گوساله سامری: تفاوت بین نسخه‌ها

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو
جز
سطر ۱: سطر ۱:
'''گوساله سامری''' بتی ساخته شده توسط [[سامری]] که [[بنی‌اسرائیل]] در زمان حضور [[حضرت موسی(ع)]] در میقات آن‌را پرستیدند. با رفتن حضرت موسی(ع)‌ به میعادگاه و طولانی شدن زمان آن، سامری با طلاهای مردم، بتی به شکل گوساله ساخت که صدای گاو از آن بیرون می‌آمد. سامری و پیروانش مردم را به پرستش آن دعوت کردند و بیشتر بنی‌اسرائیل نیز به [[عبادت]] آن روی آوردند.
+
'''گوساله سامِری''' بُتی ساخته‌شده توسط [[سامری]] که [[بنی‌اسرائیل]] در زمان حضور [[حضرت موسی(ع)]] در میقات آن‌را پرستیدند. با رفتن حضرت موسی(ع)‌ به میعادگاه و طولانی شدن زمان آن، سامری با طلاهای مردم، بتی به شکل گوساله ساخت که صدای گاو از آن بیرون می‌آمد. سامری و پیروانش مردم را به پرستش آن دعوت کردند و بیشتر بنی‌اسرائیل نیز به [[عبادت]] آن روی آوردند.
  
بعد از بازگشت حضرت موسی(ع)، مردم از پرستش گوساله دست کشیدند، سامری مجازات گردید و گوساله آتش زده شده و خاکستر آن به باد داده شد. [[قرآن]] از مجازات بنی‌اسرائیل چنین یاد می‌کند: «به درگاه آفریدگار خود توبه كنید و یكدیگر را بكشید» [[مفسران]] معتقدند در این مجازات، افراد شروع به کشتن یکدیگر کردند و این کشتن شامل نزدیکان، خانواده و همه افراد گوساله‌پرست بنی‌اسرائیل شد. پس از کشته شدن بسیاری، [[توبه]] قوم قبول و قاتل و مقتول بخشیده شدند. البته این برداشت از آیه مخالفانی نیز دارد که معتقدند آیه در مقام بیان [[توبه]] سخت به درگاه [[خداوند]] است.
+
بعد از بازگشت حضرت موسی(ع)، مردم از پرستش گوساله دست کشیدند، سامری مجازات گردید و گوساله آتش زده شده و خاکستر آن به باد داده شد. [[قرآن]] از مجازات بنی‌اسرائیل چنین یاد می‌کند: «به درگاه آفریدگار خود توبه کنید و یکدیگر را بکشید» [[مفسران]] معتقدند در این مجازات، افراد شروع به کشتن یکدیگر کردند و این کشتن شامل نزدیکان، خانواده و همه افراد گوساله‌پرست بنی‌اسرائیل شد. پس از کشته شدن بسیاری، [[توبه]] قوم قبول و قاتل و مقتول بخشیده شدند. البته این برداشت از آیه مخالفانی نیز دارد که معتقدند آیه در مقام بیان [[توبه]] سخت به درگاه [[خداوند]] است.
  
 
برخی [[تفسیر|مفسران]] چرایی بت‌پرستی بنی‌اسرائیل با وجود دیدن [[معجزه|معجزات]] بسیار را به دلیل عدم بازتاب تحولات سیاسی در شخصیت و فرهنگ آنان دانسته‌اند. برخی نیز معتقدند تاثیر معجزات تنها در اظهار ظاهری [[توحید]] میان بنی‌اسرائیل بوده است.
 
برخی [[تفسیر|مفسران]] چرایی بت‌پرستی بنی‌اسرائیل با وجود دیدن [[معجزه|معجزات]] بسیار را به دلیل عدم بازتاب تحولات سیاسی در شخصیت و فرهنگ آنان دانسته‌اند. برخی نیز معتقدند تاثیر معجزات تنها در اظهار ظاهری [[توحید]] میان بنی‌اسرائیل بوده است.
{{جعبه نقل قول| عنوان = | نقل‌قول = :{{-}}«'''وَإِذْ وَاعَدْنَا مُوسَىٰ أَرْبَعِينَ لَيْلَةً ثُمَّ اتَّخَذْتُمُ الْعِجْلَ مِن بَعْدِهِ وَأَنتُمْ ظَالِمُونَ ... وَإِذْ قَالَ مُوسَىٰ لِقَوْمِهِ يَا قَوْمِ إِنَّكُمْ ظَلَمْتُمْ أَنفُسَكُم بِاتِّخَاذِكُمُ الْعِجْلَ فَتُوبُوا إِلَىٰ بَارِئِكُمْ فَاقْتُلُوا أَنفُسَكُمْ ذَٰلِكُمْ خَيْرٌ لَّكُمْ عِندَ بَارِئِكُمْ فَتَابَ عَلَيْكُمْ ۚ إِنَّهُ هُوَ التَّوَّابُ الرَّحِيمُ'''»{{سخ}}  
+
{{جعبه نقل قول| عنوان =| نقل‌قول = :{{-}}«'''وَإِذْ وَاعَدْنَا مُوسَیٰ أَرْبَعِینَ لَیلَةً ثُمَّ اتَّخَذْتُمُ الْعِجْلَ مِن بَعْدِهِ وَأَنتُمْ ظَالِمُونَ... وَإِذْ قَالَ مُوسَیٰ لِقَوْمِهِ یا قَوْمِ إِنَّکمْ ظَلَمْتُمْ أَنفُسَکم بِاتِّخَاذِکمُ الْعِجْلَ فَتُوبُوا إِلَیٰ بَارِئِکمْ فَاقْتُلُوا أَنفُسَکمْ ذَٰلِکمْ خَیرٌ لَّکمْ عِندَ بَارِئِکمْ فَتَابَ عَلَیکمْ ۚ إِنَّهُ هُوَ التَّوَّابُ الرَّحِیمُ'''»{{سخ}}  
«و آن‌گاه که با موسی چهل شب قرار گذاشتیم آن‌گاه در غیاب وی، شما گوساله را [به پرستش‏] گرفتید، در حالی که ستمکار بودید. ... و چون موسی به قوم خود گفت: «‌ای قوم من، شما با [به پرستش‏] گرفتن گوساله، بر خود ستم کردید، پس به درگاه آفریننده خود توبه کنید، و [خطاکاران‏] خودتان را به قتل برسانید، که این [کار] نزد آفریدگارتان برای شما بهتر است.‌» پس [خدا] توبه شما را پذیرفت، که او توبه‏‌پذیر مهربان است.»<ref> سوره بقره، آیه ۵۱ -۵۴.</ref>|تاریخ بایگانی| منبع = | تراز = چپ| عرض = ۳۵۰px| اندازه خط = 14px|رنگ پس‌زمینه =#F0F8FF| گیومه نقل‌قول =| تراز منبع = چپ}}
+
«و آن‌گاه که با موسی چهل شب قرار گذاشتیم آن‌گاه در غیاب وی، شما گوساله را [به پرستش] گرفتید، در حالی که ستمکار بودید.... و چون موسی به قوم خود گفت: «ای قوم من، شما با [به پرستش] گرفتن گوساله، بر خود ستم کردید، پس به درگاه آفریننده خود توبه کنید، و [خطاکاران] خودتان را به قتل برسانید، که این [کار] نزد آفریدگارتان برای شما بهتر است.» پس [خدا] توبه شما را پذیرفت، که او توبهپذیر مهربان است.»<ref> سوره بقره، آیه ۵۱ -۵۴.</ref>|تاریخ بایگانی| منبع =| تراز = چپ| عرض = ۳۵۰px| اندازه خط = ۱۴px|رنگ پس‌زمینه =#F0F8FF| گیومه نقل‌قول =| تراز منبع = چپ}}
  
 
== کلیات ==
 
== کلیات ==
[[بنی‌اسرائیل]] پس از خروج از [[مصر]] و در زمان چهل روزه حضور [[موسی(ع)]] در میقات، برای مدتی گوساله‌ای از طلا ساخته و آن‌را پرستیدند.<ref name=":1">مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۶، ص۳۷۱.</ref> گاو در نزد [[مصر|مصریان]] [[مقدس]] بود و آن را رمز زندگى كشاورزى خود می‌دانستند، بنى‌اسرائیل نیز در اعماق ذهن خود چنین گرایشى یافته بودند.<ref>مدرسی، من هدى القرآن، ۱۴۱۹ق، ج۳، ص۴۵۰.</ref> [[قرآن]] [[سامری]] را سازنده<ref name=":0">قرشی، قاموس قرآن، ۱۳۷۱ش، ج۶، ص۳۱۵.</ref> و ترویج کننده گوساله‌پرستی معرفی کرده است.<ref name=":2">مغنیه، التفسیر المنیر، بنیاد بعثت، ج۱۶، ص۲۶۰.</ref> اما [[تورات]]، [[هارون|هارون پیامبر]] را سازنده این گوساله می‌داند.<ref>کتاب مقدس، کتاب خروج، باب ۳۲، آیات۱-۶.</ref> این گوساله به گوساله طلایی نیز شناخته می‌شود.<ref>طیب، أطیب البیان فی تفسیر القرآن، ۱۳۷۸ش، ج۹، ص۸۲.</ref>
+
[[بنی‌اسرائیل]] پس از خروج از [[مصر]] و در زمان چهل روزه حضور [[موسی(ع)]] در میقات، برای مدتی گوساله‌ای از طلا ساخته و آن‌را پرستیدند.<ref name=":1">مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۶، ص۳۷۱.</ref> گاو در نزد [[مصر|مصریان]] [[مقدس]] بود و آن را رمز زندگی کشاورزی خود می‌دانستند، بنی‌اسرائیل نیز در اعماق ذهن خود چنین گرایشی یافته بودند.<ref>مدرسی، من هدی القرآن، ۱۴۱۹ق، ج۳، ص۴۵۰.</ref> [[قرآن]] [[سامری]] را سازنده<ref name=":0">قرشی، قاموس قرآن، ۱۳۷۱ش، ج۶، ص۳۱۵.</ref> و ترویج کننده گوساله‌پرستی معرفی کرده است.<ref name=":2">مغنیه، التفسیر المنیر، بنیاد بعثت، ج۱۶، ص۲۶۰.</ref> اما [[تورات]]، [[هارون|هارون پیامبر]] را سازنده این گوساله می‌داند.<ref>کتاب مقدس، کتاب خروج، باب ۳۲، آیات۱-۶.</ref> این گوساله به گوساله طلایی نیز شناخته می‌شود.<ref>طیب، أطیب البیان فی تفسیر القرآن، ۱۳۷۸ش، ج۹، ص۸۲.</ref>
 
{{همچنین ببینید|سامری}}
 
{{همچنین ببینید|سامری}}
 
== پرستش گوساله ==
 
== پرستش گوساله ==
[[حضرت موسی(ع)]] در پی وعده الهی، به مدت سی‌روز به میعادگاه رفت که این مدت ده روز تمدید شد.<ref>سوره اعراف، آیه۱۴۲.</ref> با طولانی شدن بازگشت موسی(ع)، میان بنی‌اسرائیل شایعه شد که موسی(ع) مرده است.<ref>مدرسی، من هدى القرآن، ۱۴۱۹ق، ج۳، ص۴۵۰.</ref> سامری نیز در این فرصت با استفاده از طلاهای مردم، گوساله‌ای ساخت.<ref name=":0" /> او به همراه پیروان خود<ref>طباطبائی، المیزان فی تفسیر القرآن، ۱۴۱۷ق، ج۱۴، ص۱۹۲.</ref> مردم را به [[پرستش]] این بت دعوت کرد.<ref name=":2" /> هارون که جانشین موسی در میان بنی‌اسرائیل بود، مردم را از این عمل [[نهی]] کرده و آن را آزمایش الهی دانست؛<ref>سوره طه، آیه۹۰.</ref> اما اکثر مردم دعوت سامری را پذیرفته و به پرستش گوساله رو آوردند.<ref name=":1" />
+
[[حضرت موسی(ع)]] در پی وعده الهی، به مدت سی‌روز به میعادگاه رفت که این مدت ده روز تمدید شد.<ref>سوره اعراف، آیه۱۴۲.</ref> با طولانی شدن بازگشت موسی(ع)، میان بنی‌اسرائیل شایعه شد که موسی(ع) مرده است.<ref>مدرسی، من هدی القرآن، ۱۴۱۹ق، ج۳، ص۴۵۰.</ref> سامری نیز در این فرصت با استفاده از طلاهای مردم، گوساله‌ای ساخت.<ref name=":0" /> او به همراه پیروان خود<ref>طباطبائی، المیزان فی تفسیر القرآن، ۱۴۱۷ق، ج۱۴، ص۱۹۲.</ref> مردم را به [[پرستش]] این بت دعوت کرد.<ref name=":2" /> هارون که جانشین موسی در میان بنی‌اسرائیل بود، مردم را از این عمل [[نهی]] کرده و آن را آزمایش الهی دانست؛<ref>سوره طه، آیه۹۰.</ref> اما اکثر مردم دعوت سامری را پذیرفته و به پرستش گوساله رو آوردند.<ref name=":1" />
  
سامری در پاسخ به موسی(ع) که پرسید چرا چنین کردی؟ گفت: «من چیزى دیدم كه آنها ندیدند. من قسمتى از آثار رسول را گرفتم، سپس آن را افكندم».<ref>سوره طه، ایه۹۶.</ref> عموم [[تفسیر|مفسران]] معتقدند مقصود از رسول در این آیه [[جبرئیل]] است که سامری در زمان گشودن شدن دریا بر بنی‌اسرائیل، خاک زیر پای حیوانی که جبرئیل بر آن سوار بود را گرفت.<ref>فخر رازی، مفاتیح الغیب، ۱۴۲۰ق، ج۲۲، ص۹۵.</ref> او سپس این خاک را در درون گوساله قرار داد.<ref name=":4">‏زمخشری، الكشاف عن حقائق غوامض التنزیل، ۱۴۰۷ق، ج۲، ص۱۶۰.</ref>
+
سامری در پاسخ به موسی(ع) که پرسید چرا چنین کردی؟ گفت: «من چیزی دیدم که آنها ندیدند. من قسمتی از آثار رسول را گرفتم، سپس آن را افکندم».<ref>سوره طه، ایه۹۶.</ref> عموم [[تفسیر|مفسران]] معتقدند مقصود از رسول در این آیه [[جبرئیل]] است که سامری در زمان گشودن شدن دریا بر بنی‌اسرائیل، خاک زیر پای حیوانی که جبرئیل بر آن سوار بود را گرفت.<ref>فخر رازی، مفاتیح الغیب، ۱۴۲۰ق، ج۲۲، ص۹۵.</ref> او سپس این خاک را در درون گوساله قرار داد.<ref name=":4">زمخشری، الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل، ۱۴۰۷ق، ج۲، ص۱۶۰.</ref>
  
در مقابل برخی معتقدند مقصود سامری ایمان به موسى(ع) بوده که بعد در آن تردید كرد.<ref>مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۱۳، ص۲۸۵-۲۸۶.</ref>
+
در مقابل برخی معتقدند مقصود سامری ایمان به موسی(ع) بوده که بعد در آن تردید کرد.<ref>مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۱۳، ص۲۸۵-۲۸۶.</ref>
  
 
=== خصوصیات گوساله ===
 
=== خصوصیات گوساله ===
قرآن این بت را با تعبیر «جَسَداً لَهُ خُوار» به معنای جسمی که صدای گاو داشت<ref>شیخ طوسی، التبیان فی تفسیر القرآن، بیروت،‌ ج۴، ص۵۴۴.</ref> توصیف کرده است.<ref name=":3">سوره طه، ایه۸۸.</ref> مفسران معتقدند سامری گوساله را چنان در مسیر باد گذارده بود كه بر اثر وزش باد، چنین صدایى از آن به گوش می‌‏رسید<ref>مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۶، ص۳۷۲.</ref> برخی نیز معتقدند این صدا به تاثیر خاک زیرپای جبرئیل بوده که در درون گوساله قرار داده شده بود.<ref name=":4" />
+
قرآن این بت را با تعبیر «جَسَداً لَهُ خُوار» به معنای جسمی که صدای گاو داشت<ref>شیخ طوسی، التبیان فی تفسیر القرآن، بیروت،‌ ج۴، ص۵۴۴.</ref> توصیف کرده است.<ref name=":3">سوره طه، ایه۸۸.</ref> مفسران معتقدند سامری گوساله را چنان در مسیر باد گذارده بود که بر اثر وزش باد، چنین صدایی از آن به گوش میرسید<ref>مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۶، ص۳۷۲.</ref> برخی نیز معتقدند این صدا به تاثیر خاک زیرپای جبرئیل بوده که در درون گوساله قرار داده شده بود.<ref name=":4" />
  
در منابع برای این گوساله خصوصیاتی همچون گوشت و پوست داشتن نیز نقل شده که علماء در صحت بخشی از آن‌ها ابراز تردید کرده‌اند.<ref>ر.ک: طباطبائی، المیزان فی تفسیر القرآن، ۱۴۱۷ق، ج۱۴، ص۲۰۱- ۲۰۳.</ref>
+
در منابع برای این گوساله خصوصیاتی همچون گوشت و پوست داشتن نیز نقل شده که علماء در صحت بخشی از آن‌ها ابراز تردید کرده‌اند.<ref>رجوع کنید به: طباطبائی، المیزان فی تفسیر القرآن، ۱۴۱۷ق، ج۱۴، ص۲۰۱- ۲۰۳.</ref>
  
 
== بازگشت موسی(ع) و سوزاندن گوساله ==
 
== بازگشت موسی(ع) و سوزاندن گوساله ==
حضرت موسی(ع) در میقات، از گوساله‌پرستی قومش اطلاع یافت.<ref>سوره طه، آیه ۸۵.</ref> او پس از بازگشت و دیدن گوساله‌پرستی، ‌از شدت عصبانیت، [[الواح]] را انداخت و شکست.<ref>سوره اعراف، آیه۱۵۰.</ref> سپس مردم را مذمت کرده و گفت: «مگر پروردگارتان وعده نیكویى به شما نداد».<ref>سوره طه، آیه۸۶.</ref> او با هارون نیز به تندی برخورد کرد که چرا جلوی انحراف قوم را نگرفته است.<ref>سوره طه، آیات ۹۲-۹۴.</ref> سپس به مواخذه سامری پرداخت و در نهایت او را مجازات کرد.<ref>سوره طه، آیه ۹۷.</ref>
+
حضرت موسی(ع) در میقات، از گوساله‌پرستی قومش اطلاع یافت.<ref>سوره طه، آیه ۸۵.</ref> او پس از بازگشت و دیدن گوساله‌پرستی، ‌از شدت عصبانیت، [[الواح]] را انداخت و شکست.<ref>سوره اعراف، آیه۱۵۰.</ref> سپس مردم را مذمت کرده و گفت: «مگر پروردگارتان وعده نیکویی به شما نداد».<ref>سوره طه، آیه۸۶.</ref> او با هارون نیز به تندی برخورد کرد که چرا جلوی انحراف قوم را نگرفته است.<ref>سوره طه، آیات ۹۲-۹۴.</ref> سپس به مواخذه سامری پرداخت و در نهایت او را مجازات کرد.<ref>سوره طه، آیه ۹۷.</ref>
  
براساس آیات [[قران|قرآن]] گوساله سامری توسط حضرت موسی و پیروانش، سوزانده شده و خاکستر آن به دریا ریخته شد.<ref>سوره طه، آیه۹۷.</ref> تورات نیز نهایت گوساله را چنین نقل می‌کند: «آن گوساله‌ای را كه درست كرده بودند گرفته در آتش سوزانید و آسیاب كرد تا كه گرد شد و بر روی آب پاشید و به فرزندان اسرائیل نوشانید».<ref>تورات، خروج، باب ۳۲، آیه ۲۰.</ref>
+
براساس آیات [[قران|قرآن]] گوساله سامری توسط حضرت موسی و پیروانش، سوزانده شده و خاکستر آن به دریا ریخته شد.<ref>سوره طه، آیه۹۷.</ref> تورات نیز نهایت گوساله را چنین نقل می‌کند: «آن گوساله‌ای را که درست کرده بودند گرفته در آتش سوزانید و آسیاب کرد تا که گرد شد و بر روی آب پاشید و به فرزندان اسرائیل نوشانید».<ref>تورات، خروج، باب ۳۲، آیه ۲۰.</ref>
 
[[پرونده:سرگردانی_یهود_در_بیابان._تابلو_فرش.jpg|پیوند=link=Special:FilePath/سرگردانی_یهود_در_بیابان._تابلو_فرش.jpg|بندانگشتی|فرش دستباف مربوط به وقایع بنی‌اسرائیل در بیابان سینا که در آن به داستان گوساله پرستی نیز اشاره شده است.]]
 
[[پرونده:سرگردانی_یهود_در_بیابان._تابلو_فرش.jpg|پیوند=link=Special:FilePath/سرگردانی_یهود_در_بیابان._تابلو_فرش.jpg|بندانگشتی|فرش دستباف مربوط به وقایع بنی‌اسرائیل در بیابان سینا که در آن به داستان گوساله پرستی نیز اشاره شده است.]]
  
 
== مجازات سخت ==
 
== مجازات سخت ==
گوساله‌پرستی بنی‌اسرائیل پس از مشاهده [[معجزه|معجزات]] و نشانه‌های بسیار را مسئله بزرگی دانسته‌اند.<ref>مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۱، ص۲۵۵.</ref> بنابر آیات قرآن، [[غضب|غضب خداوند]] و ذلت در زندگی دنیا به افرادی که گوساله پرستی کردند، تعلق گرفت.<ref>سوره اعراف، آیه۱۵۲.</ref> علاوه بر این، در [[سوره بقره]] به مجازات خاص این افراد نیز اشاره شده است: «فَتُوبُوا إِلى‏ بارِئِكُمْ فَاقْتُلُوا أَنْفُسَكُمْ؛ به درگاه آفریدگار خود توبه كنید و یكدیگر را بكشید»<ref>سوره بقره، آیه۵۴.</ref>
+
گوساله‌پرستی بنی‌اسرائیل پس از مشاهده [[معجزه|معجزات]] و نشانه‌های بسیار را مسئله بزرگی دانسته‌اند.<ref>مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۱، ص۲۵۵.</ref> بنابر آیات قرآن، [[غضب|غضب خداوند]] و ذلت در زندگی دنیا به افرادی که گوساله پرستی کردند، تعلق گرفت.<ref>سوره اعراف، آیه۱۵۲.</ref> علاوه بر این، در [[سوره بقره]] به مجازات خاص این افراد نیز اشاره شده است: «فَتُوبُوا إِلی بارِئِکمْ فَاقْتُلُوا أَنْفُسَکمْ؛ به درگاه آفریدگار خود توبه کنید و یکدیگر را بکشید»<ref>سوره بقره، آیه۵۴.</ref>
  
در این مجازات، افراد شروع به کشتن یکدیگر کردند<ref>حسینی شیرازی، تبیین القرآن، ۱۴۲۳ق، ص۱۸.</ref> و این کشتن شامل نزدیکان، خانواده و همه افراد بنی‌اسرائیل می‌شد.<ref>جوادی آملی، تسنیم،۱۳۸۷ش، ج۴، ص۴۵۵.</ref> البته برخی معتقدند افرادی که گوساله‌پرست نشده بودند، گوساله‌پرست‌ها را کشتند.<ref>فیض کاشانی، تفسیر الصافی، ۱۴۱۵ق، ج۱، ص۱۳۲.</ref>
+
در این مجازات، افراد شروع به کشتن یکدیگر کردند<ref>حسینی شیرازی، تبیین القرآن، ۱۴۲۳ق، ص۱۸.</ref> و این کشتن شامل نزدیکان، خانواده و همه افراد بنی‌اسرائیل می‌شد.<ref>جوادی آملی، تسنیم،۱۳۸۷ش، ج۴، ص۴۵۵.</ref> البته برخی معتقدند افرادی که گوساله‌پرست نشده بودند، گوساله‌پرست‌ها را کشتند.<ref>فیض کاشانی، تفسیر الصافی، ۱۴۱۵ق، ج۱، ص۱۳۲.</ref>
  
با کشته شدن چند هزار نفر از گناه‌کاران<ref>قمی، تفسیر القمی، ۱۴۰۴ق، ج۱، ص۴۷.</ref> و یا همه آن‌ها<ref>طباطبائی، المیزان فی تفسیر القرآن، ۱۴۱۷ق، ج۱، ص۱۸۹.</ref> توبه آن‌ها پذیرفته شد و قاتل و مقتول بخشیده شدند.<ref>حسینی شیرازی، تبیین القرآن، ۱۴۲۳ق، ص۱۸.</ref> این مجازات در تورات نیز ذکر شده است: «هركدام، برادر خود، دوست خود و خویشاوند خود را كه گوساله‌پرستی كرده باشد بكشید و در آن روز تقریباً سه هزار نفر از آن قوم کشته شدند».<ref>تورات، خروج، باب ۳۲، آیات۲۷- ۲۸.</ref>
+
با کشته شدن چند هزار نفر از گناه‌کاران<ref>قمی، تفسیر القمی، ۱۴۰۴ق، ج۱، ص۴۷.</ref> و یا همه آن‌ها<ref>طباطبائی، المیزان فی تفسیر القرآن، ۱۴۱۷ق، ج۱، ص۱۸۹.</ref> توبه آن‌ها پذیرفته شد و قاتل و مقتول بخشیده شدند.<ref>حسینی شیرازی، تبیین القرآن، ۱۴۲۳ق، ص۱۸.</ref> این مجازات در تورات نیز ذکر شده است: «هرکدام، برادر خود، دوست خود و خویشاوند خود را که گوساله‌پرستی کرده باشد بکشید و در آن روز تقریباً سه هزار نفر از آن قوم کشته شدند».<ref>تورات، خروج، باب ۳۲، آیات۲۷- ۲۸.</ref>
  
 
[[آیت الله مکارم شیرازی]] از مفسران معاصر معتقد است این مجازات در طول تاریخ [[پیامبران]] مثل و مانند ندارد.<ref>مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۱، ص۲۵۵.</ref> مفسران معتقدند این مجازات سخت به این جهت بوده که بنی‌اسرائیل دیگر به سمت بت‌پرستی نروند.<ref>مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۱، ص۲۵۶.</ref>
 
[[آیت الله مکارم شیرازی]] از مفسران معاصر معتقد است این مجازات در طول تاریخ [[پیامبران]] مثل و مانند ندارد.<ref>مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۱، ص۲۵۵.</ref> مفسران معتقدند این مجازات سخت به این جهت بوده که بنی‌اسرائیل دیگر به سمت بت‌پرستی نروند.<ref>مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۱، ص۲۵۶.</ref>
سطر ۴۰: سطر ۴۰:
  
 
== چرایی گوساله‌پرستی با وجود معجزات بسیار ==
 
== چرایی گوساله‌پرستی با وجود معجزات بسیار ==
حضرت موسی برای بنی‌اسرائیل چه در زمان حضور در [[مصر]] و چه پس از خروج از آن، [[معجزه|معجزات]] بسیاری آورد.<ref>شیخ طوسی، التبیان فی تفسیر القرآن، بیروت،‌ ج۱، ص۳۵۲.</ref> با این حال پس از خروج از مصر، بنی‌اسرائیل با دیدن قومی بت‌پرست، از حضرت موسی(ع)‌ چنین درخواست کردند: «براى ما خدایى بگمار چنان كه آنان خدایانى دارند»<ref>سوره اعراف، آیه۱۳۸.</ref> خداوند به جهت این درخواست، آنان را گروهی جاهل و نادان خطاب می‌کند.<ref>سوره اعراف، آیه۱۳۸.</ref>
+
حضرت موسی برای بنی‌اسرائیل چه در زمان حضور در [[مصر]] و چه پس از خروج از آن، [[معجزه|معجزات]] بسیاری آورد.<ref>شیخ طوسی، التبیان فی تفسیر القرآن، بیروت،‌ ج۱، ص۳۵۲.</ref> با این حال پس از خروج از مصر، بنی‌اسرائیل با دیدن قومی بت‌پرست، از حضرت موسی(ع)‌ چنین درخواست کردند: «برای ما خدایی بگمار چنان که آنان خدایانی دارند»<ref>سوره اعراف، آیه۱۳۸.</ref> خداوند به جهت این درخواست، آنان را گروهی جاهل و نادان خطاب می‌کند.<ref>سوره اعراف، آیه۱۳۸.</ref>
  
 
اما با غیبت موسی(ع)، اکثر بنی‌اسرائیل به پرستش گوساله رو آوردند.<ref name=":1" /> خداوند این گوساله‌پرستی را آزمون و امتحانی برای بنی‌اسرائیل برشمرده است<ref>سوره طه، آیه۸۵.</ref> و همچنین آن‌ها را به جهت گوساله‌پرستی پس از دیدن معجزات مختلف،‌ ظالم معرفی می‌کند.<ref>سوره بقره، آیه۹۲.</ref>
 
اما با غیبت موسی(ع)، اکثر بنی‌اسرائیل به پرستش گوساله رو آوردند.<ref name=":1" /> خداوند این گوساله‌پرستی را آزمون و امتحانی برای بنی‌اسرائیل برشمرده است<ref>سوره طه، آیه۸۵.</ref> و همچنین آن‌ها را به جهت گوساله‌پرستی پس از دیدن معجزات مختلف،‌ ظالم معرفی می‌کند.<ref>سوره بقره، آیه۹۲.</ref>
  
برخی مفسران چرایی بت‌پرستی بنی‌اسرائیل با وجود دیدن [[معجزه|معجزات]] زیاد که موجب رهایی آنان از بردگی [[فرعون]] شده بود را به دلیل عدم بازتاب تحولات سیاسی در شخصیت و فرهنگ آنان دانسته است؛ به همین جهت آنان نیاز به یک آزمونی داشتند تا واقعیت‌های خود را نمایان کنند و در نهایت مصلحان به اصلاح آنان بپردازند.<ref>مدرسی، من هدى القرآن، ۱۴۱۹ق، ج۳، ص۴۵۰.</ref>
+
برخی مفسران چرایی بت‌پرستی بنی‌اسرائیل با وجود دیدن [[معجزه|معجزات]] زیاد که موجب رهایی آنان از بردگی [[فرعون]] شده بود را به دلیل عدم بازتاب تحولات سیاسی در شخصیت و فرهنگ آنان دانسته است؛ به همین جهت آنان نیاز به یک آزمونی داشتند تا واقعیت‌های خود را نمایان کنند و در نهایت مصلحان به اصلاح آنان بپردازند.<ref>مدرسی، من هدی القرآن، ۱۴۱۹ق، ج۳، ص۴۵۰.</ref>
  
 
برخی نیز معتقدند تاثیر معجزات تنها در اظهار ظاهری [[توحید]] میان بنی‌اسرائیل بوده است.<ref>ابراهیمی، «گوساله سامری»، ص۱۰۴۳</ref>
 
برخی نیز معتقدند تاثیر معجزات تنها در اظهار ظاهری [[توحید]] میان بنی‌اسرائیل بوده است.<ref>ابراهیمی، «گوساله سامری»، ص۱۰۴۳</ref>
سطر ۵۴: سطر ۵۴:
 
{{منابع}}
 
{{منابع}}
 
* ابراهیمی، محسن،‌ «گوساله سامری»، دانشنامه معاصر قرآن کریم، قم، سلمان آزاده، ۱۳۹۷ش.
 
* ابراهیمی، محسن،‌ «گوساله سامری»، دانشنامه معاصر قرآن کریم، قم، سلمان آزاده، ۱۳۹۷ش.
* جوادی آملی، عبدالله، تسنیم، مرکز نشر اسراء، قم، ۱۳۸۷ش.
+
* جوادی آملی، عبدالله، تسنیم، قم، مرکز نشر اسراء، ۱۳۸۷ش.
* حسینی شیرازی، سید محمد، تبیین القرآن، دار العلوم، بیروت، چاپ دوم، ۱۴۲۳ق.
+
* حسینی شیرازی، سید محمد، تبیین القرآن،‌ بیروت، دار العلوم، چاپ دوم، ۱۴۲۳ق.
* ‏زمخشری، محمود، الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل، دار الکتاب العربی، بیروت، چاپ سوم، ۱۴۰۷ق.
+
* زمخشری، محمود، الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل،‌ بیروت، دار الکتاب العربی، چاپ سوم، ۱۴۰۷ق.
* سید مرتضی علم الهدی، علی بن حسین، امالی، محقق و مصحح: ابراهیم، محمد ابوالفضل، دار الفکر العربی، قاهره، چاپ اول، ۱۹۹۸م.
+
* سید مرتضی علم الهدی، علی بن حسین، امالی، محقق و مصحح: ابراهیم، محمد ابوالفضل،‌ قاهره، دار الفکر العربی، چاپ اول، ۱۹۹۸م.
* شیخ طوسی، محمد بن حسن، التبیان فی تفسیر القرآن، تحقیق: احمد قصیرعاملی، دار احیاء التراث العربی، بیروت، بی‌تا.
+
* شیخ طوسی، محمد بن حسن، التبیان فی تفسیر القرآن، تحقیق: احمد قصیرعاملی،‌ بیروت، دار احیاء التراث العربی، بی‌تا.
* طباطبائی، سید محمد حسین‏، المیزان فی تفسیر القرآن، دفتر انتشارات اسلامی‏، قم، چاپ پنجم‏، ۱۴۱۷ق.
+
* طباطبائی، سید محمد حسین، المیزان فی تفسیر القرآن، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ پنجم، ۱۴۱۷ق.
* طیب، سید عبد الحسین، اطیب البیان فی تفسیر القرآن، انتشارات اسلام، تهران، چاپ دوم، ۱۳۷۸ش.
+
* طیب، سید عبد الحسین، اطیب البیان فی تفسیر القرآن، تهران، انتشارات اسلام، چاپ دوم، ۱۳۷۸ش.
* فخر رازی، ابوعبدالله محمد بن عمر، مفاتیح الغیب، دار احیاء التراث العربی، بیروت، چاپ سوم، ۱۴۲۰ق.
+
* فخر رازی، ابوعبدالله محمد بن عمر، مفاتیح الغیب،‌ بیروت، دار احیاء التراث العربی، چاپ سوم، ۱۴۲۰ق.
* فیض کاشانی، ملامحسن، تفسیر الصافی، تحقیق: اعلمی، حسین، انتشارات الصدر، تهران، چاپ دوم، ۱۴۱۵ق.
+
* فیض کاشانی، ملامحسن، تفسیر الصافی، تحقیق: اعلمی، حسین، تهران، انتشارات الصدر، چاپ دوم، ۱۴۱۵ق.
* قرشی، سید علی اکبر، قاموس قرآن،  دار الکتب الإسلامیة، تهران، چاپ ششم، ۱۳۷۱ش.
+
* قرشی، سید علی اکبر، قاموس قرآن،‌ تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ ششم، ۱۳۷۱ش.
* قمی، علی بن ابراهیم، تفسیر القمی، محقق و مصحح: موسوی جزائری، سید طیب،‏ دار الکتاب، قم، چاپ سوم، ۱۴۰۴ق.
+
* قمی، علی بن ابراهیم، تفسیر القمی، محقق و مصحح: موسوی جزائری، سید طیب، قم، دار الکتاب، چاپ سوم، ۱۴۰۴ق.
* مدرسی، سید محمد تقی، من هدی القرآن، دار محبی الحسین، تهران، چاپ اول، ۱۴۱۹ق.
+
* مدرسی، سید محمد تقی، من هدی القرآن،‌ تهران، دار محبی الحسین، چاپ اول، ۱۴۱۹ق.
* مغنیه، محمد جواد، التفسیر المبین، بنیاد بعثت، قم، بی‌تا.
+
* مغنیه، محمد جواد، التفسیر المبین، قم، بنیاد بعثت، بی‌تا.
* مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، دار الکتب الإسلامیة، تهران، چاپ اول، ۱۳۷۴ش.
+
* مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه،‌ تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ اول، ۱۳۷۴ش.
 
{{پایان}}
 
{{پایان}}
 +
 
{{بنی‌اسرائیل}}
 
{{بنی‌اسرائیل}}
  

نسخهٔ ‏۲۳ مهٔ ۲۰۲۰، ساعت ۱۲:۳۱

گوساله سامِری بُتی ساخته‌شده توسط سامری که بنی‌اسرائیل در زمان حضور حضرت موسی(ع) در میقات آن‌را پرستیدند. با رفتن حضرت موسی(ع)‌ به میعادگاه و طولانی شدن زمان آن، سامری با طلاهای مردم، بتی به شکل گوساله ساخت که صدای گاو از آن بیرون می‌آمد. سامری و پیروانش مردم را به پرستش آن دعوت کردند و بیشتر بنی‌اسرائیل نیز به عبادت آن روی آوردند.

بعد از بازگشت حضرت موسی(ع)، مردم از پرستش گوساله دست کشیدند، سامری مجازات گردید و گوساله آتش زده شده و خاکستر آن به باد داده شد. قرآن از مجازات بنی‌اسرائیل چنین یاد می‌کند: «به درگاه آفریدگار خود توبه کنید و یکدیگر را بکشید» مفسران معتقدند در این مجازات، افراد شروع به کشتن یکدیگر کردند و این کشتن شامل نزدیکان، خانواده و همه افراد گوساله‌پرست بنی‌اسرائیل شد. پس از کشته شدن بسیاری، توبه قوم قبول و قاتل و مقتول بخشیده شدند. البته این برداشت از آیه مخالفانی نیز دارد که معتقدند آیه در مقام بیان توبه سخت به درگاه خداوند است.

برخی مفسران چرایی بت‌پرستی بنی‌اسرائیل با وجود دیدن معجزات بسیار را به دلیل عدم بازتاب تحولات سیاسی در شخصیت و فرهنگ آنان دانسته‌اند. برخی نیز معتقدند تاثیر معجزات تنها در اظهار ظاهری توحید میان بنی‌اسرائیل بوده است.

«وَإِذْ وَاعَدْنَا مُوسَیٰ أَرْبَعِینَ لَیلَةً ثُمَّ اتَّخَذْتُمُ الْعِجْلَ مِن بَعْدِهِ وَأَنتُمْ ظَالِمُونَ... وَإِذْ قَالَ مُوسَیٰ لِقَوْمِهِ یا قَوْمِ إِنَّکمْ ظَلَمْتُمْ أَنفُسَکم بِاتِّخَاذِکمُ الْعِجْلَ فَتُوبُوا إِلَیٰ بَارِئِکمْ فَاقْتُلُوا أَنفُسَکمْ ذَٰلِکمْ خَیرٌ لَّکمْ عِندَ بَارِئِکمْ فَتَابَ عَلَیکمْ ۚ إِنَّهُ هُوَ التَّوَّابُ الرَّحِیمُ»

«و آن‌گاه که با موسی چهل شب قرار گذاشتیم آن‌گاه در غیاب وی، شما گوساله را [به پرستش] گرفتید، در حالی که ستمکار بودید.... و چون موسی به قوم خود گفت: «ای قوم من، شما با [به پرستش] گرفتن گوساله، بر خود ستم کردید، پس به درگاه آفریننده خود توبه کنید، و [خطاکاران] خودتان را به قتل برسانید، که این [کار] نزد آفریدگارتان برای شما بهتر است.» پس [خدا] توبه شما را پذیرفت، که او توبهپذیر مهربان است.»[۱]

کلیات

بنی‌اسرائیل پس از خروج از مصر و در زمان چهل روزه حضور موسی(ع) در میقات، برای مدتی گوساله‌ای از طلا ساخته و آن‌را پرستیدند.[۲] گاو در نزد مصریان مقدس بود و آن را رمز زندگی کشاورزی خود می‌دانستند، بنی‌اسرائیل نیز در اعماق ذهن خود چنین گرایشی یافته بودند.[۳] قرآن سامری را سازنده[۴] و ترویج کننده گوساله‌پرستی معرفی کرده است.[۵] اما تورات، هارون پیامبر را سازنده این گوساله می‌داند.[۶] این گوساله به گوساله طلایی نیز شناخته می‌شود.[۷]

همچنین ببینید: سامری

پرستش گوساله

حضرت موسی(ع) در پی وعده الهی، به مدت سی‌روز به میعادگاه رفت که این مدت ده روز تمدید شد.[۸] با طولانی شدن بازگشت موسی(ع)، میان بنی‌اسرائیل شایعه شد که موسی(ع) مرده است.[۹] سامری نیز در این فرصت با استفاده از طلاهای مردم، گوساله‌ای ساخت.[۴] او به همراه پیروان خود[۱۰] مردم را به پرستش این بت دعوت کرد.[۵] هارون که جانشین موسی در میان بنی‌اسرائیل بود، مردم را از این عمل نهی کرده و آن را آزمایش الهی دانست؛[۱۱] اما اکثر مردم دعوت سامری را پذیرفته و به پرستش گوساله رو آوردند.[۲]

سامری در پاسخ به موسی(ع) که پرسید چرا چنین کردی؟ گفت: «من چیزی دیدم که آنها ندیدند. من قسمتی از آثار رسول را گرفتم، سپس آن را افکندم».[۱۲] عموم مفسران معتقدند مقصود از رسول در این آیه جبرئیل است که سامری در زمان گشودن شدن دریا بر بنی‌اسرائیل، خاک زیر پای حیوانی که جبرئیل بر آن سوار بود را گرفت.[۱۳] او سپس این خاک را در درون گوساله قرار داد.[۱۴]

در مقابل برخی معتقدند مقصود سامری ایمان به موسی(ع) بوده که بعد در آن تردید کرد.[۱۵]

خصوصیات گوساله

قرآن این بت را با تعبیر «جَسَداً لَهُ خُوار» به معنای جسمی که صدای گاو داشت[۱۶] توصیف کرده است.[۱۷] مفسران معتقدند سامری گوساله را چنان در مسیر باد گذارده بود که بر اثر وزش باد، چنین صدایی از آن به گوش میرسید[۱۸] برخی نیز معتقدند این صدا به تاثیر خاک زیرپای جبرئیل بوده که در درون گوساله قرار داده شده بود.[۱۴]

در منابع برای این گوساله خصوصیاتی همچون گوشت و پوست داشتن نیز نقل شده که علماء در صحت بخشی از آن‌ها ابراز تردید کرده‌اند.[۱۹]

بازگشت موسی(ع) و سوزاندن گوساله

حضرت موسی(ع) در میقات، از گوساله‌پرستی قومش اطلاع یافت.[۲۰] او پس از بازگشت و دیدن گوساله‌پرستی، ‌از شدت عصبانیت، الواح را انداخت و شکست.[۲۱] سپس مردم را مذمت کرده و گفت: «مگر پروردگارتان وعده نیکویی به شما نداد».[۲۲] او با هارون نیز به تندی برخورد کرد که چرا جلوی انحراف قوم را نگرفته است.[۲۳] سپس به مواخذه سامری پرداخت و در نهایت او را مجازات کرد.[۲۴]

براساس آیات قرآن گوساله سامری توسط حضرت موسی و پیروانش، سوزانده شده و خاکستر آن به دریا ریخته شد.[۲۵] تورات نیز نهایت گوساله را چنین نقل می‌کند: «آن گوساله‌ای را که درست کرده بودند گرفته در آتش سوزانید و آسیاب کرد تا که گرد شد و بر روی آب پاشید و به فرزندان اسرائیل نوشانید».[۲۶]

فرش دستباف مربوط به وقایع بنی‌اسرائیل در بیابان سینا که در آن به داستان گوساله پرستی نیز اشاره شده است.

مجازات سخت

گوساله‌پرستی بنی‌اسرائیل پس از مشاهده معجزات و نشانه‌های بسیار را مسئله بزرگی دانسته‌اند.[۲۷] بنابر آیات قرآن، غضب خداوند و ذلت در زندگی دنیا به افرادی که گوساله پرستی کردند، تعلق گرفت.[۲۸] علاوه بر این، در سوره بقره به مجازات خاص این افراد نیز اشاره شده است: «فَتُوبُوا إِلی بارِئِکمْ فَاقْتُلُوا أَنْفُسَکمْ؛ به درگاه آفریدگار خود توبه کنید و یکدیگر را بکشید»[۲۹]

در این مجازات، افراد شروع به کشتن یکدیگر کردند[۳۰] و این کشتن شامل نزدیکان، خانواده و همه افراد بنی‌اسرائیل می‌شد.[۳۱] البته برخی معتقدند افرادی که گوساله‌پرست نشده بودند، گوساله‌پرست‌ها را کشتند.[۳۲]

با کشته شدن چند هزار نفر از گناه‌کاران[۳۳] و یا همه آن‌ها[۳۴] توبه آن‌ها پذیرفته شد و قاتل و مقتول بخشیده شدند.[۳۵] این مجازات در تورات نیز ذکر شده است: «هرکدام، برادر خود، دوست خود و خویشاوند خود را که گوساله‌پرستی کرده باشد بکشید و در آن روز تقریباً سه هزار نفر از آن قوم کشته شدند».[۳۶]

آیت الله مکارم شیرازی از مفسران معاصر معتقد است این مجازات در طول تاریخ پیامبران مثل و مانند ندارد.[۳۷] مفسران معتقدند این مجازات سخت به این جهت بوده که بنی‌اسرائیل دیگر به سمت بت‌پرستی نروند.[۳۸]

سید مرتضی از عالمان بزرگ شیعه معتقد است مقصود از این آیه، کشتن نیست؛ بلکه به این معنا است که در راه توبه و پشیمانی، چنان خود را به سختی بیفکنند که گویی می‌خواهند خود را از بین ببرند.[۳۹]

چرایی گوساله‌پرستی با وجود معجزات بسیار

حضرت موسی برای بنی‌اسرائیل چه در زمان حضور در مصر و چه پس از خروج از آن، معجزات بسیاری آورد.[۴۰] با این حال پس از خروج از مصر، بنی‌اسرائیل با دیدن قومی بت‌پرست، از حضرت موسی(ع)‌ چنین درخواست کردند: «برای ما خدایی بگمار چنان که آنان خدایانی دارند»[۴۱] خداوند به جهت این درخواست، آنان را گروهی جاهل و نادان خطاب می‌کند.[۴۲]

اما با غیبت موسی(ع)، اکثر بنی‌اسرائیل به پرستش گوساله رو آوردند.[۲] خداوند این گوساله‌پرستی را آزمون و امتحانی برای بنی‌اسرائیل برشمرده است[۴۳] و همچنین آن‌ها را به جهت گوساله‌پرستی پس از دیدن معجزات مختلف،‌ ظالم معرفی می‌کند.[۴۴]

برخی مفسران چرایی بت‌پرستی بنی‌اسرائیل با وجود دیدن معجزات زیاد که موجب رهایی آنان از بردگی فرعون شده بود را به دلیل عدم بازتاب تحولات سیاسی در شخصیت و فرهنگ آنان دانسته است؛ به همین جهت آنان نیاز به یک آزمونی داشتند تا واقعیت‌های خود را نمایان کنند و در نهایت مصلحان به اصلاح آنان بپردازند.[۴۵]

برخی نیز معتقدند تاثیر معجزات تنها در اظهار ظاهری توحید میان بنی‌اسرائیل بوده است.[۴۶]

پانویس

  1. سوره بقره، آیه ۵۱ -۵۴.
  2. ۲٫۰ ۲٫۱ ۲٫۲ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۶، ص۳۷۱.
  3. مدرسی، من هدی القرآن، ۱۴۱۹ق، ج۳، ص۴۵۰.
  4. ۴٫۰ ۴٫۱ قرشی، قاموس قرآن، ۱۳۷۱ش، ج۶، ص۳۱۵.
  5. ۵٫۰ ۵٫۱ مغنیه، التفسیر المنیر، بنیاد بعثت، ج۱۶، ص۲۶۰.
  6. کتاب مقدس، کتاب خروج، باب ۳۲، آیات۱-۶.
  7. طیب، أطیب البیان فی تفسیر القرآن، ۱۳۷۸ش، ج۹، ص۸۲.
  8. سوره اعراف، آیه۱۴۲.
  9. مدرسی، من هدی القرآن، ۱۴۱۹ق، ج۳، ص۴۵۰.
  10. طباطبائی، المیزان فی تفسیر القرآن، ۱۴۱۷ق، ج۱۴، ص۱۹۲.
  11. سوره طه، آیه۹۰.
  12. سوره طه، ایه۹۶.
  13. فخر رازی، مفاتیح الغیب، ۱۴۲۰ق، ج۲۲، ص۹۵.
  14. ۱۴٫۰ ۱۴٫۱ زمخشری، الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل، ۱۴۰۷ق، ج۲، ص۱۶۰.
  15. مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۱۳، ص۲۸۵-۲۸۶.
  16. شیخ طوسی، التبیان فی تفسیر القرآن، بیروت،‌ ج۴، ص۵۴۴.
  17. سوره طه، ایه۸۸.
  18. مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۶، ص۳۷۲.
  19. رجوع کنید به: طباطبائی، المیزان فی تفسیر القرآن، ۱۴۱۷ق، ج۱۴، ص۲۰۱- ۲۰۳.
  20. سوره طه، آیه ۸۵.
  21. سوره اعراف، آیه۱۵۰.
  22. سوره طه، آیه۸۶.
  23. سوره طه، آیات ۹۲-۹۴.
  24. سوره طه، آیه ۹۷.
  25. سوره طه، آیه۹۷.
  26. تورات، خروج، باب ۳۲، آیه ۲۰.
  27. مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۱، ص۲۵۵.
  28. سوره اعراف، آیه۱۵۲.
  29. سوره بقره، آیه۵۴.
  30. حسینی شیرازی، تبیین القرآن، ۱۴۲۳ق، ص۱۸.
  31. جوادی آملی، تسنیم،۱۳۸۷ش، ج۴، ص۴۵۵.
  32. فیض کاشانی، تفسیر الصافی، ۱۴۱۵ق، ج۱، ص۱۳۲.
  33. قمی، تفسیر القمی، ۱۴۰۴ق، ج۱، ص۴۷.
  34. طباطبائی، المیزان فی تفسیر القرآن، ۱۴۱۷ق، ج۱، ص۱۸۹.
  35. حسینی شیرازی، تبیین القرآن، ۱۴۲۳ق، ص۱۸.
  36. تورات، خروج، باب ۳۲، آیات۲۷- ۲۸.
  37. مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۱، ص۲۵۵.
  38. مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۱، ص۲۵۶.
  39. سید مرتضی، أمالی، ج۲، ص۳۷۲.
  40. شیخ طوسی، التبیان فی تفسیر القرآن، بیروت،‌ ج۱، ص۳۵۲.
  41. سوره اعراف، آیه۱۳۸.
  42. سوره اعراف، آیه۱۳۸.
  43. سوره طه، آیه۸۵.
  44. سوره بقره، آیه۹۲.
  45. مدرسی، من هدی القرآن، ۱۴۱۹ق، ج۳، ص۴۵۰.
  46. ابراهیمی، «گوساله سامری»، ص۱۰۴۳

منابع

  • ابراهیمی، محسن،‌ «گوساله سامری»، دانشنامه معاصر قرآن کریم، قم، سلمان آزاده، ۱۳۹۷ش.
  • جوادی آملی، عبدالله، تسنیم، قم، مرکز نشر اسراء، ۱۳۸۷ش.
  • حسینی شیرازی، سید محمد، تبیین القرآن،‌ بیروت، دار العلوم، چاپ دوم، ۱۴۲۳ق.
  • زمخشری، محمود، الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل،‌ بیروت، دار الکتاب العربی، چاپ سوم، ۱۴۰۷ق.
  • سید مرتضی علم الهدی، علی بن حسین، امالی، محقق و مصحح: ابراهیم، محمد ابوالفضل،‌ قاهره، دار الفکر العربی، چاپ اول، ۱۹۹۸م.
  • شیخ طوسی، محمد بن حسن، التبیان فی تفسیر القرآن، تحقیق: احمد قصیرعاملی،‌ بیروت، دار احیاء التراث العربی، بی‌تا.
  • طباطبائی، سید محمد حسین، المیزان فی تفسیر القرآن، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ پنجم، ۱۴۱۷ق.
  • طیب، سید عبد الحسین، اطیب البیان فی تفسیر القرآن، تهران، انتشارات اسلام، چاپ دوم، ۱۳۷۸ش.
  • فخر رازی، ابوعبدالله محمد بن عمر، مفاتیح الغیب،‌ بیروت، دار احیاء التراث العربی، چاپ سوم، ۱۴۲۰ق.
  • فیض کاشانی، ملامحسن، تفسیر الصافی، تحقیق: اعلمی، حسین، تهران، انتشارات الصدر، چاپ دوم، ۱۴۱۵ق.
  • قرشی، سید علی اکبر، قاموس قرآن،‌ تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ ششم، ۱۳۷۱ش.
  • قمی، علی بن ابراهیم، تفسیر القمی، محقق و مصحح: موسوی جزائری، سید طیب، قم، دار الکتاب، چاپ سوم، ۱۴۰۴ق.
  • مدرسی، سید محمد تقی، من هدی القرآن،‌ تهران، دار محبی الحسین، چاپ اول، ۱۴۱۹ق.
  • مغنیه، محمد جواد، التفسیر المبین، قم، بنیاد بعثت، بی‌تا.
  • مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه،‌ تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ اول، ۱۳۷۴ش.