سید احمد بهبهانی

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو
سید احمد بهبهانی
زادروز ۱۱۹۱ق
زادگاه - کرمانشاه
درگذشت ۱۲۳۵ق
آرامگاه کرمانشاه
محل زندگی کرمانشاه، نجف، کاظمین و شهرهای دیگر
تحصیلات اجتهاد
شناخته‌شده برای یکی از چهره‌های برجسته خاندان آل آقا
نقش‌های برجسته مؤلف مرآت الاحوال و کتابهای دیگر و سفر به شهرهای مختلف
مذهب شیعه
آثار مرآت الاحوال، نورالانوار، الدرّر الغرویة فی اصول الاحکام الالهیة،
خویشاوندان محمد باقر بهبهانی، محمد علی بهبهانی


سیداحمد بن محمد علی بهبهانی (۱۱۹۱-۱۲۳۵ق/ ۱۱۵۶-۱۱۹۸ش)، مشهور به آقا احمد کرمانشاهی عالم شیعه قرن ۱۳ق، و از خاندان وحید بهبهانی (آل آقا) است. وی افزون بر مقام علمی و تألیفاتش، به دلیل سیر و سیاحتش در ایران، عراق و هند و بر جای نهادن خاطراتش، منزلت ویژه‌ای دارد. کتاب مرآت الاحوال مهم‌ترین کتاب تألیفی اوست.

ولادت و درگذشت

آقااحمد، به نوشته خود در کتاب مرآت الاحوال که شرح‌حال خودنوشت اوست، در ۱۱۹۱ق در کرمانشاه به دنیا آمد. وی در ۱۲۳۵ق درگذشت و کنار مرقد پدرش در کرمانشاه به خاک سپرده شد.[نیازمند منبع]

تحصیلات

از شش سالگی تحصیل عربی و فارسی و نیز متون فقهی را نزد پدرش آقامحمدعلی بهبهانی (متوفی ۱۲۱۶) و برادرش آقامحمد جعفر (متوفی ۱۲۵۹) آغاز کرد. در هفده سالگی مادرش را از دست داد و در بیست سالگی برای ادامه تحصیل عازم عتبات عالیات شد و در مسیر خود، با عالمان شهر کاظمین دیدار کرد و پس از سکونت در نجف و ازدواج، تحصیل خود را به سرعت ادامه داد.[۱]

اساتید

برخی از استادان وی در فقه عبارت بودند از:

  1. ملامحمد اسماعیل عَقْدائی یزدی (متوفی ۱۲۴۰ق)
  2. سید محمدمهدی طباطبائی سرسلسله خاندان بحرالعلوم (متوفی ۱۲۱۲ق)
  3. شیخ جعفر نجفی (متوفی ۱۲۲۸ق)[۲]

وی همچنین، علاوه بر پدرش، از چند تن از عالمان برجسته روزگار خود اجازه علمی به دست آورد که متن آنها را در مرآت[۳] درج کرده است، از جمله:

  1. شیخ جعفر نجفی
  2. میرسید علی طباطبائی
  3. سید محسن اعرجی بغدادی
  4. میرزاابوالقاسم قمی صاحب قوانین الاصول
  5. اجازه‌ای نیز از آقا سیدمحمد مجاهد داشته که قسمتی از آن در اعیان الشیعه[۴] آمده است.

سفر به شهرهای مختلف

آقااحمد در ۱۲۱۵ برای دیدار پدر به کرمانشاه بازگشت. چند ماه پس از بازگشت وی، پدرش درگذشت و او برای مدتی در این شهر ماند. با شنیدن خبر حمله وهابی‌ها به کربلا در ۱۲۱۶، به عتبات رفت و پس از بازگرداندن خانواده‌اش به کرمانشاهان، عازم قم شد. او در مدت شش ماه اقامت در این شهر، از محضر میرزاابوالقاسم قمی استفاده کرد و در ضمن به تدریس و تألیف پرداخت. پس از آن به شهرهای مختلفی از جمله بروجرد، نهاوند و بار دیگر به عتبات سفر کرد و در ۱۲۱۹ به مشهد مشرّف شد و سپس به عزم سفر به هندوستان به سوی بندرعباس و مسقط حرکت کرد و از آنجا راهی بمبئی شد.[۵] وی درباره شهرها و مناطقی که در هند دیده سخن گفته و اوضاع اقتصادی و سیاسی و اجتماعی و احیاناً مذهبی آن شهرها را شرح داده است[۶] آقا احمد در محرم ۱۲۲۵ در شهر عظیم آباد بوده و ضمن وصفِ «کیفیت عزاداری بی‌خردان آن بلده»[۷] از آخرین واقعه‌ای که یاد کرده، تولد فرزندش آقاعلی در عظیم آباد است.[۸] پس از آن وی به ایران بازگشته است. از این پس اطلاع دقیقی از زندگی وی وجود ندارد. به روایتی، آقا احمد در ۱۲۳۳ در عراق بوده[۹] و گویا پس از مدتی به ایران بازگشته است.

کتاب مرآت الاحوال.jpg

تألیفات

نوشتار اصلی: مرآت الاحوال

مهمترین کتاب مؤلف، مرآت الاحوال است که نخستین بار، در ۱۳۷۰ ش، مجلد نخست آن و چندی بعد، متن کامل آن با تصحیح مجدد به چاپ رسید.

  • بخش نخست کتاب، شرح حال خاندان علامه مجلسی و وحید بهبهانی است که در اصل شرح و بسط و تکمیل رساله‌ای است که میرزا حیدرعلی مجلسی در ۱۱۹۴ درباره خاندان مجلسی تألیف کرد.[۱۰]
  • بخش دوم کتاب شرح حال خود مؤلف و به عبارتی سفرنامه اوست که در آن خاطرات تحصیل و سفر به شهرهای گوناگونِ ایران و عراق را آورده است. این بخش تا آغاز ورود مؤلف به بمبئی ادامه یافته است.
  • بخش سوم کتاب شامل شرح سفر مؤلف از ورود به بمبئی و پس از آن سفر به دیگر شهرهای هند تا ۱۲۲۵ است.
  • بخش پایانی کتاب، ضمن پرداختن به مطالبی چون تاریخ شاهان فرنگستان، درباره کشورهای اروپایی، امریکایی و افریقایی، و نیز چگونگی حکومت انگلیسیها و کمپانی هند شرقی در هند اطلاعاتی داده است.[۱۱]
  • خاتمه کتاب نصایحی به ملوک و غیرملوک است که ضمن آن به برخی رخدادهای اواخر عصر صفوی و دوره نادری نیز اشاره شده است.[۱۲]

در مجموع، مرآت الاحوال حاوی شرح حال بسیاری از چهره‌های علمی، سیاسی و اجتماعی ایران و هند در دهه سوم قرن سیزدهم است و افزون بر آن، مشتمل بر دیدگاههای یک عالم شیعه در برخورد با دنیای جدید است.

آقااحمد فهرست هجده تألیف یا اثر در دست تألیف خود را در مرآت الاحوال[۱۳] آورده است. در مقدمه این کتاب[۱۴] و مکارم الآثار حبیب آبادی[۱۵] نیز آثار دیگری برای وی برشمرده شده است که احتمال می‌رود از برخی کتابها با چند عنوان یاد شده باشد:

  1. محمودیه، حاشیه‌ای بر صمدیة شیخ بهائی که در پانزده سالگی نوشته است.[۱۶]
  2. نورالانوار، در شرح بسمله.
  3. الدرّر الغرویة فی اصول الاحکام الالهیة.
  4. رسالة قوت لایموت و شرح آن با عنوان مخزن القوت.
  5. ربیع الاَزهار؛ تاریخ ولادت و وفات سادات اطهار(ع).
  6. تاریخ نیک و بد ایام.
  7. تاریخ بغلی یا تحفة الاخوان، در شرح احوال مشاهیر انبیا، خلفا، امامان و شرح غزوات امیرالمؤمنین(ع).
  8. تنبیه الغافلین.
  9. کشف الرّیب و المَین عن حکم صلاة الجمعة و العیدین.
  10. کشف الشّبهة عن حکم المتعة.
  11. تحفة المحبین، در اثبات خلافت امیرالمؤمنین و فضیلت اهل بیت(ع).
  12. مناهج الاحکام فی القضاء و الشّهادات.
  13. جدول در شکوک صلاة.
  14. مناهج الفقه.
  15. تفسیر قرآن مجید.
  16. رسایلی در جواب مسائل فیض آباد، مرشدآباد و حیدرآباد دکن.
  17. شروحی بر المختصر النّافع تألیف محقق حلی.
  18. خلاصه الحساب شیخ بهائی و تفسیر بیضاوی.

مؤلف در مرآت الاحوال از ناقص بودن برخی از این آثار یاد کرده و روشن نیست که آنها را تا چه‌اندازه تکمیل کرده است. آقابزرگ طهرانی از تألیفات وی، با اشاره به چگونگی آنها، یاد کرده است.[۱۷]

جستارهای وابسته

پانویس

  1. محمد علی بهبهانی، ج۱، ص۱۹۸-۱۹۹، ۲۰۴-۲۰۶
  2. بهبهانی، ج۱، ص۲۰۵-۲۰۶، ۲۰۹-۲۱۰
  3. بهبهانی، ج۱، ص۶۴۵-۶۵۳
  4. بهبهانی، ج۳، ص۱۳۶
  5. بهبهانی، ج۱، ص۲۱۴-۲۱۵، ۲۲۵-۲۴۷
  6. بهبهانی، ج۱، مقصد دویم
  7. بهبهانی، ج۱، ص۶۳۸
  8. بهبانی، ج۱، ص۶۴۱
  9. آقابزرگ طهرانی، طبقات اعلام الشیعة، ج۲، قسم ۱، ص۱۰۰
  10. آقااحمد، ج۱، ص۵۰
  11. آقااحمد، ج۲، ص۶۵۷-۸۸۹
  12. آقااحمد، ج۲، ص۹۰۰-۹۵۲
  13. بهبهانی، ج۲، ص۶۴۱-۶۴۴
  14. بهبهانی، ص۱۶۱۷
  15. حبیب آبادی، ج۳، ص۹۹۵-۹۹۷
  16. بهبهانی، ج۱، ص۱۸۶
  17. آقا بزرگ تهرانی، طبقات اعلام الشیعة، ج۲، قسم ۱، ص۱۰۱؛ و آقا بزرگ تهرانی، الذریعة، ذیل موارد

منابع

  • آقابزرگ تهرانی، محمد محسن، الذریعة الی تصانیف الشیعة، چاپ علی نقی منزوی و احمد منزوی، بیروت، ۱۴۰۳/۱۹۸۳.
  • آقابزرگ تهرانی، محمد محسن، طبقات اعلام الشیعه، جزء۲: الکرام البررة، مشهد، ۱۴۰۴ق.
  • امین، محسن، اعیان الشیعة، چاپ حسن امین، بیروت، ۱۴۰۳/۱۹۸۳.
  • بهبهانی، احمد، مرآت الاحوال جهان نما، قم، ۱۳۷۳ش.
  • حبیب‌آبادی، محمدعلی، مکارم الآثار، اصفهان، ۱۳۵۱ش.

پیوند به بیرون