رقیه دختر پیامبر (ص)

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو
رقیه بنت رسول الله(ص)
مشخصات فردی
نام کامل رقیه دختر پیامبر(ص)
زادروز/زادگاه قبل از هجرت
محل زندگی مکهحبشهمدینه
مهاجر/انصار مهاجر
خویشاوندان سرشناس پیامبر(ص) • خدیجهعثمانهاله
درگذشت/شهادت ۲ق.
مدفن مدینه • بقیع
مشخصات دینی
هجرت به حبشه • مدینه
دلیل شهرت انتساب به رسول خدا(ص)
دیگر فعالیت‌ها ازدواج با عتبة بن ابی لهب


رُقَیة بنت رسول الله (درگذشت ۲ق.) فرزند حضرت محمد (ص) و خدیجه. نخست با عتبه فرزند ابولهب ازدواج کرد اما با نزول آیه «تبت یدا»، از او جدا شد و به ازدواج عثمان بن عفان درآمد. وی در هجرت به حبشه و هجرت به مدینه حضور داشت. رقیه در سال دوم هجری درگذشت و در قبرستان بقیع به خاک سپرده شد.

از نظر برخی محققان شیعه مانند سید جعفر مرتضی عاملی، رقیه فرزند رسول خدا (ص) و خدیجه نبوده است؛ بلکه او فرزند هاله، خواهر خدیجه بوده است، ولی از آنجا که در خانه پیامبر (ص) پرورش یافته، به دختر رسول خدا (ص) شهرت یافته است.


نسب

رقیه دختر خدیجه بنت خویلد[۱] پیش از هجرت در مکه زاده شد. از او به بزرگترین، دومین و حتی کوچکترین دختر رسول خدا (ص) یاد شده است.[۲]

ازدواج و هجرت

رقیه، با عتبة بن ابی لهب ازدواج کرد اما پس از آنکه، آیه «تَبَّتْ یدَا أَبِی لَهَبٍ وَتَبَّ»[۳] نازل شد، عتبه به دستور پدرش، رقیه را طلاق داد.[۴] او سپس با عثمان بن عفان ازدواج نمود. و با او به حبشه هجرت کرد. با مهاجرت پیامبر(ص) از مکه به مدینه، او نیز از حبشه به مدینه آمد.[۵]

منابع تاریخ اسلام با تردید از فرزندانی به نام عبدالله و عمرو از او و عثمان بن عفان نام برده‌اند، که در کودکی از دنیا رفته است.[۶]

هنگامی که خدیجه به پیامبر (ص)، اسلام آورد، رقیه نیز به او ایمان آورد و با او بیعت کرد.[۷]

هنگامی که رقیه از دنیا رفت
رسول خدا فرمود:
«الْحَقِی بِسَلَفِنَا الصَّالِحِ عُثْمَانَ بْنِ مَظْعُونٍ وَ أَصْحَابِه»
به سلف صالح‌مان عثمان بن مظعون و همراهانش بپیوند.
کلینی، کافی، ج۳، ص۲۴۱

درگذشت

جایگاه قبر رقیه دختر پیامبر (ص) در قبرستان بقیع

هنگامی که رسول خدا (ص) عازم بدر بود رقیه به حصبه مبتلا شد. پیامبر (ص) به عثمان دستور داد تا پیش او بماند[۸] رقیه در رمضان سال دوم هجری(روز پیروزی جنگ بدر) درگذشت.[۹]

در منابع شیعه درگذشت رقیه ناشی از ضرب و شتم توسط عثمان ذکر شده‌است.[۱۰] علت این ضرب و شتم، اتهام نشان دادن مخفیگاه مغیرة بن ابی العاص به پیامبر دانسته شده‌است.[۱۱]

بقعه دختران پیامبر (ص) در کنار بقعه ائمه بقیع

گزارش‌هایی از گریه زنان، از جمله فاطمه(س) بر سر قبر او نقل شده است.[۱۲] خلیفه دوم با تازیانه مانع از گریه زنان بر سر قبر او می‌شد تا اینکه پیامبر (ص)، او را از این عمل بازداشت.[۱۳] پیامبر خدا با گفتن اینکه «هر کس امشب عمل زناشویی انجام داده است وارد قبر نشود»، عثمان را، از دخول در قبر منع کرد.[۱۴]

نام او در دعای ماه رمضان آمده است.

اللهم صل علی رقیه بنت نبیک...[۱۵]

مدفن

رقیه بر پایه سفارش پیامبر (ص) در بقیع دفن شد.[۱۶] بقعه منسوب به دختران پیامبر (ص)؛ رقیه، ام كلثوم و زینب از بقعه‌هایی بود كه در شمال قبور امامان شیعه و جنوب غربی قبور همسران پیامبر (ص) و نزدیک قبر عثمان بن مظعون قرار داشت. در گذشته بر این قبور ضریحی برنجی قرار داشت.[۱۷] این بقعه توسط وهابیون تخریب شد.

دیدگاه شیعه و اهل سنت

از نظر اهل‌سنت رقیه دختر پیامبر (ص) و خدیجه (س) و همسر عثمان بن عفان‌ بوده است.[۱۸] و به دلیل ازدواج او و ام کلثوم با عثمان، عثمان را ذوالنورین می‌خوانند.[۱۹]

در میان علمای شیعه نسبت به رقیه چندین دیدگاه وجود دارد:

  • رقیه همسر عثمان، دختر رسول خدا (ص) نبوده، بلکه دختر هاله خواهر خدیجه و ربیبه پیامبر (ص) بوده است. اما رقیه دختر پیامبر پس از بعثت به دنیا آمده است.[۲۰]
  • رقیه دختر خدیجه است نه دختر پیامبر (ص). زیرا خدیجه پیش از ازدواج با رسول خدا (ص) شوهر داشته است.
  • رقیه دختر پیامبر (ص) و حضرت خدیجه بوده است.

مطالعه بیشتر

جستارهای وابسته

پانویس

  1. ابن عبدالبر، الاستیعاب، ۱۴۱۲ق ج۴، ص۱۱۳۹-۱۱۴۰.
  2. ابن عبدالبر، الاستیعاب، ۱۴۱۲ق، ج‏۴، ص۱۸۳۹.
  3. مسد، آیه‌۱
  4. بلاذری، انساب الاشراف، ۱۴۱۷ق، ج۱، ص۴۰۱.
  5. ابن عبدالبر، الاستیعاب، ۱۱۴۱۲ق، ج‏۳، ص‌۱۰۳۸ و ج۴، ص۱۱۳۹-۱۱۴۰؛ کحّاله، اعلام النساء، ۱۴۱۲ق، ج۱، ص۴۵۷؛ ابن‌سعد، الطبقات الکبری، ۱۴۱۸ق، ج۸، ص۳۵.
  6. ابن سعد، الطبقات الکبری، ۱۴۱۸ق، ج۸، ص۳۵؛ ابن عبدالبر،الاستیعاب، ۱۴۱۲ق، ج‏۴، ص‌۱۸۴۰ و ج۳، ص۱۰۳۷.
  7. کحّاله، اعلام النساء، ۱۴۱۲ق، ج۱، ص۴۵۷.
  8. ابن عبدالبر، الاستیعاب، ۱۴۱۲ق، ج‏۳، ص ۱۰۳۸.
  9. ابن عبدالبر، الاستیعاب، ۱۴۱۲ق، ج‏۳، ص‌۱۰۳۸.
  10. کلینی، الكافی، ۱۴۰۷ق، ج‏۳، ص۲۳۶.
  11. مجلسی، بحارالانوار، ۱۴۰۳ق، ج۲۲، ص۱۶۷.
  12. کحّاله، اعلام‌النساء، ۱۴۱۲ق، ج۴، ص۴۵۸.
  13. کحّاله، اعلام‌النساء، ۱۴۱۲ق، ج۴، ص۴۵۸.
  14. امین، اعیان‌الشیعه، دارالتعارف للمطبوعات، ج۳، ص۴۸۷.
  15. شیخ طوسی، تهذیب‌الاحکام، ۱۳۶۵ش، ج۳، ص۱۲۰.
  16. ابن شبه، تاریخ‌المدینة‌المنوره، ۱۴۱۰ق، ج۱، ص۱۰۳؛ ابن سعد، الطبقات الکبری، ۱۴۱۸ق، ج۸، ص۳۷.
  17. جعفریان، پنجاه سفرنامه حج قاجاری، ۱۳۸۹ش، ج۵، ص۲۴۱.
  18. ابن عبدالبر، الاستیعاب، ۱۴۱۲ق، ج۴، ص۱۸۳۹.
  19. سیوطی، تاریخ الخلفا، ۱۴۲۵ق، ص ۱۱۹.
  20. عاملی، الصحیح من سیره النبی، ۱۴۰۲ق، ج۱، ص۱۲۵-۱۲۳.

منابع

  • قرآن.
  • ابن سعد، الطبقات الكبری، به كوشش محمد عبدالقادر، بیروت، دارالكتب العلمیه، ۱۴۱۸ق.
  • ابن شبّه، تاریخ‌المدینة‌المنوره، به كوشش شلتوت، قم، دارالفكر، ۱۴۱۰ق.
  • ابن عبدالبر، یوسف بن عبد الله،الاستیعاب فی معرفة الأصحاب، تحقیق علی محمد البجاوی، بیروت، دارالجیل، ط الأولی، ۱۴۱۲/ق۱۹۹۲م.
  • امین، سید محسن، أعیان‌الشیعة، تحقیق حسن الأمین، دارالتعارف للمطبوعات، بیروت، بی تا.
  • بلاذری، احمدبن یحیی بن جابر، انساب الاشراف، تحقیق سهیل زكار و ریاض زركلی، بیروت، دارالفكر، ۱۴۱۷ق.
  • شیخ طوسی، محمد بن حسن، تهذیب الاحکام، تهران، دارالكتب الإسلامیه، ۱۳۶۵ش.
  • سیوطی، جلال الدین، تاریخ الخلفا، محقق حمدی الدمرداش، بی جا، مکتبة نزار مصطفی الباز، ۱۴۲۵ق.
  • جعفریان، رسول، پنجاه سفرنامه حج قاجاری، تهران، نشر علم، ۱۳۸۹ش.
  • عاملی، جعفر مرتضی، الصحیح من سیرةالنبی الاعظم، قم، انتشارات جامعه مدرسین، ۱۴۰۲ق.
  • کحّاله، عمر رضا، اعلام النساء، بیروت، موسسة الرسالة، طبعة العاشرة، ۱۴۱۲ق/۱۹۹۱م.
  • کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، محقق علی اکبر غفاری، تهران، دارالکتب الاسلامیه، ۱۴۰۷ق.
  • مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، بیروت، موسسه وفا، الطبعة الثانية، ۱۴۰۳ق.

پیوند به بیرون