طرح کلی اندیشه اسلامی در قرآن (کتاب)

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو
طرح کلی اندیشه اسلامی در قرآن
تصویر طرح کلی اندیشه اسلامی در قرآن.jpg
اطلاعات کتاب
نویسنده: سید علی حسینی خامنه‌ای
تاریخ نگارش: ۱۳۵۳ش
موضوع: عقاید اسلامی
سبک: تفسیر موضوعی
زبان: فارسی
تعداد جلد: تک جلدی
ترجمه به دیگر زبان‌ها: عربی، انگلیسی، آلمانی، آذری، ایتالیایی، چینی
اطلاعات نشر
ناشر: دفتر نشر فرهنگ اسلامی و مرکز صهبا (مؤسسه جهادی)
محل نشر: تهران
تاریخ نشر: چاپ نخست دفتر نشر فرهنگ اسلامی: ۱۳۵۴ش و چاپ نخست صهبا: ۱۳۹۲ش
شمارگان: بیش از صدهزار

طرح کلی اندیشه اسلامی در قرآن کتابی از سید علی حسینی خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی ایران، درباره تبیین عقاید اسلامی بر مبنای قرآن است. این کتاب متن پیاده شده سخنرانی‌های وی در ماه رمضان ۱۳۵۳ش (چهار سال پیش از انقلاب اسلامی ایران) در مسجد امام حسن مجتبی(ع) در مشهد است.

این کتاب را از اقدامات آیت‌الله خامنه‌ای در راستای احیای تفکر اسلامی و بازگوکننده نظام فکری وی شمرد‌ه‌اند. او این جلسات را پایه‌های فکری برای ایجاد یک نظام اسلامی خوانده است.

از ویژگی‌های کتاب طرح کلی اندیشه اسلامی در قرآن مطالعه هماهنگ و پیوسته مسائل فکری اسلام به عنوان اجزای یک مجموعه واحد، استنباط اصول اساسی اسلام از قرآن و دوری از سلیقه‌ها و نظرهای شخصی، ‌ارائه نگاهی نو به مفاهیم دینی همچون ولایت است.

طرح کلی اندیشه اسلامی در قرآن،‌ از چهار بخش اصلی با عناوین ایمان، توحید، نبوت و ولایت تشکیل شده و ذیل هر بخش، جلسات مرتبط آمده است. خلاصه سخنرانی‌ها نخستین بار در سال ۱۳۵۴ش از سوی دفتر نشر فرهنگ اسلامی و متن کامل پیاده شده سخنرانی‌ها در سال ۱۳۹۲ش از سوی مرکز ایمان جهادی صهبا منتشر و بارها تجدید چاپ شد. این کتاب به زبان‌های عربی، انگلیسی، آلمانی، ایتالیایی، آذری و چینی ترجمه شده است.

اهمیت

کتاب طرح کلی اندیشه اسلامی در قرآن، از اقدامات آیت‌الله خامنه‌ای در راستای احیای تفکر اسلامی[۱] و نیز بازگوکننده نظام فکری وی شمرده شده است.[۲] به گفته آیت‌الله خامنه‌ای، مطالب این کتاب، پایه‌های فکری برای ایجاد یک نظام اسلامی بوده است.[۳]

دوره‌های مختلفی در حوزه‌های علمیه و دانشگاه‌ها پیرامون این کتاب برگزار شده است؛ از جمله دوره تربیت مدرس،[۴] دوره‌های مطالعاتی،[۵] مسابقه کتاب‌خوانی[۶] و همخوانی کتاب.[۷] همچنین کتاب طرح کلی اندیشه اسلامی در قرآن در برخی از دانشگاه‌ها تدریس می‌شود.[۸]

سلسله جلسات طرح کلی اندیشه اسلامی در قرآن

طرح کلی اندیشه اسلامی در قرآن، حاصل ۲۸ سخنرانی سید علی حسینی خامنه‌ای در تابستان سال ۱۳۵۳ش در مسجد امام حسن مجتبی(ع) در مشهد(انتهای بازار سرشور) است.[۹] سیدعلی خامنه‌ای در سن ۳۵ سالگی در ماه رمضان هر روز بعد از نماز ظهر و عصر با موضوع طرح کلی اندیشه اسلامی در قرآن سخنرانی می‌کرد. او مجموعه عقاید اسلامی را از زبان قرآن طوری بیان می‌کرد که مردم به فکر ایجاد جامعه اسلامی نیز می‌افتادند.[۱۰] وی چند ماه پس از این جلسات و پیرو جلسات شرح نهج‌البلاغه دستگیر شد.[۱۱]

به گفته آیت‌الله خامنه‌ای در مقدمه کتاب، در این جلسات کوشیده شد که مهم‌ترین پایه‌های فکری اسلام در خلال آیات قرآن جستجو شود. آنگاه ضمن تشریح تبیینی که شیوه تدبر و تعمق در قرآن را به مخاطبان می‌آموزد، پایه‌های مزبور در این آیات، مشخص و نشان داده شود و در موارد لازم، از روایات صحیح صادر از پیامبر(ص) و امامان معصوم(ع) بهره‌گیری شود.[۱۲]

محتوا

کتاب طرح کلی اندیشه اسلامی در قرآن از چهار بخش اصلی با عناوین ایمان، توحید، نبوت و ولایت تشکیل شده و ذیل هر بخش، جلسات مرتبط آمده است.[۱۳] نویسنده ایمان واقعی را ایمانی می‌داند که آگاهانه و مسئولیت‌پذیرانه باشد. وی در بخش دوم، توحید را معرفی و برآن است بازتاب توحید در زندگی فرد موحّد این است که زیربار سلطه خدایان دروغین - اعم از ابلیس، طاغوت‌ها و هواهای نفسانی- نرود. او در بخش بعدی، پس از تعریف نبوت و معرفی دشمنان آن، به تعهدات متوجه مسلمانانِ معتقد به نبوت اشاره و فرجام کار پیامبران را پیروزی قطعی بیان می‌کند. در بخش چهارم نیز بعد از تبیین مفهوم ولایت، ابعاد و زوایای آن از جمله پیوند درونی جامعه اسلامی، نحوه ارتباط با جوامع غیرمسلمان و پیوند میان امام و امت مطرح شده است.[۱۴]

مباحث این کتاب تفسیر موضوعی قرآن به شمار می‌آید.[۱۵]

ویژگی‌ها

سه ویژگی مهم مباحث کتاب در مقدمه سید علی خامنه‌ای این‌گونه بیان شده است:

  1. خارج کردن معارف اسلامی از ذهنیت محض و ناظر بودن آنها به تکالیف عملی و زندگی اجتماعی،
  2. مطالعه هماهنگ و پیوسته مسائل فکری اسلام به عنوان اجزای یک مجموعه واحد به منظور استنتاج یک ایدئولوژی کامل و متناسب با زندگی چند بُعدی انسان،
  3. استنباط اصول اساسی اسلام از مدارک و متون اصلی دین یعنی قرآن و دوری از سلیقه‌ها و نظرهای شخصی.[۱۶]
تصویر کتاب طرح اندیشه اسلامی در قرآن. چاپ دفتر نشر فرهنگ اسلامی. ۱۳۵۴ش.

از دیگر ویژگی‌های کتاب این موارد نام برده شده است:

  • ارائه نمایی از اندیشه اسلامی به جهانیان نه فقط مسلمانان،
  • ارائه نگاهی جامع از تفکر توحیدی با در نظر داشتن شئون مختلف زندگی بشر،
  • ارائه نگاهی نو به مفاهیم دینی همچون ولایت،
  • هماهنگی مباحث کتاب با سیره سیاسی - مبارزاتی امامان(ع) برای برقراری حکومت اسلامی،
  • توجه کتاب به درد اصلی جوامع بشری و مسلمانان،‌ یعنی ضعف ایمان،
  • آموزش شیوه تدبر و تعمق در قرآن به مخاطبان.[۱۷]

از جمله ویژگی‌های ظاهری کتاب این است که سعی شده است ظاهر کتاب از جمله جلد، صفحه‌آرایی، قلم، رنگ زرد کاغذ، رسم الخط آیات، مشابه کتاب‌های زمان سخنرانی‌(۱۳۵۳ش) باشد. همچنین تصاویر پلی‌کپی‌های آن زمان در انتهای جلسات مربوطه درج شده است.[۱۸]

انتشارات و ترجمه‌ها

گفته شده همه مقدمات چاپ کتاب شامل تنظیم محتوای کتاب، انتخاب عنوان، ترتیب مباحث و نحوه ورود و خروج مباحث با نظر مستقیم سیدعلی خامنه‌ای بوده است.[۱۹] خلاصه طرح کلی اندیشه اسلامی در قرآن،‌ نخستین بار در سال ۱۳۵۴ش و همراه با مقدمه آیت الله خامنه‌ای از سوی دفتر فرهنگ اسلامی[۲۰] و متن کامل پیاده شده سخنرانی‌ها در سال ۱۳۹۲ش از سوی مرکز ایمان جهادی صهبا منتشر شد.[۲۱]

پس از انقلاب، این کتاب در هر دو انتشارات چاپ‌های متعددی داشته و گفته شده کتاب مختصر بیش از صدهزار نسخه توسط دفتر فرهنگ اسلامی[۲۲] و کتاب با متن کامل سخنرانی‌ها بیش از ۶۳هزار نسخه از سوی انتشارات صهبا[۲۳] منتشر شده است. در سال ۱۳۶۰ش محتوای شش جلسه از ۲۸ جلسه، در قالب جزوه‌ای با عنوان «ولایت» توسط حزب جمهوری اسلامی چاپ شد.[۲۴] درسنامه این کتاب نیز با عنوان «درسنامه طرح کلی اندیشه اسلامی در قرآن» از سوی انتشارات پیام رهیابان منتشر شده است.[۲۵]

کتاب به زبان‌های مختلفی از جمله چند بار به زبان عربی با عناوین «مشروع الفکر الإسلامی فی القرآن»[۲۶] و «ال‍خ‍طوط ال‍ع‍ام‍ه‌ ل‍ل‍ف‍کر الاس‍لام‍ی‌ ف‍ی‌ ال‍ق‍رآن»[۲۷] و چند بار به زبان انگلیسی با عناوینی همچون «Islamic Thought in the Quran»[۲۸] و «An Outline of Islamic Thought in the Quran»[۲۹] ترجمه شده است. کتاب به زبان‌های آلمانی، ترکی آذری و استانبولی، ایتالیایی و چینی نیز ترجمه شده است.[۳۰]

جستارهای وابسته

پانویس

  1. خامنه‌ای، طرح کلی اندیشه اسلامی در قرآن، ۱۳۹۲ش، بخش اشاره، ص۱۷.
  2. خامنه‌ای، طرح کلی اندیشه اسلامی در قرآن، ۱۳۹۲ش، بخش اشاره، ص۲۰.
  3. «ماجرای کتاب طرح کلی اندیشه اسلامی در قرآن»، دفتر حفظ و نشر آثار آیت الله العظمی خامنه‌ای.
  4. «طرح کلی اندیشه اسلامی در قرآن»، خبرگزاری رسمی حوزه؛ «دوره تربیت مدرس طرح کلی اندیشه اسلامی در قرآن برگزار می‌شود»،‌ خبرگزاری رسمی حوزه.
  5. پایان فصل سوم دوره مطالعاتی بهار اندیشه در یزد، وبگاه حلقه وصل.
  6. «مسابقه مجازی کتابخوانی طرح کلی اندیشه اسلامی در ویژه طلاب قرآن برگزار شد»، خبرگزاری تسنیم.
  7. سلسله جلسات همخوانی کتاب طرح کلی اندیشه اسلامی در قرآن، وبگاه حلقه وصل.
  8. «کتب معارف اسلامی به ادبیات تحلیل و کارآمدی دین تغییر کند»، خبرگزاری رسمی حوزه.
  9. خامنه‌ای، طرح کلی اندیشه اسلامی در قرآن، ۱۳۹۲ش، بخش اشاره، ص۱۱-۱۵.
  10. خامنه‌ای، طرح کلی اندیشه اسلامی در قرآن، ۱۳۹۲ش، بخش اشاره، ص۱۱-۱۲.
  11. خامنه‌ای، طرح کلی اندیشه اسلامی در قرآن، ۱۳۹۲ش، بخش اشاره، ص۱۳.
  12. خامنه‌ای، طرح کلی اندیشه اسلامی در قرآن، ۱۳۹۲ش، بخش مقدمه، ص۳۷.
  13. خامنه‌ای، طرح کلی اندیشه اسلامی در قرآن، ۱۳۹۲ش، بخش اشاره، ص۲۲.
  14. «طرح کلی اندیشه اسلامی در قرآن»، وبگاه صهبا.
  15. ماجرای کتاب طرح کلی اندیشه اسلامی در قرآن، دفتر حفظ و نشر آثار آیت الله العظمی خامنه‌ای.
  16. خامنه‌ای، طرح کلی اندیشه اسلامی در قرآن، ۱۳۹۲ش، بخش مقدمه، ص۳۶ و ۳۷.
  17. خامنه‌ای، طرح کلی اندیشه اسلامی در قرآن، ۱۳۹۲ش، بخش اشاره، ص۱۶-۲۰.
  18. خامنه‌ای، طرح کلی اندیشه اسلامی در قرآن، ۱۳۹۲ش، بخش اشاره، ص۲۲ و۲۵.
  19. خامنه‌ای، طرح کلی اندیشه اسلامی در قرآن، ۱۳۹۲ش، بخش اشاره، ص۲۰.
  20. خامنه‌ای، طرح کلی اندیشه اسلامی در قرآن، ۱۳۹۲ش، بخش اشاره، ص۱۴.
  21. کتابشناسی تألیفات آیت الله العظمی خامنه‌ای»، پایگاه خبری-تحلیلی قدس آنلاین.
  22. کتابشناسی تألیفات آیت الله العظمی خامنه‌ای»، پایگاه خبری-تحلیلی قدس آنلاین.
  23. «استقبال فارسی‌زبانان از سلسله جلسات طلبه‌ای جوان در رمضان۱۳۵۳»، خبرگزاری تسنیم؛ تبیین اندیشه اسلام در کتاب طرح کلی اندیشه اسلامی در قرآن، ویگاه قطره.
  24. خامنه‌ای، طرح کلی اندیشه اسلامی در قرآن، ۱۳۹۲ش، بخش اشاره، ص۱۵.
  25. تبیین اندیشه اسلام در کتاب طرح کلی اندیشه اسلامی در قرآن، ویگاه قطره.
  26. «مشروع الفکر الإسلامی فی القرآن»، خبرگزاری تسنیم.
  27. کتابشناسی تألیفات آیت الله العظمی خامنه‌ای»، پایگاه خبری-تحلیلی قدس آنلاین.
  28. «Islamic Thought in the Quran»، وبگاه صهبا.
  29. کتابشناسی تألیفات آیت الله العظمی خامنه‌ای»، پایگاه خبری-تحلیلی قدس آنلاین.
  30. کتابشناسی تألیفات آیت الله العظمی خامنه‌ای»، پایگاه خبری-تحلیلی قدس آنلاین؛ تبیین اندیشه اسلام در کتاب طرح کلی اندیشه اسلامی در قرآن، ویگاه قطره.

منابع

پیوند به بیرون