب کشیدن او، اتهام‌ها درباره تولدش[۷] و رهایی از معاشرت با جامعه کافر اشاره شده است.[۸] در برخی روایات،[۹] از جمله روایت علی بن ابراهیم قمی از امام باقر(ع)، آمده است که خداوند برای نجات عیسی(ع) از دست مخالفان، چهره یکی از یارانش را شبیه او کرد؛ در نتیجه، آن جوان به جای عیسی(ع) دستگیر شد و به صلیب کشیده شد.[۱۰]
هویت و برتری پیروان عیسی(ع)
در بخش دیگر آیه ۵۵ سوره آل‌عمران از برتری پیروان عیسی(ع) بر منکران او تا روز قیامت خبر داده شده است. درباره معنای برتری پیروان عیسی(ع) تا روز قیامت، دو دیدگاه اصلی مطرح شده است.[۱۱] برخی معتقدند، پیروان عیسی تنها بر استدلال و دلایل محکم بر منکران عیسی برتری دارند.[۱۲] اما دیدگاه مشهور مفسران این است که این برتری تنها به توانایی در بحث و استدلال محدود نیست، بلکه غلبه در زندگی اجتماعی، سیاسی و تاریخی را نیز در بر می‌گیرد.[۱۳] بر اساس این دیدگاه، برتری پیروان عیسی بر کافران، قانونی الهی است که تا پایان جهان ادامه دارد.[۱۴]
در تفسیر تسنیم، در پاسخ به این پرسش که چگونه می‌توان از برتری پیروان عیسی(ع) سخن گفت، در حالی که یهودیان در برخی دوره‌ها قدرت سیاسی داشته‌اند، آمده است که یهودیان منکر، هیچ‌گاه به حاکمیتی مستقل و پیروزی نهایی در عرصه‌های اعتقادی و سیاسی دست نیافته‌اند و قدرت سیاسی آنان به حمایت و قدرت حکومت‌های دیگر وابسته بوده است.[۱۵]
درباره هویت پیروان واقعی عیسی(ع) نیز تفاسیر شیعه تأکید می‌کنند که مسیحیانِ معتقد به تثلیث، تجسد و فرزندِ خدا بودن عیسی(ع)، به دلیل فاصله گرفتن از توحید، پیروان حقیقی او محسوب نمی‌شوند.[۱۶] بر این اساس و با توجه به آیه ۵۳ سوره آل‌عمران، پیروان واقعی عیسی(ع) نخست حواریون و مؤمنان زمان او و سپس مسلمانانی هستند که نبوتش را پذیرفته و به آیین توحیدی پایبندند.[۱۷]
پانویس
- ↑ برای نمونه نگاه کنید به: مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۲، ص۵۶۹؛ مدرسی، من هدی القرآن، ۱۴۱۹ق، ج۱، ص۵۷۱.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۲، ص۵۶۹.
- ↑ مدرسی، من هدی القرآن، ۱۴۱۹ق، ج۱، ص۵۷۱.
- ↑ نگاه کنید به: جوادی آملی، تسنیم، ۱۳۹۰ش، ج۱۴، ص۳۹۱.
- ↑ طباطبایی، المیزان، ۱۳۵۲ش، ج۳، ص۲۰۷.
- ↑ جوادی آملی، تسنیم، ۱۳۹۰ش، ج۱۴، ص۳۹۱.
- ↑ جوادی آملی، تسنیم، ۱۳۹۰ش، ج۱۴، ص۳۹۴.
- ↑ طبرسی، مجمع البیان، ۱۴۰۸ق، ج۲، ص۷۵۸و۷۵۹.
- ↑ مجلسی، بحارالانوار، ۱۴۰۳ق، ج۱۴، ص۳۳۵-۳۴۵.
- ↑ قمی، تفسیر القمی، ۱۳۶۷ش، ج۱، ص۱۰۳.
- ↑ طوسی، التبیان، بی‌تا، ج۲، ص۴۷۸ و ۴۷۹؛ طباطبایی، المیزان، ۱۳۵۲ش، ج۳، ص۲۰۸ و ۲۰۹.
- ↑ طباطبایی، المیزان، ۱۳۵۲ش، ج۳، ص۲۰۹؛ طبرسی، مجمع البیان، ۱۴۰۸ق، ج۲، ص۷۵۹.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۲، ص۵۷۰؛ طبرسی، مجمع البیان، ۱۴۰۸ق، ج۲، ص۷۵۹.
- ↑ جوادی آملی، تسنیم، ۱۳۹۰ش، ج۱۴، ص۳۹۴ و ۳۹۵.
- ↑ جوادی آملی، تسنیم، ۱۳۹۰ش، ج۱۴، ص۳۹۵-۳۹۸.
- ↑ جوادی آملی، تسنیم، ۱۳۹۰ش، ج۱۴، ص۳۹۵.
- ↑ جوادی آملی، تسنیم، ۱۳۹۰ش، ج۱۴، ص۳۹۵.
منابع
- جوادی آملی، عبدالله، تسنیم، اسراء، چاپ سوم، ۱۳۹۰ش.
- طباطبایی، سید محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، بیروت، مؤسسة الأعلمی للمطبوعات، چاپ سوم، ۱۳۵۲ش.
- طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، بیروت، دار المعرفة، چاپ دوم، ۱۴۰۸ق.
- طوسی، التبیان فی تفسیر القرآن، بیروت، دار التراث الاحیاء العربی، چاپ اول، بی‌تا.
- قمی، علی بن ابراهیم، تفسیر القمی، قم، دار الکتاب، چاپ چهارم، ۱۳۶۷ش.
- مدرسی، محمدتقی، من هدی القرآن، تهران، دار محبی الحسین علیه‌السلام، چاپ اول، ۱۴۱۹ق.
- مجلسی، محمدباقر بن محمدتقی، بحارالانوار، بیروت، دار الاحیاء تراث العربی، چاپ دوم، ۱۴۰۳ق.
- مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ سی و دوم، ۱۳۷۴ش.