کاربر:Rezataran

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو
حسینعلی منتظری
زادروز ۱مهر ۱۳۰۱ش
زادگاه نجف آباد اصفهان
درگذشت ۲۹ آذر ۱۳۸۸ش
آرامگاه ایران، قم
محل زندگی قم
استادان سید روح الله خمینی،
سید حسین بروجردی، محمد حسین طباطبائی، حاج آقارحیم ارباب، سیدمحمد محقق داماد
نقش‌های برجسته مرجع تقلید
آثار مبانی فقهی حکومت اسلامی، درسهایی از نهج البلاغه، سفیر حق و صفیر وحی، شرح خطبه حضرت فاطمه زهرا(س)، مبانی نظری نبوت، توضیح المسائل،
فرزندان شهید محمد منتظری، احمد و سعید منتظری.
وبگاه
https://amontazeri.com

حسینعلی منتظری (۱۳۰۱ -۱۳۸۸ش) از مراجع تقلید شیعه، رهبران انقلاب ایران، عضو شورای انقلاب، رئیس مجلس خبرگان قانون اساسی، مدرس حوزه علمیه قم و از ۱۳۶۴ تا ۱۳۶۸، قائم‌مقام رهبری جمهوری اسلامی ایران بود. منتظری از شاگردان برجسته آیت‌الله بروجردی و امام خمینی بود. در سالهای پیش از انقلاب در مبارزات علیه رژیم پهلوی بارها زندانی و تبعید شد.اعلام هفته وحدت، تاسیس شورای مدیریت حوزه علمیه قم، تاسیس دانشگاه امام صادق (ع)، تعیین قضات شرع و ائمه جمعه، از فعالیت‌های آیت‌الله منتظری بود. کتاب «مبانی فقهی حکومت اسلامی» او از مهمترین کتاب‌هایی است که در دفاع از نظریه ولایت فقیه نوشته شد. در دهه هفتاد و هشتاد منتقد سیاست‌های جمهوری اسلامی ایران شد.

زندگی‌نامه و تحصیلات

حسینعلى منتظرى در سال ۱۳۰۱ش (۱۳۴۰ق -‏ ‏۱۹۲۲م) در شهر نجف آباد اصفهان متولد شد.[۱] ‏پدرش حاج على، کشاورز بود که در کنار کار‏ ‏روزانه‌اش نماز جماعت می‌خواند و سخنرانی می‌کرد.[۲]آیت‌الله منتظرى از هفت سالگى یادگیری ادبیات فارسى،‏ صرف و نحو عربى آغاز کرد.[۳] بخشی از شرح لمعه و بخشی از رسایل و مکاسب را با محمدحسن عالم خواند.[۴] قسمتی از رسایل را از سیدمهدى حجازى آموخت. با حاج آقارحیم ارباب قسمتى از‏ ‏منظومه منطق را خواند[۵] و در درس نهج‌البلاغه آیت‌الله میرزاعلى آقا شیرازى شرکت کرد.[۶] هیات، فارسى و‏ ‏تشریح الافلاک شیخ بهایى در علم هیات را از آیت‌الله مجدالعلماء آموخت.[۷]

مهاجرت به قم

آیت‌الله منتظری و آیت‌الله مطهری در حوزه علمیه قم سالها هم‌درس و هم‌بحث بودند.

آیت‌الله منتظری در ۱۹ سالگی و در سال ۱۳۲۰ ش به قم مهاجرت کرد،[۸] در همان سال‌ها در درس آیت‌الله سیدمحمد محقق داماد با آیت‌الله مرتضی مطهری آشنا شد و با یکدیگر هم‌حجره و هم‌بحث و هم‌درس شدند.[۹] قسمت‌هایی از کتاب مکاسب را در درس عبدالرزاق قایینی شرکت کرد با آیت الله بهاءالدینی قسمتی از رسایل را خواند.[۱۰] سطح کفایه و قسمتی از سطح مکاسب را در کلاس آیت الله سیدمحمد محقق داماد شرکت کرد. با امام خمینی منظومه حکمت[۱۱]، کتاب اسفار [۱۲]و خارج اصول از اول جلد دوم کفایه تا آخر آن را خواند.[۱۳] همچنین در دروس اخلاق او شرکت کرد.[۱۴]

شبهای پنج‌شنبه به مدت ده سال در درس علامه طباطبایی شرکت کرد حاصل این جلسات کتاب اصول فلسفه و روش رئالیسم بود.[۱۵] قسمتی از منظومه حکمت را با شیخ جواد فریدنی خواند.[۱۶] کتاب شوارق را با آیت‌الله سیداحمد خوانساری خواند.[۱۷] ده ماه در درس اصول آیت‌الله حجت شرکت کرد.[۱۸] چند سال در درس خارج فقه و اصول آیت الله بروجردی شرکت کرد[۱۹].

آثار

آیت‌الله منتظری آثار در موضوعات فقه و اصول و معارف اسلامی دارد. برخی از آنها حاصل تدریس او است و برخی نیز توسط او نگارش شده است. شرح خطبه حضرت فاطمه زهرا (س)، اسلام دین فطرت، موعود ادیان، مجازاتهای اسلامی و حقوق بشر، حکومت دینی و حقوق انسان، مبانی نظری نبوت بخشی از آثار او است.

فقه

آیت‌الله منتظری تدریس خارج فقه در حوزه علمیه قم را پس از شهریور ۱۳۵۹ش شروع کرد. و برخی از درس‌های او از رادیو پخش می‌شد.امام خمینی احتیاط‌های فقهی را به آیت‌الله منتظری ارجاع می داد از جمله آنها: جریمه‌ی مالی به عنوان تعزیر، حد و مرز موسیقی و غنا، و احتیاطات موجود در فقه فتوایی خود. از اوایل پائیز ۱۳۶۱ش امامان جمعه‌ و برخی ائمه‌ی جماعات انقلابی برخی از شهرهای ایران خواستار انتشار آرای فقهی و رساله‌ عملیه‌ آیت‌الله منتظری جهت ارجاع احتیاطات واجب امام خمینی به او شدند. رساله‌ عملیه‌ توضیح المسائل آقای منتظری در اوایل سال ۱۳۶۳ش منتشر شد.

روش فقه او تطبیقی یا مقارن بود او در مقام بررسی یک مساله علاوه بر توجه به آیات و روایات و فتاوای فقهای قدیم و جدید شیعه، روایات و فتاوای اهل سنت را نیز ملاحظه می‌کرد. در روش فقهی او توجه به شرایط صدور روایات و شرایط اجتماعی و ذهنی راویان احادیث مهم است. برخی از آثار فقهی او عبارتند از: "نهایه الاصول " تقریر درس اصول آیت الله بروجردی، "البدرالزاهر فی صلاه الجمعه و المسافر" (تقریر درس فقه مرحوم آیت الله بروجردی، کتاب الزکاه در چهار جلد، کتاب الخمس و الانفال، محاضرات فی الاصول، کتاب الصلاه، کتاب الصوم، رساله توضیح المسایل.

حکومت اسلامی

مبانی فقهی حکومت اسلامی.gif

یکی از آثار مهم آیت‏‌الله منتظری کتاب «دراسات فی ولایة الفقیه و فقه الدوله ‌الاسلامیه» است. او در سال ۱۳۶۴ش در درس خارج خود بحث حکومت اسلامی را آغاز کرد که بیشتر از چهار سال ادامه داشت. حاصل این تدریس، کتاب چهار جلدی «دراسات فی ولایة الفقیه و فقه الدوله‌الاسلامیه» که بین سال‌های ۱۳۶۶ تا ۱۳۷۰ در قم و بیروت منتشر شد. ترجمه و تقریر این کتاب به فارسی توسط محمود صلواتی و ابوالفضل شکوری در هشت جلد به‌عنوان «مبانی فقهی حکومت اسلامی» بین سال‌های ۱۳۶۷ تا۱۳۸۶ در قم منتشر شد. او در کتاب حکومت اسلامی و جلد اول کتاب دیدگاه‌ها از نظریۀ سیاسی «ولایت انتخابی عامّۀ فقیه» دفاع کرده است.[۲۰] [۲۱] آیت‌الله منتظری در مجلس خبرگان قانون اساسی تاکید ویژه‌ای بر گنجاندن ولایت‌فقیه در قانون اساسی داشت.[۲۲] او می گوید در آن زمان بر نظریه نصب نظر داشت اما در کتاب دراسات بر نظریه انتخاب رسیده است.[۲۳] او در کتاب «انتقاد از خود» با تاکید بر تجربیات دوره بعد از انقلاب، بر این باور است که مردم می توانند با توجه به شرایط زمانی، اختیارات کمتر یا بیشتری را به فقیه واگذار کنند.[۲۴]

درسهایی از نهج البلاغه

درسهایی از نهج البلاغه از آغاز انقلاب اسلامی‌ برای عموم مردم تدریس می‌شد. در سال‌های نخست انقلاب این درسها از تلویزیون ایران پخش و قسمت‌هایی از آن توسط نهادهای مختلف به صورت كتاب منتشر شد. ازجمله موسسه روزنامه اطلاعات بخشی از این درس‌ها را با عنوان شرح خطبه قاصعه انتشار داد. تدریس نهج‌البلاغه در زمان‌های مختلف ادامه یافت و متن پیاده شده آن توسط آیت‌الله منتظری مورد بازبینی قرار گرفته و به صورت ویراسته محیای چاپ می‌شد. از مجموعه ۱۲ جلدی این كتاب تاكنون سه جلد از سوی نشر سرایی روانه بازار شده است.[۲۵]

سفیر حق و صفیر وحی

کتاب «سفیر حق و صفیر وحی» گفتگو و پاسخ آیت‌الله منتظری به نظریه عبدالکریم سروش است. سروش درباره کیفیت وحی معتقد بود که مضمون و معناى وحى از سوى وحى بر جان‏ ‏پيامبر(ص) نشسته است اما کلمات و قالب ها بر اساس انتخاب پیامبر(ص) است. آیت الله منتظری با نقد نظریه سروش، استدلال می‌کند که به اجماع اهل اسلام معنا و الفاظ قرآن از سوی مبدا غیبی وحی بوده است.[۲۶]

رساله حقوق

رساله حقوق كتابی است در۱۳۴صفحه که در سال۱۳۸۳ منتشر شد. این كتاب برگرفته از رساله حقوق امام سجاد(ع)است كه در آن به فهرستی از حقوق پرداخته شده است. در رساله حقوق آیت‌الله منتظری نكات تازه و امروزینی هم بر اساس روایات مطرح شده‌اند. حقوق ذكر شده برای شهروندان به استناد متون دینی و روایات است. آنچه در این کتاب مورد توجه است طرح و بررسی مباحث حقوق بشر است.[۲۷]

فعالیت های سیاسی

پیش از انقلاب

امام خمینی و آیت الله منتظری (تهران _ مدرسه علوی _ اواخر سال ۱۳۵۷ش)

آیت‌الله منتظری از مبارزان علیه رژیم پهلوی بود وی از سال ۱۳۴۰ ش، و بعد از درگذشت آیت‌الله بروجردی، معتقد به اعلمیت امام خمینی برای مرجعیت بود و در مبارزات علیه رژیم پهلوی از یاران اصلی امام خمینی محسوب می شد و از سال ۱۳۴۲ش تا ۱۳۵۷ش چند بار زندانی و تبعید شد. بخشی از فعالیت های آیت الله منتظری:

  • آیت‌الله منتظری از موسسان تشکلی بود که با حضور مدرسان حوزه علمیه، فعالیت‌های مذهبی-سیاسی انجام می‌دادند و از حامیان اصلی نهضت امام خمینی بودند این تشکل بعدها به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم مشهور شد.[۲۸]
  • بعد از بازداشت امام خمینی در جریان واقعه ۱۵ خرداد ۱۳۴۲، تلگرامی مبنی بر حمایت از امام خمینی با عنوان "مرجعیت " تنظیم و به امضای علما رساند[۲۹] و همین مساله باعث دستگیری چند روزه منتظری شد.
آیت الله منتظری بعد از درگذشت آیت لله طالقانی، امام جمعه تهران شد.
  • عید نوروز سال ۱۳۴۵ش، محمد منتظری به دلیل پخش اعلامیه در حرم حضرت معصومه دستگیر شد، ساواک به سراغ پدرش یعنی آیت الله منتظری رفته و او را بازداشت کرده و هفت ماه زندانی شد.[۳۰]
  • آیت الله منتظری در سال ۱۳۴۶ش جهت زیارت عتبات عالیات و ملاقات با آیت الله خمینی راهی عراق شد، اما هنگام بازگشت از عراق دستگیر و روانه زندان کرد، که پس از حدود پنج ماه به مسجدسلیمان تبعید شد.[۳۱]
  • در سال ۱۳۴۷ و بدنبال سخنرانی او در خطبه‌های نمازجمعه نجف آباد دستگیر و به سه سال زندان و در دادگاه تجدیدنظر به یک سال و نیم زندان محکوم شد و به زندان قصر انتقال داد.
  • در سال ۱۳۴۹ش، منتظری مجددا دستگیری و به نجف آباد تبعید شد.[۳۲] در سال ۱۳۵۲ش او به سه سال تبعید در طبس محکوم شد.[۳۳] در اواسط سال ۱۳۵۳ رژیم به تبعید مجدد وی تصمیم گرفت و او را از طبس به خلخال[۳۴] و بعد از مدتی به سقز منتقل کرد.[۳۵]
  • در تیرماه ۱۳۵۴ آیت الله منتظری را از تبعیدگاه سقز به زندانی در تهران منتقل کردند و به ده سال زندان محکوم شد.[۳۶] اما پس از گذراندن حدود سه سال ونیم از دوران محکومیت به همراه آیت الله طالقانی در هشتم آبان ۱۳۵۷ از زندان آزاد شد.[۳۷]

پس از انقلاب

با تشکیل شورای انقلاب در دی ماه ۱۳۵۷ش، آیت‌الله منتظری به عضویت این شورا شد[۳۸]. و در انتخابات خبرگان قانون اساسی، بعنوان یکی از نمایندگان تهران انتخاب شد[۳۹] و به ریاست مجلس خبرگان برگزیده شد.[۴۰] بعد از درگذشت آیت‌الله طالقانی، آیت‌الله منتظری امام جمعه تهران شد که بعد از بازگشت به قم، امامت جمعه تهران به آیت‌الله خامنه‌ای واگذار شد.[۴۱]

آیت‌الله منتظری با موافقت امام خمینی شورای مدیریت حوزه علمیه قم را تاسیس کرد.[۴۲] همچنین مجمع نمایندگان طلاب حوزه با پیام امام و با پیگیریهای او تشکیل شد.[۴۳] تاسیس مرکز جهانی علوم اسلامی ویژه طلاب غیر ایرانی،[۴۴] تاسیس مدارس علمیه رسول اکرم (ص)، امام باقر(ع)، امام صادق (ع) و بعثت[۴۵]، تاسیس مدرسه عالی تخصصی فقه،[۴۶] تاسیس مدارس علمیه در خارج کشور[۴۷] و بازسازی و گسترش مدرسه دارالشفاء قم از اقدامات آیت‌الله منتظری در حوزه‌های علمیه بود.[۴۸]

قائم‌مقامی

آیت‌الله منتظری در جلسه‌ای فوق‌العاده مجلس خبرگان رهبری در ۲۵ تیر ۱۳۶۴ بعنوان قائم‌مقام رهبری انتخاب شد. امام خمینی در دوران قائم مقامی آیت‌الله منتظری برخی از امور حکومتی را به او واگذار کرده بود و آیت‌الله منتظری در این دوران برای انجمن اسلامی دانشجویان خارج کشور نماینده تعیین کرد، هیات‌هایی به کشورهای مختلف جهت معرفی اهداف انقلاب اسلامی ایران اعزام کرد، هفته وحدت [۴۹]به پیشنهاد او و تایید امام اعلام شد، به پیشنهاد او روز پانزدهم شعبان به عنوان روز جهانی مستضعفین اعلام شد، ائمه جمعه برخی از شهرها را تعیین کرد، قضات‌ قوه‌ قضائيه‌ را انتخاب کرد، نمايندگانی برای دانشگاهها تعیین کرد، بمناسبت اعیاد گروهی از زندانيان‌ را عفو می کرد.[۵۰] دانشگاه امام الصادق(ع) با همراهی او شکل گرفت،[۵۱] طلاب و فضلا حوزه را جهت تدریس معارف اسلامی به دانشگاه‌ها اعزام کرد، ستاد مرکزی جهت تقسیم اراضی زیر نظر او شکل گرفت، دادگاه عالی انقلاب در قم با نظارت آیت‌الله منتظری تشکیل شد.

ماجرای مهدی هاشمی، اعتراض به اعدام برخی از زندانیان سیاسی در تابستان سال ۱۳۶۷ش و نامه‌نگاریهای و برخی سخنرانی‌های انتقادی او موجب اختلافات آیت‌الله منتظری و سران نظام جمهوری اسلامی شد. نمونه‌هایی از این اختلافات و تفاوت نگاه‌ها را می توان در کتاب خاطرات آیت‌الله منتظری، خاطرات محمد محمدی ری‌شهری و رنجنامه سیداحمد خمینی مشاهده کرد. همین اختلافات باعث شد امام خمینی در فروردین ۱۳۶۸ش او را از این مقام برکنار کند.[۵۲] به‌دنبال برکناری آیت‌الله منتظری، نام و عکس‌های او از کتب درسی،‏ ‏ادارات دولتی و معابر عمومی جمع شد.

دوران بعد از قائم مقامی

  • در اواخر سال ۱۳۶۸ش آیت‌الله منتظری با استقراض خارجی دولت جمهوری اسلامی ایران مخالفت کرد و در ۲۱ بهمن ۱۳۷۱ او در سخنرانی به مناسبت سالگرد پیروزی‏ ‏انقلاب اسلامی، به آنچه او جو ارعاب می‌نامید اعتراض کرد. این سخنرانی با واکنش مخالفان او مواجه شد و تجمعاتی اعتراضی در اطراف دفتر او برگزار شد.
  • سال ۱۳۷۳ش پس از درگذشت آیت‌الله محمدعلی اراکی، و معرفی لیستی از مراجع تقلید توسط جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، آیت‌الله منتظری با ارسال پیامی به آیت‌الله خامنه‌ای به آنچه او «از دست رفتن استقلال حوزه و مرجعیت» می‌نامید اعتراض کرد.
  • روز ۲۳ آبان سال ۱۳۷۶ آیت‌الله منتظری در سخنرانی روز ۱۳ رجب، بر محدود بودن قدرت رهبری ‏طبق قانون اساسی تاکید کرد و به عملکرد برخی از نهادهای نظام اعتراض کرد که با تجمعات و اعتراضات برخی از علمای حوزه علمیه قم مواجه شد.[۵۳] آیت‌الله خامنه‌ای رهبر جمهوری اسلامی ایران در واکنش به وقایع آن روزها گفت که جوانان در شناخت دشمن اشتباه نکنند چرا که دشمن با روش‌های مختلف و با چندین واسطه در اشخاص ساده و معمم نفوذ کرده و اهداف خود را دنبال می کند.[۵۴] بدنبال این حوادث شورای عالی امنیت ملی تصمیم به حصر او گرفت که تا۱۰ بهمن ۱۳۸۱ ادامه داشت.
  • آیت‌الله منتظری در واکنش به حوادث پس از انتخابات ریاست جمهوری ایران (۱۳۸۸ش) در ایران جانب معترضان را گرفت.

درگذشت

پانویس

  1. خاطرات آیت‌الله منتظری، ۱۳۷۹ش، ص۵۳.
  2. خاطرات آیت‌الله منتظری، ۱۳۷۹ش، ص۵۴.
  3. خاطرات آیت‌الله منتظری، ۱۳۷۹ش، ص۵۴.
  4. خاطرات آیت‌الله منتظری، ۱۳۷۹ش، ص۵۸.
  5. خاطرات آیت‌الله منتظری، ۱۳۷۹ش، ص۶۸.
  6. خاطرات آیت‌الله منتظری، ۱۳۷۹ش، ص۶۶.
  7. خاطرات آیت‌الله منتظری، ۱۳۷۹ش، ص۷۵.
  8. خاطرات آیت‌الله منتظری، ۱۳۷۹ش، ص۸۷.
  9. خاطرات آیت‌الله منتظری، ۱۳۷۹ش، ص۸۸.
  10. خاطرات آیت‌الله منتظری، ۱۳۷۹ش، ص۸۸.
  11. خاطرات آیت‌الله منتظری، ۱۳۷۹ش، ص۹۱.
  12. خاطرات آیت‌الله منتظری، ۱۳۷۹ش، ص۹۳.
  13. خاطرات آیت‌الله منتظری، ۱۳۷۹ش، ص۱۹۳.
  14. خاطرات آیت‌الله منتظری، ۱۳۷۹ش، ص۹۰.
  15. خاطرات آیت‌الله منتظری، ۱۳۷۹ش، ص۹۴ و۹۵.
  16. خاطرات آیت‌الله منتظری، ۱۳۷۹ش، ص۹۳.
  17. خاطرات آیت‌الله منتظری، ۱۳۷۹ش، ص۹۵.
  18. خاطرات آیت‌الله منتظری، ۱۳۷۹ش، ص۱۰۰.
  19. خاطرات آیت‌الله منتظری، ۱۳۷۹ش، ص۱۰۸ و ۱۰۹.
  20. منتظری، حکومت اسلامی، ج ۲، ص ۲۸۳.
  21. منتظری، دیدگاه‌ها، ج۱، ۱۳۸۱، ص۸۸.
  22. منتظری، انتقاد از خود، ۱۳۸۵ش، ص۲۸
  23. منتظری، انتقاد از خود، ۱۳۸۵ش، ص۳۰
  24. منتظری، انتقاد از خود، ۱۳۸۵ش، ص۳۰
  25. باقی، نگاهی به پنج کتاب آیت‌الله منتظری، ص۴۴.
  26. منتظری، ۱۳۸۷ش، ص۱۴.
  27. باقی،نگاهی به پنج کتاب آیت‌الله منتظری، ص۴۶.
  28. خاطرات آیت‌الله منتظری، ۱۳۷۹ش، ص۲۱۰ و ۲۱۱.
  29. خاطرات آیت‌الله منتظری، ۱۳۷۹ش، ص۲۳۴.
  30. لطفی، ۱۳۸۷ش، ص ۱۵۰.
  31. لطفی، ۱۳۸۷ش، ص ۳۰۶.
  32. لطفی، ۱۳۸۷ش، ص ۳۸۴.
  33. لطفی، ۱۳۸۷ش، ص ۷۷۶.
  34. لطفی، ۱۳۸۷ش، ص ۸۱۸.
  35. لطفی، ۱۳۸۷ش، ص۸۶۲.
  36. لطفی، ۱۳۸۷ش، ص ۹۰۸.
  37. لطفی، ۱۳۸۷ش، ص ۱۱۰۸.
  38. رجایی و نوروزی، ۱۳۹۴ش، ص۱۱۱.
  39. سایت دبیرخانه مجلس خبرگان رهبری، تاریخ بازدید ۱۳۹۷/۲/۶.
  40. صورت مشروح مذاكرات مجلس بررسی نهایی قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، ج۱، ص ۲۱.‏
  41. «حکم انتصاب آقای خامنه‌ای به سمت امامت جمعه تهران»، صحیفه امام، ج۱۲، ص۱۱۶.
  42. «زندگی‌نامه»، پایگاه اطلاع رسانی آیت‌الله منتظری، تاریخ بازدید ۱۳۹۷/۲/۲۳ش.
  43. «زندگی‌نامه»، پایگاه اطلاع رسانی آیت‌الله منتظری، تاریخ بازدید ۱۳۹۷/۲/۲۳ش.
  44. «زندگی‌نامه»، پایگاه اطلاع رسانی آیت‌الله منتظری، تاریخ بازدید ۱۳۹۷/۲/۲۳ش.
  45. آیت‌الله منتظری به روایت عمادالدین باقی، سایت تاریخ ایرانی، تاریخ بازدید شنبه ۱۳۹۷/۲/۲۲.
  46. «زندگی‌نامه»، پایگاه اطلاع رسانی آیت‌الله منتظری، تاریخ بازدید ۱۳۹۷/۲/۲۳ش.
  47. «زندگی‌نامه»، پایگاه اطلاع رسانی آیت‌الله منتظری، تاریخ بازدید ۱۳۹۷/۲/۲۳ش.
  48. «زندگی‌نامه»، پایگاه اطلاع رسانی آیت‌الله منتظری، تاریخ بازدید ۱۳۹۷/۲/۲۳ش.
  49. زندگینامه حضرت آیت الله حسینعلی منتظری، پایگاه اطلاع رسانی جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، تاریخ بازدید شنبه ۱۳۹۷/۲/۲۲.
  50. زندگینامه حضرت آیت الله حسینعلی منتظری، پایگاه اطلاع رسانی جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، تاریخ بازدید شنبه ۱۳۹۷/۲/۲۲.
  51. تاسیس دانشگاه امام صادق(ع) از زبان آیت الله مهدوی کنی، خبرگزاری فارس، تاریخ بازدید شنبه ۱۳۹۷/۲/۲۲.
  52. صحیفه امام، ج ۲۱ ، ص ۳۳۴ و ۳۳۵.
  53. شیرعلی‌نیا، روايتی از زندگی و زمانه حضرت آيت الله سيدعلی خامنه‌ای، ۱۳۹۴ش، ص۵۹۶.
  54. «بیانات در دیدار جمعی از بسیجیان ۱۳۷۶/۹/۵»، پایگاه اطلاع رسانی دفتر آیت‌الله خامنه ای، تاریخ بازدید ۱۳۹۷/۲/۲۳.

منابع

  • خاطرات آیت‌الله منتظری، جلد ۱و ۲، نسخه الکترونیک، قم، ۱۳۷۹ش.
  • منتظری، حسینعلی، گفتگوی سفیر حق و صفیر وحی، نسخه الکترونیک، ۱۳۸۷ش.
  • صحیفه امام خمینی،ج۱۲، نسخه الکترونیک.
  • باقی، عمادالدین، حقوق انسان و حقوق خدا (نگاهی به پنج کتاب آیت‌الله منتظری)، مجله ایراندخت شماره ۴۱، دی ماه ۱۳۸۸ش، ص۴۴- ۴۶.
  • لطفی، مجتبی، ستیز با ستم: بخشی از اسناد مبارزات حضرت آیت الله العظمی منتظری ۱۳۵۷ – ۱۳۳۰، نسخه الکترونیک، قم، ۱۳۸۷ش.
  • رجایی، غلامعلی و نوزوری، جواد، نقش شورای انقلاب در تحولات ایران (۱۳۵۹-۱۳۵۷)، فصلنامه ژرفا پژوه، ۱۳۹۴ش،
  • منتظری، حسینعلی، انتقاد از خود، نسخه الکترونیک، ۱۳۸۷ش.
  • «زندگی‌نامه»، پایگاه اطلاع‌رسانی آیت‌الله منتظری، تاریخ بازدید ۱۳۹۷/۲/۲۳ش.
  • شیرعلی‌نیا، جعفر، روايتی از زندگی و زمانه حضرت آيت‌الله سيدعلی خامنه ای، تهران، ۱۳۹۴ش.

مدخل های نوشته شده

  1. سید محمد عزالدین حسینی موسوی زنجانی
  2. محمد علی شاه آبادی
  3. سید محمد حسینی شیرازی
  4. میرزا جواد آقا ملکی تبریزی
  5. سید محمد حسین فضل الله
  6. محمد فاضل لنکرانی
  7. سید عبدالهادی شیرازی
  8. سید عبدالحسین لاری
  9. سید حسین طباطبایی قمی
  10. سید محمد باقر شفتی
  11. سید حسن مدرس
  12. سید ابوالقاسم کاشانی
  13. امیرکبیر
  14. خلیل کمره‌ای
  15. سید محمد محقق داماد
  16. سید حسن صدر
  17. سید عبدالله موسوی شیرازی
  18. سید مجتبی موسوی لاری
  19. قیام ۱۵ خرداد
  20. فدائیان اسلام
  21. انتفاضه شعبانیه عراق
  22. مجلس اعلای اسلامی عراق
  23. نامیرا (رمان)
  24. اسرار الشهادة (کتاب)
  25. عصر ظهور (کتاب)
  26. الفرقان فی تفسیر القرآن (کتاب)
  27. کشتی پهلو گرفته (کتاب)
  28. رجال طوسی (کتاب)
  29. نهج الحیاة (کتاب)
  30. عقائد النساء (کتاب)
  31. دانشنامه امام حسین (کتاب)
  32. پرتوی از قرآن (کتاب)
  33. یوم الخلاص (کتاب)
  34. مغز متفکر جهان شیعه (کتاب)
  35. شیعه و زمامداران خودسر (کتاب)
  36. آنگاه هدایت شدم (کتاب)
  37. تفسیر راهنما (کتاب)
  38. منازل الاخره
  39. لؤلؤ و مرجان (کتاب)
  40. علی اکبر غفاری
  41. دار التبلیغ اسلامی
  42. موسسه در راه حق
  43. هلال شیعی
  44. مدرسه علمیه مروی تهران
  45. حامد الگار
  46. واقعه کشف حجاب
  47. جرجی زیدان
  48. شهید محراب
  49. سید علی نقی فیض الاسلام
  50. میرزا کوچک خان جنگلی
  51. المنار (شبکه تلویزیونی)
  52. واقعه مسجد گوهرشاد
  53. صبحی طفیلی
  54. سید محمد طباطبایی سنگلجی
  55. دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم
  56. سید رضا موسوی زنجانی
  57. سید ابوالفضل موسوی زنجانی
  58. عطاءالله اشرفی اصفهانی
  59. محمد صدوقی
  60. سید اسدالله مدنی
  61. مجتبی کلهری تهرانی
  62. محمد صادقی تهرانی
  63. محمدباقر ساعدی خراسانی
  64. سید محمد کاظم عصار
  65. جامعة المصطفی العالمیة
  66. کتابخانه آیت الله بروجردی
  67. هانری کربن
  68. مسجد اعظم قم
  69. جامعة الزهراء
  70. الاضواء الاسلامیه (ماهنامه)
  71. ملا قربانعلی زنجانی
  72. دار الکتب الاسلامیة
  73. کتاب فروشی اسلامیه
  74. محمد مفتح
  75. عبدالرحیم ربانی شیرازی
  76. ویلفرد مادلونگ
  77. حبیب الله فضائلی
  78. انجمن خیریه حجتیه مهدویه
  79. سید محمد رضا سعیدی
  80. سید ابوالحسن انگجی تبریزی
  81. سید احمد شبیری زنجانی
  82. عباسعلی عمید زنجانی
  83. علی قدوسی
  84. سید جمال‌الدین گلپایگانی
  85. علی صفائی حائری
  86. دائرة المعارف بزرگ اسلامی
  87. اجازه روایت
  88. دایرة المعارف تشیع
  89. الحیاه
  90. آیت الله موسوی اردبیلی
  91. اکبر هاشمی رفسنجانی
  92. مکتب تشیع (مجله)
  93. ولایت فقیه (کتاب)
  94. سلفیه
  95. کافر ذمی
  96. تالیف قلوب