باز کردن منو اصلی

ويکی شيعه β

همام

هَمَّام شخصی عابد و از شیعیان امام علی(ع) بود. خطبه متقین امام علی(ع) در پاسخ به درخواست همام خوانده شد از این رو به خطبه همام نیز شناخته می‌شود. او با شنیدن اوصاف متقین از زبان امام علی(ع) بیهوش شده و درگذشت.

هَمَّام
مشخصات فردی
نام کامل:

«همام بن عباده» یا

«همام بن شریح»
خویشاوندان: ربیع بن خثیم
وفات: ، کوفه
علت وفات: با شنیدن صفات مومنان از امام علی(ع) بیهوش شده و درگذشت.
مشخصات دینی
از یاران: امام علی(ع)

محتویات

نام و نسب

نام همّام در نهج البلاغه[۱] و کتاب کافی[۲] آمده است، اما در این دو کتاب اشاره‌ای به نسب او نشده است.

محمد بن علی کراجکی، نویسنده قرن پنجم قمری، همّام را فرزند عباده بن خیثم و برادرزاده ربیع بن خثیم دانسته است.[۳] اما ابن ابی الحدید نسب او را چنین نقل می‌کند: همّام بن شریح بن یزید بن عمرو بن جابر بن یحیی بن اصهب بن کعب بن حارث بن سعد بن عمرو بن ذهل بن مران بن صیفی بن سعد العشیرة.[۴]

ویژگی‌ها

امام صادق(ع) همّام را عابد و خداپرست پرتلاش معرفی می‌کند.[۵] سید رضی نیز در ابتدای خطبه متقین همّام را فردی عابد معرفی می‌کند.[۶]

ابن ابی‌الحدید او را از شیعیان و دوستداران امام علی(ع) برشمرده است.[۷] برخی منابع در ابتدای خطبه متقین گفتاری از همّام خطاب به امام علی(ع) نقل کرده‌اند که نشان از محبت و شیعه بودن او دارد: «ای امیرمومنان! از تو در خواست می‌کنم به حق خداوندی که شما خاندان پیامبر را گرامی داشته و برگزیده و برتری داده است...».[۸]

برخی منابع همّام را از جمله «أصحاب البرانس» [یادداشت ۱]دانسته‌اند.[۱۰]

همام و خطبه متقین

نوشتار اصلی: خطبه متقین

همّام روزی به امیرالمؤمنین(ع)، گفت: «ای امیر مؤمنان، پرهیزگاران را برای من توصیف کن چنانکه گویی به آنان می‌نگرم.» امام در پاسخ او درنگی نمود، سپس فرمود: «ای همّام از خدا بترس و نیکوکار باش که «همانا خدا با کسانی است که پرهیزگارند و آنان که نیکو کردارند.» همّام به این مقدار قانع نشد و با سوگند، بر امام اصرار ورزید. امام(ع) پس از حمد خداوند و صلوات بر پیامبر(ص)، خطبه معروف متقین را ایراد کرد.[۱۱]

سرانجام همام

گزارش شده است که وقتی امام حدود ۱۰۵ صفت از صفات متقین را برشمرد، همّام بیهوش شد و در آن بیهوشی جان داد. امیرالمؤمنین(ع) گفت: به خدا از همین بر او می‌ترسیدم. سپس گفت: پندهای رسا با آنان که شنوای آن هستند چنین کند. مردی گفت: «ای امیر مؤمنان چرا با تو چنین نمی‌کند؟» فرمود: وای بر تو هر اجلی را زمانی است که از آن پیشی نگیرد و سببی است که از آن درنگذرد. آرام باش و دیگر بار چنین سخن به زبان میاور که آن شیطان بود که بر زبانت دمید.[۱۲]

امام علی(ع) در تشییع همّام شرکت کرده و بر پیکر او نماز خواند.[۱۳]

پانویس

  1. سید رضی، نهج البلاغة، ۱۴۱۴ق، ص۳۰۳.
  2. کلینی، کافی، ۱۴۰۷ق،‌ ج۲، ص۲۲۶.
  3. کراجکی، کنز الفوائد، ۱۴۱۰ق، ج۱، ص۸۹.
  4. ابن ابی الحدید، شرح نهج البلاغه، ج۱۰، ص۱۳۳.
  5. کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق،‌ ج۲، ص۲۲۶.
  6. سید رضی، نهج البلاغة، ۱۴۱۴ق، ص۳۰۳.
  7. ابن ابی‌الحدید، شرح نهج البلاغه، ج۱۰، ص۱۳۳.
  8. کراجکی، کنز الفوائد، ۱۴۱۰ق، ج۱، ص۸۹.
  9. دینوری، الأخبار الطوال، ۱۳۶۸ش، پاورقی ص۳۰۳.
  10. کراجکی، کنز الفوائد، ۱۴۱۰ق، ج۱، ص۸۹.
  11. سید رضی، نهج البلاغة، ۱۴۱۴ق، ص۳۰۳.
  12. سید رضی، نهج البلاغة، ۱۴۱۴ق، ص۳۰۴.
  13. نوری، مستدرک الوسائل، ۱۴۰۸ق، ج۹، ص۱۸۹.
  1. برنس نوعی کلاه بوده و در صدر اسلام افراد زاهد آن‌را بر سر می‌گذاشتند و به اصحاب البرانس معروف شدند.[۹]

منابع

  • ابن أبی‌الحدید، شرح نهج البلاغة، تحقیق: محمد أبو الفضل إبراهیم، بی‌جا: مؤسسة إسماعیلیان للطباعة والنشر والتوزیع، بی‌تا.
  • دینوری، ابوحنیفه احمد بن داود، الاخبار الطوال، قم، منشورات الرضی، ۱۳۶۸ش.
  • سید رضی، محمد بن حسین، نهج البلاغة، محقق: صبحی صالح، قم، هجرت، چاپ اول، ۱۴۱۴ق.
  • کراجکی، محمد بن علی، کنز الفوائد، محقق و مصحح: نعمة، عبد الله، دارالذخائر، قم، چاپ اول، ۱۴۱۰ق.
  • کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، محقق و مصحح: غفاری، علی‌اکبر، آخوندی، محمد، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ چهارم، ۱۴۰۷ق.
  • محدث نوری، مستدرك الوسائل و مستنبط المسائل‏، قم، مؤسسة آل البيت عليهم السلام‏، ۱۴۰۸ق.