خواجه ربیع

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو
خواجه ربیع
ربیع بن خثیم
درگذشت ۶۳ق
آرامگاه مشهد
محل زندگی کوفه
تأثیرگذاران عبدالله بن مسعود
لقب ابوزید
دین اسلام


ربیع بن خُثَیم کوفی با شهرت خواجه ربیع از جمله فرمانداران و سپاهیان امام علی(ع) است. وی از یاران و دوستان نزدیک عبدالله بن مسعود به شمار می‌آمد. در میان زهاد ثمانیه نام او ذکر شده است. خودداری او در جنگ صفین از رویارویی با معاویه شیعه‌بودن وی را نزد برخی از محققین مورد تردید قرار داده است. مقبره‌ای در مشهد منسوب به وی است.

شخصیت‌شناسی

ربیع بن خثیم را یکی از زهاد ثمانیه مشهور صدر اسلام به شمار آورده‌اند.[۱] وی از یاران عبدالله بن مسعود بوده است.[۲] ربیع بن خثیم به فضل و برتری امام علی(ع) معترف بود.[۳] ابن خثیم با وجود حضور در سپاه امام علی(ع) به دلیل تردید در حقانیت نبرد صفین از امام درخواست کناره‌گیری و نبرد با مشرکان در مرزهای اسلامی کرد. در پی این درخواست، امام علی(ع) او را به فرماندهی گروهی از قاریان به اطراف قزوین و ری فرستاد.[۴] این درخواست به عنوان نقطه‌ضعفی برای او عنوان می‌شود. طبق نقلی، وی در سال ۶۱ق یا ۶۳ق در منطقه نوغان طوس وفات یافت.[۵]

جایگاه رجالی و حدیثی

درباره شخصیت وی نظرات مختلفی وجود دارد. کشّی نقل می‌کند که فضل بن شاذان، ربیع را از جمله اصحاب نزدیک امام علی(ع) و زهاد ثمانیه می‌داند.[۶] از شیخ بهائی نیز منقول است که ربیع با توجه به یک روایت منسوب به امام رضا(ع) و همچنین مشارکت وی در شورش علیه عثمان، از نزدیکان امام علی(ع) بوده است.[۷] در مقابل، آیت الله خوئی خواجه ربیع را با وجود زهد بسیار انسان با تقوایی نمی‌داند.[۸]این عده با استناد به تردید وی در جنگ صفین و همچنین یاری‌نکردن امام حسین(ع) در کربلا وی را مورد تخطئه قرار داده‌اند.[۹] در زمینه حدیث از وی روایات فراوانی نقل نشده است. از این رو مورد بررسی علما رجال واقع نگردیده است. اما از وی روایتی نقل شده که حکایت از نگرش عمیق وی در زمینه حدیث دارد.[۱۰]

مدفن خواجه ربیع

با توجه به وجود اختلاف درباره محل زندگی و مرگ ربیع، به طور دقیق نمی‌توان برای آن محلی را مشخص کرد. از نظر بعضی قبر او همان مقبره خواجه ربیع در مشهد است[۱۱] اما بعضی این قبر را منتسب به یکی از یاران امام صادق(ع) با همین نام می‌دانند.[۱۲]

پانویس

  1. ابوحیان‌ التوحیدی‌، البصائر و الذخائر، ۱۴۱۹ق، ج۵، ص۱۱۴
  2. نصر بن مزاحم، وقعة صفین، ۱۴۰۴ق، ص۱۱۵؛ ابن کثیر، البدایة و النهایة، ۱۴۰۷ق، ج۸، ص۲۱۷.
  3. نصر بن مزاحم، وقعة صفّین، ص۱۱۵؛ دینوری، الاخبار الطوال، ۱۳۶۸ش، ص۱۶۵
  4. افندی اصفهانی، ریاض العلماء، ۱۴۰۱ق،ج۲، ص۲۸۷؛ شوشتری، مجالس المؤمنین، ۱۳۵۴ش، ج۱، ص۲۹۷
  5. مدرس تبریزی، ریحانة الادب، ۱۳۶۹ش،ج۲،ص۱۶۸
  6. کشی، محمد بن عمر، إختیار معرفة الرجال(رجال الکشی)، ۱۴۰۹ق، ص۹۷
  7. موسوی خوانساری، روضات الجنات، ۱۳۹۰ش، ج۳، ص۳۳۳.
  8. خویی، معجم رجال الحدیث، ۱۳۶۹ش، ج۸، ص۱۷۵.
  9. افندی، ریاض العلماء، ۱۴۰۱ق، ج۲، ص۲۸۶. خویی، معجم رجال الحدیث، ۱۳۶۹ش، ج۸، ص۱۷۵.
  10. ربیع بن خیثم(خثیم) کیست؟
  11. موسوی خوانساری، روضات الجنات،۱۳۶۶ش، ج۳، ص۳۳۳
  12. محمدی ری‌شهری، دانش نامه امیرالمؤمنین(ع)، ۱۳۸۲ش، ۱۳۸۹ش، ج۱۳، ص۱۹۲،.

منابع

  • افندی اصفهانی، میرزا عبد الله، ریاض العلماء، به تحقیق: سید احمد حسینی، قم، مطبعة الخیام، ۱۴۰۱ق.
  • ابن کثیر دمشقی، أبو الفداء اسماعیل بن عمر، البدایة و النهایة، بیروت،‌دار الفکر، ۱۴۰۷ق.
  • بوحیان‌ التوحیدی‌، البصائر و الذخائر،بیروت،‌دار صادر، چاپ چهارم، ۱۴۱۹ق.
  • خویی، سیدابوالقاسم، معجم رجال الحدیث، قم‌، مرکز نشر آثار شیعه‫، ۱۳۶۹ش.
  • ربیع بن خیثم(خثیم) کیست؟، اسلام کوئست، ۱۰آبان ۱۳۹۶ش.
  • دینوری، ابو حنیفه احمد بن داود، الاخبار الطوال، به تحقیق:عبد المنعم عامر، قم، منشورات الرضی، ۱۳۶۸ش.
  • شوشتری، قاضی نور الله، مجالس المؤمنین، تهران، کتاب‌فروشی اسلامیه، ۱۳۵۴ش.
  • کشی، محمد بن عمر، إختیار معرفة الرجال(رجال الکشی)، مؤسسه نشر دانشگاه مشهد، چاپ اول، ۱۴۰۹ق.
  • محمدی ری‌شهری، محمد، دانش نامه امیر المؤمنین(ع) بر پایه قرآن، حدیث و تاریخ، به ترجمه عبدالهادی مسعودی،قم، مؤسسه علمی فرهنگی‌دار الحدیث، سازمان چاپ و نشر، چاپ سوم، ۱۳۸۹ش.
  • مدرس تبریزی، محمدعلی، ریحانة الادب فی تراجم المعروفین بالکنیه او اللقب، خیام، چاپ سوم، ۱۳۶۹ش.
  • موسوی خوانساری، محمدباقر، روضات الجنات فی احوال العلماء و السادات، قم، اسماعیلیان، چاپ اول، ۱۳۹۰ش.
  • نصر بن مزاحم، وقعة صفین، به تحقیق عبد السلام محمد هارون، قم، مکتبة آیة الله المرعشی النجفی، چاپ دوم، ۱۴۰۴ق.