مسجد حمزه (مدینه)

از ویکی شیعه
مسجد حمزه
اطلاعات اوليه
تأسیسقرن ششم قمری
کاربریمسجد
مکانمدینه
نام‌های دیگرمسجد شهدا • مسجد احد
وقایع مرتبطتخریب در سال ۱۳۴۴ق
مشخصات
ظرفیتگنجایش ۱۵هزار نمازگزار
مساحت۵۴‌هزار مترمربع
وضعیتفعال
امکاناتخدمات رفاهی
معماری
بازسازیدر سال‌های مختلف


مسجد حمزه مسجدی در مدینه در کنار قبرستان شهدای احد.[۱] گفته شده به‌دستور پیامبر(ص) در محل شهادت حمزة بن عبدالمطلب و بر روی قبر او و دیگر شهدای جنگ احد، مسجدی ساخته شد[۲] که بعدها بر اثر سیل از بین رفت تا اینکه مادرِ الناصر لدین اللَّه، خلیفه عباسی در قرن ششم قمری مجدداً آن را بنا کرد و در طول سال‌های متمادی، توسعه و ترمیم یافت و زیارتگاه زائران بود.[۳]

سَمهودی (متوفای ۹۱۱ق) فقیه شافعی و تاریخ‌شناس مدینه در کتاب وفاء الوفاء نوشته است که از قدیم، قبر حمزه در مسجد قرار داشت.[۴] ابن‌جُبَیر (متوفای ۶۱۴ق) جهانگرد اهل اندلس نیز که در سال ۵۷۹ق به زیارت حرمین شریفین رفته، در سفرنامه خود این‌گونه آورده که یک مسجد بر روی قبر حمزه ساخته شده و قبر در فضای داخلی مسجد قرار گرفته است.[۵] ابراهیم رفعت‌پاشا (متوفای ۱۳۵۳ق) نویسنده و سفرنامه‌نویس اهل مصر هم این مسجد را در سال ۱۳۲۵ق، بنایی محکم، ساده و خالی از تزیینات و دارای یک گنبد توصیف کرده که در بالای ضریح حمزه قرار گرفته است.[۶]

این مسجد چون محل توجه، ادای نذورات و تبرک‌جویی زائران بود، در سال ۱۳۴۴ق به‌دست وهابیان تخریب شد و قبرستان محصور گردید تا مانع حضور زائران باشد.[۷] در کتاب روزشمار تاریخ ایران به‌تاریخ ۱۱ شهریور ۱۳۰۴ش مصادف با ۱۳ صفر ۱۳۴۴ق به تخریب مسجد حمزه در مدینه اشاره شده که موجب تعطیلی و عزای عمومی در ایران گردیده است.[۸]

پس از تخریب، مسجد به قسمت شرقی قبرستان احد و در فاصله ۵۰ متری آن انتقال یافت و بنای بزرگی با یک مناره، به‌نام مسجد حمزه ساخته شد که به‌نام مسجد شهدا یا مسجد احد هم در میان عموم مشهور است.[۹]

مسجد جدید در سال ۲۰۱۷م تکمیل شد و دارای سبک معماری منحصربه‌فرد و خدمات و امکانات رفاهی است. مساحت آن ۵۴‌هزار مترمربع است و با گنجایش ۱۵هزار نمازگزار، در سه کیلومتری مسجدالنبی قرار دارد.[۱۰]

نگارخانه

پانویس

  1. جعفریان، آثار اسلامی مکه و مدینه، ۱۳۷۹ش، ص۴۳۹.
  2. عمید زنجانی، در راه برپایی حج ابراهیمی، مشعر، ص۲۲۲.
  3. جمعی از نویسندگان، ره‌توشه حج، ۱۳۸۰ش، ج۱، ص۳۷۸.
  4. سمهودی، وفاء الوفاء، ۲۰۰۶م، ج۳، ص۹۲۲.
  5. ابن‌جبیر، رحلة ابن‌جبیر، دار و مکتبة الهلال، ص۴۴.
  6. نجمی، حرم حضرت حمزه(ع) در بستر تاریخ، ۱۳۷۹ش.
  7. جمعی از نویسندگان، ره‌توشه حج، ۱۳۸۰ش، ج۱، ص۳۷۸.
  8. بهبودی، روزشمار تاریخ معاصر ایران، ۱۳۸۵ش، ج۵، ص۲۹۱.
  9. بصیری، گلواژه‌های حج و عمره، ۱۳۸۷ش، ص۵۲۳؛ جمعی از نویسندگان، ره‌توشه حج، ۱۳۸۰ش، ج۱، ص۳۷۸.
  10. «مسجد سیدالشهدا، یادگار جنگ احد در مدینه»، خبرگزاری ایکنا.

منابع

  • ابن‌جبیر، محمد بن احمد، رحلة ابن‌جبیر، بیروت،‌ دار و مکتبة الهلال.
  • بصیری، علیرضا، گلواژه‌های حج و عمره، قم، مشعر، ۱۳۸۷ش.
  • بهبودی، هدایت‌الله، روزشمار تاریخ معاصر ایران، تهران، مؤسسه مطالعات و پژوهش‌های سیاسی، ۱۳۸۵ش.
  • جعفریان، رسول، آثار اسلامی مکه و مدینه، قم، مشعر، ۱۳۷۹ش.
  • جمعی از نویسندگان، ره‌توشه حج، قم، مشعر، ۱۳۸۰ش.
  • سمهودی، علی بن احمد، وفاء الوفاء باخبار‌ دار المصطفی، بیروت، دارالکتب العلمیة، ۲۰۰۶م.
  • عمید زنجانی، عباسعلی، در راه برپایی حج ابراهیمی، قم، مشعر.
  • «مسجد سیدالشهدا، یادگار جنگ احد در مدینه»، خبرگزاری ایکنا، تاریخ انتشار : ۳ مرداد ۱۴۰۱ش.
  • نجمی، محمدصادق، حرم حضرت حمزه در بستر تاریخ، میقات حج، ۱۳۷۹ش، شماره۳۳.