حرام‌گوشت

از ويکی شيعه
(تغییرمسیر از حرام گوشت)
پرش به: ناوبری، جستجو

حرام گوشت حیواناتی که مسلمانان از خوردن اعضای آنان منع شده‌اند. در فقه اسلامی خوردن اعضای گونه‌هایی از انواع چهارپایان، آبزیان و پرندگان حرام دانسته شده است. در متون فقهی شیعه حرام گوشتان به دو دسته ذاتی و عرضی تقسیم شده‌اند.

در میان حیوانات خشکی انواع درندگان، خزندگان، حیوانات مَسخ شده، حشرات و پرندگان دارای چنگال حرام گوشت هستند. همچنین خوردن انواع جانداران دریایی به جز گونه‌های ماهی فلس‌دار حرام است.

مواد تولید شده از حیوانات حرام گوشت نظیر چرم، مواد دارویی و آرایشی در صورت تذکیه حیوان از نظر فقهی پاک و استفاده از آن در غیر نماز جایز است.

مفهوم‌شناسی

حیواناتی که خوردن گوشت آنان برای مسلمان ممنوع است حرام گوشت گفته می‌شود. در برخی منابع فقهی حرام گوشتان به دو دسته ذاتی و عرضی تقیسم شده است.[۱]

دسته اول شامل حیواناتی است که از ابتدا خوردن گوشت آنان ممنوع بوده است، نظیر خرگوش. گروه دوم شامل حیواناتی که در حالت طبیعی خوردن گوشت آنان ممنوع نیست بلکه به سبب بروز شرایط و عوارضی نظیر نجاست‌خوار شدن حیوان یا تَذکیه نشدن آن، خوردن گوشت آن حرام می‌شود. در برخی منابع از گروه دوم به حرام گوشتان عرضی نیز یاد شده است.[۲]

قرآن در چهار سوره بقره، مائده، نَحل و اَنعام ضمن پرداختن به خوراکی‌های حرام به حرمت خوردن گوشت حیوانات ممنوعه تصریح کرده است.[۳]

انواع حرام گوشت

در فقه شیعه خوردن گوشت شماری از انواع سه‌گانه حیوانات خشکی، آبزیان و پرندگان حرام دانسته شده است.[۴]

حیوانات خشکی

در میان حیوانات خشکی انواع درندگان نظیر پلنگ و خرس، خزندگان مانند مار، حشرات نظیر مگس و عنکبوت، حیواناتی نظیر موش و عقرب که در زیرزمین لانه دارند و حیوانات مسخ شده نظیر فیل و سوسمار حرام گوشت معرفی شده است.[۵]

جانوران دریایی

بر اساس فقه شیعه تمامی جانوران دریایی غیر از ماهی‌های فلس‌دار و میگو حرام گوشت‌ هستند.[۶] برخی مذاهب اهل‌سنت نظیر مالکیه و حنابله همه آبزیان را حلال گوشت می‌دانند.[۷]

پرندگان

فقهای شیعه پرندگان حرام گوشت را به سه نوع تقسیم کرده‌اند: چنگال‌داران، مسخ‌شدگان و خبائث. چنگال‌داران نظیر عقاب، باز و کرکس. طاووس، زنبور و خفاش نیز از پرندگان مسخ‌شده معرفی شده‌اند. خبائث را به چیزهایی که طبع بیشتر انسان‌ها از خوردن آن نفرت دارد توصیف کرده‌اند.[۸] در برخی منابع فقهی از مگس و پشه به عنوان خبائث نام برده شده است.[۹]

حیوانات حلال گوشت ممنوعه

در فقه شیعه حیوانات حلال گوشت در صورت وجود شرایطی، در حکم حیوان حرام گوشت محسوب می‌شوند. بر این اساس حیوانات حلال گوشتی که تذکیه نشده باشند یا نجاست‌خوار شده باشند و یا از سوی انسان وطی شده باشد حرام گوشت به شمار می‌روند.[۱۰]

کاربردهای ممنوع

بر اساس فقه شیعه خوردن گوشت حیوانات حرام گوشت و هرگونه استفاده از آنان در مواد غذایی ممنوع است.[۱۱] خوردن تخم پرندگان و شیر حیوانات حرام گوشت مانند خوردن گوشت آنان حرام است.[۱۲]

کاربردهای مجاز

فقهای شیعه استفاده از اجزاء حیوانات حرام گوشت در مواردی غیر از خوردن را جایز دانسته‌اند.

استفاده در پوشاک

به کارگیری اجزاء حیوانات حرام گوشت به غیر از سگ و خوک، در لباس به شرط آنکه تذکیه شده باشد جایز است. همچنین استفاده از محصولات فراوری شده از اجزاء حیوانات نظیر چرم اشکالی ندارد.[۱۳] علی رغم پاک بودن محصولات فرآوری شده از اعضای حیوانات حرام گوشت تذکیه شده، پوشیدن لباس از چرم این حیوانات در نماز جایز نیست.[۱۴]

در صورتی که حیوان حرام گوشت تذکیه نشده باشد فقها حکم به نجاست و ممنوعیت استفاده از آن حتی در غیر نماز داده‌اند.[۱۵]

استفاده در مواد دارویی و آرایشی

فقهای شیعه محصولات دارویی و آرایشی نظیر کِرِم که از اعضای حیوانات حرام گوشت تذکیه شده تهیه گردیده است را جایز می‌دانند.[۱۶] در صورتی که مواد آرایشی از حیوان حرام گوشت تذکیه نشده به دست آمده باشد، نجس است و برای نماز باید مواد آرایشی و دارویی نظیر کرم و پماد را از بدن تطهیر کرد.[۱۷]

از نظر برخی فقها مواد دارویی یا خوراکی نظیر ژلاتین که از اعضاء حیوانات حرام گوشت تذکیه نشده نظیر استخوان آن گرفته شده باشد در صورتی که در هنگام تولید و فراوری دارو بر اثر فرایند شیمیایی به ماده‌ای دیگر تبدیل شده باشد یا در اصطلاح فقه استحاله گردد پاک است، خوردن و هر گونه استفاده از آن نیز جایز است.[۱۸]

حکم طهارت و نجاست اعضاء

در منابع فقهی شیعه اعضای حیوانات حرام گوشت در صورتی که به روش شرعی کشته شده باشد، پاک است.[۱۹] اما اگر تذکیه نشود و از حیوانات دارای خون جهنده باشد، نجس است.[۲۰]

نجس بودن ادرار و مدفوع

ادرار و مدفوع حیواناتِ حرام گوشتِ خون جهنده‌ار نجس است. حیوانات دارای خون جهنده به حیواناتی گفته می‌شود که اگر رگ حیوان را بزنند خون با شدت از آن خارج می‌شود.[۲۱]

ممنوعیت استفاده در نماز

اعضای حیوان حرام گوشتِ خونِ جهنده‌دار حتی در صورتی که تذکیه شده باشد را نمی‌توان در لباس نمازگزار استفاده کرد. بر همین اساس در صورتی که موی گربه در لباس نمازگزار باشد نمازش باطل است.[۲۲]

جستارهای وابسته

پانویس

  1. هاشمی شاهرودی، فرهنگ فقه، ۱۳۸۷ش، ج۲، ص۲۵۵.
  2. هاشمی شاهرودی، فرهنگ فقه، ۱۳۸۷ش، ج۲، ص۲۵۵.
  3. سوره بقره، آیه۱۷۳؛ سوره مائده، آیه۳؛ سوره انعام، آیه۱۴۵؛ سوره نحل، آیه۱۱۵.
  4. هاشمی شاهرودی، فرهنگ فقه، ۱۳۸۷ش، ج۲، ص۲۵۵.
  5. هاشمی شاهرودی، فرهنگ فقه، ۱۳۸۷ش، ج۳، ص۴۰۸.
  6. هاشمی شاهرودی، فرهنگ فقه، ۱۳۸۷ش، ج۳، ص۴۰۸.
  7. «حکم خوردن گوشت خرچنگ و ماهی مرکب».
  8. هاشمی شاهرودی، فرهنگ فقه، ۱۳۸۷ش، ج۳، ص۴۲۲.
  9. نجفی، جواهر الکلام، ۱۴۰۴ق، ج۳۶، ص۳۱۹.
  10. هاشمی شاهرودی، فرهنگ فقه، ۱۳۸۷ش، ج۳، ص۴۰۸.
  11. هاشمی شاهرودی، فرهنگ فقه، ۱۳۸۴ش، ج۲، ص۲۵۵؛ «حکم شرعی خوردن حیوانات حرام گوشت».
  12. نجفی، جواهر الکلام، ۱۹۸۱م. ج۳۶، ص۳۹۴-۳۹۵.
  13. هاشمی شاهرودی، فرهنگ فقه، ۱۳۸۴ش، ج۲، ص۴۲۷.
  14. امام خمینی، توضیح المسائل، ۱۴۲۶ق، ص۱۸۴.
  15. هاشمی شاهرودی، فرهنگ فقه، ۱۳۸۴ش، ج۲، ص۲۸۰.
  16. «استفتاء از آیت الله سیستانی درباره استفاده از داروهای فراوری شده از حیوانات حرام گوشت».
  17. «استفتاء از آیت الله مکارم شیرازی درباره استفاده از ژلاتین، مواد دارویی و آرایشی فراوری شده از حیوانات حرام گوشت تذکیه نشده».
  18. «حکم استفاده از مواد دارویی فراوری شده از حیوانات حرام گوشت تذکیه نشده».
  19. هاشمی شاهرودی، فرهنگ فقه، ۱۳۸۴ش، ج۲، ۴۲۶ و ۴۲۷.
  20. بنی‌هاشمی خمینی، توضیح المسائل مراجع، مسأله ۸۸.
  21. سیستانی، رساله توضیح المسائل، مسأله ۹۶.
  22. هاشمی شاهرودی، فرهنگ فقه، ۱۳۸۴ش، ج۲، ص۲۸۰.

منابع