آیات تیمم

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو

آیات تَیمُّم یا «صَعید» یا «مُلامَسَه» یا «رُخصت» به آیات ۴۳ سوره نساء و ۶ سوره مائده گفته می‌شود. جواز تیمم و برخی از احکام آن در این آیات آمده است.

دیگر نام‌ها

این آیات را به نام‌های دیگر مانند «صَعید»، «مُلامَسَه»، «رُخصت» نیز می‌شناسند.[۱]

متن آیات

قرآن در دو آیه به تیمم و احکام آن اشاره کرده است.

وَإِن کنتُم مَّرْضَیٰ أَوْ عَلَیٰ سَفَرٍ أَوْ جَاءَ أَحَدٌ مِّنکم مِّنَ الْغَائِطِ أَوْ لَامَسْتُمُ النِّسَاءَ فَلَمْ تَجِدُوا مَاءً فَتَیمَّمُوا صَعِیدًا طَیبًا فَامْسَحُوا بِوُجُوهِکمْ وَأَیدِیکم مِّنْهُ مَا یرِیدُ اللَّهُ لِیجْعَلَ عَلَیکم مِّنْ حَرَجٍ وَلَٰکن یرِیدُ لِیُطَهِّرَکمْ
و اگر بیمار یا در سفر بودید، یا یکی از شما از قضای حاجت آمد، یا با زنان نزدیکی کرده‌اید و آبی نیافتید؛ پس با خاک پاک تیمّم کنید، و از آن به صورت و دستهایتان بکشید. خدا نمی‌خواهد بر شما تنگ بگیرد، لیکن می‌خواهد شما را پاک گرداند.
وَإِن کنتُم مَّرْضَیٰ أَوْ عَلَیٰ سَفَرٍ أَوْ جَاءَ أَحَدٌ مِّنکم مِّنَ الْغَائِطِ أَوْ لَامَسْتُمُ النِّسَاءَ فَلَمْ تَجِدُوا مَاءً فَتَیمَّمُوا صَعِیدًا طَیبًا فَامْسَحُوا بِوُجُوهِکمْ وَأَیدِیکمْ
و اگر بیمارید یا در سفر، یا یکی از شما از قضای حاجت آمد یا با زنان آمیزش کرده‌اید و آب نیافتید، پس بر خاکی پاک تیمم کنید و صورت و دستهایتان را مسح نمایید.

در دو کتاب روایی وسایل الشیعه و مستدرک الوسائل بیش از ۲۲۰ حدیث درباره کیفیت و شرایط تیمم وجود دارد.

تیمم

نوشتار اصلی: تیمم

تَیمُّم، عملی عبادی است که در موارد خاصی به جای وضو یا غسل واجب می‌شود. مراحل آن عبارتند از: زدن کف دو دست بر خاک و مالیدن آن بر پیشانی و پشت دست‌ها. تیمم در شرایط خودش مانند وضو و غسل بوده و تفاوتی با طهارت ناشی از آنها ندارد.

اختلاف نظر در معنای صعید

در اینکه واژه «صعید» تنها به «خاک» گفته می‌شود یا همۀ آنچه از زمین به‌شمار می‌رود، اختلاف نظر است و به‌دنبال آن، درباره مواردی که تیمم بر آنها جایز است، اختلاف فتوا وجود دارد.[۲][۳] علامه طباطبایی در المیزان معتقد است که مشهور فقها و مفسران، صعید را به‌معنای تمام لایه بیرونی زمین می‌دانند؛ چه خاک باشد و چه سنگ و هر چیزی که تیمم بر آن صحیح است[۴] اما برخی نیز گفته‌اند که «صعید» تنها به‌معنای خاک پاک و پاکیزه است.[۵]

جستارهای وابسته

پانویس

  1. الدر المنثور، ج۳، ص۲۶. به نقل از دایرة‌المعارف قرآن كریم، ج۱، ص۳۷۹
  2. مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ج۴، ص۲۹۰
  3. نجفی، جواهر الکلام، ج۵، ص۱۲۰-۱۲۹
  4. طباطبائی، المیزان فی تفسیر القرآن، ۱۴۱۷ق، ج۵، ص۲۲۹.
  5. مشهدی، تفسیر کنز الدقائق، ۱۳۶۸ش، ج۳، ص۴۱۶.

منابع

  • دایرة‌ المعارف قرآن كریم، تهیه:‌ مرکز فرهنگ و معارف قرآن، قم، بوستان کتاب، ۱۳۸۲ش.
  • طباطبایی، سید محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ پنجم، ۱۴۱۷ق.
  • فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت، مؤسّسه دائرة المعارف فقه اسلامى.
  • مشهدی، محمد بن محمدرضا، تفسیر کنز الدقائق و بحر الغرائب، تهران، سازمان چاپ وانتشارات وزارت ارشاد اسلامی، چاپ اول، ۱۳۶۸ش.
  • مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دار الکتب الاسلامیة، ۱۳۷۴ق.
  • نجفی، جواهر الکلام، بیروت، دار احیاء الفراث العربی، ۱۹۸۱م.