باز کردن منو اصلی

ويکی شيعه β

دعای چهارم صحیفه سجادیه از دعا‌های صحیفه سجادیه امام سجاد(ع) که به درود بر پیروان پیامبران الهی و بیان ویژگی‌های صحابه پیامبر اسلام(ص) و همچنین آثار درود الهی بر بندگان خداوند پرداخته است. امام سجاد(ع) در این دعا همچنین به رهبری اهل تقوا توسط پیامبران، تسلیم بودن مؤمنان در برابر حجت و دلیل، موضع‌گیری انسان‌ها در قبال بعثت انبیا و در امان بودن اهل ایمان در برابر فتنه‌ها اشاره کرده است.

دعای چهارم صحیفه سجادیه
اطلاعات دعا و زیارت
موضوع: درود بر پيروان پیامبران، بیان ویژگی‌های صحابه رسول خدا(ص) و آثار دورد الهی بر بندگان خدا
مأثور/غیرمأثور: مأثور
صادره از: امام سجاد(ع)
راوی: متوکل بن هارون
منابع شیعی: صحیفه سجادیه
دعاها و زیارات مشهور

دعای توسلدعای کمیلدعای ندبهدعای سماتدعای فرجدعای ابوحمزه ثمالیزیارت عاشورازیارت جامعه کبیرهزیارت وارثزیارت امین‌اللهزیارت اربعین

دعای چهارم در شرح‌های صحیفه سجادیه همچون دیار عاشقان اثر حسین انصاریان به زبان فارسی و ریاض السالکین فی شرح صحیفه سید الساجدین اثر سید علی‌خان مدنی به زبان عربی مفصل شرح داده شده است.

محتویات

آموزه‌های دعا

موضوع اصلی دعای چهارم صحیفه سجادیه درود بر پيروان انبيا عليهم‌السلام و بیان ویژگی‌های صحابه رسول خدا(ص) و آثار دورد الهی بر بندگان خدا است. آموزه‌های این دعا که در ۱۹ فراز[۱] از امام سجاد(ع) صادر شده به شرح ذیل است:

  • درود بر پیروان رسولان و تصدیق‌کنندگان ایشان؛
  • پیامبران رهبران هدایت و پیشگامان اهل تقوا؛
  • موضع‌گیری انسان‌ها در قبال بعثت انبیا؛
  • تسلیم مؤمنان در برابر حجّت و دلیل؛
  • ویژگی‌ها و نشانه‌های اصحاب پیامبر اسلام(ص): پاس‌داشتن شرط همراهی با محمد(ص)، شتافتن بر ایمان به دعوت او، دوری جستن از همسران و فرزندان در راه اعلای کلمه‌ حق و جنگیدن با پدران و فرزندان خود برای برقراری اسلام، تجارت پرسود مسلمانان در ایمان به خدا، چشیدن محرومیت‌ها و طرد شدن اصحاب پیامبر در مسیر ایمان)؛
  • رضوان الهی، پاداش اهل ایمان (اجر تحمّل سختی‌ها در مسیر دینداری؛
  • آمرزش و بهترین پاداش الهی برای اصحاب پیامبر(ص)؛
  • دعا برای گذشتگان از مؤمنان؛
  • درود بر تابعین پیامبر(ص) (امروزیان و کسانی که تا روز قیامت می‌آیند) و همسران و فرزندانشان؛
  • آثار درود الهی برای تابعین و اهل ایمان: بازداشتن انسان را از گناه، کید شیطان، گرفتاری‌ها و بدبینی به مال مردم، توفیق عمل و اعتقاد نیکو؛ برطرف شدن سختی مرگ از اهل ایمان، توجّه به آخرت و زندگی ابدی؛
  • مقام امن و امان، جایگاه اهل تقوا؛
  • در امان بودن اهل ایمان از فتنه‌ها.[۲]

شرح‌ها

در شرح‌های صحیفه سجادیه، دعای چهارم در ضمن فرازهایی شرح داده شده است. حسین انصاریان در کتاب دیار عاشقان به صورت مفصل به شرح این دعا پرداخته است.[۳] این دعا همچنین در کتاب شهود و شناخت اثر محمدحسن ممدوحی کرمانشاهی،[۴] اسرار خاموشان نوشته محمدتقی خلجی،[۵] شرح و ترجمه صحیفه سجادیه اثر سید احمد فهری[۶] و چند کتاب دیگر به زبان فارسی شرح داده شده است.

دعای چهارم صحیفه سجادیه همچنین در کتاب‌هایی مانندریاض السالکین فی شرح صحیفه سید الساجدین اثر سید علی‌خان مدنی،[۷] فی ظلال الصحیفه السجادیه اثر محمدجواد مغنیه،[۸] ریاض العارفین تألیف محمد بن محمد دارابی[۹] و برخی کتب دیگر از جمله آفاق الروح نوشته سید محمدحسین فضل الله[۱۰] به زبان عربی شرح شده است. کلمات و واژه‌های این دعا هم در شروح لغوی مانند کتاب تعلیقات علی الصحیفه السجادیه اثر فیض کاشانی،[۱۱] توضیح داده شده است.

متن و ترجمه دعا

دعای چهارم صحیفه سجادیه

مـتـن ترجمه[۱۲]
وَ کانَ مِنْ دُعَائِهِ علیه‌السلام فِی الصَّلَاةِ عَلَی أَتْبَاعِ الرُّسُلِ وَ مُصَدِّقِیهِمْ:

(۱) اللَّهُمَّ وَ أَتْبَاعُ الرُّسُلِ وَ مُصَدِّقُوهُمْ مِنْ أَهْلِ الْأَرْضِ بِالْغَیبِ عِنْدَ مُعَارَضَةِ الْمُعَانِدِینَ لَهُمْ بِالتَّکذِیبِ وَ الِاشْتِیاقِ إِلَی الْمُرْسَلِینَ بِحَقَائِقِ الْإِیمَانِ‏
(۲) فِی کلِّ دَهْرٍ وَ زَمَانٍ أَرْسَلْتَ فِیهِ رَسُولًا وَ أَقَمْتَ لِأَهْلِهِ دَلِیلًا مِنْ لَدُنْ آدَمَ إِلَی مُحَمَّدٍ- صَلَّی اللَّهُ عَلَیهِ وَ آلِهِ- مِنْ أَئِمَّةِ الْهُدَی، وَ قَادَةِ أَهْلِ التُّقَی، عَلَی جَمِیعِهِمُ السَّلَامُ، فَاذْکرْهُمْ مِنْک بِمَغْفِرَةٍ وَ رِضْوَانٍ.
(۳) اللَّهُمَّ وَ أَصْحَابُ مُحَمَّدٍ خَاصَّةً الَّذِینَ أَحْسَنُوا الصَّحَابَةَ وَ الَّذِینَ أَبْلَوُا الْبَلَاءَ الْحَسَنَ فِی نَصْرِهِ، وَ کانَفُوهُ، وَ أَسْرَعُوا إِلَی وِفَادَتِهِ، وَ سَابَقُوا إِلَی دَعْوَتِهِ، وَ اسْتَجَابُوا لَهُ حَیثُ أَسْمَعَهُمْ حُجَّةَ رِسَالاتِهِ.
(۴) وَ فَارَقُوا الْأَزْوَاجَ وَ الْأَوْلَادَ فِی إِظْهَارِ کلِمَتِهِ، وَ قَاتَلُوا الْآبَاءَ وَ الْأَبْنَاءَ فِی تَثْبِیتِ نُبُوَّتِهِ، وَ انْتَصَرُوا بِهِ.
(۵) وَ مَنْ کانُوا مُنْطَوِینَ عَلَی مَحَبَّتِهِ یرْجُونَ‏ تِجارَةً لَنْ تَبُورَ فِی مَوَدَّتِهِ.
(۶) وَ الَّذِینَ هَجَرَتْهُمْ الْعَشَائِرُ إِذْ تَعَلَّقُوا بِعُرْوَتِهِ، وَ انْتَفَتْ مِنْهُمُ الْقَرَابَاتُ إِذْ سَکنُوا فِی ظِلِّ قَرَابَتِهِ.
(۷) فَلَا تَنْسَ لَهُمُ اللَّهُمَّ مَا تَرَکوا لَک وَ فِیک، وَ أَرْضِهِمْ مِنْ رِضْوَانِک، وَ بِمَا حَاشُوا الْخَلْقَ عَلَیک، وَ کانُوا مَعَ رَسُولِک دُعَاةً لَک إِلَیک.
(۸) وَ اشْکرْهُمْ عَلَی هَجْرِهِمْ فِیک دِیارَ قَوْمِهِمْ، وَ خُرُوجِهِمْ مِنْ سَعَةِ الْمَعَاشِ إِلَی ضِیقِهِ، وَ مَنْ کثَّرْتَ فِی إِعْزَازِ دِینِک مِنْ مَظْلُومِهِمْ.
(۹) اللَّهُمَّ وَ أَوْصِلْ إِلَی التَّابِعِینَ لَهُمْ بِإِحْسَانٍ، الَّذِینَ‏ یقُولُونَ: «رَبَّنَا اغْفِرْ لَنا وَ لِإِخْوانِنَا الَّذِینَ سَبَقُونا بِالْإِیمانِ‏»[۱۳] خَیرَ جَزَائِک.
(۱۰) الَّذِینَ قَصَدُوا سَمْتَهُمْ، وَ تَحَرَّوْا وِجْهَتَهُمْ، وَ مَضَوْا عَلَی شَاکلَتِهِمْ.
(۱۱) لَمْ یثْنِهِمْ رَیبٌ فِی بَصِیرَتِهِمْ، وَ لَمْ یخْتَلِجْهُمْ شَک فِی قَفْوِ آثَارِهِمْ، وَ الِائْتِمَامِ بِهِدَایةِ مَنَارِهِمْ.
(۱۲) مُکانِفِینَ وَ مُوَازِرِینَ لَهُمْ، یدِینُونَ بِدِینِهِمْ، وَ یهْتَدُونَ بِهَدْیهِمْ، یتَّفِقُونَ عَلَیهِمْ، وَ لَا یتَّهِمُونَهُمْ فِیمَا أَدَّوْا إِلَیهِمْ.
(۱۳) اللَّهُمَّ وَ صَلِّ عَلَی التَّابِعِینَ مِنْ یوْمِنَا هَذَا إِلَی یوْمِ الدِّینِ وَ عَلَی أَزْوَاجِهِمْ وَ عَلَی ذُرِّیاتِهِمْ وَ عَلَی مَنْ أَطَاعَک مِنْهُمْ.
(۱۴) صَلَاةً تَعْصِمُهُمْ بِهَا مِنْ مَعْصِیتِک، وَ تَفْسَحُ لَهُمْ فِی رِیاضِ جَنَّتِک، وَ تَمْنَعُهُمْ بِهَا مِنْ کیدِ الشَّیطَانِ، وَ تُعِینُهُمْ بِهَا عَلَی مَا اسْتَعَانُوک عَلَیهِ مِنْ بِرٍّ، وَ تَقِیهِمْ طَوَارِقَ اللَّیلِ وَ النَّهَارِ إِلَّا طَارِقاً یطْرُقُ بِخَیرٍ.
(۱۵) وَ تَبْعَثُهُمْ بِهَا عَلَی اعْتِقَادِ حُسْنِ الرَّجَاءِ لَک، وَ الطَّمَعِ فِیمَا عِنْدَک وَ تَرْک التُّهَمَةِ فِیمَا تَحْوِیهِ أَیدِی الْعِبَادِ
(۱۶) لِتَرُدَّهُمْ إِلَی الرَّغْبَةِ إِلَیک وَ الرَّهْبَةِ مِنْک، وَ تُزَهِّدَهُمْ فِی سَعَةِ الْعَاجِلِ، وَ تُحَبِّبَ إِلَیهِمُ الْعَمَلَ لِلْآجِلِ، وَ الِاسْتِعْدَادَ لِمَا بَعْدَ الْمَوْتِ
(۱۷) وَ تُهَوِّنَ عَلَیهِمْ کلَّ کرْبٍ یحِلُّ بِهِمْ یوْمَ خُرُوجِ الْأَنْفُسِ مِنْ أَبْدَانِهَا
(۱۸) وَ تُعَافِیهُمْ مِمَّا تَقَعُ بِهِ الْفِتْنَةُ مِنْ مَحْذُورَاتِهَا، وَ کبَّةِ النَّارِ وَ طُولِ الْخُلُودِ فِیهَا
(۱۹) وَ تُصَیرَهُمْ إِلَی أَمْنٍ مِنْ مَقِیلِ الْمُتَّقِینَ.
دعای آن حضرت در درود به پیروان و تصدیق‌کنندگان رسولان

(۱) خدایا! پیروان رسولان و ایمان آورندگانشان ‌که عبارتند از مردم روی زمین، آن مردمی که تصدیقشان، قلبی و درونی بود، آن‌هم زمانی که دشمنان با تکذیب رسالت رسولان، به مخالفت با آنان برخاستند، ولی پیروان و تصدیق‌کنندگان، به کمک حقایق ایمانی، مشتاقانه به طرف رسولان روی آوردند.

(۲) در هر روزگار و زمانی که رسولی فرستادی و برای مردمِ آن روزگار و زمان، چراغ راه و دلیل و برهان برپا کردی، از زمان آدم تا دوران محمد (صلی الله علیه و آله)، از پیشوایان هدایت و فرماندهان اهل تقوا، بر همۀ آنان سلام باد! خدایا! آنان را از سوی خود، به آمرزش و خشنودی یاد کن.

(۳) خدایا! و به ‌ویژه اصحاب محمّد (صلی الله علیه و آله) را، آنان که شرط هم‌نشینی با او را به خوبی پاس داشتند و کسانی که در یاری دادن به حضرتش، امتحان دادند، امتحانی نیکو؛ و او را در تمام پیش‌آمدها کمک کردند و به ایمان آوردنش شتافتند و برای شنیدن دعوتش، بر یکدیگر پیشی جستند و هنگامی‌که دلیل پیام‌هایش را، به گوش آنان رساند، او را اجابت کردند و آیینش را پذیرفتند.

(۴) و در راه آشکار کردن دینش، از همسران و فرزندان جدا شدند و برای پابرجا شدن نبوّتش، با پدران و فرزندان خود جنگیدند؛ و به خاطر وجود او، در آن جنگ‌ها پیروز شدند.

(۵) و کسانی که به رشتۀ محبت او پیچیده شدند، در مسیر دوستی و عشقش، تجارتی را امید دارند که هرگز کسادی و زیان، در آن راه ندارد.

(۶) و آنان که وقتی به دستگیرۀ دین او آویختند، قبایل و عشایرشان از آنان دوری گزیدند و زمانی که در سایۀ قرب به او آرمیدند، خویشاوندانشان از آنان کناره گرفتند.

(۷) خدایا! لطفت را برای اصحاب محمّد (صلی الله علیه و آله) به خاطر آنچه که برای تو و در راه تو از دست دادند، از نظر دور مدار؛ و آنان را از خشنودی‌ات خشنود ساز؛ و نیز به خاطر آن‌که مردم را پیرامون دینت گرد آوردند و در حالی که خالصانه، ملّت را به سوی تو دعوت می‌کردند، همراه فرستاده‌ات بودند.

(۸) و برای این¬که در راه تو از شهر و دیار و قوم خود هجرت کردند و از فراخی معاش، به تنگی و سختی دچار شدند و افراد زیادی که برای بزرگداشت دینت ستم‌ها تحمل کردند، پاداش عنایت کن.

(۹) خدایا! به آنان¬که به خوبی و نیکی پیرو اصحاب پیامبرند؛ آن پیروانی که می‌گویند: «پروردگار! ما و برادران ما را که به ایمان بر ما پیشی گرفتند، بیامرز!» و بهترین پاداشت را برسان.

(۱۰) آنان که روش اصحاب را قصد کردند و سمت و سو و جهت آنان را برگزیدند و شیوۀ آنان را دنبال کردند.

(۱۱) در حالی که تردیدی در بینایی‌شان خطور نکرد و شکّی در پیروی آثارشان و اقتدا به نشان هدایتشان، دل مشغولشان نساخت.

(۱۲) کمک‌کاران و تقویت‌کنندگان اصحاب بودند؛ به دین آنان می‌گروند و به هدایت آنان راه می‌یابند و نسبت به اصحاب واقعی پیامبر اتّفاق‌نظر دارند و آنان را در برنامه‌هایی که از رسول اسلام به ایشان رساندند، متّهم به دروغ و کذب نمی‌کنند.

(۱۳) خدایا! از امروز تا روز قیامت، بر تابعین و همسران و فرزندانشان و بر هر یک از آنان که تو را اطاعت کرده، درود فرست.

(۱۴) درودی که به سبب آن از نافرمانی‌ات بازشان داری و به آنان در باغ بهشت، وسعت و گشایش دهی و از نیرنگ شیطان مانعشان گردی و به هر کار نیکی که نسبت به آن از تو مدد جویند، یاریشان دهی و از حوادث شب و روز حفظشان کنی، مگر حادثه‌ای که به خیر می‌آید.

(۱۵)و آنان را به سبب آن درود، بر اساس اعتقاد به امید نیک، نسبت به عنایات و لطفت و طمع به آنچه نزد توست و ترک بدگمانی دربارۀ آنچه بندگان مالک و صاحب آن‌اند، برانگیزی.

(۱۶) و به جانب شوق و رغبت به سویت و بیم از حضرتت برگردانی و به فراخی دنیای زودگذر و فانی شدنی، بی‌رغبتشان سازی و عمل برای جهان آخرت و آمادگی برای آنچه پس از مرگ را، محبوب آنان کنی.

(۱۷) و هر اندوه سخت و نفس گیری که روز بیرون رفتن جان‌ها از بدن‌ها بر آنان وارد می‌شود، آسان سازی.

(۱۸) و آنان را از اموری که به سبب آن‌ها، فتنه واقع می‌شود؛ فتنه‌هایی که از آن می‌پرهیزند و از کانون و مرکز آتش و طول ماندگاری در آن، سلامت همه جانبه دهی.

(۱۹) و به مقام امنی که جایگاه استراحت پرهیزکاران است، برگردانی.

پانویس

  1. ترجمه و شرح دعای چهارم صحیفه سجادیه، سایت عرفان.
  2. انصاریان، دیار عاشقان، ۱۳۷۳ش، ج۳، ص۱۵۱-۳۴۶؛ خلجی، اسرار خاموشان، ۱۳۸۵، ج۲، ص۲۳۵-۲۹۸.
  3. انصاریان، دیار عاشقان، ۱۳۷۳ش، ج۳، ص۱۵۱-۳۴۶.
  4. ممدوحی، کتاب شهود و شناخت، ۱۳۸۸ش، ج۱، ص۳۱۹-۳۳۶.
  5. خلجی، اسرار خاموشان، ۱۳۸۳ش، ج۱، ص۲۳۵-۲۹۸.
  6. فهری، شرح و تفسیر صحیفه سجادیه، ۱۳۸۸ش، ج۱، ص۲۵۷-۲۷۶.
  7. مدنی شیرازی، ریاض السالکین، ۱۴۳۵ق، ج۲، ص۸۱-۱۳۶.
  8. مغنیه، فی ظلال الصحیفه، ۱۴۲۸ق، ص۹۵-۱۰۶.
  9. دارابی، ریاض العارفین، ۱۳۷۹ش، ص۸۳-۹۵.
  10. فضل الله، آفاق الروح، ۱۴۲۰ق، ج۱، ص۹۷-۱۱۴.
  11. فیض کاشانی، تعلیقات علی الصحیفه السجادیه، ۱۴۰۷ق، ص۲۷-۲۹.
  12. ترجمه از شیخ حسین انصاریان.
  13. حشر: ۱۰.

منابع

  • انصاریان، حسین، دیار عاشقان: تفسیر جامع صحیفه سجادیه، تهران، پیام آزادی، ۱۳۷۳ش.
  • خلجی، محمدتقی، اسرار خاموشان، قم، پرتو خورشید، ۱۳۸۳ش.
  • دارابی، محمد بن محمد، ریاض العارفین فی شرح الصحیفه السجادیه، محقق حسین درگاهی، تهران، نشر اسوه، ۱۳۷۹ش.
  • فضل‌الله، سید محمدحسین، آفاق الروح، بیروت، دارالمالک، ۱۴۲۰ق.
  • فهری، سیداحمد، شرح و ترجمه صحیفه سجادیه، تهران: اسوه، ۱۳۸۸ش.
  • فیض کاشانی، محمدبن مرتضی، تعلیقات علی الصحیفه السجادیه، تهران، مؤسسه البحوث و التحقیقات الثقافیه، ۱۴۰۷ق.
  • مدنی شیرازی، سید علی‌خان، ریاض السالکین فی شرح صحیفة سیدالساجدین، قم، مؤسسه النشر الاسلامی، ۱۴۳۵ق.
  • مغنیه، محمدجواد، فی ظلال الصحیفه السجادیه، قم، دار الکتاب الاسلامی، ۱۴۲۸ق.
  • ممدوحی کرمانشاهی، حسن، شهود و شناخت، ترجمه و شرح صحیفه سجادیه، با مقدمه آیت‌الله جوادی آملی، قم، بوستان کتاب، ۱۳۸۸ش.

پیوند به بیرون