سفر حرام

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو

سفر حرام یا سفر معصیت، مسافرتی که معمولاً با انگیزه ارتکاب کار حرام انجام می‌شود. از نظر فقه شیعه، سفر حرام موجب شکسته شدن نماز نمی‌شود. مسافرت زن بدون اجازه شوهر(در صورتی که موجب ضایع شدن حق شوهر شود) و مسافرت فرزند در صورتی که موجب اذیت والدین شود از مصادیق سفر حرام است.

مفهوم

سفر معصیت، اصطلاحی فقهی است و در باب‌های نماز مسافر[۱] و مکاسب محرمه[۲] فقه از آن بحث می‌شود. از آنجا که این سفر معمولاً با انگیزه کار حرام انجام می‌شود به سفر حرام نامگذاری شده است.

ملاک در حرمت سفر و مصادیق آن

در کتاب‌های فقهی ملاک‌هایی برای سفر حرام آمده است از جمله:

  • حرام بودن خود سفر، مانند فرار از جنگ
  • سفر منجر به کار حرامی مانند ضایع شدن حق همسر یا آزار والدین گردد.
  • انگیزه و هداف از سفر دستیابی به کار حرام باشد؛ مانند سفر برای قتل نفس.[۳]

مصادیق

در منابع فقهی، مصداق‌هایی برای سفر حرام آمده است.

  • سفر زن بدون اجازه شوهر در صورتی که منجر به ضایع شدن حق شوهر شود.
  • سفر فرزند که منجر به اذیت و آزار والدین می‌گردد.
  • فرار از جنگ
  • سفر غلام بدون اذن مولا
  • سفر بدهکار برای نپرداختن بدهی
  • سفر برای انجام هر کار حرامی مانند راهزنی.[۴]
  • سفر برای شکار با هدف خوشگذرانی نه تجارت و امرار معاش[۵]

احکام

از نظر فقه شیعه، هر چند که سفر حرام بیش از مسافت شرعی باشد، احکام مسافر درباره آن جاری نیست.

  • کامل بودن نماز؛ مسافر در سفر حرام باید نمازش را کامل بخواند. در حالی‌که در سفر غیر حرام نماز مسافر شکسته است.[۶] شیخ طوسی برخی از اهل سنت مانند شافعی، مالک بن انس و احمد بن حنبل را قائل به تمام بودن نماز در سفر حرام دانسته و به ابوحنیفه، اوزاعی و ثوری نسبت داده که نماز در سفر معصیت را شکسته می‌دانند.[۷]
  • واجب بودن روزه؛ سفر حرام در ماه رمضان موجب نمی‌شود که مسافر روزه نگیرد.[۸]

همچنین گفته‌اند مستحب بودن خواندن نافله‌های روزانه و نماز وتیره در سفر حرام برداشته نشده است.[۹]

پانویس

  1. شیخ طوسی، الخلاف، ۱۴۰۷ق، ج۱، ص۵۶۷.
  2. شیخ انصاری، مکاسب محرمه، ۱۴۱۵ق، ج۲، ص۴۱.
  3. خواجویی، الرسائل الفقهیه، ۱۴۱۱ق، ج۲، ص۲۷۰.
  4. خواجویی، الرسائل الفقهیه، ۱۴۱۱ق، ج۲، ص۲۷۰.
  5. علامه حلی، قواعد الاحکام، ۱۴۱۳ق، ج۱، ص۳۲۵؛ مجله فقه اهل بیت، مؤسسة دائرة المعارف فقه اسلامی، ج۵۰، ص۱۳۹.
  6. شیخ طوسی، الخلاف، ۱۴۰۷ق، ج۱، ص۵۶۷.
  7. شیخ طوسی، الخلاف، ۱۴۰۷ق، ج۱، ص۵۶۸.
  8. مازندرانی، شرح فروع الکافی، ۱۴۲۹ق، ج۴، ص۲۵۵.
  9. یزدی، العروة الوثقی، ۱۴۱۹ق، ج۳، ص۴۵۲.

منابع

  • شیخ انصاری، مرتضی بن محمدامین، المکاسب المحرمه و البیع و الخیارات، قم، کنگره بزرگداشت شیخ اعظم انصاری، ۱۴۱۵ق.
  • خواجوئی، اسماعیل، الرسائل الفقهیه، تصحیح: سید مهدی رجائی، قم، دارالکتاب الاسلامی، ۱۴۱۱ق.
  • شیخ طوسی، محمد بن حسن، الخلاف، تحقیق: علی خراسانی و دیگران، قم، دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، ۱۴۰۷ق.
  • علامه حلی، حسین بن یوسف، قواعد الاحکام فی معرفة الحلال و الحرام، قم، دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، ۱۴۱۳ق.
  • مجله فقه اهل بیت علیهم‌السلام، مؤسسة دائرة المعارف فقه اسلامی بر مذهب اهل بیت علیهم السلام، قم.
  • مازندرانی، محمدهادی بن محمدصالح، شرح فروع الکافی، تصحیح: محمدجواد محمودی و محمدحسین درایتی، قم، دارالحدیث، ۱۴۲۹ق.
  • یزدی، سید محمدکاظم، العروة الوثقی فیما تعلم به البلوی (المحشی)، تصحیح: احمد محسنی یزدی، قم، دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، ۱۴۱۹ق.