مقاله قابل قبول
عدم رعایت شیوه‌نامه ارجاع
استناد ناقص
شناسه ارزیابی نشده
نارسا
نیازمند خلاصه‌سازی

همسران پیامبر (ص)

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو

همسران پیامبر(ص) زنان یا کنیزانی که پیامبر(ص) با آنان ازدواج کرد. مورخان در تعداد همسران پیامبر(ص) اختلاف نظر دارند. برخی مانند ابن هشام تعداد آنان را سیزده[۱]، بعضی مانند‌ مسعودی[۲] و ذهبی[۳] پانزده و کسانی مثل حاکم[۴] و ابن سعد[۵] بیش از این دانسته‌اند.‌

تعداد همسران پیامبر

درباره تعداد همسران پیامبر میان منابع اختلاف است. سبب‌ این اختلاف آن است که بعضی از مورخان، زنانی را‌ که‌ به‌ عللی با پیامبر(ص) زندگی نکردند و یا کنیز آن حضرت محسوب می‌شدند‌ (مثل ماریه قبطیه)، جزو همسران به شمار آورده‌اند.

تعداد همسران پیامبر(ص)‌(تا‌ زمان نزول آیه ۵۲ سوره احزاب و تحریم انتخاب همسری دیگر) که پیامبر با آنان هم‌بستر شد، ۱۱ نفر بودند: خدیجه، سوده، عایشه، زینب دختر خزیمه، حفصه، ام سلمه،‌ زینب دختر جحش، جویریه، ام حبیبه(رمله)، صفیه و میمونه. هنگام رحلت پیامبر، ۹ تن از همسران آن حضرت زنده بودند و حضرت‌ خدیجه‌ و زینب دختر خزیمه در زمان‌ حیات‌ پیامبر(ص) از دنیا رفتند.[۶] پیامبر تا زمانی که خدیجه زنده بود(وی سه سال قبل از هجرت از دنیا رفت)[۷] یعنی تا حدود ۵۰ سالگی، با هیچ زن دیگری ازدواج نکرد. جز عایشه، زنانی که پیامبر با آنان ازدواج کرد، بیوه بودند.[۸]

امهات المومنین

نوشتار اصلی: ام المومنین
تصویری از بقیع، شماره 4، مقبره همسران پیامبر را نشان می‌دهد

اُم‌ُّ الْمُؤْمِنین‌(مادر مؤمنان) لقبی‌ است که‌ در فرهنگ‌ اسلامی‌ به‌‌طور مشترک بر همسران‌ پیامبر اسلام(ص‌) اطلاق‌ گردیده‌ است.

این‌ لقب‌ از مضمون‌ آیهٔ ۶ سوره احزاب گرفته‌ شده‌ است‌ که‌ ضمن‌ بیان‌ حق‌ پیامبر اکرم(ص) بر مؤمنان‌، می‌فرماید:

«وَأَزْوَاجُهُ أُمَّهَاتُهُمْ
همسران‌ او مادران‌ِ ایشان‌ (مؤمنان‌) هستند.»

با نزول‌ این‌ آیه، مسلمانان‌ موظف‌ شدند تا در مناسبات‌ اجتماعی‌ خود، احترام‌ همسران‌ آن‌‌ حضرت‌ (ص) را حفظ نموده، آنان را تکریم کنند. از جمله احکامی که برای رعایت حرمت‌ همسران‌ پیامبر و حفظ حریم‌ آن حضرت تشریع شد، حرام بودن ازدواج‌ با آنان، پس‌ از درگذشت‌ پیامبر است که در آیه ۵۳ سوره احزاب به آن اشاره شده است.[۹]

فرزندان

در میان این همسران، پیامبر(ص) تنها از خدیجه و ماریه صاحب فرزند شد.[نیازمند منبع] خدیجه‌ فرزندانی‌ به نام‌های زینب، امّ‌ کلثوم،‌ رقیه، فاطمه(س)،‌ قاسم و عبدالله به‌ دنیا آورد.[۱۰] ماریه‌ نیز صاحب فرزندی‌ به‌ نام ابراهیم شد.[نیازمند منبع]

زمان تولّد ابراهیم، همه فرزندان پیامبر جز‌ حضرت فاطمه از دنیا رفته بودند. ابراهیم نیز در کودکی از دنیا رفت.

دلیل تعدد همسران پیامبر

برخی نویسندگان متعدد، همسران پیامبر را ناشی از هوا و هوس دانسته و کوشیده‌اند تا با طرح این موضوع شخصیت پیامبر را زیر سؤال برند. عالمان و متکلمان مسلمان به این شبهه پاسخ‌های متعددی داده و دلایلی برای ازدواج‌های پیامبر ذکر کرده‌اند از جمله:

  1. جلب پشتیبانی قبایل و طوایف بزرگ عرب و تقویت نفوذ سیاسی و اجتماعی خود از راه پیوند سببی با آنان؛ مانند پیوند با عایشه.
  2. اجرای حکم الهی و زدودن افکار غلط جاهلی؛ مانند ازدواج با زینب دختر جحش.
  3. تقویت جایگاه اجتماعی زنان آسیب دیده، همچون زنان بیوه و اسیر (همه همسران پیامبر جز عایشه بیوه بودند).
  4. دلجویی از زنان، به دلیل آسیبهایی که به خاطر پذیرش اسلام، متحمل شده بودند؛ مانند ازدواج با ام حبیبه.
  5. محافظت و تأمین زندگی بیوه‌زنان فقیر و یتیمان به جای مانده؛ مانند ازدواج با ام سلمه و زینب دختر خزیمه.
  6. نشان دادن عظمت، شکوه و قدرتمندی اسلام و مسلمین؛ مانند ازدواج با صفیه.
  7. حفظ آنان از خطرات جانی؛ مانند ازدواج با سوده.
  8. آزادسازی اسیران و بردگان؛ مانند ازدواج با جویریه[۱۱]
  9. در عصر بعثت پیامبر اکرم(ص) تعدد زوجات و ارتباط جنسی با زنان بسیار بی‌قید و نابسامان و نامحدود بود. پیامبر اکرم(ص) شمار همسران را محدود کرد و با این کار گام مهمی در احقاق حقوق زنان در آن دوره برداشته شد.[نیازمند منبع]

گذشته از آن، باید در زمینه تعدد همسران پیامبر، توجه داشت که:

اولا: با وجود رسم چندهمسری در جامعه عرب، پیامبر تا سن ۵۰ سالگی، تنها با خدیجه زندگی زناشویی داشت و ازدواج‌های دیگر همگی مربوط به بعد از وفات خدیجه است.

ثانیا: این ازدواج‌ها غالبا پس از هجرت پیامبر به مدینه بود و پیامبر در این دوره مشغول گسترش دعوت اسلامی و پایه‌گذاری حکومت اسلامی بود و افزون بر آن، جنگ‌های متعددی برای او پیش آمد. چنین شخصیتی فرصت برای سرگرم شدن به زنان نخواهد داشت.

ثالثا: غیر از عایشه که در کودکی به عقد پیامبر درآمد، دیگر همسران پیامبر بیوه بودند.

پانویس

  1. ابن‌ هشام،‌ السیرة‌ النبویة، ج ۴،‌ ص۲۹۳.
  2. مسعودی، مروج الذهب، ۱۳۸۰ش، ج۳، ص۲۳.
  3. ذهبی، تاریخ الاسلام‌، ۱۴۱۵ق، ج۲، ص۵۹۲-۵۹۹.
  4. حاکم نیشابوری، المستدرک علی الصحیحین، ۱۴۱۱ق، ج۴، ص۳۴.
  5. ابن سعد، الطبقات الکبری، ۱۳۷۷ق، ج۸، ص۵۲.
  6. ابن عبدالبر، الاستیعاب، ۱۴۱۲ق، ج۱، ص۴۶.
  7. مسعودی، مروج الذهب، ۱۳۸۰ش، ج۲، ص۲۸۲؛ ابن عبدالبر، الاستیعاب، ۱۴۱۲ق، ج۴، ص۱۸۱۹؛ طبری، تاریخ الامم و الملوک، ۱۳۸۷ق، ج۱۱، ص۴۹۳؛ ابن سعد، الطبقات الکبری، ۱۳۷۷ق، ج۸، ص۱۴.
  8. طبری، تاريخ الأمم و الملوك، ۱۳۸۷ق، ج۳، ص۱۶۴؛ ابن هشام، السيرة النبوية، دارالمعرفة، ج‏۲، ص۶۴۴.
  9. مکارم شیرازی، برگزیده تفسیر نمونه، ۱۳۸۶ش، ج۳، ص۶۲۷.
  10. ابن عبدالبر، الاستیعاب، ۱۴۱۲ق، ج۴، ص۱۸۱۹.
  11. .رجوع کنید به: المیزان، ج۴، ص۱۹۵؛ علامه طباطبایی، بررسی‌های اسلامی، ص۱۳۲ - ۱۳۹؛ مؤسسه در راه حق، نگرشی کوتاه به زندگی پیامبر اسلام، ص۲۹؛ رسولی محلاتی، تاریخ انبیاء، ج ۳، ص۴۷۵.

منابع

  • ابن سعد، الطبقات الکبری، بیروت،‌ دار صادر، ۱۳۷۷ق.
  • ابن عبدالبر، یوسف بن عبدالله، الاستیعاب فی معرفة الاصحاب، تحقیق علی محمد البجاوی، بیروت، دار الجیل، چاپ اول، ۱۴۱۲ق.
  • ابن‌ هشام،‌ السیرة‌ النبویة، بیروت، داراحیاء التراث العربی بی‌تا و دار المعرفة، بی‌تا.
  • حاکم نیشابوری، محمد بن عبدالله، المستدرک علی الصحیحین، بیروت، دارالکتب العلمیه، ۱۴۱۱ق.
  • ذهبی، محمد بن احمد، تاریخ الاسلام‌ و وفیات‌ المشاهیر و الاعلام، بیروت، دارالکتاب العربی،‌ چاپ سوم، ۱۴۱۵‌ق.
  • طبری، محمد بن جریر، تاريخ الأمم و الملوك‏، بیروت، دار التراث‏، چاپ دوم، ۱۳۸۷ق.
  • عابدینی، احمد، شیوه همسرداری پیامبر(ص) به گزارش قرآن و سنّت،‌ تهران، هستی نما، چاپ دوم، ۱۳۸۳ش.
  • کاظم نژاد، مهری و ابوالقاسم زاده، مجید، «کنکاشی درباره علل تعدد همسران پیامبر»، مجله معرفت، آذر ۱۳۸۵ - شماره ۱۰۸ (از صفحه ۸۳ تا ۹۴).
  • مسعودی، علی بن حسین، مروج الذهب و معادن الجوهر، قم، انتشارات الشریف الرضی، ۱۳۸۰ش.
  • مکارم شیرازی، ناصر، تنظیم احمد علی بابایی، برگزیده تفسیر نمونه، تهران، دارالکتب، ۱۳۸۶ش.