مقاله قابل قبول
رده ناقص
عدم رعایت شیوه‌نامه ارجاع
عدم جامعیت

تشت‌گذاری (آیین)

از ويکی شيعه
(تغییرمسیر از تشت گذاری (آیین))
پرش به: ناوبری، جستجو
تشت‌گذاری
آیین تشت گذاری.jpeg
اطلاعات آئین
زمان‌برگزاری: ۲۷ تا ۳۰ ذی‌الحجه
مکان برگزاری: مساجد
گستره جغرافیایی: اردبیل، آذربایجان شرقی
منشأ تاریخی: صفویان
اشیاء و نمادها: تشت (نماد رود فرات)
وجه نمادین: نمادی از ایثار امام حسین(ع) و یارانش در سیراب کردن سپاه حر ابن یزید ریاحی و اسب‌های آنها
اوراد و اشعار: نوحه‌های عزاداری محرم به زبان‌های ترکی و فارسی
-
آئین‌های مهم: سینه‌زنی، افطاری، تشییع جنازه، تعزیه خوانی، سایر آئین‌ها

تشت‌گذاری یا تشت‌گردانی از مناسک و مراسم عزاداری امام حسین(ع) در ایران، به‌ویژه در مناطق آذری‌نشین است. این آیین پیش از آغاز محرم در روزهای بیست و هفتم تا سی‌ام ذی‌الحجه و در مساجد و حسینیه‌ها برگزار می‌شود. در این مراسم عزاداران تشت‌های آب را که نمادی از رود فرات است با خود حمل می‌کنند و به درون مسجد می‌آورند. برخی این منسک را برگرفته از رفتار سپاه امام حسین(ع) در مقابله با سپاه حر بن یزید، در ۲۷ ذی‌الحجه می‌دانند که در آن حسین(ع) دستور داد آب مشک‌ها را داخل تشت‌هایی ریخته، سپاه حر و اسبان‌شان را سیراب کنند.

زمان و شیوه برگزاری

تشت‌گذاری هر سال پیش از محرم و بین روزهای ۲۷ تا ۳۰ ‌ذی‌الحجه برگزار می‌شود.[۱] در تشت‌گذاری، تشت‌های مخصوصی با احترام توسط بزرگان و ریش‌سفیدان وارد مساجد و حسینیه‌ها می‌شود. سپس دعای تشت‌گذاری که عباراتی فارسی و ترکی و عربی است خوانده شده و تشت‌ها را از آب پر می‌کنند. در این مراسم نوحه‌های مربوط به عزای حسینی خوانده شده و عملا مراسم عزاداری حسین(ع) آغاز می‌شود. مردم دست در آب تشت‌ها می‌زنند و آن را نوعی بیعت با حسین(ع) می‌دانند؛ سپس از این آب به عنوان تبرک می‌برند.[۲] در مساجد اردبیل، از سده‌های پیش، جایی برای قرار دادن تشت‌ها وجود داشته است.

نمادی از سیراب‌کردن سپاه کوفه

برگزارکنندگان این مراسم، این آیین را نمادی از اقدام امام حسین(ع) و یارانش در سیراب کردن سپاه حر ابن یزید ریاحی می‌دانند.[۳] در روز ۲۷ ذی الحجه سال ۶۰، در منطقه ذو حسم، هنگامی که کاروان امام حسین (ع) برای اولین بار با سپاه کوفه به فرماندهی حر بن یزید مواجه شد، سپاه کوفه تشنه بودند و به دستور امام (ع)، به آنان آب دادند و حتی در ظرف‌هایی آب ریختند و اسبان سپاه کوفه را نیز سیراب کردند.[۴] برگزارکنندگان مراسم، همچنین این آب را نمادی از فداکاری عباس(ع) در آب آوردن برای زنان و کودکان در روز عاشورا می‌دانند.[۵]

تاریخچه

سابقه تشت‌گذاری به دوران صفویه بازمی‌گردد، وجود تشتی در مسجد بازار چاقوسازان اردبیل، متعلق به دوران شاه عباس (۱۰۳۸ق) مؤید این مطلب است.[۶] در دوران قاجار این مراسم فقط در مسجد جامع اردبیل برگزار می‌شد؛ اما بعدها به دیگر محلات شهر و دیگر شهرهای ترک‌زبان گسترش یافت. در سال‌های اخیر در اکثر شهرهای آذربایجان و زنجان این مراسم برگزار می‌شود. برگزارکنندگان این مراسم، این آیین را نمادی از ایثار و فداکاری امام حسین(ع) و یارانش در سیراب کردن سپاه حر ابن یزید ریاحی و اسب‌های آنها در روز ۲۷ ذی الحجه سال ۶۰ق[۷] و نمادی از فداکاری عباس(ع) در آب آوردن برای زنان و کودکان در روز عاشورا می‌دانند.[۸]


پانویس

  1. مظاهری، فرهنگ سوگ شیعی، ص۳۲۹.
  2. فرهنگ عاشورا؛ ص ۲۷۲.
  3. مظاهری، محسن‌حسام، فرهنگ سوگ شیعی، ۱۳۹۵ش، ص ۳۳۰.
  4. طبری، تاریخ، ج۵، ص۴۰۰-۴۰۱.
  5. تاریخچه آیین تشت گذاری؛ مشرق نیوز.
  6. مظاهری، فرهنگ سوگ شیعی، ۱۳۹۵ش، ص۳۳۰.
  7. مظاهری، محسن‌حسام، فرهنگ سوگ شیعی، ۱۳۹۵ش، ص ۳۳۰.
  8. تاریخچه آیین تشت گذاری؛ مشرق نیوز.

منابع

  • طبری، محمد بن جریر، تاریخ الأمم و الملوک، تحقیق: محمدأبوالفضل ابراهیم، دارالتراث، بیروت، ۱۳۸۷ق/۱۹۶۷م.
  • محدثی، جواد، فرهنگ عاشورا، نشر معروف، قم، ۱۳۷۶ش.
  • مظاهری، محسن‌حسام، فرهنگ سوگ شیعی، خیمه، تهران، ۱۳۹۵ش.
  • تاریخچه آیین تشت گذاری؛ مشرق نیوز