مقاله نامزد خوبیدگی

تصحیح الاعتقادات (کتاب)

از ويکی شيعه
(تغییرمسیر از تصحیح الاعتقاد)
پرش به: ناوبری، جستجو
تصحیح الاعتقادات
کتاب تصحیح الاعتقاد.jpg
اطلاعات کتاب
نویسنده: شیخ مفید
موضوع: عقائد شیعه
سبک: کلامی
زبان: عربی
ناشر: متعدد
تاریخ نشر: متعدد
مجموعه: ۱ جلد

تَصحیحُ اِعتقاداتِ الاِمامیّة یا تَصحیحُ الاعتقاد کتابی در دانش کلام از شیخ مفید(درگذشت ۴۱۳ق) است. این کتاب، شرح و نقدی است بر کتاب «الاعتقادات»، نوشته شیخ صدوق. برخلاف شیخ صدوق که برای اثبات مطالب تنها بر آیات قرآن و روایات تکیه کرده است، شیخ مفید از روش عقلی بهره برده است.

بداء، سؤال در قبر، قضا و قدر، معنای عرش، رجعت و چگونگی نزول وحی ازجمله مسائل کتاب است. در تصحیح الاعتقاد انتقاد عمده شیخ مفید بر شیخ صدوق این است که وی در اثبات اعتقادات و تفسیر آیات و روایات دقت عقلانی کافی ندارد.

چند نسخه خطی از تصحیح الاعتقاد در کتابخانه‌های مجلس شورای اسلامی و آستان قدس رضوی موجود است. همچنین کتاب چند بار چاپ شده و نیز به فارسی ترجمه شده است.

نویسنده

نوشتار اصلی: شیخ مفید

محمد بن محمد بن نعمان مشهور به شیخ مفید از علمای شیعه دوازده امامی در قرن چهارم و پنجم قمری است.[۱] وی از شاگردان شیخ صدوق بوده است و سید رضی، سید مرتضی و شیخ طوسی از شاگردان او بوده‌اند.[۲]

شیخ طوسی برای او جایگاه بلندی در دانش‌های کلام و فقه قائل شده است.[۳] ابن ندیم هم وی را پدر کلام شیعه معرفی کرده است.[۴]

المُقنَعَة در فقه، اوائل المقالات در کلام و الاِرشاد در شرح حال امامان شیعه از معروف‌ترین تألیفات شیخ مفید است.[۵]

شرح کتاب الإعتقادات

کتاب تصحیح الاعتقادات، شرحی است بر کتاب الاعتقادات یا اعتقادات الامامیه نوشته شیخ صدوق که در آن مهم‌ترین اعتقادات شیعه امامیه آمده است. [۶] همان‌طور که از عنوان تصحیح الاعتقادات پیدا است، تلاش شیخ مفید بر‌ آن بوده است تا دیدگاه‌های استادش شیخ صدوق را درباره اعتقادات شیعه امامیه نقد و تصحیح کند.[۷] شیخ صدوق در کتاب الاعتقادات برای اثبات اعتقادات شیعه از آیات قرآن و احادیث کمک گرفته است؛ اما شیخ مفید در شرح این کتاب از روش عقلی هم بهره گرفته است.[۸]

ازجمله امتیازات کتاب تصحیح الاعتقاد را آن می‌دانند که دو روش فکری متفاوت در کلام شیعه را منعکس می‌کند : روشی که به استدلال‌های عقلی توجه نمی‌کند و بر روایات مبتنی است و مکتبی که به عقل بها می‌دهد و آن را به لحاظ شرعی معتبر می‌داند.[۹]

نقدهای شیخ مفید به صدوق

شیخ مفید در تصحیح الاعتقادات بارها بر شیخ صدوق خرده گرفته است که همچون اصحاب حدیث به استدلال‌های عقلی بی‌اعتنا است و تنها بر روایات تکیه می‌کند.[۱۰] برخی از اشکالات شیخ مفید بر شیخ صدوق در این کتاب عبارت است از: تفسیر نادرست آیات قرآن،  عدم استناد به روایات صحیح، بی‌توجهی از معنای درست برخی الفاظ موجود در قرآن و روایات، پیروی از شیوه اهل حدیث در برداشت از روایات، یعنی عدم تلاش عقلانی کافی در معنای روایات.[۱۱]

البته شیخ مفید در مواردی دیدگاه شیخ صدوق را پذیرفته است. ازجمله آنها مسائلی چون رجعت، برانگیخته‌شدن پس از مرگ، شفاعت و وعد و وعید است.[۱۲]

ساختار کتاب

تصحیح الاعتقاد در ۲۸ فصل تنظیم شده است. برخی از فصل‌های آن به شرح زیر است:

نسخه‌های خطی کتاب

چند نسخه خطی از کتاب تصحیح الاعتقاد وجود دارد که چاپ‌های کتاب براساس آنها صورت گرفته است. برخی از آنها عبارت است از:

  • نسخه کتاب‏خانه مجلس شورای اسلامی. این نسخه را حسن بن محمد خیابانی تبریزی در ۱۳۵۴ق از روی نسخه‌ای نوشته است که در تاریخ ۱۰۸۰ق نگاشته شده است.
  • نسخه کتاب‏خانه آستان قدس رضوی. این نسخه در سال ۱۰۷۹ق، توسط مصطفی‌قلی حسینی قزوینی نگارش یافته است.
  • نسخه‏‌ دیگر کتاب‏خانه آستان قدس رضوی. نگارش این نسخه در سال ۱۰۴۲ق و به خط شاه محمد بن زین العابدین صورت گرفته است.[۱۴]

ترجمه و چاپ

کتاب «تصحیح الاعتقاد» در سال ۱۳۷۱ق، توسط سیدعلی مدرسی یزدی به فارسی ترجمه و چاپ شده است. برخی دیگر از چاپ‌های تصحیح‌الاعتقاد عبارت است از:

  1. چاپ انتشارات رضی با مقدمه و تعلیقات سیدهبة‌الدین شهرستانی در سال ۱۳۶۳ش.
  2. چاپ کنگره بزرگداشت شیخ مفید، در سال ۱۳۷۱ش، با تحقیق حسین درگاهی و مقدمه و تعلیقات سیدهبة‌الدین شهرستانی.
  3. چاپ مؤسسه فرهنگ جعفری، با مقدمه محمدرضا جعفری در سال ۱‍۳۸۷ش.

پانویس

  1. شبیری، «گذری بر حیات شیخ مفید»، ۱۳۷۲ش، ص۷، ۸، ۳۹.
  2. گرجی، تاریخ فقه و فقها، ۱۳۸۵ش، ص۱۴۳و۱۴۴.
  3. طوسی، الفهرست، ۱۴۱۷ق، ص۲۳۸.
  4. ابن ندیم،‌ الفهرست، ۱۳۵۰ش، ص۲۲۶ و ص ۲۴۷.
  5. گرجی، تاریخ فقه و فقها، ۱۳۸۵ش، ص‌۱۴۳-۱۴۴.
  6. اثباتی، «بررسی آرای کلامی شیخ صدوق و مقایسه آن با آرای شیخ مفید»، ص۴۷و۴۸.
  7. طباطبایی، «بررسی کتاب تصحیح الاعتقاد شیخ مفید»، وبگاه امامت، ۲۶ اردیبهشت ۱۳۹۲ش، دیده‌شده در ۲۰ مرداد ۱۳۹۷ش.
  8. طباطبایی، «بررسی کتاب تصحیح الاعتقاد شیخ مفید»، وبگاه امامت، ۲۶ اردیبهشت ۱۳۹۲ش، دیده‌شده در ۲۰ مرداد ۱۳۹۷ش.
  9. طباطبایی، «بررسی کتاب تصحیح الاعتقاد شیخ مفید»، وبگاه امامت، ۲۶ اردیبهشت ۱۳۹۲ش، دیده‌شده در ۲۰ مرداد ۱۳۹۷ش.
  10. طباطبایی، «بررسی کتاب تصحیح الاعتقاد شیخ مفید»، وبگاه امامت، ۲۶ اردیبهشت ۱۳۹۲ش، دیده‌شده در ۲۰ مرداد ۱۳۹۷ش.
  11. طباطبایی، «بررسی کتاب تصحیح الاعتقاد شیخ مفید»، وبگاه امامت، ۲۶ اردیبهشت ۱۳۹۲ش، دیده‌شده در ۲۰ مرداد ۱۳۹۷ش.
  12. طباطبایی، «بررسی کتاب تصحیح الاعتقاد شیخ مفید»، وبگاه امامت، ۲۶ اردیبهشت ۱۳۹۲ش، دیده‌شده در ۲۰ مرداد ۱۳۹۷ش.
  13. نگاه کنید به شیخ مفید، تصحیح الاعتقاد، ۱۳۷۱ش.
  14. درگاهی، مقدمه تصحیح الاعتقاد، ص۴و۵.

منابع