اسماعیل بن محمد حسین مازندرانی

از ويکی شيعه
(تغییرمسیر از ملا اسماعیل خواجویی)
پرش به: ناوبری، جستجو
خواجویی.jpg
اطلاعات فردی
لقب: خواجویی
تاریخ تولد: ۱۱۰۰ق
زادگاه: مازندران
تاریخ وفات: ۱۱۷۳ق
محل دفن: تخت فولاد
شهر وفات: ااصفهان
اطلاعات علمی
استادان: فاضل هندی و ملا محمد تنکابنی
شاگردان: ملا مهدی نراقی، آقا محمد بیدآبادی
تألیفات: ثمرة الفؤاد فی‌ نبذ من مسائل المعاد، ابطال الزمان الموهوم، مفتاح الفلاح و مصباح النجاح فی شرح دعاءالصباحپ

ملا اسماعیل‌ بن محمدحسین مازندرانی (۱۱۰۰-۱۱۷۳ق) طبری‌الاصل مشهور به خواجویی، حکیم، فقیه و متکلم شیعی قرن دوازدهم هجری قمری. آثار متعدد و شناخته شده‌ای همچون بشارات الشیعه و نیز شاگردان برجسته‌ او همچون ملا مهدی نراقی بر اهمیت و شهرت او افزوده است.

تولد و وفات

خواجویی در سال ۱۱۰۰ق به دنیا آمد.[۱] خود او در هیچیک از آثارش از محل تولد و اجدادش یاد نکرده است. با این حال به احتمال قوی زادگاه او مازندران بوده است چنان که خود او نیز در آثارش خود را مازندرانی خوانده است.[۲]

شهرت خواجویی او را به خاطر اقامت طولانی‌اش در محلۀ خواجوی اصفهان دانسته‌اند.[۳]

دربارۀ تاریخ وفات خواجویی، اختلاف‌ نظر وجود دارد. عبدالنبی قزوینی وفات وی را در ۱۱۷۷ق دانسته، اما منابع متأخر آن را در ۱۱۷۳ق نوشته‌اند.[۴] مدفن وی در تخت فولاد اصفهان در نزدیکی قبر استادش،فاضل هندی، است.

اساتید و شاگردان

از استادان مشهور وی فاضل هندی و ملا محمد تنکابنی معروف به فاضل سراب را نام برده‌اند. همچنین ممکن است که وی از اساتید زیر نیز بهره برده باشد :

از مشهورترین شاگردان او می‌توان به چهره‌های زیر اشاره کرد:

حوادث و رویدادها

حملۀ افاغنه به ایران و محاصرۀ اصفهان از رویدادهای مهم سیاسی و تاریخی زندگانی خواجویی است. وی در حاشیۀ کتاب الاربعین شیخ‌ بهایی، پاره‌ای از آن حوادث را گزارش کرده است.[۷] افاغنه در آن حمله او را حبس کردند و اموالش را به غارت بردند. پس از این حمله خواجویی به خاتون‌آباد در نزدیکی اصفهان رفت.

جایگاه علمی و معنوی

خواجویی از محققان و مدرّسان علوم عقلی و نقلی بود و تا پایان عمر خود به تعلیم این علوم پرداخت. او بارها کتاب الشفاء ابن‌ سینا را درس داد و با داشتن حافظۀ قوی، بسیاری از قسمت‌های آن را از بر بود.[۸]

او جامع علوم عقلی و نقلی و از احیاکنندگان حوزۀ فلسفی اصفهان، پس از حملۀ افاغنه، بود.[۹] ملا اسماعیل خواجویی را با این‌که در عصر پس از ملاصدرا زندگی می‌کرده است متأثر از او ندانسته‌اند.[۱۰]

او در زهد و تقوا و اعراض از دنیا و تأسی به سیرۀ رسول اکرم(ص) و امامان شیعه سرآمد عصر خود و نیز مورد احترام همۀ اقشار و اصناف جامعۀ روزگار خود بود. گفته‌اند او نزد نادر شاه افشار (۱۱۰۰ ۱۱۶۰ق) منزلت خاصی داشته است و نادر به توصیه‌های او عمل می‌کرده است.[۱۱]

محمدجعفر خواجویی فرزند وی و نیز نوه خواجویی، محمداسماعیل خواجویی ثانی، بعدها از عالمان و ادیبان عصر خود شدند.

آثار

خواجویی صاحب آثار متعدد و متنوعی بوده است. برخی از آثار منتشر شدۀ وی عبارت‌اند از:

پانویس

  1. مدرس گیلانی، منتخب معجم‌الحکماء، ص ۴۵
  2. مشاهیر تخت فولاد، شماره ۲، ص ۶، سید مهدی رجایی، چاپ شهرداری اصفهان، مجموعه فرهنگی - مذهبی تخت فولاد
  3. قزوینی، تمیم امل‌الامل، ص ۶۷؛ خوانساری، روضات‌الجنات، ج ۱، ص ۱۱۴
  4. آقابزرگ طهرانی، الذریعة، ص ۶۳
  5. خوانساری، روضات‌الجنات،ج ۱، ص ۱۱۹؛ آقابزرگ طهرانی، الذریعة، ج ۳، ص ۳۰۹
  6. خوانساری، روضات‌الجنات، ج۱، ص ۱۱۹
  7. خوانساری، روضات‌الجنات،ج ۱، ص ۱۱۴ ۱۱۵
  8. زنوزی، ریاض‌الجنة، ج ۲، ص ۷۲و۷۳
  9. خوانساری، روضات‌الجنات، ج ۱، ص ۱۱۴
  10. آشتیانی، منتخباتی از آثار حکمای الهی ایران ج ۴، ص ۱۵۳
  11. مهدوی، تذکرة‌القبور، ص ۱۳۷

منابع

  • مدرس گیلانی، مرتضی، منتخب معجم‌الحکماء، چاپ منوچهر صدوقی‌ها، تهران، ۱۳۸۱ش.
  • قزوینی، عبدالنبی، تمیم امل‌الامل، چاپ سیداحمد حسینی، قم، ۱۴۰۷ق.
  • خوانساری، محمدباقربن زین‌العابدین، روضات‌الجنات فی احوال‌العلماء و السادات، چاپ اسداللّه اسماعیلیان، قم، ۱۳۹۰/۱۳۹۲.
  • زنوزی، محمدحسن حسینی، ریاض‌الجنة، چاپ علی رفیعی، قم؛ ۱۳۷۸ق.
  • آشتیانی، سیدجلال‌الدین، منتخباتی از آثار حکمای الهی ایران، مشهد، ۱۳۵۷ش.
  • طهرانی، آقا بزرگ، الذریعة الی تصانیف‌الشیعه، بیروت، ۱۴۰۳ق.

پیوند به بیرون