امامزاده یحیی بن زید (جوزجان افغانستان)

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو
امامزاده یحیی بن زید(جوزجان افغانستان)
بقعه یحیی بن زید در جوزجان افغانستان.jpg
اطلاعات یاران امامان
نام کامل: یحیی بن زید بن علی بن حسین علیه السلام
لقب: قتیل جوزجان
خویشاوندان
سرشناس:
زید بن علی
ولادت: ۱۰۷ق مدینه
محل زندگی: مدینه، کوفه،خراسان
وفات/شهادت: 126ق. جوزجان افغانستان
نحوه وفات/شهادت: شهادت به دستور ولید بن یزید
مدفن: جوزجان
از یاران: امام صادق(ع)
فعالیت‌های اجتماعی: قیام علیه بنی امیه


امامزاده یحیی بن زید، در فاصله ۱.۵ کلیومتری شهر سرپل در جوزجان افغانستان. نام شخص مدفون در این مکان تا سال ۱۳۲۷ش مشخص نبوده و در بین اهالی، با نام «امام خورد» مورد توجه بوده است. پس از آن بر اساس کتیبه‌ای قدیمی، شخص مدفون در بقعه، یحیی بن زید دانسته شد.

جوزجان

عبدالحق بغدادی در کتاب مراصد، جوزجان را از توابع بلخ دانسته است.[۱] جوزجان هم‌اکنون در فاصله ۱.۵ کیلومتری شرق شهر سرپل (شهری در شمال افغانستان بین بلخ و میمنه) واقع است و مرقد یحیی نیز در آنجاست.[۲]

مدفن یحیی

نوشتار اصلی: قیام یحیی بن زید

بر اساس برخی منابع تاریخی، یحیی بن زید در جوزجان به شهادت رسیده است.[۳][۴] با این حال برخی شهادت وی را در قریه ارغوی جوزجان که اکنون قراغو نامیده می‌شود دانسته‌اند.[۵] منابع زیدیه نیز جوزجان را محل شهادت و دفن یحیی می‌دانند.[۶]

بقعه‌ای که امروزه مزار یحیی بن زید قلمداد می‌شود، تا سال ۱۳۲۷ش به نام «امام خورد» شهرت داشته و در سال ۱۳۲۷ش پس از خواندن کتبیه موجود در بقعه و تطبیق آن بر تاریخ، شخص دفن شده در آن، یحیی بن زید دانسته شد.[۷] در زمان ناصرالدین شاه قاجار، علاءالدوله بقعه‌ای بر این مزار بنا گذاشت.[۸]

در شعر دعبل

در شعر دعبل خزاعی، به قبر شهیدی از اهل بیت در جوزجان اشاره شده. این شعر چنین است:


و اخری بارض الجوزجان محلها و قبر بباخمری لدی الغربات
کشف الغمة،(ط-القدیمة)، ج۲، ص: ۳۲۳

منابع مطالعاتی

  • آفتاب جوزجان: بررسی قیام امامزاده یحیی بن زید علی بن الحسین(ع) نوشته سیدحسن احمدی نژادبلخی بلخابی
  • خورشید جوزجان: سیره و قیام یحیی بن زید(ع) نوشته محمد علی اندیشه خراسانی
  • سردار بی‌سر: پژوهشی درباره امامزاده یحیی بن زید، نوشته محمد علی اندیشه
  • قیام یحیی بن زید(ع): بررسی زندگانی و قیام یحیی بن زید شهید(ع) و بقاع منسوب به وی در شهرهای جوزجان افغانستان، میامی مشهد، گنبد کاووس، کلیدرنیش نوشته محمدمهدی فقیه بحرالعلوم که توسط نشر وقوق منتشر شده است.

پانویس

  1. بغدادی، مراصد الاطلاع علی اسماء الامکنة و البقاع، ج ۱، ۱۴۱۲ق، ص ۳۵۷.
  2. منهاج، طبقات ناصری، ج ۲، ۱۳۶۳ش، ص ۳۸۸.
  3. البلدان، ترجمه، متن، ص۷۹.
  4. معجم البلدان، ج۲، ص ۱۸۲
  5. منهاج،‌ طبقات ناصری، ج ۲، ۱۳۶۳ش، ص ۳۸۸.
  6. محلی، حدائق الوردیه...، مکتبة بدر،‌ ج۱، ص ۲۷۰.
  7. واحدی جوزجانی، «مدفن حضرت یحیی بن زید در جوزجانان»، در سایت بنیاد اجتماعی و فرهنگی بیاتی، بازدید شده در: ۲۳ اسفند ۱۳۹۵.
  8. نجاتی، «یحیی بن زید»، در مجله یغما، ش ۲۸۳، ص ۳۱.

منابع

  • اربلی، علی بن عیسی(۶۹۲ق)، کشف الغمه فی معرفه الائمه، بنی هاشمی، تبریز، ۱۳۸۱ق، چاپ اول.
  • بغدادی، صفی الدین عبد المؤمن بن عبد الحق(۷۳۹ق)، مراصد الاطلاع علی اسماء الامکنة و البقاع،‌دار الجیل، بیروت، ۱۴۱۲ ق، چاپ اول.
  • محلی، حمید بن احمد، الحدائق الوردیة فی مناقب الأئمة الزیدیة، به تحقیق محطوری، مرتضی بن زید، یمن، مکتبة بدر.
  • منهاج، سراج(م بعد ۶۵۸)، طبقات ناصری تاریخ ایران و اسلام، تحقیق عبد الحی حبیبی، تهران، دنیای کتاب، چ اول، ۱۳۶۳ش.
  • نجاتی، رحمت الله، «یحیی بن زید»، در مجله یغما، ش ۲۸۳، فروردین ۱۳۵۱، صص ۲۹-۳۲.
  • یعقوبی، احمد بن ابی یعقوب، البلدان، ترجمه، بنگاه ترجمه و نشر کتاب، تهران، ۲۵۳۶ش.