مقاله قابل قبول
استناد ناقص
شناسه ناقص

مسجد الاقصی

از ويکی شيعه
نسخهٔ تاریخ ‏۲۶ فوریهٔ ۲۰۱۹، ساعت ۱۳:۱۹ توسط Shamsoddin (بحث | مشارکت‌ها) (درجه‌بندی)
پرش به: ناوبری، جستجو
مسجد الاقصی
قبه الصخره.jpg
مسجد الاقصی و قبةالصخره
اطلاعات اوليه
بنيانگذار: عبدالملک بن مروان
تأسیس: ۶۶ق-۷۳ق
کاربری: مسجد
مکان: بیت‌المقدس
نام‌های دیگر: مسجد بیت‌المقدس
وقایع مرتبط: آتش‌زدن در سال ۱۹۶۹م
روز جهانی مسجد
مشخصات
وضعیت: فعال
معماری
سبک: اسلامی
بازسازی: در دروه‌های مختلف

مسجد الاقصی، از مساجد شهر بیت‌المقدس و نخستین قبله مسلمانان است. بنابر برخی روایات، پیامبر اکرم(ص) از آنجا به معراج رفت. قرآن در سوره اسراء به هنگام ذکر معراج از آن یاد کرده است.

مسجد الاقصی نزد مسلمانان، یهودیان و مسیحیان محترم است. در اسلام در کنار مسجد الحرام و مسجد النبی از مساجد بافضلیت دانسته شده که نمازگزاردن یک نماز در آنها با هزار نماز در مساجد دیگر برابر است.

موقعیت و نامگذاری

سُبْحَانَ الَّذِی أَسْرَ‌یٰ بِعَبْدِهِ لَیلًا مِّنَ الْمَسْجِدِ الْحَرَ‌امِ إِلَی الْمَسْجِدِ الْأَقْصَی الَّذِی بَارَ‌کنَا حَوْلَهُ لِنُرِ‌یهُ مِنْ آیاتِنَا ۚ إِنَّهُ هُوَ السَّمِیعُ الْبَصِیرُ‌﴿۱﴾ (ترجمه: منزّه است آن [خدایی‌] که بنده‌اش را شبانگاهی از مسجد الحرام به سوی مسجد الاقصی-که پیرامون آن را برکت داده‌ایم- سیر داد، تا از نشانه‌های خود به او بنمایانیم، که او همان شنوای بیناست﴿۱﴾)[ ۱۷–۱]

اسراء، آیه۱.

مسجد الاقصی به معنای دورترین مسجد، به مسجدی در شهر بیت المقدس فلسطین اشاره دارد که در جنوب شرقی شهر و فاصله ۵۰۰ متری مسجد صخره واقع شده است[۱] درباره نامگذاری آن به مسجد الاقصی گفته‌اند که بُعدِ مسافتش تا مکه و مسجدالحرام که در آن زمان محل استقرار پیامبر و مسلمانان بود، مورد توجه بوده است.[۲]

به گفته برخی از محققان، منظور از مسجد الاقصی که در قرآن به کار رفته، محوطه وسیعی بوده که شامل مسجد صخره (محل عروج پیامبر)، رواق‌ها و... می‌شده است.[۳] از این‌رو برخی از مفسران شیعه، منظور از مسجد الاقصی را که در آیه نخست سوره اسراء به آن اشاره شده، بیت‌المقدس دانسته[۴] که حضرت داود و سلیمان آن را بنا کرده‌اند.[۵] همچنین گفته شده هنگام معراج پیامبر، بنایی به نام مسجد الاقصی نبوده و کلمه مسجد در آیه معراج، به معنای مکانِ پرستش و عبادتگاه بوده است.[۶] و در برخی روایات نیز مسجد الاقصی با عنوان مسجد بیت‌المقدس یاد شده است.[۷]

از دوره عبدالملک بن مروان، بنایی مسقف در محدوه حرم قدس، مسجد الاقصی نامیده شده است.[۸] از این رو امروزه بنای مسقفی که در دوره عبدالملک ساخته شده، به مسجد الاقصای مسقف یا مسجد الاقصی شناخته می‌شود و از محوطه‌ای که بنای مذکور، مسجد صخره، مسجد عمر،[یادداشت ۱] دیوار براق [یادداشت ۲] و... در آن جای دارد به عنوان مجموعه مسجد الاقصی یاد می‌شود.[۹]

فضیلت

مسجد الاقصی نزد مسلمانان، مسیحیان و یهودیان محترم است. از نظر یهودیان بقایای معبد سلیمان، در زیرِ مسجد الاقصی قرار دارد.[۱۰] از نظر مسلمانان، پیامبر اکرم از این مکان به معراج رفته[۱۱] و تا پیش از تغییر قبله مسلمانان در سال دوم قمری، نخستین قبله مسلمانان بوده است.[۱۲] از این‌رو برخی شیعیان ایرانی در دوره قاجار و پهلوی، به هنگام سفر حج، اماکن مذهبی بیت‌المقدس از جمله مسجد الاقصی را زیارت می‌کرده‌اند.[۱۳]

در احادیث، مسجد الاقصی در کنار مسجد الحرام، مسجد النبی و مسجد کوفه یکی از چهار مساجد بافضیلت دانسته شده است.[۱۴] در برخی احادیث دیگر مسجد کوفه وجود ندارد و مسجد الاقصی در کنار مسجد الحرام و مسجد النبی از مساجد سه‌گانه بافضیلت است.[۱۵] و نمازگزاردن یک نماز در مساجد سه‌گانه برابر با هزار نماز در دیگر مساجد است.[۱۶]

البته در برخی منابع روایی شیعه، حدیثی درباره برتری مسجد کوفه بر مسجد الاقصی نیز وجود دارد.[۱۷] همچنین مسجد الاقصی از اماکن تخییر به شمار نیامده در حالی‌که از نظر فقیهان شیعه، در مسجد الحرام، مسجد النبی و مسجد کوفه مسافر مخیر است که نماز را تمام یا شکسته بخواند.[۱۸]

تاریخچه

بنا بر اسنادی که از قرن نخست قمری بر جای مانده، بنای مسجد الاقصی در دوره امویان و در قرن نخست قمری ساخته شده است.[۱۹] به گفته ابن کثیر، ساخت بنای مسجد به دستور عبدالملک بن مروان (حکومت ۶۵-۸۶ق) در سال ۶۶ق آغاز شد و در سال ۷۳ق پایان یافته است.[۲۰] هر چند برخی تأسیس آن را به ولید بن عبدالملک (حکومت ۸۶-۹۶ق) نسبت داده و اسناد مذکور را متعلق به دوره حکومت او می‌دانند.[۲۱] به گفته ابن کثیر، عبدالملک با این هدف مسجد الاقصی و بناهای اطراف آن را احداث کرد که شامیان را از رفتن به حج بازدارد و آنان را به طواف پیرامون آن وادارد.[۲۲] چرا که عبدالله بن زبیر از موسم حج برای تبلیغ علیه عبدالملک و بیعت گرفتن از حاجیان برای خود سود می‌جست[۲۳] و در خطبه‌هایی در روز عرفه و ایام منا، با یاد‌کردن از لعنت پیامبر بر حَکم بن عاص، جد عبدالملک، و دودمانش، شامیان را به خود متمایل می‌کرد.[۲۴]

ساختمان مسجد الاقصی، مستطیل‌شکل است که ۸۰ متر طول و ۵۵ متر عرض دارد.[۲۵] ساختمان مسجد بر روی ۵۳ ستون مرمری و ۴۹ پایه بنا گردیده است.[۲۶] همچنین مسجد دارای راوق بزرگی است که بر فراز قسمت میانه آن گنبدی قرار دارد.[۲۷] ناصر خسرو(۳۹۴-۴۸۱ق) جهانگرد قرن پنجم قمری، که در سال ۴۳۸ق از بیت‌المقدس دیدن کرده[۲۸] در سفرنامه خود توصیفاتی از مسجد الاقصی ارائه داده و از خادمانی برای آن سخن گفته است.[۲۹]

گفته شده نخستین بار حضرت داوود در محل مجموعه مسجد الاقصی، معبدی احداث کرد و حضرت سلیمان آن را تکمیل نمود که به معبد سلیمان، معبد اورشلیم، معبد ایلیاء و بقعه ایلیاء خوانده می‌شده است.[نیازمند منبع] و قبل از فتح بیت المقدس توسط مسلمانان در محل مجموعه مسجد الاقصی کلیسایی به نام حضرت مریم وجود داشته است.[۳۰]

بازسازی و تعمیر

ساختمان مسجد الاقصی در دوره‌های مختلف تعمیر و بازسازی شده است. عباسیان، فاطمیان، ایوبیان و عثمانیان از جمله حکومت‌هایی هستند که به تعمیر و بازسازی مسجد الاقصی پرداخته‌اند.

منصور دوانیقی، (حکومت:۱۳۶-۱۵۸ق.)[۳۱] و مهدی عباسی(۱۲۶-۱۶۹ق)، از خلفای عباسی ساختمان مسجد الاقصی را که بر اثر زلزله تخریب شده بود، تعمیر و بازسازی کردند.[۳۲] همچنین بنا به کتیبه‌ای، به دستور الظاهر لاعزاز دین الله از خلفای فاطمی در سال ۴۲۶ق بر فراز مسجد الاقصی گنبدی ساخته شد[۳۳] و به دستور المستنصر لدین الله نیز در سال ۴۵۸ق ایوان شمالی مسجد بازسازی گردید.[۳۴]

در سال ۱۰۹۹م برابر با ۵۸۳ق صلیبی‌ها، بیت المقدس را تصرف کردند و در قسمتی از محل مسجد الاقصی، کلیسا ساختند و قسمت دیگر آن را به عنوان استراحت‌گاه برای سواران و انبار ذخایر قرار دادند.[۳۵] در سال ۵۸۹ق صلاح‌الدین ایوبی بیت المقدس را از آنها پس گرفت، محراب مسجد را تجدید بنا نمود و گنبد آن را کاشی‌کاری کرد و منبر چوبی در آن قرار داد.[۳۶] همچنین ممالیک و عثمانیان نیز مسجد الاقصی را بازسازی کرده‌اند.[۳۷]

همچنین مجلس اعلای اسلامی در دروه ریاست امین الحسینی گروه‌هایی را از فلسطین برای درخواست کمک به حجاز، مصر، هند، عراق، کویت، بحرین و سوریه اعزام کرد و به این وسیله بخش‌هایی از مسجد الاقصی را بازسازی و تعمیر نمود.[۳۸]

یهودی‌سازی

آتش‌زدن مسجد الاقصی در سال ۱۹۶۹م به دست یک یهودی

یهودیان اعتقاد دارند که بقایای معبد سلیمان، در زیرِ مسجد الاقصی قرار دارد. از این‌رو برخی از آنان برای تخریب مسجد الاقصی و احیای معبد سلیمان تلاش می‌کنند.[۳۹] همچنین گفته شده که برخی از مسیحیان معتقدند که ویرانی مسجد الاقصی و ساخت معبد سوم سلیمان به جای آن شرط ظهور حضرت مسیح است.[۴۰] از این‌رو نیروهای اسرائیلی از ورود مسلمانان به مسجد الاقصی جلوگیری می‌کنند.[۴۱] امروزه مسجد الاقصی به نماد هویت اسلامی در بیت المقدس در برابر اسرائیل تبدیل شده است.[۴۲]

در ۲۱ آگوست سال ۱۹۶۹ میلادی برابر با ۱۳۴۸ش، یک یهودی به نام دنیس مایکل ولیم روهان، مسجد الاقصی را آتش زد که منجر به آسیب دیدن بخش‌هایی از مسجد و فروریختن سقف آن شد همچنین منبر قدیمی مسجد که مربوط به سال ۵۸۳ق بود، در آتش سوخت.[۴۳] در تقویم رسمی جمهوری اسلامی ایران، سالروز آتش زدن مسجد الاقصی در ۳۱ مرداد برابر با ۲۱ آگوست روز جهانی مسجد نامگذاری شده است.[۴۴]

جستارهای وابسته

پانویس

  1. حمیدی، تاریخ اورشلیم، ۱۳۸۱ش، ص۱۸۳.
  2. علامه طباطبایی، المیزان، ۱۴۱۷ق، ج۱۲، ص۷؛ طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۷۲ش، ج۶، ص۶۱۲.
  3. موسی غوشه، تاریخ مجموعه مسجد الاقصی، ۱۳۹۰ش، ص۷.
  4. طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۷۲ش، ج۶، ص۶۱۲.
  5. علامه طباطبایی، المیزان، ۱۴۱۷ق، ج۱۳، ص۶.
  6. حمیدی، تاریخ اورشلیم، ۱۳۸۱ش، ص۱۸۳-۱۸۴.
  7. برای نمونه نگاه کنید به تفسیر منسوب به امام حسن عسکری، ۱۴۰۹ق، ص۶۶۱.
  8. موسی غوشه، تاریخ مجموعه مسجد الاقصی، ۱۳۹۰ش، ص۱۰.
  9. نگاه کنید به موسی غوشه، تاریخ مجموعه مسجد الاقصی، ۱۳۹۰ش، ص۷.
  10. توفیقی، آشنایی با ادیان بزرگ، ص۸۸.
  11. سوره اسراء، آیه۱.
  12. طباطبایی، المیزان، ۱۴۱۷ق، ج۱، ص۳۳۱.
  13. برای نمونه نگاه کنید به جعفریان، پنجاه سفرنامه حج قاجاری، ۱۳۸۹ش، ص۲۳۰.
  14. شیخ صدوق، من لایحضره الفقیه، ۱۴۱۳ق، ج۱، ص۲۹.
  15. بخاری، صحیح البخاری، ۱۴۰۷ق، ج۱، ص۳۹۸.
  16. تفسیر منسوب به امام حسن عسکری، ۱۴۰۹ق، ص۶۶۱.
  17. عیاشی، تفسیر العیاشی، ۱۳۸۰ق، ج۲، ص۲۷۹؛ محدث نوری، مستدرک وسائل الشیعه،‌ ۱۴۰۸ق، ج۳، ص۴۰۹.
  18. طوسی، النهایه، ۱۴۰۰ق، ص۱۲۴؛ علامه حلی، منتهی المطلب، ۱۴۱۲ق، ج۶، ص۳۶۶.
  19. نگاه کنید به موسی غوشه، تاریخ مجموعه مسجد الاقصی، ۱۳۹۰ش، ص۱۰.
  20. ابن کثیر، البدایة و النهایه، ۱۴۰۷ق، ج۸، ص۲۸۰.
  21. موسی غوشه، تاریخ مجموعه مسجد الاقصی، ۱۳۹۰ش، ص۱۰.
  22. ابن کثیر، البدایة و النهایه، ۱۴۰۷ق، ج۸، ص۲۸۰.
  23. یعقوبی، تاریخ الیعقوبی، دار صادر، ج۲، ص۲۶۱.
  24. ابن کثیر، البدایة و النهایه، ۱۴۰۷ق، ج۸، ص۲۸۰.
  25. موسی غوشه، تاریخ مجموعه مسجد الاقصی، ۱۳۹۰ش، ص۱۰.
  26. حمیدی، تاریخ اورشلیم، ۱۳۸۱ش، ص۱۸۳.
  27. موسی غوشه، تاریخ مجموعه مسجد الاقصی، ۱۳۹۰ش، ص۱۰.
  28. ناصرخسرو، سفرنامه، ۱۳۶۸ش، ص۲۶.
  29. ناصرخسرو، سفرنامه، ۱۳۶۸ش، ص۳۲.
  30. گوستاولوبون، تمدن اسلام و عرب به نقل از حمیدی، تاریخ اورشلیم، ۱۳۸۱ش، ص۱۸۳.
  31. حمیدی، تاریخ اورشلیم، ۱۳۸۱ش، ص۱۸۳.
  32. موسی غوشه، تاریخ مجموعه مسجد الاقصی، ۱۳۹۰ش، ص۱۱.
  33. موسی غوشه، تاریخ مجموعه مسجد الاقصی، ۱۳۹۰ش، ص۱۱.
  34. موسی غوشه، تاریخ مجموعه مسجد الاقصی، ۱۳۹۰ش، ص۱۱.
  35. حمیدی، تاریخ اورشلیم، ۱۳۸۱ش، ص۱۸۳.
  36. حمیدی، تاریخ اورشلیم، ۱۳۸۱ش، ص۱۸۳.
  37. موسی غوشه، تاریخ مجموعه مسجد الاقصی، ۱۳۹۰ش، ص۱۳-۱۵.
  38. موسی غوشه، تاریخ مجموعه مسجد الاقصی، ۱۳۹۰ش، ص۱۹.
  39. توفیقی، آشنایی با ادیان بزرگ، ص۸۸.
  40. «آتش زدن مسجدالاقصی اقدامی برای سنجش غیرت دینی مسلمانان بود»
  41. «گزارش: اسرائیل آمادۀ تخریب مسجدالاقصی و ساخت «سومین معبد» می‌شود»
  42. «پشت پرده توطئه های جدید علیه مسجد الاقصی/تحلیل»
  43. موسی غوشه، تاریخ مجموعه مسجد الاقصی، ۱۳۹۰ش، ص۱۶.
  44. «علت نامگذاری روز جهانی مساجد چیست؟»
  1. خلیفه دوم هنگامی که در سال ۱۵ قمری، بیت المقدس را فتح کرد دستور داد در محوطه مقدس مسجدی بنا کنند، که به مسجد عمر شناخته می‌شود.(طبری، تاریخ الامم و الملوک، ۱۳۸۷ق، ج۳، ص۶۱۱.)
  2. دیواری در امتداد دیوار غربی مجموعه مسجد الاقصی است که مسلمانان معتقدند پیامبر در شب معراج براق را در این دیوار بست و به همین دلیل به دیوار براق نامیده می‌شود.(موسی غوشه، تاریخ مجموعه مسجد الاقصی، ۱۳۹۰ش، ص۱۰) یهودیان آن را دیوار ندبه نامیده و از آخرین باقی‌مانده‌های هیکل سلیمان می‌دانند.

منابع

  • ابن کثیر، اسماعیل بن عمر، البدایه و النهایه، بیروت، دار الفکر، ۱۴۰۷ق/۱۹۸۶م.
  • بخاری، محمد بن اسماعیل، صحیح البخاری، تحقیق مصطفى دیب البغا، بیروت، دار ابن کثیر، الیمامه، ۱۴۰۷ق.
  • تفسیر منسوب به امام حسن عسکری، قم، مدرسة الامام المهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف، ۱۴۰۹ق.
  • جعفریان، رسول، پنجاه سفرنامه حج قاجاری، نشر علم، تهران، ۱۳۸۹ش.
  • حمیدی، سید جعفر، تاریخ اورشلیم (بیت المقدس)، تهران، امیرکبیر، ۱۳۸۱ش.
  • شیخ صدوق، محمد بن علی، من لایحضره الفقیه،‌ تصحیح: علی‌اکبر غفاری،‌ قم، دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، ۱۴۱۳ق.
  • طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، مقدمه: محمدجواد بلاغی، تهران، انتشارات ناصر خسرو، ۱۳۷۲ش.
  • طبری، محمد بن جریر، تاریخ الامم و الملوک، تحقیق: محمد ابوالفضل ابراهیم، بیروت، دار التراث، ۱۹۶۷م/۱۳۸۷ق.
  • علامه طباطبایی، سید محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، قم، دفتر انتشارات اسلامی جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، ۱۴۱۷ق.
  • عیاشی، محمد بن مسعود، تفسیر العیاشی، تصحیح: سید هاشم رسولی محلاتی، تهران، المطبعه العلمیه، ۱۳۸۰ق.
  • محدث نوری، حسین بن محمدتقی، مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل، قم، مؤسسه آل البیت، ۱۴۰۸ق.
  • موسی غوشه، محمدهاشم، تاریخ مجموعه مسجد الاقصی، ترجمه: سید شهرام فرهانیان و هودسا عاطفی، قم، نشر ادیان، ۱۳۹۰ش،
  • ناصرخسرو قبادیانی، سفرنامه، آتلیه هنر محمد سلحشور، ۱۳۶۸ش.
  • یعقوبی، احمد بن ابی‌یعقوب، تاریخ الیعقوبی، بیروت، دار صادر، بی‌تا.