هادی عباسی

از ويکی شيعه
(تغییرمسیر از ابومحمد موسی هادی)
پرش به: ناوبری، جستجو

بنی عباس

خلفا

عنوان


ابوالعباس عبدالله سفاح
ابوجعفر عبدالله منصور
ابوعبدالله محمد مهدی
ابومحمد موسی هادی
هارون‌ الرشید
ابوعبدالله محمد امین
ابوالعباس عبدالله مأمون
ابواسحاق محمد معتصم (المعتصم بالله)
ابوجعفر هارون واثق (الواثق بالله)
ابوالفضل جعفر متوکل (متوکل علی‌الله)
ابوجعفر محمد منتصر (المنتصر بالله)
ابوالعباس احمد مستعین (المستعین بالله)
ابوعبدالله محمد معتز (المعتز بالله)
ابواسحاق محمد مهتدی (المهتدی بالله)
ابوالعباس محمد معتمد (المعتمد علی الله)
ابوالعباس احمد معتضد (المعتضد بالله)
ابواحمد علی مکتفی (المکتفی بالله)
ابوالفضل جعفر مقتدر (المقتدر بالله)
ابومنصور محمد قاهر (القاهر بالله)
ابوالعباس محمد راضی (الراضی بالله)
ابواسحاق ابراهیم متقی (المتقی لله)
ابوالقاسم عبدالله مستکفی (المستکفی بالله)
ابوالقاسم فضل مطیع (المطیع لله)
ابوبکر عبدالکریم طائع (الطائع بالله)
ابوالعباس احمد قادر (القادر بالله)
ابوجعفر عبدالله قائم (القائم بأمر الله)
ابوالقاسم عبدالله مقتدی (المقتدی بامر الله)
ابوالعباس احمد مستظهر (المستظهر بالله)
ابومنصور فضل مسترشد (المسترشد بالله)
ابوجعفر منصور راشد (الراشد بالله)
ابوعبدالله محمد مقتفی (المقتفی لامر الله)
ابومظفر یوسف مستنجد (المستنجد بالله)
ابومحمد حسن مستضی (المستضی بامر الله)
ابوالعباس احمد ناصر (الناصر لدین الله)
ابونصر محمد ظاهر (الظاهر بامر الله)
ابوجعفر منصور مستنصر (المستنصر بالله)
ابواحمد عبدالله مستعصم (المستعصم بالله)

دورهٔ سلطنت


۱۳۲-۱۳۶
۱۳۶-۱۵۸
۱۵۸-۱۶۹
۱۶۹-۱۷۰
۱۷۰-۱۹۳
۱۹۳-۱۹۸
۱۹۸-۲۱۸
۲۱۸-۲۲۷
۲۲۷-۲۳۲
۲۳۲-۲۴۷
۲۴۷-۲۴۸
۲۴۸-۲۵۲
۲۵۲-۲۵۵
۲۵۵-۲۵۶
۲۵۶-۲۷۸
۲۷۸-۲۸۹
۲۸۹-۲۹۵
۲۹۵-۳۲۰
۳۲۰-۳۲۲
۳۲۲-۳۲۹
۳۲۹-۳۳۳
۳۳۴-۳۳۳
۳۳۴-۳۶۳
۳۶۳-۳۸۱
۳۸۱-۴۲۲
۴۲۲-۴۶۷
۴۶۷-۴۸۷
۴۸۷-۵۱۲
۵۱۲-۵۲۹
۵۲۹-۵۳۰
۵۳۰-۵۵۵
۵۵۵-۵۶۶
۵۶۶-۵۷۵
۵۷۵-۶۲۲
۶۲۲-۶۲۳
۶۲۳-۶۴۰
۶۴۰-۶۵۶

وزرا و امرای سرشناس

ابومسلم خراسانی
ابوسلمه خلال
یحیی بن خالد برمکی
فضل بن یحیی برمکی
جعفر بن یحیی برمکی
حمید بن قحطبه طائی
علی بن عیسی بن ماهان
فضل بن ربیع
فضل بن سهل
طاهر بن حسین
عضدالدوله
عیسی بن یزید جلودی
...

چهره‌های سرشناس هم‌عصر

امام صادق علیه السلام
امام موسی کاظم علیه السلام
امام رضا علیه السلام
امام محمدجواد علیه السلام
امام هادی علیه السلام
امام حسن عسکری علیه السلام
امام مهدی عجل الله تعالی فرجه
...

رویدادهای مهم

قیام محمد نفس زکیه
قیام شهید فخ
..

موسی بن مهدی بن منصور ملقب به هادی عباسی (۱۴۵-۱۷۰ق) چهارمین خلیفه عباسی است.

هادی عباسی حدود ۱۴ ماه حکومت کرد. در دوران حکومت او، علویان تحت نظر بودند و مقرری‌های آنان قطع شد. در زمان حکومت وی صاحب فخ، در مدینه قیام کرد و از سوی او سرکوب شد. او امام کاظم(ع) را عامل اصلی تحریک علویان در قیام فخ می‌دانست از این رو به گفته برخی منابع، تصمیم گرفت امام کاظم(ع) را به شهادت برساند اما قبل از انجام آن، مرگش فرا رسید.

هادی عباسی، می‌خواست، پسر خردسالش(جعفر) را به جای هارون، ولیعهد کند، اما موفق نشد. او سیاست پدرش مهدی عباسی را در برخورد با زنادقه دنبال کرد و بسیاری از آنان را از بین برد. پس از او برادرش هارون الرشید به خلافت رسید.

زندگی‌نامه

موسی بن مهدی بن منصور بن محمد بن علی بن عباس ملقب به هادی، چهارمین خلیفه عباسی است. کنیه او ابوجعفر[۱]یا ابو محمد[۲]بود و از کنیزی به نام خیزران به دنیا آمد.[۳] در محرم سال ۱۶۹ق در ۲۵ سالگی به خلافت رسید.[۴] او کوچک‌ترین خلیفه تا آن زمان بود.[۵]

او نزد پدر بسیار عزیز بود[۶]و در شانزده سالگی توسط پدرش ولیعهد اول گردید و به فرماندهی سپاه برگزیده شد.[۷] مهدی در اواخر عمر تصمیم به جایگزینی دیگر فرزندش هارون به جای هادی داشت اما قبل از موفقیت به این کار، از دنیا رفت.[۸]در زمان مرگ مهدی عباسی، وی در جرجان[۹] حضور داشت و با اهل طبرستان در حال جنگ بود[۱۰] لذا برادرش هارون در همان روز مرگ مهدی[۱۱] با او بیعت کرد و از بزرگان خاندان عباسی و سران سپاه برای وی بیعت گرفت.[۱۲]

هادی قصد داشت ولایتعهدی را از برادرش هارون به فرزند هفت ساله‌اش[۱۳] جعفر انتقال دهد.[۱۴] و در این راه تلاش بسیاری نمود؛[۱۵] اما به علت خردسال بودن جعفر، با تنگنا قرار دادن هارون، کوشید تا او را متقاعد کند تا خودش را خلع کند. هارون نیز از پایتخت گریخت و تا پایان عمر برادرش به پایتخت برنگشت.[۱۶]

وی از لحاظ جسمانی نیرومند بود.[۱۷] شهرت وی در شجاعت و مهارت در امر مملکت داری و بخشش بود، در عین حال فردی خشن و جسور و متعصب بود.[۱۸] هادی به علت نقصی که در لبان خود داشت، موسی اطبق نیز شهرت داشت.[۱۹] او به ادبیات عرب و تاریخ علاقه‌مند بود و به آواز علاقه‌ای وافر داشت.[۲۰]

مرگ

وی حدود یک سال و دو ماه حکومت کرد و در سال ۱۷۰ق در بغداد[۲۱] در سن ۲۵[۲۲]یا ۲۶ سالگی درگذشت[۲۳] برخی مرگ او را به علت بیماری دانسته‌اند و برخی دیگر با توجه به اختلافات خانوادگی قائل به کشته شدن وی در خواب شدند. این کار به دستور مادر او توسط یکی از کنیزان صورت گرفت.[۲۴] برادرش هارون بر او نماز خواند و در منطقه عیسی آباد به خاک سپرده شد.[۲۵]

برخورد با علویان

هادی عباسی بر علویان سخت می‌گرفت و با بی‌رحمی با آنان برخورد می‌کرد و تمام مقرری‌هایی را که در زمان مهدی عباسی برای آنان در نظر گرفته شده بود را قطع کرد.[۲۶] ابوالفرج اصفهانی این اقدامات را به دلیل ترس از قیام علویان علیه او، ذکر کرده است.[۲۷]

وی به کارگزاران خود دستور داد تا تمام تحرکاتشان را زیر نظر گرفته و در بین آنها جاسوسانی را قرار دهند[۲۸] و تمام علویان را به وسیله کارگزارن خود ملزم کرد تا هرشب به دارالاماره رفته و حضور خود را ثبت کنند.[۲۹]

سرکوب قیام شهید فخ

نوشتار اصلی: قیام شهید فخ

در همان روزهای آغازین حکومت هادی عباسی، علویان حجاز به فرماندهی حسین بن علی بن حسن در مدینه قیام کردند[۳۰] و توسط حکومت به سختی شکست خوردند. در این جنگ جمع بسیاری از علویان و اصحاب وی کشته شدند.[۳۱] سختگیری هادی سبب شد تا علویان در حجاز در تنگنا قرار گرفته و اوضاع آنان نابسامان شود. آنها برای خلاصی از این وضعیت به یکی از بزرگان علویان با نام علی بن حسین بن حسن رو آوردند و او را تشویق به قیام نمودند.[۳۲] هر چند برخی معتقدند که وی از مدت‌ها قبل به دنبال به دست آوردن حکومت بود و آن را حق خاندان علوی می‌دانست و منتظر فرصتی برای قیام بود که ظلم و ستم هادی به علویان، سبب شد تا از این فرصت کند.[۳۳] به هر حال زمینه برای قیام او فراهم شد[۳۴] و حرکت خود را در سال ۱۶۹ق آغاز کرد. وی در مرحله اول مدینه را فتح کرد و زندانیان را آزاد[۳۵] و عاملان حکومت عباسی را به زندان افکند[۳۶] و مسجد النبی را مرکز فرماندهی خود قرار داد. وی سپس به سمت مکه حرکت کرد و در دره‌ای به نام فخ در شش میلی مکه اردو زد.[۳۷] مردم مکه دعوت او را نپذیرفتند. در همین زمان سپاه عباسی به فرماندهی عیسی بن موسی[۳۸] به منطقه رسید و پس از درگیری حسین و یارانش شکست خورده و کشته شدند.[۳۹] این حادثه در تاریخ به واقعه فخ و حسین به شهید فخ یا صاحب فخ شهرت یافت.[۴۰] این واقع پس از واقعه کربلا، دردناکترین حادثه برای علویان قلمداد شد و مرثیه‌های فراوانی در سوگ این حادثه سروده شد.[۴۱]

برخورد با امام کاظم(ع)

هادی عباسی بعد از واقعه فخ امام کاظم(ع) را متهم به تحریک انقلابیون کرد و او را مقصر اصلی برای قیام علویان در واقعه فخ قلمداد کرد. وی بسیار خشمگین شد و تصمیم گرفت تا امام(ع) را دستگیر و به قتل برساند؛ اما قبل از آنکه بتواند تصمیم خود را عملی کند، از دنیا رفت.[۴۲]

ادامه سیاست برخورد با زنادقه

هادی همانند پدر خود از زنادقه تنفر داشت و سیاست پدر خود مبنی بر تعقیب و مجازات آنان را پی گرفت[۴۳]و گروهی از آنان را از بین برد؛[۴۴] از جمله یزدان بن باذان و علی بن یقطین[۴۵] و همچنین گروهی از آنان را که در منطقه جزیره قیام کرده بودند، به قتل رسانید.[۴۶]


پانویس

  1. مسعودی، التنبیه والإشراف، قاهره، ص۲۹۷.
  2. ابن اثیر، الکامل، ۱۹۶۵م، ج۶، ص۱۰۱؛ ابن اعثم، الفتوح، ۱۴۱۱ق، ج۸، ص۳۷۱؛ ابن قتیبه، المعارف، ۱۹۹۲م، ص۳۸۱؛ ابن جوزی، المنتظم، ۱۴۱۲ق، ج۸، ص۳۰۵.
  3. مسعودی، مروج الذهب، ۱۴۰۹ق، ج۳، ص۳۲۴.
  4. ابن کثیر، البدایة و النهایة، بیروت، ج۱۰، ص۱۵۷.
  5. طقوش، دولت عباسیان، ۱۳۸۰ش، ص۹۱.
  6. ابن کثیر، البدایة و النهایة، بیروت، ج۱۰،ص:۱۵۹
  7. خضری، تاریخ خلافت عباسی، ۱۳۸۳ش، ص۵۱.
  8. طقوش، دولت عباسیان، ۱۳۸۰ش، ص۹۴.
  9. دینوری، اخبارالطوال، ۱۳۶۸ش، ص۳۸۶؛ ابن کثیر، البدایة و النهایة، بیروت، ج۱۰، ص۱۵۷؛ ابن اعثم، الفتوح، ۱۴۱۱ق، ج۸، ص۳۷۱؛ ابن قتیبه، المعارف، ۱۹۹۲م، ص۳۸۰.
  10. طبری، تاریخ طبری، ۱۳۸۷ق، ج۸، ص۱۸۷؛ ابن اثیر، الکامل، ۱۹۶۵م، ج۶، ص۸۷؛ ابن جوزی، المنتظم، ۱۴۱۲ق، ج۸، ص۳۰۵؛ ابن خلدون، تاریخ ابن خلدون، ۱۴۰۸ق، ج۳، ص۲۶۸.
  11. ابن جوزی، المنتظم، ۱۴۱۲ق، ج۸، ص۳۰۵.
  12. یعقوبی، تاریخ یعقوبی، بیروت، ج۲، ص۴۰۴؛ مسعودی، مروج الذهب، ۱۴۰۹ق، ج۳، ص۳۲۴.
  13. ابن حزم، جمهرة أنساب العرب، ۱۴۰۳ق، ص۲۳.
  14. مسعودی، مروج الذهب، ۱۴۰۹ق، ج۳، ص۳۳۳؛ ابن کثیر، البدایة و النهایة، بیروت، ج۱۰، ص۱۵۸؛ ابن مسکویه، تجارب الأمم، ۱۳۷۹ش، ج۳، ص۴۹۰.
  15. ابن اثیر، الکامل، ۱۹۶۵م، ج۶، ص۹۶.
  16. طقوش، دولت عباسیان، ۱۳۸۰ش، ص۹۴.
  17. مسعودی، التنبیه والإشراف، قاهره، ص۲۹۷.
  18. طقوش، دولت عباسیان، ۱۳۸۰ش، ص۹۱.
  19. ابن العمرانی، الإنباء، ۱۴۲۱ق، ص۷۳؛ ابن اثیر، الکامل، ۱۹۶۵م، ج۶، ص۱۰۱.
  20. طقوش، دولت عباسیان، ۱۳۸۰ش، ص۹۲.
  21. ابن اعثم، الفتوح، ۱۴۱۱ق، ج۸، ص۳۷۲.
  22. مسعودی، التنبیه والإشراف، قاهره، ص۲۹۷.
  23. یعقوبی، تاریخ یعقوبی، بیروت، ج۲، ص۴۰۶؛ ابن اثیر، الکامل، ۱۹۶۵م، ج۶، ص۱۰۱.
  24. ابن مسکویه، تجارب الأمم، ۱۳۷۹ش، ج۳، ص۴۸۸؛ ابن عماد حنبلی، شذرات الذهب، ۱۴۰۶ق، ج۲، ص۳۱۴.
  25. طبری، تاریخ طبری، ۱۳۸۷ق، ج۸، ص۲۰۵؛ یعقوبی، تاریخ یعقوبی، بیروت، ج۲، ص۴۰۶؛ دینوری، اخبارالطوال، ۱۳۶۸ش، ص۳۸۶.
  26. اصفهانی، الاغانی، ۱۹۹۴م، ج۵، ص۶.
  27. اصفهانی، الاغانی، ۱۹۹۴م، ج۵، ص۶.
  28. طقوش، دولت عباسیان، ۱۳۸۰ش، ص۹۲.
  29. حسین، تاریخ سیاسی غیبت امام دوازدهم، ۱۳۸۳ش، ص۶۷.
  30. بلاذری، أنساب الأشراف، ۱۴۱۷ق، ج۳، ص۱۳۶؛ دینوری، اخبار الطوال، ۱۳۶۸ش، ص۳۸۶؛ مسعودی، مروج الذهب، ۱۴۰۹ق، ج۳، ص۳۲۶، مقدسی، البدءوالتاریخ، بیروت، ج۶، ص۹۹.
  31. اصفهانی، مقاتل الطالبیین، بیروت، ص۳۶۵؛ ابن کثیر، البدایةوالنهایة، بیروت، ج۱۰، ص۱۵۷.
  32. یعقوبی، تاریخ یعقوبی، بیروت، ج۲، ص۴۰۴.
  33. اصفهانی، مقاتل الطالبیین، بیروت، ص۳۷۲.
  34. ابن کثیر، البدایةوالنهایة، بیروت، ج۱۰، ص۱۵۷.
  35. ابن الطقطقی، الفخری، ۱۴۱۸ق، ص۱۸۹.
  36. خضری، تاریخ خلافت عباسی، ۱۳۸۳ش، ص۵۲.
  37. ابن الطقطقی، الفخری، ۱۴۱۸ق، ص۱۹۰.
  38. مقدسی، البدءوالتاریخ، بیروت، ج۶، ص۹۹.
  39. طبری، تاریخ طبری، ۱۳۸۷ق، ج۸، ص۱۹۲-۲۰۴؛ مسعودی، مروج الذهب، ۱۴۰۹ق، ج۳، ص۳۲۶-۳۲۷؛ اصفهانی، مقاتل الطالبیین، بیروت، ص۳۶۴-۳۸۵.
  40. طقوش، دولت عباسیان، ۱۳۸۰ش، ص۹۳.
  41. مسعودی، مروج الذهب، ۱۴۰۹ق، ج۳، ص۳۳۷.
  42. حسین، تاریخ سیاسی غیبت امام دوازدهم، ۱۳۸۳ش، ص۶۷.
  43. ابن کثیر، البدایةوالنهایة، بیروت، ج۱۰، ص۱۵۷.
  44. ابن اثیر، الکامل، ۱۹۶۵م، ج۶، ص۸۹.
  45. طبری، تاریخ طبری، ۱۳۸۷ش، ج۸، ص۱۹۰؛ ذهبی، تاریخ الإسلام، ۱۴۱۳ق، ج۱۰، ص۳۳.
  46. خضری، تاریخ خلافت عباسی، ۱۳۸۳ش، ص۵۲.

منابع

  • ابن اثیر، عزالدین، الکامل، بیروت، دار صادر، ۱۹۶۵م.
  • ابن اعثم الکوفی، ابو محمد احمد، الفتوح، تحقیق علی شیری، بیروت، دارالأضواء، چاپ اول، ۱۴۱۱ق.
  • ابن الطقطقی، محمد بن علی، الفخری، تحقیق عبد القادر محمد مایو، بیروت، دار القلم العربی، ۱۴۱۸ق.
  • ابن العمرانی، محمد بن علی بن محمد، الإنباء فی تاریخ الخلفاء، تحقیق قاسم السامرائی، قاهرة، دار الآفاق العربیة، ۱۴۲۱ق.
  • ابن جوزی، ابو الفرج عبد الرحمن بن علی، المنتظم فی تاریخ الأمم و الملوک، تحقیق محمد عبد القادر عطا و مصطفی عبد القادر عطا، بیروت، دار الکتب العلمیه، ۱۴۱۲ق.
  • ابن حزم، جمهرة أنساب العرب، بیروت، دار الکتب العلمیة، ۱۴۰۳ق.
  • ابن خلدون، عبد الرحمن بن محمد، تاریخ ابن خلدون، تحقیق خلیل شحادة، بیروت، دار الفکر، چاپ دوم، ۱۴۰۸ق.
  • ابن عماد حنبلی، شهاب الدین ابو الفلاح، شذرات الذهب فی اخبار من ذهب، تحقیق الأرناؤوط، بیروت،دار ابن کثیر، چاپ اول، ۱۴۰۶ق.
  • ابن قتیبه، ابو محمد عبد الله بن مسلم، المعارف، تحقیق ثروت عکاشة، قاهره، الهیئة المصریة العامة للکتاب، چاپ دوم، ۱۹۹۲م.
  • ابن کثیر، البدایة و النهایة، دارالفکر، بیروت، بی‌تا.
  • ابن مسکویه، ابوعلی مسکویه الرازی، تجارب الامم، تحقیق ابو القاسم امامی، تهران، سروش، ۱۳۷۹ش.
  • اصفهانی، ابوالفرج علی بن حسین، مقاتل الطالببین، تحقیق سید احمد صقر، بیروت، دار المعرفة، بی‌تا.
  • اصفهانی، ابوالفرج علی بن حسین، الاغانی، بیروت، دار احیاء التراث العربی، ۱۹۹۴م.
  • بلاذری، أحمد بن یحیی بن جابر، انساب الاشراف، تحقیق سهیل زکار و ریاض زرکلی، بیروت، دارالفکر، ۱۴۱۷ق.
  • حسین، جاسم، تاریخ سیاسی غیبت امام دوازدهم، ترجمه سید محمدتقی آیت اللهی، تهران، امیرکبیر، ۱۳۷۶ش.
  • خضری، سید احمد رضا، تاریخ خلافت عباسی، تهران، سمت، ۱۳۸۳ش.
  • دینوری، ابو حنیفه احمد بن داود، اخبار الطوال، تحقیق عبد المنعم عامر، قم، منشورات الرضی، ۱۳۶۸ش.
  • ذهبی، شمس الدین محمد بن احمد، تاریخ الاسلام و وفیات المشاهیر و الأعلام، تحقیق عمر عبد السلام تدمری، بیروت، دار الکتاب العربی، چاپ دوم، ۱۴۱۳ق.
  • طبری، أبو جعفر محمد بن جریر، تاریخ الأمم و الملوک الطبری، تحقیق محمد أبو الفضل ابراهیم، بیروت، دارالتراث، ۱۳۸۷ق.
  • طقوش، سهیل، دولت عباسیان، ترجمه حجت الله جودکی، قم، پژوهشکده حوزه و دانشگاه، ۱۳۸۰ش.
  • مسعودی، أبوالحسن علی بن حسین، مروج الذهب و معادن الجوهر، تحقیق اسعد داغر، قم، دار الهجرة، ۱۴۰۹ق.
  • مسعودی، علی بن الحسین، التنبیه والإشراف، تصحیح عبد الله اسماعیل الصاوی، قاهرة، دار الصاوی، بی‌تا.
  • مقدسی، مطهر بن طاهر، البدء و التاریخ، بیروت، مکتبة الثقافة الدینیة، بی‌تا.
  • یعقوبی، احمد بن أبی‌یعقوب، تاریخ یعقوبی، بیروت، دار صادر، بی‌تا.