کفایة الطالب فی مناقب علی بن ابی‌طالب (کتاب)

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو
کفایة الطالب فی مناقب علی بن ابیطالب(ع)
کتاب کفایة الطالب.gif
اطلاعات کتاب
نویسنده: گنجی شافعی (متوفای ۶۵۸ ق)
تاریخ نگارش: قرن هفتم
موضوع: فضائل و مناقب علی بن ابی طالب(ع)
زبان: عربی
ناشر: ‌دار إحیاء تراث أهل البیت
تاریخ نشر: ۱۴۰۴ ق

کِفایَةُ الطّالب فی مَناقِب عَلیّ بْن اَبی‌طالب(ع) کتابی به زبان عربی اثر محمد بن یوسف گنجی شافعی عالم شافعی مذهب متوفای ۶۵۸ق، درباره مناقب علی بن ابی‌طالب(ع) است. در این کتاب از فرزندان علی بن ابی طالب نیز یاد می‌شود. کفایة الطالب مشتمل بر صد باب بوده و به دلیل رویکرد مؤلف در ذکر فضائل امام علی(ع) مورد توجه نویسندگان شیعه پس از خود قرار گرفته است.

شرح حال مؤلف

حافظ فخرالدین ابو عبداللّه محمد بن یوسف بن محمد گنجی شافعی از عالمان بزرگ شافعی در اوائل قرن هفتم هجری است که نویسندگان معاجم از او با عناوینی چون محدث مفید، امام حافظ، ثقه عدل، دین، حافظ قرآن و سنت یاد کرده‌اند.

او به خاطر اظهار علاقه‌ای که به امیر المومنین علی بن ابی طالب از خود نشان داد مورد کینه و خشم و ذم و قدح گروهی اندک قرار گرفت و برخی چون ابن تغری و ابن کثیر وی را علیرغم جوانمردی و امانتداری در نقل روایات و احادیث و احتیاط در نقل آنها، رافضی خبیث خواندند. سرانجام گنجی تحت فشار این گروه از موصل اخراج گردید و برای فراگرفتن حدیث رهسپار دمشق شد و در سال ۶۵۸ ه-ق در مسجد جامع دمشق به قتل رسید.[۱]

وی همچنین کتابی در مورد امام زمان (عج) به نام البیان فی اخبار صاحب الزمان دارد.[۲]

انگیزه تالیف

مؤلف در مقدمه کتاب به انگیزه خود از نگارش چنین اثری اشاره می‌کند و می‌نویسد:

«در انتهای مجلسی که در حصباء در شهر موصل برگزار بود به نقل حدیث زید بن ارقم درباره واقعه غدیر خُم و نیز حدیث عمار یاسر که از پیامبر اکرم(ص) خطاب به علی(ع) روایت کرده بود که: (طوبی لمن احبک و صدّق فیک) پرداختم و مورد طعن و قدح برخی از حاضرین در مجلس که شناخت چندانی از دانش نقل حدیث نداشتند قرار گرفتم. سپس به خاطر علاقه و محبت و تعصبی که به خاندان عصمت و طهارت داشتم به املاء احادیثی که از محدثان شهرهای مختلف درباره مناقب آن بزرگواران شنیده بودم پرداختم و آن را کفایة الطالب فی مناقب علی بن أبی طالب نام نهادم[۳]

ساختار و روش کتاب

کفایة الطالب، مجموعه احادیثی را شامل می‌شود که از زبان پیامبر اکرم(ص) در بیان شأن و عظمت و مناقب امام علی(ع) نقل شده است. مؤلف تمام احادیث را با ذکر سلسله اسناد نقل نموده و سپس با واژه «گفتم» توضیحی کوتاه پیرامون هر حدیث و سند آن، یک یا چند منبع از منابع معتبر نزد اهل سنت را برای آن معرفی کرده است.[۴]

جایگاه اثر

کفایه الطالب از گذشته به عنوان مرجع قابل توجه برای نویسندگانی چونابن طاووس، اربلی، علامه حلی، نیلی، بیاضی و محمدباقر مجلسی بوده، چون که نظرات مؤلف درباره امام علی مورد تأیید شیعه است. اثر گنجی در میان اهل سنت رواج چندانی نداشته و تنها ابن صباغ مالکی در کتاب الفصول المهمة از آن مطالبی نقل کرده است [۵]

محتوا

این کتاب مشتمل بر ۱۰۰باب در مناقب امیرالمومنین علی(ع) است که شامل مباحثی نظیر صحت خطبه غدیر رسول اکرم(ص)، محبت و دوستی علی(ع) و فضیلت آن، بیان شدت محبت خدا و رسول خدا به علی(ع)، کفر بودن سبّ (دشنام دادن به) علی(ع)، ویژگی‌های اختصاصی علی(ع) و... است.

گنجی در میان باب‌ها افزون بر فضایل و مناقب امام (ع)، بخش‌هایی پیرامون شأن و فضیلت همسر آن امام یعنی فاطمه زهرا (س) و نیز دو فرزند ایشان، امام حسن (ع) و امام حسین (ع) سخن رانده شده است. همچنین روایاتی مربوط به حادثه کربلا و شهادت امام حسین(ع) آورده شده و نیز نام یاران آن حضرت که در روز عاشورا در رکاب ایشان به درجه شهادت نایل گشتند برده شده است.[۶]

نسخه‌شناسی

از نسخه‌های خطی این اثر اطلاعی در دست نیست. اما این کتاب، بار نخست در مصر با حذف سند احادیث به طبع رسید و سپس در سال ۱۳۵۶ق/۱۹۳۷ م در قطع وزیری به صورت مسند در نجف اشرف به چاپ رسیده است.[۷] این نسخه بعدها با تحقیق محمدهادی امینی فرزند علامه امینی در تهران منتشر شد.

پانویس

  1. گنجی شافعی، کفایة الطالب، ۱۳۶۲ ش، ص ۱۴ و ۱۵.
  2. گنجی شافعی، کفایة الطالب، ۱۳۶۲ ش، ص ۳۲.
  3. گنجی شافعی، کفایة الطالب، ۱۳۶۲ ش، ص ۱۲ و ۳۷.
  4. داداش‌نژاد، سیمای دوازده امام در میراث مکتوب اهل‎سنت، ۱۳۹۵ش، ج۱، ص۲۰۳.
  5. داداش‌نژاد، سیمای دوازده امام در میراث مکتوب اهل‎سنت، ۱۳۹۵ش، ج۱، ص۲۰۸.
  6. گنجی شافعی، کفایة الطالب، ۱۳۶۲ ش، فهرست کتاب.
  7. گنجی شافعی، کفایة الطالب، ۱۳۶۲ ش، ص ۳۴.

منابع

  • گنجی شافعی، محمد بن یوسف، کفایة الطالب فی مناقب علی بن أبی طالب، تهران،‌دار إحیاء تراث أهل البیت علیهم السلام، ۱۴۰۴ ق- ۱۳۶۲ ش.
  • داداش‌نژاد، منصور، سیمای دوازده امام در میراث مکتوب اهل‎سنت، قم، بوستان کتاب، ۱۳۹۵ش.