مقاله قابل قبول
عدم رعایت شیوه‌نامه ارجاع
استناد ناقص
شناسه ارزیابی نشده

نماز آیات: تفاوت بین نسخه‌ها

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو
جز (نام‌گذاری: تمیزکاری)
جز
 
سطر ۶۰: سطر ۶۰:
 
{{پایان}}
 
{{پایان}}
 
{{نمازها}}
 
{{نمازها}}
[[ar:صلاة الآيات]]
 
[[en:Ayat prayer]]
 
[[ur:نماز آیات]]
 
[[es:Oración de Ayat]]
 
[[id:Salat Ayat]]
 
[[ru:Намаз аят]]
 
  
 
<onlyinclude>{{درجه‌بندی
 
<onlyinclude>{{درجه‌بندی
سطر ۸۴: سطر ۷۸:
 
  | توضیحات =  
 
  | توضیحات =  
 
}}</onlyinclude>
 
}}</onlyinclude>
 +
 +
[[ar:صلاة الآيات]]
 +
[[en:Ayat prayer]]
 +
[[ur:نماز آیات]]
 +
[[es:Oración de Ayat]]
 +
[[id:Salat Ayat]]
 +
[[ru:Намаз аят]]
 +
[[tr:Ayat Namazı]]
  
 
[[رده:نمازهای واجب]]
 
[[رده:نمازهای واجب]]
 
[[رده:اصطلاحات باب نماز]]
 
[[رده:اصطلاحات باب نماز]]
 
[[رده:مقاله‌های با درجه اهمیت الف]]
 
[[رده:مقاله‌های با درجه اهمیت الف]]

نسخهٔ کنونی تا ‏۲۳ مهٔ ۲۰۲۰، ساعت ۱۳:۰۱

نماز آیات، از نمازهای واجب است که به هنگام رخ دادن حوادث طبیعی مانند زلزله، خورشیدگرفتگی و ماه‌گرفتگی واجب می‌شود. نماز آیات دو رکعت است و در هر رکعت پنج رکوع دارد.

نام‌گذاری

نماز آیات نمازی است که به هنگام رخ دادن حوادث طبیعی‌ای مانند خورشیدگرفتگی، ماه‌گرفتگی، زمین‌لرزه و نیز بادهای زرد و سرخی که موجب ترس بیشتر مردم ‌شود، واجب می‌گردد.[۱] همچنین در هر رخداد آسمانی و زمینی که موجب ترس بیشتر مردم شود.[۲] آیات جمع «آیه» یا «آیت» به معنای نشانه است.[نیازمند منبع] و چون این نماز به هنگام رخ دادن این آیات واجب می‌شود به این نام خوانده شده است البته در منابع فقهی از آن با عنوان صلاة الکسوف(نماز خورشیدگرفتگی) نیز یاد شده است.[۳]

پیشینه

نماز آیات در سال دهم قمری به مسلمانان واجب شد. به گزارش منابع تاریخی هنگامی که ابراهیم فرزند رسول خدا(ص) در سال ۱۰ قمری از دنیا رفت خورشیدگرفتگی رخ داد گروهی از مردم خورشیدگرفتگی را با مرگ ابراهیم مرتبط دانستند اما رسول خدا(ص) این دو را از نشانه‌های الهی دانست که به امر او رخ می‌دهد نه با مرگ یا حیات کسی.[۴] سپس دستور داد که هنگامی که کسوف و خسوف رخ می‌دهد نماز آیات بخوانند و خود با مسلمانان نماز آیات خواند.[۵]

چگونگی برگزاری

نماز آیات دو رکعت است و هر رکعت پنج رکوع دارد که دو شیوه خوانده می‌شود.[۶]

  • شیوه نخست: قبل از هر رکوع، سوره حمد و سورۀ دیگری می‌خواند، در این شیوه، در دو رکعت، ده سوره حمد و ده سوره دیگر خوانده می‌شود.[۷] به این صورت که پس از تکبیرة الاحرام سوره حمد و سپس سوره دیگری می‌خواند سپس به رکوع رفته و پس از رکوع دوباره سوره حمد و سوره دیگری را می‌خواند و به رکوع می‌رود و به همین ترتیب ادامه می‌دهد تا رکوع پنجم، سپس به سجده رفته و رکعت دوم را هم مانند رکعت اول به جا می‌آورد و پس از سجده، تشهد و سلام می‌دهد.[۸]
  • شیوه دوم در هر رکعت یک حمد و یک سوره دیگر خوانده می‌شود. پس از تکبیرة الاحرام سوره حمد را یک‌‌‌بار می‌خوانده و سوره دیگر را به پنج قسمت کرده و قبل از هر رکوع یک قسمت از آن را به تنهایی(بدون سوره حمد) می‌خواند و رکعت دوم هم مانند رکعت اول است قبل از رکوع اول یک سوره حمد و یک قسمت از سوره دیگر را می‌خواند و قبل از هر کدام از چهار رکوع دیگر فقط یک قسمت از سوره را می‌خواند. در این صورت، در دو رکعت نماز دو سوره حمد و دو سوره دیگر خوانده می‌شود.[۹] همچنین می‌توان در یک رکعت پنج‌ مرتبه حمد و سوره‌ دیگر خواند و در رکعت دیگر یک حمد بخواند و سوره را تقسیم کند.[۱۰]

مستحبات

برخی از مستحبات نماز آیات عبارتند از:

  • خواندن قنوت پیش از رکوع دوّم، چهارم، ششم، هشتم و دهم.[۱۱]
  • گفتن سه بار «الصلاة» به جای اذان و اقامه.[۱۲]
  • گفتن تکبیر پس از هر رکوع به جز رکوع پنجم در هر رکعت.[۱۳]

خواندن نماز به جماعت،[۱۴] بلندن خواندن آن[۱۵] و خواندن سوره‌های طولانی[۱۶] از دیگر مستحبات آن است.

احکام

برخی از احکام نماز آیات عبارتند از:

وقت و قضا

وقت نماز آیات کُسوف (خورشیدگرفتگی) و خُسوف (ماه‌گرفتگی) از اوّل گرفتگی قرص تا آغاز ظاهر شد آن[۱۷] و یا تا پایان ظاهرشدنش[۱۸] است. به گفته صاحب جواهر احتیاط آن است که خواندن نماز را از زمان شروع قرص به ظاهرشدن به تأخیر نیندازد.[۱۹]

نماز آیات زلزله قضا ندارد و هر زمان به جا آورده شود به نیت اداء است.[۲۰] همچنین زمان خواندن نماز را در دیگر اسباب(به جزء کسوف و خسوف) مانند زلزله تا پایان عمر به نیت ادا دانسته است.[۲۱] هرچند علامه حلی در اسباب دیگر به جز زلزله وقت نماز آیات تا پایان زمان حادثه دانسته است.[۲۲] در صورتی که نماز آیات در وقتش خوانده نشود، قضای آن واجب است.[۲۳] در خصوص خسوف و کسوف گفته شده هرگاه تمام قرص نگرفته باشد و تا بیرون رفتن قرص از آن مطّلع نشده باشد و بعد از آن بفهمد قضای آن بر او واجب نیست.[۲۴]

غسل کُسوف

به گفته علامه حلی، فقیهان شیعه درباره واجب بودن غسل بر کسی که نماز آیاتی که بر اثر خورشید یا ماه‌گرفتگی واجب شده را در وقتش به جای نیاورده واجب است یا مستحب اختلاف‌نظر دارند برخی از آنان مانند سید مرتضی، سلار دیلمی و ابوصلاح حلبی آن را در صورت گرفتگی کامل و ترک عمدی واجب دانسته‌اند و برخی مانند شیخ مفید، ابن براج و ابن ادریس حلی نیز آن را مستحب می‌دانند.[۲۵] علامه حلی نیز آن را مستحب می‌داند.[۲۶] در روایات از این غسل به غسل کُسوف یاد شده است.[۲۷]

مقدم بودن نماز یومیه در تنگی وقت

وجوب نماز آیات فوری است[۲۸] اما اگر نماز آیات در وقت نمازهای یومیه واجب شود نخست باید هر یک را که وقتش تنگ است خواند ولی اگر وقت هر دو تنگ باشد باید نماز یومیه را مقدّم کرد و در صورتی که وقت هر دو تنگ نباشد می‌تواند هر کدام را که بخواهد مقدّم بدارد هر چند مقدّم داشتن نماز یومیه مطابق احتیاط است.[۲۹]

سایر احکام

  • هر یک از رکوع‌های نماز آیات، رکن است، که اگر عمداً یا سهواً کم یا زیاد شود، نماز باطل است.[۳۰]
  • نماز آیات فقط بر مردم منطقه‌ای‌ واجب می‌شود که حوادث طبیعی در آنجا رخ داده است.[۳۱]
  • بنا به نظر برخی فقها نماز آیات از افراد حائض و نَفساء ساقط است.[۳۲] البته برخی خواندن قضای آن را پس از پاک شدن، احتیاط واجب دانسته‌اند.[۳۳]
  • خورشیدگرفتگی و ماه گرفتگی در صورتی موجب واجب شدن نماز آیات می‌شود که با چشم دیده می‌شود، امّا اگر آن قدر کم باشد که فقط با وسایل علمی دیده می‌شود یا بسیار زودگذر است، نماز آیات واجب نیست.[۳۴]
  • پس‌لرزه‌هایی که پس از زلزلۀ اصلی رخ می‌دهند، اگر زلزله مستقل محسوب شوند سبب واجب شدن نماز آیات می‌شوند.[۳۵] همچنین است لرزش خفیف زمین در صورتی که احساس شود.[۳۶]
  • اگر نماز آیات برای اسباب مختلف واجب شده باشد بنا بر احتیاط واجب، باید موقع نیت، معین کند نماز آیاتی را که می‌خواند برای کدام سبب است.[۳۷]

پانویس

  1. علامه حلی، تبصرة المتعلمین، ۱۴۱۱ق، ص۴۸؛ نجفی، مجمع الرسائل (المحشَّی)، ص۴۱۰.
  2. امام خمینی، تحریرالوسیله، مؤسسه مطبوعات دارالعلم، ج۱، ص۱۹۱.
  3. برای نمونه نگاه کنید به: علامه حلی، تبصرة المتعلمین، ۱۴۱۱ق، ص۴۸؛ نجفی، جواهرالکلام، ۱۴۰۴ق، ج۱، ص۴۰۰.
  4. بلاذری، انساب الاشراف، ۱۹۵۹م، ج۱، ص۴۵۲.
  5. حرعاملی، وسائل الشیعة، ۱۴۱۶ق، ج۷، ص۴۸۵.
  6. علامه حلی، نهایة الاحکام، ۱۴۱۹ق، ج۲، ص۷۱.
  7. حلی، نهایة الاحکام، ۱۴۱۹ق، ج۲، ص۷۱.
  8. علامه حلی، نهایة الاحکام، ۱۴۱۹ق، ج۲، ص۷۲.
  9. علامه حلی، نهایة الاحکام، ۱۴۱۹ق، ج۲، ص۷۱-۷۲.
  10. توضیح المسائل، م ۱۵۰۹.
  11. توضیح المسائل، م ۱۵۱۲.
  12. توضیح المسائل، م ۱۵۱۰.
  13. علامه حلی، تبصرة المتعلمین، ۱۴۱۱ق، ص۴۸.
  14. علامه حلی، تبصرة المتعلمین، ۱۴۱۱ق، ص۴۸.
  15. امام خیمنی، تحریرالوسیله، مؤسسه مطبوعات دارالعلم، ج۱، ص۱۹۴.
  16. علامه حلی، تبصرة المتعلمین، ۱۴۱۱ق، ص۴۸.
  17. علامه حلی، تبصرة المتعلمین، ۱۴۱۱ق، ص۴۸؛ امام خمینی، تحریرالوسیله، مؤسسه مطبوعات دارالعلم، ج۱، ص۱۹۲.
  18. نجفی، جواهر الکلام، ۱۴۰۴ق، ج۱۱، ص۴۰۹.
  19. نجفی، مجمع الرسائل (المحشَّی)، ۱۳۷۳ش، ص۴۱۱، م۱۳۰۷.
  20. علامه حلی، تبصرة المتعلمین، ۱۴۱۱ق، ص۴۸؛ نجفی، مجمع الرسائل (المحشَّی)، ۱۳۷۳ش، ص۴۱۱، م۱۳۰۸.
  21. نجفی، مجمع الرسائل (المحشَّی)، ۱۳۷۳ش، ص۴۱۱، م۱۳۰۸؛ امام خمینی، نجاة العباد، ۱۴۲۲ق، ص۱۱۹.
  22. علامه حلی، تبصرة المتعلمین، ۱۴۱۱ق، ص۴۸.
  23. علامه حلی، تبصرة المتعلمین، ۱۴۱۱ق، ص۴۸.
  24. نجفی، مجمع الرسائل (المحشَّی)، ۱۳۷۳ش، ص۴۱۱، م۱۳۱۰.
  25. علامه حلی، مختلف الشیعه، ۱۴۱۳ق، ج۱، ص۳۱۶.
  26. علامه حلی، مختلف الشیعه، ۱۴۱۳ق، ج۱، ص۳۱۷.
  27. طوسی، تهذیب الاحکام، ۱۴۰۷ق، ج۱، ص۱۱۵.
  28. رساله شریفه مجمع الرسائل (المحشَّی)، ص۴۱۱. م۱۳۰۸.
  29. علامه حلی، تبصرة المتعلمین، ۱۴۱۱ق، ص۴۹؛ نجفی، مجمع الرسائل (المحشَّی)، ۱۳۷۳ش، ص۴۱۲، م۱۳۱۲.
  30. طباطبایی یزدی، العروة الوثقی، ۱۴۰۹ق، ج۱، ص۷۲۸.
  31. طباطبایی یزدی، العروة الوثقی، ۱۴۰۹ق، ج۱، ص۷۳۱.
  32. طباطبایی یزدی، العروة الوثقی، ۱۴۰۹ق، ج۱، ص۷۳۱؛ امام خمینی، نجاة العباد، ۱۴۲۲ق، ص۱۱۹.
  33. توضیح المسائل مراجع، م ۱۵۰۶.
  34. امام خمینی، نجاة العباد، ۱۴۲۲ق، ج۱، ص۱۰۹
  35. خامنه‌ای، اجوبة الاستفتائات، ۱۴۲۰ق، ج۱، ص۲۱۴، م۷۱۴.
  36. خامنه‌ای، اجوبة الاستفتائات، ۱۴۲۰ق، ج۱، ص۲۱۴، م۷۱۵.
  37. رساله توضیح المسایل(مراجع)، ج۱، ص۸۱۳.

منابع

  • امام خمینی، سید روح‌الله، تحریرالوسیله، قم، مؤسسه مطبوعات دارالعلم، بی‌تا.
  • امام خمینی، سید روح‌الله، نجاة العباد، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، تهران، ۱۴۲ق.
  • بلاذری، احمد بن یحیی، انساب الاشراف(ج۱)، تحقیق محمد حمیدالله، مصر، دارالتعارف، ۱۹۵۹م.
  • بنی هاشمی خمینی ، توضیح المسائل مراجع (دوازده مرجع)، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ ششم، ۱۳۸۰ش.
  • خامنه‌ای، سید علی بن جواد، اجوبة الاستفتاءات، الدار اسلامیه، بیروت، ۱۴۲۰ق.
  • حرعاملی، محمد بن حسن، تفصیل وسائل الشیعة إلی تحصیل مسائل الشریعة، قم، مؤسسة آل البیت علیهم‌السلام لاحیاء التراث، الطبعة الثالثة، ۱۴۱۶ق.
  • طباطبایی یزدی، سید محمدکاظم، العروة الوثقی فیما تعم به البلوی، بیروت، مؤسسة الاعلمی للمطبوعات، ۱۴۰۹ق.
  • طوسی، محمد بن حسن، تهذیب الاحکام، تهران، دارالکتب الاسلامیه، ۱۴۰۷ق.
  • علامه حلی، حسن بن یوسف، تبصرة المتعلمین فی احکام الدین، تصحیح محمدهادی یوسفی غروی، تهران، مؤسسه چاپ و نشر وابسته به وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، ۱۴۱۱ق.
  • علامه حلی، حسن بن یوسف، مختلف الشیعه فی احکام الشریعه، قم، دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، ۱۴۱۳ق.
  • علامه حلی، حسن بن یوسف، نهایة الاحکام فی معرفة الاحکام، قم، مؤسسة آل البیت علیهم‎السلام، ۱۴۱۹ق.
  • نجفی، محمدحسن بن باقر، رساله شریفه مجمع الرسائل(المحشَّی)، مشهد، مؤسسه حضرت صاحب‌الزمان، ۱۳۷۳ش.
  • نجفی، محمدحسن، جواهرالکلام فی شرح شرائع الاسلام، تصحیح عباس قوچانی و علی آخوندی، تهران، دار احیاء التراث العربی، ۱۴۰۴ق.