باز کردن منو اصلی

ويکی شيعه β

فضیل بن عیاض


فُضَیل بن عَیاض(درگذشت ۱۸۷ق)، عارف و زاهد مشهور و از رجال صوفیه. وی از شاگردان امام صادق(ع) بود و از ایشان روایاتی نقل کرده است. اغلب عالمان رجالی شیعه او را از اهل سنت می‌دانند و در عین حال وی را از راویان موثق و قابل اعتماد به شمار می‎آورند. گفته‌اند که وی در ابتدا راهزن بوده؛ ولی در پی حادثه‌ای توبه کرده است.

فُضَیل بن عَیاض

زادروز ؟
زادگاه - مرو
درگذشت ۱۸۷ قمری
آرامگاه قبرستان معلاة (قبرستان ابوطالب)
استادان امام صادق(ع)
دین اسلام
مذهب اهل سنت

محتویات

سرگذشت

فضیل بن عیاض بن مسعود بن بشر تمیمی یربوعی، در ناحیه مرو خراسان و در روستایی به نام فُندِین به دنیا آمده است. کنیه‌اش ابوعلی است و اصالتا او را از اهل کوفه می‌دانند.[۱]

وی در ابتدا در محلی بین ابیورد و سرخس به راهزنی مشغول بود[۲] ولی در پی واقعه‌ای توبه کرد و به عبادت و زهد مشغول شد.

روایت‎های مشهور تاریخی درباره داستان توبه فضیل گفته‌اند: شبی وی به نیت یک زن از دیوار خانه‌ای بالا رفته بود، صدای کسی را شنید که مشغول خواندن این آیه از قرآن بود:

«أَ لَمْ یأْنِ لِلَّذِینَ آمَنُوا أَنْ تَخْشَعَ قُلُوبُهُمْ لِذِکْرِ اللّهِ...» (ترجمه: آيا براى كسانى كه ايمان آورده‌اند هنگام آن نرسيده كه دلهايشان به ياد خدا نرم [و فروتن‏] گردد.)[ سوره حدید–۱۶]

فضیل با شنیدن این کلام دگرگون شد و فریاد برآورد: پروردگارا، اکنون زمانش رسیده است. وی در پی این حادثه به گوشه‌ای رفت و زهد اختیار کرد.[۳] داستان توبه او در منبرهای واعظان زیاد یاد می‌شود.

 
قبرستان معلاة (قبرستان ابوطالب) محل دفن فضیل بن عیاض

از نظر عالمان

عالمان رجال شیعه از جمله نجاشی[۴]، محمد تقی شوشتری [۵]و سید ابوالقاسم خویی، فضیل را از رجال اهل سنت معرفی کرده‌اند. از وحید بهبهانی نقل شده که وی، فضیل را شیعه دانسته است.[۶]

از منظر علمای شیعه فضیل از راویان موثق و قابل اعتماد،[۷] و از اصحاب امام صادق(ع) است.[۸]

درگذشت

فضیل در ماه محرم سال ۱۸۷ق درگذشت.[۹]

پانویس

  1. سلمی، طبقات الصوفیه، ص۷.
  2. ابن خلکان، وفیات الاعیان، ج ۴، ص۴۷.
  3. ابن خلکان، وفیات الاعیان، ج ۴، ص۴۷.
  4. نجاشی، الرجال، ص۳۱۰.
  5. شوشتری،قاموس الرجال، ج ۸، ص۴۳۸.
  6. خویی، معجم الرجال، ج ۱۳، ص۳۳۱-۳۳۲.
  7. نجاشی، الرجال، ص۳۱۰.
  8. طوسی، رجال، ص۲۶۹.
  9. سلمی، طبقات الصوفیه، ص۸.

منابع

  • ابن‌خلکان، احمد بن محمد، وفیات الاعیان، دارالثقافه، بیروت.
  • خویی، ابوالقاسم، معجم الرجال الحدیث، دارالزهرا، بیروت.
  • سلمی، عبدالرحمن، طبقات الصوفیه، مکتبه الخانجی، قاهره، ۱۴۱۸ق.
  • شوشتری، محمد تقی، قاموس الرجال، موسسه نشر اسلامی، ۱۴۱۷ق.
  • طوسی، ابی جعفر محمد بن حسن، رجال الطوسی، انتشارات جامعه مدرسین، ۱۴۱۵ق.
  • نجاشی، احمد بن علی، انتشارات جامعه مدرسین، ۱۴۲۴ق.