مقاله متوسط
رده ناقص
عدم رعایت شیوه‌نامه ارجاع
شناسه ارزیابی نشده

خوجه‌های اثناعشری

از ويکی شيعه
(تغییرمسیر از شیعیان خوجه اثناعشری)
پرش به: ناوبری، جستجو
خوجه‌های اثناعشری
اطلاعات کلی
مؤسس ملا قادر حسین
سال تأسیس ۱۸۲۲ میلادی
قدمت قرن ۱۹ میلادی
گستره جغرافیایی در پنج قاره جهان حضور دارند و جماعات و تشکیلاتی مستقل دارند
شهرهای مهم زنگبار
از شاخه‌های شیعه اثناعشری
وضعیت کنونی
تعداد پیروان حدود ۱۲۵.۰۰۰ نفر
مؤسسات فدراسیون جهانی جماعات شیعه خوجه اثناعشری، سازمان بلال مسلم میشن
شخصیت‌ها
مذهبی سید سعید اختر رضوی، دوجی جمال
سیاسی محمد علی جناح

شیعیان خوجه اثناعشری، اقلیت کوچک و در عین حال منسجمی از شیعیان که با وجود جمعیت ۱۲۵ هزار نفری، از نظم قابل ملاحظه‌ای برخوردارند. این اقلیت اصالتاً از ایالت گجرات و منطقه کچ هندوستان هستند که از آیین هندو به اسماعیلیه تغییر مذهب داده و در اوایل دهه ۱۸۷۰ م، شیعه اثناعشری شدند. خوجه‌های اثناعشری در پنج قاره جهان حضور دارند و در هر کشوری جماعات و تشکیلاتی مستقل دارند. فدراسیون جهانی جماعات شیعه خوجه اثناعشری مهمترین تشکیلات آنان است که جماعات و فدراسیون‌های منطقه‌ای زیر نظر آن فعالیت می‌کنند.

شیعیان خوجه مقیم افریقا و انگلستان، نسبت به دیگر خوجه‌ها فعالیت بیشتری دارند؛ سازمان بلال مسلم میشن، ویپاز و فدراسیون جماعات شیعیان خوجه اثناعشری افریقا، از مهمترین تشکیلات متعلق به شیعیان شرق آفریقا است.

دوجی جمال، ملا اصغر و حاجی ناجی از شخصیت‌های خوجه اثناعشری‌اند؛ ملا قادر حسین و سید اختر رضوی، خوجه اثناعشری نبوده‌اند اما به دلیل ارتباط و فعالیت با خوجه‌ها در شمار شخصیت‌های آنان ذکر می‌شوند.

پیدایش

در قرن هشتم هجری، مبلّغی به نام پیر صدرالدین به سند هند وارد شد. در پی فعالیت‌های تبلیغی او و گروهی دیگر از مبلغان که پس از وی وارد هند شدند به تدریج فرقۀ اسماعیلیۀ نزاری در بین مردم جا افتاد. در نیمه اول قرن ۱۹ با مهاجرت آقاخان اول از ایران به هند، فرقۀ اسماعیلیۀ نزاری پیشرفت بیشتری کرد.[۱]

آقاخان اول در ۱۸۳۹م نظارت بیشتری بر جامعه اعمال کرد که در نهایت به انشعاب تعدادی از اعضای این جماعت منجر شد. این افراد که تحت تأثیر چند عالم سنی قرار گرفته بودند، به مذهب تسنن روی آوردند.[۲]

آگاهی از تشیع اثناعشری از طریق آثار فارسی در میان خوجه‌ها به ویژه به سبب حضور رهبری آقاخان‌ها در هند گسترش یافت. رهبران نزاری مراسم دینی اثناعشری را بیشتر برای مقابله با تأثیر تعالیم اهل سنت به جماعت خانه‌ها وارد کرده بودند. در پی نفوذ تعالیم اثناعشری در میان خوجه ها، آقاخان سوم با اعمال محدودیت‌هایی در مراسم مذهبی اثناعشری بر هویت مستقل نزاری تأکید کرد که به شکل‌گیری جماعت خوجه‌های امامی انجامید.[۳]

در اوایل دهه ۱۸۷۰ تعدادی از خوجه‌ها به رهبری دوجی جمال به هنگام زیارت در نجف با شیخ زین العابدین مازندرانی ملاقات کرده، بر لزوم اعزام مدرّس به هند و آموزش تعلیمات اسلامی به آنان تأکید ورزیدند. این ملاقات زمینه گرایش تعدادی از خوجه‌ها را به تشیع اثناعشری فراهم آورد. در پی این ملاقات آیت الله مازندرانی، ملا قادر حسین را به هند اعزام کرد.[۴]

ملا قادر حسین با همکاری شیعیان خوجۀ اثناعشری در ۱۸۹۹ نخستین جماعت خود را به طور رسمی در بمبئی پایه‌گذاری کرد.[۵] در پی آن، آقاخان با افزایش رعب و وحشت کوشید تا آنان را به انحلال این جماعت مجبور کنند. با افزایش این فشارها و نیز بر اثر بروز خشکسالی، این گروه به شرق افریقا مهاجرت کردند.[۶]

تشکیلات

جماعات خوجه

شیعیان خوجه اثناعشری برای انسجام داخلی خویش، در هر شهر و کشوری هر چند با جمعیتی اندک، جماعتی تشکیل می‌دهند. آنان از این طریق هویت دینی خود را به تصویر کشیده و فعالیت‌های خود را پی‌گیری می‌کنند. جماعت کوچکترین تشکیلات خوجه‌های اثناعشری است که معمولا زیر نظر فدراسیون های منطقه‌ای یا جماعات بزرگتر فعالیت می‌کند.

نخستین جماعات خوجه اثناعشری در ۱۸۸۲ در زنگبار تشکیل شده‌اند؛ در ۱۸۹۹ ملا قادر حسین با همکاری شماری از خوجه‌ها از جمله دوجی جمال جماعت بمبئی را تشکیل دادند.[۷]

فدراسیون جهانی

فدراسیون جهانی جماعات شیعه خوجه اثناعشری، عالی‌ترین مرکز هماهنگ کننده جماعات خوجه اثناعشری در جهان است.[۸] تمامی جماعات و فدراسیون‌های خوجه زیر نظر آن فعالیت می‌کنند.

بلال مسلم میشن

نوشتار اصلی: بلال مسلم میشن

سازمان بلال مسلم میشن، از تشکیلات مهم شیعیان خوجه اثناعشری است، این سازمان در ۱۳۴۷ش / ۱۹۶۷ م توسط سید اختر رضوی و شمار دیگری از رهبران شیعه در تانزانیا تشکیل شد.[۹] هدف عمده آن تبلیغ اسلام بویژه تشیع در میان افریقاییان منطقه است.[۱۰] مجله لایت به انگلیسی و صوت البلال به سواحلی متعلق به آن است. فعالیت این سازمان به خارج از افریقا نیز کشانده شده است و علاوه بر کشورهای آفریقایی مانند کنیا شبعه‌های آن در امریکا، سوئد و... خدمات مادی و معنوی به شیعیان خوجه ارائه می‌کنند.[۱۱]

ویپاز

نوشتار اصلی: ویپاز

ویپاز (سازمان تبلیغات جهانی اسلامی و انسان دوستانه)، از سازمان‌های تبلیغی، گروهی از خوجه‌های اثناعشری تانزانیا است که مدیریت آن تبعیت بلال مسلم میشن و فدراسیون افریقا را نپذیرفته است. و مستقل از آن دو، خدماتی در زمینه‌های آموزشی، بهداشتی و... به مسلمانان مستمند این کشور ارائه می‌دهد.[۱۲]

شخصیت‌ها

سید اختر رضوی

نوشتار اصلی: سید سعید اختر رضوی

سید سعید اختر رضوی (۱۹۲۷-۲۰۰۲م)، بنیانگذار سازمان بلال مسلم میشن در تانزانیا است، او در انسجام‌بخشی به جماعات خوجه اثناعشری تلاش‌های فراوانی کرد؛ مهمترین فعالیت او تأسیس بلال مسلم میشن بود، او همچنین، آثاری در قالب تألیف و ترجمه به زبان‌های انگلیسی، عربی، اردو و... از خود بر جای گذاشته است، که ترجمۀ چندین جلد از المیزان علامه طباطبایی از این نمونه است. وی سرانجام در ۷۶ سالگی درگذشت و در قبرستان شیعیان دارالسلام دفن شد.[۱۳]

ملا قادر حسین

نوشتار اصلی: ملا قادر حسین

ملا قادر حسین (درگذشته در دهه ۱۸۹۰م)، روحانی اعزامی از سوی آیت الله مازندرانی و مؤسس نخستین جماعت خوجه اثناعشری در بمبئی است. وی از خوجه‌ها نیست اما به دلیل آنکه نخستین روحانی و مبلغ در این جامعه بوده، در زمرۀ آنان قرار گرفته است.[۱۴]

محمدعلی جناح

نوشتار اصلی: محمدعلی جناح

محمدعلی‌ جناح (۱۸۷۶-۱۹۴۸م)، معروف‌ به‌ قائد اعظم‌، رهبر جنبش‌ استقلال‌ و بنیانگذار پاکستان. برخی از نویسندگان شیعه او را در شمار شخصیت‌های سیاسی خوجه اثناعشری ذکر کرده‌اند.[۱۵]

دوجی جمال

نوشتار اصلی: دوجی جمال
دوجی جمال از رهبران خوجه اثناعشری

دوجی بهای جمال(۱۸۲۰-۱۹۰۵م)، معروف به دوجی جمال از رهبران جماعت خوجه اثناعشری در هندوستان بود که، از شیخ زین العابدین مازندرانی درخواست کرد تا مبلغانی برای جماعات خوجه اثناعشری بمبئی و زنگبار بفرستد. در پی موافقت آیت الله مازندرانی، ملا قادر حسین در ۱۸۷۳ به بمبئی[۱۶] و ده سال بعد شیخ ابوالقاسم نجفی کاشانی و سید عبدالحسین مرعشی به بمبئی و زنگبار اعزام شدند.[۱۷]

ملا اصغر

نوشتار اصلی: ملا اصغر

ملا اصغر علی جعفر(۱۹۳۶-۲۰۰۰)، مشهور به ملا اصغر رئیس فدراسیون جهانی جماعات شیعه خوجه اثناعشری و عضو شورای عالی مجمع جهانی اهل بیت. وی از شخصیت‌های شیعیان خوجه اثناعشری است که نمایندگی برخی مراجع تقلید مانند سید محسن حکیم، سید ابوالقاسم خویی و سید علی سیستانی را نیز بر عهده داشته است. از وی آثار چون قوانین اسلامی در ترجمه انگلیسی فتاوای آیت الله سیستانی بر جای مانده است.

حاجی ناجی

نوشتار اصلی: حاجی ناجی

غلامعلی حاجی اسماعیل(۱۸۶۴- ۱۹۴۳م)، معروف به حاجی ناجی از شخصیت‌های تأثیرگذار و نخستین خوجه‌های اثناعشری در بمبئی بود. او آثاری را از عربی به گجراتی ترجمه کرده است؛ ترجمه قرآن، معراج السعاده و برخی دعاها از آن جمله است، اما عمده فعالیت او به انتشار مجلاتی برای شیعیان خوجه اثناعشری متمرکز شده بود.

دیگر شخصیت‌ها

برخی دیگر از شخصیت‌های خوجه اثناعشری عبارتند از:

  • غلامحسین ولی محمد درسی (سلسبیل)
  • داوود حبیب
  • محمد شریف دوجی
  • علی محمد جعفر دوجی
  • دایا والجی
  • غلامعباس قاسمعلی بهادر علی ملوجی
  • احمد دونگرسی
  • نظیر جسا[۱۸]

مجلات

  • راه نجات؛ توسط حاجی غلامعلی حاجی اسماعیل معروف به حاجی ناجی در ۱۸۹۰ در بمبئی انتشار یافت. فعالیت این نشریه در زمینه اسلام، تشیع و فعالیت‌های عام المنفعه بود.
  • نور ایمان؛ در ۱۸۹۲ توسط حاجی ناجی به زبان گجراتی در بمبئی منتشر شد. این نشریه نیز اطلاعاتی درباره اسلام و تشیع ارائه می‌داد.
  • باغ نجات؛ در ۱۹۰۶ توسط حاجی ناجی منتشر شد.
  • منادی، به زبان گجراتی و به سردبیری عبدالحسین ساشادینا در زنگبار چاپ می‌شد و بیشتر مطالب آن درباره اسلام و خوجه‌های اثناعشری مقیم زنگبار بود.
  • سلسبیل، از مجله‌های قدیمی خوجه‌های اثناعشری زنگبار بود، این نشریه در ۱۹۲۴ با همت غلام حسین ولی محمد درسی منتشر شد.و انتشار آن ۱۹ سال به طول کشید و مطالب آن درباره اسلام، تشیع و لزوم وحدت شیعیان خوجه اثناعشری بود.
  • ساماچار، مجله رسمی فدراسیون خوجه‌های اثناعشری افریقا است که دیدگاه‌های رهبران این فدراسیون و موضوعات اسلامی را مطرح می‌کند. نسخه‌های این مجله با بیش از ۴۵ سال سابقه در کشورهای شرق و جنوب شرق افریقا، انگلستان، هند و امریکای شمالی توزیع می‌گردد.
  • مجله بین المللی شیعه اخبار و گزارش‌هایی درباره شیعیان خوجه اثناعشری در جهان و وضعیت اقتصادی و اجتماعی آنان ارائه می‌کند سردبیر آن حسنین والجی است که آن را در اونتاریو کانادا منتشر می‌کند. این مجله فعالیت خود را از ۱۹۹۲ آغاز کرده است.
  • مجله Insight فدراسیون جهانی به گزارش فعالیت بخش‌های مختلف فدراسیون جهانی می‌پردازد.
  • مجله لایت(نور)؛ نخستین شمارۀ این مجله در قالب جزوه در مارس ۱۹۶۳ در ۷۵ نخسه منتشر شد، در پایان ۱۹۶۴ تیراژ آن به ۳۰۰ نسخه افزایش یافت و در ۱۹۶۵ سید اختر رضوی آن را در شکل یک مجله چاپ کرد و در ۱۹۶۸ به پیشنهاد او انتشار آن به بر عهده این بلال مسلم قرار گرفت.[۱۹] مجله نور مقاله‌هایی درباره اسلام، تشیع، مراجع، علما و روحانیان شیعه و شخصیت‌های با نفوذ خوجه و وضعیت زندگی خوجه‌های اثناعشری در شرق افریقا چاپ می‌کند.
  • مجله صدای بلال؛ این مجله در ۱۹۶۵ به وسیله محسن علی دینا نماینده بلال مسلم میشن در مومباسا منتشر شد. و در ۱۹۶۷ انتشار آن نیز بر عهده این سازمان قرار گرفت و سید محمد مهدی شوشتری به سردبیری آن منصوب گردید. این مجله هر دو هفته یکبار به زبان سواحیلی چاپ می‌شود و به صورت رایگان در تانزانیا، کنیا، اوگاندا و مناطق سواحیلی زبان زئیر و بوروندی توزیع می‌شود.[۲۰]

حوزه‌های علمیه

  • حوزه علمیه سید الخوئی در بیرمنگهام
  • حوزه علمیه جامع ولی عصر در نیویورک
  • انستیتو اسلامی مطالعات عالی در دمشق
  • مدرسه دینی اهل بیت للعوم الاسلامیه در تانزانیا
  • مدرسه دینی امیرالمومنین مومباسا در کنیا
  • حوزه المهدی بیرمنگهام[۲۱]

مناطق خوجه نشین

هر چند خوجه‌های اثناعشری اصالتاً مردمانی از ایالت گجرات و منطقه کچ هندوستان به شمار می‌روند، اما این اقلیت در شبه قاره هند، قاره آسیا، شرق و جنوب افریقا، امریکا شمالی و اروپا حضور دارند و در هر کشوری جماعات و تشکیلات مستقلی‌ دارند.

آسیا

هند

نزدیک به ۲۵،۰۰۰ خوجه اثناعشری در هند ساکن‌اند. این افراد در منطقۀ گچ، ایالت گجرات، بمبئی و دیگر شهرها مانند بهوج، بارودا، سورات، ماندوی، احمد آباد، موربی و بهاوناگار زندگی می‌کنند و زیر نظر فدراسیون گچ و شورای گجرات قرار دارند. مرکز اصلی شیعیان خوجه اثناعشری هند، بمبئی است که بیشترین این شیعیان را در خود جای داده است.[۲۲]

پاکستان

پس از جدایی پاکستان و هند در ۱۹۴۷، شماری از خوجه‌های اثناعشری به همراه دیگر مسلمانان هند را به مقصد پاکستان ترک کردند. آنان از همان آغاز در کراچی سپس حیدرآباد ساکن شدند و بعدها در شهرهای دیگر این کشور نیز اقامت گزیدند. در اوایل دهه ۱۹۶۰ نیز شمار کمی از خوجه‌های مقیم افریقا به پاکستان مهاجرت کردند. پس از استقلال زنگبار نیز شماری از خوجه‌های این سرزمین به پاکستان سفر کردند و در کراچی ساکن شدند. در پی جنگ هند و پاکستان در ۱۹۷۱ شماری از خوجه‌های این کشور به شرق آفریقا بازگشتند اما سال بعد و پس از اخراج آسیایی‌ها از اوگاندا، شمار زیادی از خوجه‌های اثناعشری به کراچی مهاجرت کردند. جمعیت خوجه‌های اثناعشری پاکستان حدود ۴۲،۰۰۰ تن است که بیشتر آنان در کراچی زندگی می‌کنند.[۲۳]

دوبی

شماری خوجه اثناعشری در دوبی زندگی می‌کنند، تاریخ مهاجرت خوجه‌های اثناعشری به دوبی به اوایل دهه ۱۹۶۰ بازمی گردد، پس از انقلاب زنگبار، برخی از شیعیان خوجه اثناعشری به این شهر مهاجرت کردند، مهاجرت بخی شخصیت‌های خوجه به این شهر با عنایت شیخ راشد بن مکتوم صورت گرفته است. در رأس نخستین گروهی که در دوبی ساکن شدند رضا فاضل کرمعلی و اکبر جسا بودند که در ۱۹۶۷ به این شهر مهاجرت کردند.[۲۴]

شماری خوجه اثناعشری در کشورهای یمن، بنگلادش، عمان، کویت، بحرین، عربستان، سوریه و قطر نیز زندگی می‌کنند.[۲۵]

شرق و جنوب شرق افریقا

مسجد شیعیان خوجه اثناعشری در بوجومبورا پایتخت بوروندی

شمار زیادی از شیعیان خوجه اثناعشری در کشورهای شرق و جنوب شرق آفریقا زندگی می‌کنند، جماعات خوجه مستقر در این کشورها، به ویژه تانزانیا و کنیا از مهمترین جماعات خوجه بوده و نقش مهمی در تأسیس فدراسیون جهانی و سازمان‌های تبلیغی این گروه ایفا کرده‌اند.[۲۶]

تانزانیا

پیشینه ورود خوجه‌های اثناعشری به تانزانیا به اواخر قرن نوزدهم میلادی باز می‌گردد پس از اقامت تعدادی از خوجه‌های در زنگبار شماری از آنان راهی کشورهای شرق آفریقا از جمله تانزانیا، کنیا واوگاندا شدند. و از ۱۸۸۰ تعدادی از آنان در شهرهای دارالسلام، باگامویو، لیندی، کیلوا، آروشا و... سکونت گزیدند. این شیعیان جماعات مختلفی را در شهرهای تانزانیا تشکیل دادند، بزرگترین جماعات خوجه‌های ااثناعشری این کشور جماعت دارالسلام است.[۲۷]

کنیا

حدود ۲،۰۰۰ خوجه اثناعشری در کنیا زندگی می‌کند آنان بیشتر در شهرهای نایروبی، مومباسا و ناروکو اقامت دارند. تاریخ ورود خوجه‌ها به کنیا به ۱۸۷۳ برمی‌گردد در این سال تعدادی از شیعیان خوجه مقیم زنگبار به جزیره لامو مهاجرت کردند، آنان پس از اقامت مجموعه‌ای شامل مسجد، امامباره و...در جزیره لامو ساختند که به بیش از یکصد سال قدمت، از آثار تاریخی خوجه‌های اثناعشری است.[۲۸]

زنگبار

خوجه‌های اثناعشری در آغاز ورود به شرق آفریقا، ادر این جزیره ساکن شدند بعدها از زنگبار به دیگر مناطق شرق و جنوب شرق آفریقا مهاجرت کردند. جماعات زنگبار نخستین جماعات خوجه اثناعشری است در ۱۸۸۲ و چند سال پیش از جماعت بمبئی تأسیس شده‌اند. آنان پس از ورود به این جزیره نخستین مسجد خود معروف به «قوة الاسلام» را ساختند. در ۱۸۸۵ شیخ زین العابدین مازندرانی، شاگردش سید عبدالحسین شوشتری را به درخواست دوجی جمال به زنگبار فرستاد. پس از وی پسرخواده‌اش سید حسین شوشتری راه او را ادامه داد.

زنگبار تا پیش از انقلاب ۱۹۶۳ از پرجمعیت‌ترین مراکز تجمع شیعیان خوجه اثناعشری بود ولی پس از آن به سبب برخی تنگناها و فشارهای سیاسی بیش از ۹۰ الی ۹۵ درصد خوجه‌های اثناعشری به تانزانیا، کنیا، اوگاندا، ماداگاسکار، اروپا و امریکای شمالی رفتند. و کمتر از ۵۰ خانواده خوجه در این جزیره باقی مانده است که بیشتر سالخوردگان هستند و فعالیت‌های آنان در دو مسجد تاریخی قوة الاسلام و حجة الاسلام با قدمت بیش از یکصد سال ادامه دارد.[۲۹]

اوگاندا

در ۱۹۰۳ چند خانواده خوجه اثناعشری از راه مومباسا و نایروبی وارد کامپالا شدند و نخستین جماعت خوجه را در این شهر پایه ریزی کردند. رفته رفته شمار شیعیان در این شهر افزایش یافت، اما عبدی امین آسیایی‌های ساکن اوگاندا و از جمله خوجه‌های اثناعشری را از این کشور اخراج کرد. و موجب شد بسیاری از آنان به انگلستان، سوئد، هند و پاکستان مهاجرت کنند. پس از سرنگونی دولت عبدی امین برخی از خوجه‌های اثناعشری به این کشور بازگشتند. از جمعیت کمتر از ۱۰۰۰ نفری خوجه‌های اثناعشری در اوگاندا، اکثریت در کامپالا زندگی می‌کنند.[۳۰]

سومالی

در گذشته حدود ۱۲۰۰ تن شیعه خوجه اثناعشری در سومالی زندگی می‌کردند که با بحرانی شدن اوضاع اقتصادی و سیاسی این کشور در سال ۱۹۹۰م، ۱۰۵۳ نفر از آنها این کشور را ترک کردند و در کشورهای تانزانیا، کنیا، آمریکا و کانادا اقامت گزیدند.[۳۱]

شماری خوجه اثناعشری در کشورهای ماداگاسکار، کومور، موریس، بوروندی و رئونیون زندگی می‌کنند.[۳۲]

بوروندی

شاری از شیعیان خوجه از اواسط دهه ۱۹۶۰ از تانزانیا و ماداگاسکار به این کشور مهاجرت کردند، در اوایل دهه ۱۹۹۰م که جنگ در این کشور درگرفت، شیعیان خوجه به تانزانیا مهاجرت کردند و پس از پایان جنگ رفته رفته به بوروندی بازگشتند.[۳۳]

امریکا شمالی

از مهاجرت شیعیان خوجه اثناعشری به ایالت متحده امریکا تاریخ دقیقی در دست نیست؛ اما بنا بر شواهد و مدارک، در اواسط دهه ۱۹۲۰ و اوایل دهه ۱۹۳۰ شماری از شیعیان شرق افریقا به طور نامنسجم عازم این کشور شدند و در چند شهر از جمله نیویورک سکونت یافتند. در دهه ۱۹۴۰ نیز برخی از خوجه‌های اثناعشری مقیم کانادا، از این کشور به امریکا مهاجرت کردند و در چند ایالت شمالی این کشور سکونت یافتند. پس از جنگ جهانی دوم نیز گروهی از شیعیان خوجه اثناعشری از کشورهای تانزانیا، کنیا، هند و پاکستان به امریکا مهاجرت کردند.

در اوایل دهه ۱۹۷۰ نیز برخی از شیعیان خوجه اوگاندایی در پی اخراج از این کشور اجازۀ اقامت در امریکا را گرفتند. خوجه‌های اثناعشری در چند ایالت امریکا زندگی می‌کنند، این شیعیان زیر نظر «سازمان شیعیان خوجه اثناعشری شمال امریکا» فعالیت می‌کنند. آیت الله سیستانی اجازه بخشی از سهم امام را برای ساخت مراکز اسلامی به آنان داده است.[۳۴]

کانادا

پیشینه حضور شیعیان خوجه اثناعشری در کانادا به ۱۹۶۷ بازمی گردد، در این سال گروهی از شیعیان خوجه اثناعشری از کشورهای تانزانیا و کنیا عازم کانادا شدند و در شهرهای تورنتو و ونکوور اقامت گزیدند. در ۱۹۷۲ نیز گروهی از مهاجران شیعیان خوجه اثناعشری پس از اخراج از اوگاندا راهی این کشور شدند. شیعیان خوجه اثناعشری کانادا چند جماعت رسمی در شهرهای ونکوور، ادمونتون، تورنتو و اونتاریو دارند و شیعیان خوجه‌های ساکن شهرهای کالگری، وندرز، اتاوا، همیلتون، بروکس، کچنر، نیپک و... جماعت رسمی ندارند. همه جماعات رسمی و غیر رسمی خوجه‌های اثناعشری کانادا زیر نظر سازمان شیعیان خوجه اثناعشری امریکای شمالی قرار دارند. جمعیت خوجه‌های مقیم این کشور بین ۴۰۰۰ تا ۵۰۰۰ هزار نفر است.[۳۵]

شمار بسیار کمی از شیعیان خوجه اثناعشری نیز در مکزیک، ونزوئلا و آرژانتین زندگی می‌کنند. این شیعیان به دلیل نداشتن جماعت، فعالیت‌های مذهبی ندارند و در مراسم مذهبی شیعیان لبنانی مقیم این کشورها شرکت می‌کنند.[۳۶]

اروپا

گروهی از شیعیان خوجه اثناعشری در کشورهای انگلستان، هلند و فرانسه زندگی می‌کنند، جماعات این گروه در تصمیم‌گیری‌های فدراسیون‌های جهانی و منطقه‌ای نقش تأثیرگذاری دارند. شورای جماعات اروپا، علاوه بر هماهنگی جماعات خوجه اثناعشری کشورهای اروپایی، سازماندهی اعزام حجاج خوجه را نیز بر عهده دارد. تعداد بسیار اندکی از این شیعیان در کشورهای پرتغال، اسپانیا، سوئد، دانمارک و آلمان نیز زندگی می‌کنند.[۳۷]

انگلستان

آغاز حضور شیعیان خوجه اثناعشری در انگلستان به اوایل دهه ۱۹۵۰ بازمی گردد. در این دوره گروهی از شیعیان خوجه اثناعشری با هدف تحصیل در دانشگاه‌های انگلستان از کشورهای شرق آفریقا به انگلستان مهاجرت کردند. در این دهه شماری از خانواده‌های خوجه اثناعشری از شرق آفریقا به انگلستان رفتند. در ۱۹۷۲ با اخراج خوجه‌های اثناعشری از اوگاندا موج دیگری از مهاجران خوجه اثناعشری به انگلستان شکل گرفت. شیعیان خوجه اثناعشری مقیم انگلستان در شهرهای لندن، بیرمنگهام، لستر، منچستر، پیتربورو، لیدز، وسکس، میستون، میلتون و...استقرار یافتند. جماعت لندن با ۵،۰۰۰ عضو از جماعات بزرگ شیعیان خوجه اثناعشری است این جماعت در تأسیس فدراسیون جهانی نقش مهمی داشت. و با حمایت فدراسیون جهانی، مرکز اسلامی حسینی را تأسیس کرد.[۳۸]

هلند

از حدود ۲۰۰،۰۰۰ هزار شیعه که در هلند زندگی می‌کنند، تعداد بسیار اندکی خوجه اثناعشری و ما بقی مهاجران ترک، افغانی، عراقی، کرد، لبنانی و ایرانی تشکیل می‌دهند.

تاریخ مهاجرت شیعیان خوجه اثناعشری به این کشور به اوایل دهه ۱۹۷۰ برمی‌گردد. نخستین مهاجران هلند چند تن از مهاجران اخراجی شده از اوگاندا بودند. خوجه‌ها در هلند از ۱۹۸۶ برنامه‌های خود را در مرکزی به نام محفل زینب در لاهه برگزار می‌کنند. آنان جماعت رسمی ندارند و معمولا فعالیت‌های مذهبی خود را از طریق محفل زینب پیگیری می‌کنند.[۳۹]

فرانسه

در اوایل دهه ۱۹۷۰ شماری از شیعیان خوجه اثناعشری ار شرق و جنوب شرق افریقا(اغلب ماداگاسکار) به فرانسه مهاجرت کردند. از جمعیت حدود ۲۰۰۰۰۰ شیعه فرانسه نزدیک به ۱۵۰،۰۰۰ را ایرانیان و بقیعه را شیعیان کشورهای عراق، لبنان، پاکستان، الجزایر، مراکش و شمار بسیار اندکی را خوجه‌های اثناعشری تشکیل می‌دهند. شیعیان خوجه این کشور بیشتر به صادرات و واردات کالاهای گوناگون مشغولند. آنان در انتخابات فرانسه حق رأی نیز دارند، اما به دلیل سیاست‌های سکولاریستی دولت این کشور، زیر فشار نسبی موسسه‌های دولتی قرار دارند.[۴۰]

اقیانوسیه

بیشتر شیعیان خوجه اثناعشری مقیم اقیانوسیه در استرالیا استقرار دارند و از سه جماعت سیدنی، ملبورن و کوگرا تشکیل شده‌اند، اعضای این جماعات از کشورهای تانزانیا، کنیا و اوگاندا به این سرزمین مهاجرت کرده‌اند. جمعیت آنان در استرالیا حدود ۸۰ نفر است. چند خانواده خوجه اثناعشری در نیوزلند نیز زندگی می‌کند.[۴۱]

پانویس

  1. روغنی، صیازده.
  2. روغنی، صیازده و دوازده.
  3. دایرة المعارف جهان اسلام، آکسفورد، ذیل Kosjas به نقل از دانشنامه جهان اسلام، ج۱۶، ص۳۹۷.
  4. عرب احمدی، شیعیان خوجه اثناعشری در گستره جهان، ۱۳۸۷ش، ص۳۴۰؛ روغنی، شیعیان خوجه در آینه تاریخ، ۱۳۸۷ش، ص۱۳۱.
  5. عرب احمدی، شیعیان خوجه اثناعشری در گستره جهان، ۱۳۸۷ش، ص۳۴۰.
  6. روغنی، شیعیان خوجه در آینه تاریخ، ۱۳۸۷ش، صیازده و دوازده.
  7. عرب احمدی، شیعیان خوجه اثناعشری در گستره جهان، ۱۳۸۹ش، ص۲۹۴،۲۱.
  8. روغنی، شیعیان خوجه در آئینه تاریخ، ص۲۴.
  9. رنجبر شیرازی، «شیعیان تانزانیا»، ص۷۶؛ روغنی، شیعیان خوجه در آینه تاریخ، ۱۳۸۷ش، ص۱۵-۱۶.
  10. امینی، تانزانیا، ۱۳۷۵ش، ص۲۰-۲۳.
  11. امینی، تانزانیا، ۱۳۷۵ش، ص۲۰-۲۳؛ سازمان تبلیغات اسلامی، ص۱۵ـ۲۱؛ عرب احمدی، شیعیان خوجه اثناعشری در گستره جهان، ۱۳۸۹ش، ص۳۵ـ۱۵۷.
  12. عرب احمدی، شیعیان خوجه اثناعشری در گستره جهان، ۱۳۸۷ش، ص۱۸۷.
  13. روغنی، شیعیان خوجه در آینه تاریخ، ۱۳۸۷ش، ص۱۵۸.
  14. عرب احمدی، شیعیان خوجه اثناعشری در گستره جهان، ۱۳۸۷ش، ص۳۴۰؛ روغنی، شیعیان خوجه در آینه تاریخ، ۱۳۸۷ش، ص۱۳۱.
  15. روغنی، شیعیان خوجه در آئینه تاریخ، ص۱۴۱؛ عرب احمدی، شیعیان خوجه اثناعشری در گستره جهان، ۱۳۸۷ش، ص۳۵۶-۳۶۲.
  16. روغنی، شیعیان خوجه در آینه تاریخ، ۱۳۸۷ش، ص۱۳۱.
  17. عرب احمدی، شیعیان خوجه اثناعشری در گستره جهان، ۱۳۸۷ش، ص۳۶۲ پانویس.
  18. روغنی، شیعیان خوجه در آینه تاریخ، ۱۳۸۷ش، ص۱۳۲-۱۵۳.
  19. عرب احمدی، شیعیان تانزانیا، دیروز و امروز، ص۱۲۱.
  20. عرب احمدی، شیعیان تانزانیا، دیروز و امروز، ص۱۲۱.
  21. عرب احمدی، شیعیان تانزانیا، دیروز و امروز، ۱۱۶-۱۲۱.
  22. عرب احمدی، شیعیان خوجه اثناعشری در گستره جهان، ۱۳۸۷ش، ص۲۷۱.
  23. عرب احمدی، شیعیان خوجه اثناعشری در گستره جهان، ۱۳۸۷ش، ص۲۷۶.
  24. عرب احمدی، شیعیان خوجه اثناعشری در گستره جهان، ۱۳۸۷ش، ص۲۸۰.
  25. عرب احمدی، شیعیان خوجه اثناعشری در گستره جهان، ۱۳۸۷ش، ص۲۷۱-۲۸۶.
  26. عرب احمدی، شیعیان خوجه اثناعشری در گستره جهان، ۱۳۸۷ش، ص۲۸۶.
  27. عرب احمدی، شیعیان خوجه اثناعشری در گستره جهان، ۱۳۸۷ش، ص۲۸۷.
  28. عرب احمدی، شیعیان خوجه اثناعشری در گستره جهان، ۱۳۸۷ش، ص۲۹۰-۲۹۱.
  29. عرب احمدی، شیعیان خوجه اثناعشری در گستره جهان، ۱۳۸۷ش، ص۲۹۴-۳۰۰.
  30. عرب احمدی، شیعیان خوجه اثناعشری در گستره جهان، ۱۳۸۷ش، ص۲۹۲-۲۹۳.
  31. عرب احمدی، شیعیان خوجه اثناعشری در گستره جهان، ۱۳۸۷ش، ص۳۰۱.
  32. عرب احمدی، شیعیان خوجه اثناعشری در گستره جهان، ۱۳۸۷ش، ص۳۰۵-۳۱۰.
  33. عرب احمدی، شیعیان خوجه اثناعشری در گستره جهان، ۱۳۸۷ش، ص۳۷۰.
  34. عرب احمدی، شیعیان خوجه اثناعشری در گستره جهان، ۱۳۸۷ش، ص۳۲۵-۳۳۱.
  35. عرب احمدی، شیعیان خوجه اثناعشری در گستره جهان، ۱۳۸۷ش، ص۳۳۱-۳۳۵.
  36. عرب احمدی، شیعیان خوجه اثناعشری در گستره جهان، ۱۳۸۷ش، ص۳۳۱.
  37. عرب احمدی، شیعیان خوجه اثناعشری در گستره جهان، ۱۳۸۷ش، ص۳۱۰.
  38. عرب احمدی، شیعیان خوجه اثناعشری در گستره جهان، ۱۳۸۷ش، ص-۳۱۱۳۱۰.
  39. عرب احمدی، شیعیان خوجه اثناعشری در گستره جهان، ۱۳۸۷ش، ص۳۱۹.
  40. عرب احمدی، شیعیان خوجه اثناعشری در گستره جهان، ۱۳۸۷ش، ص۳۲۰-۳۲۱.
  41. عرب احمدی، شیعیان خوجه اثناعشری در گستره جهان، ۱۳۸۷ش، ص۳۳۵-۳۳۶.

منابع