مقاله نامزد خوبیدگی
شناسه ارزیابی نشده

غیبت کبرا: تفاوت بین نسخه‌ها

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو
 
(۵۴ نسخه‌ٔ میانی ویرایش شده توسط ۳ کاربر نشان داده نشده)
سطر ۱: سطر ۱:
{{گسترش}}{{اعتقادات شیعه}}
+
{{اعتقادات شیعه}}
'''غیبت کبرا''' (غایب شدن بزرگ یا طولانی)، به معنای دوران زندگی مخفی [[امام دوازدهم]] [[شیعیان]] است که از سال ۳۲۹ ه.ق آغاز شده و تاکنون ادامه دارد. این دوران بلافاصله بعد از دوره [[غیبت صغرا]] و با وفات [[علی بن محمد سمری|چهارمین]] [[نیابت خاصه|نائب خاص]] امام زمان، آغاز می‌شود. ویژگی این دوران عدم امکان ارتباط با امام زمان است. در عصر غیبت کبرا شیعیان وظیفه دارند برای حل مسائل دینی به [[فقیه|فقهای]] شیعه مراجعه کنند.
+
'''غیبت کبرا''' به زندگی مخفی طولانی‌تر [[امام زمان|امام دوزادهم]] شیعیان گفته می‌شود که از سال ۳۲۹ آغاز شده و تاکنون ادامه دارد. غیبت کبرا (بزرگ‌تر) در مقابل [[غیبت صغرا]] (کوچک‌تر) قرار دارد که  ۶۹ سال طول کشیده است. به عقیده بسیاری از عالمان شیعه در غبیت کبرا امکان ارتباط با [[امام زمان]] وجود ندارد؛ اما برخی از آنان ملاقات با امام زمان را غیرممکن نمی‌دانند. به باور [[علامه طباطبایی]]، امام زمان در غیبت کبرا نیز برخی از وظایف امامت خود همچون [[ولایت]] و رهبری باطنی و معنوی مردم را انجام می‌دهد.  
  
==آغاز غیبت کبرا==
 
[[امام مهدی]] (ع) از آغاز امامت خود در سال ۲۶۰ ه.ق ارتباط خود با شیعیان را محدود به ارتباط از طریق [[نواب اربعه|نمایندگان خاص]] خود کرده‌ بود. آخرین [[نیابت خاصه|نائب خاص]]، [[علی بن محمد سمری]] بود که در [[نیمه شعبان]] ۳۲۹/ پانزدهم ماه مه ۹۴۱ درگذشت.
 
  
یک هفته قبل از درگذشت او این [[توقیع]] از سوی امام دوازدهم خطاب به او صادر شد:
+
==غیبت، زندگی پنهانی امام زمان==
 +
{{اصلی|غیبت امام زمان}}
 +
ناپدیدشدن [[امام زمان]] از دیده‌ها و زندگی پنهانی او را غیبت امام زمان می‌نامند.<ref>حکیمی، خورشید مغرب، ۱۳۸۸ش، ص۴۲؛ طباطبایی، شیعه در اسلام، ۱۳۸۳ش، ص۲۳۰.</ref> غیبت را به دو مرحله [[غیبت صغرا]] و غیبت کبرا تقسیم می‌کنند.<ref>حکیمی، خورشید مغرب، ۱۳۸۸ش، ص۴۲؛ طباطبایی، شیعه در اسلام، ۱۳۸۳ش، ص۲۳۱.</ref>
  
:: «‌ای علی بن محمد سمری! خداوند به برادرانت در رابطه با شما (یعنی در مرگ شما) اجر عنایت فرماید، چون در واقع شش روز دیگر وفات خواهی کرد. خود را مهیا کن و هیچ‏کس را به جانشینی خویش پس از مرگ منصوب منما. زیرا اکنون [[غیبت کبری|غیبت دوم]] آغاز شده است، و ظهوری نخواهد بود تا زمانی که خداوند اجازه فرماید، و آن پس از مدتی طولانی خواهد بود که قلب‌ها قسی شده و جهان از بی‌‏عدالتی مشحون شده است. و در این مدت کسانی بسوی هواداران (شیعیان) من آیند و مدعی شوند که مرا رؤیت کرده‌اند، لکن آگاه باش، هر کس قبل از قیام [[سفیانی]] و [[صیحه آسمانی]] ادعای رؤیت مرا کند افترازننده و دروغ‌گو است‌» <ref>کشف الغمه، ج۲، ص۵۳۰؛ احتجاج، ج۲، صص۵۵۵-۵۵۶؛ کمال الدین، ج۲، ص۵۱۶.</ref>
+
در غیبت صغرا امام زمان از دید همگان غایب نبود؛ بلکه نمایندگانی داشت که از طریق آنها با مردم در ارتباط بود. به این افراد [[نواب امام زمان|نائبان امام زمان]] یا نواب اربعه می‌گویند.<ref>حکیمی، خورشید مغرب، ۱۳۸۸ش، ص۴۳.</ref> بیشتر علماء شیعه مدت غیبت صغرا را ۶۹ سال می‌دانند.<ref>جمعی از نویسندگان مجله حوزه، چشم به راه مهدی (ع)، ۱۳۷۸ش، ص۳۶و۳۷.</ref> غیبت کبرا پس از غیبت صغرا آغاز شده است. در این دوره امام زمان از دید همه مردم پنهان است.<ref>حکیمی، خورشید مغرب، ۱۳۸۸ش، ص۴۳.</ref> غیبت کبرا از سال ۳۲۹ق آغاز شده و تاکنون ادامه داشته است.<ref>طباطبایی، شیعه در اسلام، ۱۳۸۳ش، ص۲۳۱.</ref>
  
شش روز پس از صدور این توقیع، وکلای اصلی بر بستر مرگ سفیر چهارم جمع شدند و از او پرسیدند چه کسی جانشینی او را عهده‏ دار خواهد شد. سمری پاسخ داد «‌امر امر خداست و او ابلاغ خواهد فرمود‌» (لله امر هو بالغه) <ref>الغیبة، ص۳۹۵.</ref>
+
==آغاز و پایان غیبت کبرا==
پس از درگذشت سمری ارتباط از طریق [[نواب خاصه]] هم خاتمه یافت و غیبت وارد مرحله‌ای جدید شد. این دوره از غیبت در منابع متأخر، [[غیبت کبری]] نامیده شده است.
+
غیبت کبرا پس از غیبت صغرا و با وفات آخرین [[نیابت خاصه|نائب خاص]] امام زمان، [[علی بن محمد سمری|علی بن محمد سَمری]] آغاز می‌شود. طبق بیشتر منابع شیعه وی در [[نیمه شعبان]] سال ۳۲۹ق وفات یافته است؛ اما  [[شیخ صدوق]] و [[فضل بن حسن طبرسی]] وفات او را در سال ۳۱۸ق می‌دانند.<ref>شیخ صدوق، کمال الدین، ۱۴۰۵ق، ج۲، ص۵۰۳؛ طبرسی، اِعلام الوری، ۱۴۱۷ق، ص۴۱۷.</ref>
  
اکثر منابع شیعی سال وفات نایب چهارم را سال ۳۲۹ه‍.ق. می‌دانند، ولی‏ [[شیخ صدوق]] و [[فضل بن حسن طبرسی]] آن را در سال ۳۱۸ه‍.ق. ثبت کرده‌اند.<ref>صدوق، کمال الدین، ج۲، ص۵۰۳، روایة ۳۲. طبرسی، اعلام الوری، ص۴۱۷.</ref>
+
به گزارش منابع شیعه، یک هفته پیش از درگذشت علی بن محمد سمری، امام زمان در توقیعی از وفات او و آغاز غیبتی طولانی خبر داد و به او امر کرد که جانشینی برای خود انتخاب نکند.<ref>اربلی، کشف الغمه، ۱۴۰۱ق، ج۲، ص۵۳۰؛ طبرسی، احتجاج، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۵۵۵و۵۵۶؛ شیخ صدوق، کمال الدین، ۱۴۰۵ق، ج۲، ص۵۱۶.</ref> در این توقیع زمان پایان این غیبت مشخص نشده است؛ تنها آمده است هنگامی پایان می‌یابد که بی‌عدالتی جهان را فراگرفته باشد.<ref>اربلی، کشف الغمه، ۱۴۰۱ق، ج۲، ص۵۳۰؛ شیخ طوسی، احتجاج، ۱۴۱۱ق، ج۲، ص۵۵۵و۵۵۶؛ شیخ صدوق، کمال الدین، ۱۴۰۵ق، ج۲، ص۵۱۶.</ref>
  
==نقش امام در دوران غیبت کبرا==
+
==نقش امام در غیبت کبرا==
بنابر باورهای شیعه، هرچند امام معصوم در غیبت است، اما جهان و موجوداتش از فیض وجود او همواره بهره‌مندند و در واقع، جهان برای وجود خویش نیازمند وجود امام منصوب از سوی خداوند است و امام نه تنها [[ولایت تشریعی]] دارد بلکه به لحاظ [[ولایت تکوینی|تکوینی]] نیز بر جهان ولایت دارد.<ref>الکافی،ج۱، ص۱۹۶ و ۱۹۷. </ref>بدین رو، برخی از [[:رده:کتاب‌های حدیثی|منابع مهم روایی شیعه]]، بابی با عنوان «انَّ الْأَئِمَّةَ هُمْ أَرْكَانُ الْأَرْضِ»(امامان ارکان زمین‌اند)گشوده‌اند.<ref>کلینی،ج۱، ص۱۹۶ و ۱۹۷</ref>
+
به گفته [[علامه طباطبایی]]، امام زمان در دوران غیبت کبرا برخی از وظایف [[امامت]] خود را انجام می‌دهد.<ref>طباطبایی، شيعه در اسلام،۱۳۸۳ش، ص۲۳۶.</ref> وظایف [[امام]] به بیان آموزه‌های دینی و هدایت ظاهری مردم محدود نمی‌شود.<ref>طباطبائی، شيعه در اسلام،۱۳۸۳ش، ص۲۳۶.</ref> وظیفه دیگر امام، [[ولایت]] و رهبری باطنی و معنوی است که به وسیله آن زندگی معنوی مردم تنظیم می‌شود. به باور او امام زمان گرچه از چشم مردم پنهان است، از راه باطن بر جان و روح مردم اِشراف دارد و هدایت‌گری می‌کند.<ref>طباطبایی، شيعه در اسلام،۱۳۸۳ش، ص۲۳۶.</ref>
  
در دوران غیبت امام، بيان احكام دين و حقايق آيين و راهنمایى مردم امکان ندارد؛ زيرا مردم هیچ‌گونه دسترسی به امام غائب ندارند. به گفته [[علامه طباطبایی]] در اعتقاد [[شیعیان]] وظيفه [[امام]] تنها بيان صورى معارف و راهنمايى ظاهرى مردم نيست و امام چنانكه وظيفه راهنمائى صوری مردم، ولايت و رهبرى باطنى اعمال را نیز به عهده دارد و اوست كه حيات معنوى مردم را تنظيم مى كند و حقايق اعمال را به سوى خدا سوق مى دهد.
+
==دیدار با امام در غیبت کبرا==
بديهى است كه حضور و غيبت جسمانى امام در اين باب تأثيرى ندارد و امام از راه باطن به نفوس و ارواح مردم اشراف و اتصال دارد، اگرچه از چشم جسمانى ايشان مستور است و وجودش پيوسته لازم است اگرچه موقع ظهور و اصلاح جهانی‌اش تا كنون نرسيده است.<ref>طباطبائی، شيعه در اسلام، ص۲۳۶-۲۳۷</ref>
 
 
 
==دیدار با امام در دروان غیبت==
 
 
{{اصلی|ملاقات با امام زمان}}
 
{{اصلی|ملاقات با امام زمان}}
بر اساس [[توقیع]] آخر امام زمان خطاب به [[علی بن محمد سمری]] اگر کسی قبل از [[سفیانی]] و [[صیحه آسمانی]] مدعی مشاهده امام شود دروغ‌گوست. این تعبیر زمینه‌ساز گفتگو‌هایی در بین شیعیان درباره امکان و عدم امکان دیدار با [[امام زمان]] (ع) شده است.
+
علماء شیعه درباره امکان ملاقات با [[امام زمان]] در دوران غیبت کبرا اتفاق‌نظر ندارند.<ref>جمعی از نویسندگان مجله حوزه، چشم به راه مهدی (ع)، ۱۳۷۸ش، ص۴۲.</ref> [[محمد بن ابراهیم نعمانی]]، [[شیخ مفید]]، [[محمد محسن فیض کاشانی|فیض کاشانی]] و [[جعفر کاشف‌الغطاء|کاشف الغطاء]] بر این باورند که در زمان غیبت کبرا امکان ملاقات با امام زمان وجود ندارد.<ref>جمعی از نویسندگان مجله حوزه، چشم به راه مهدی (ع)، ۱۳۷۸ش، ص۴۲و۴۳.</ref> البته از میان اینان شیخ مفید معتقد است که در غیبت کبرا دوستان مورداعتماد امام زمان که وظیفه‌شان تنها خدمت به او است، قادر به دیدار او هستند.<ref>نگاه کنید به شیخ مفید، المسائل العشر، ۱۴۲۶ق، ص۷۶.</ref> مهم‌ترین دلیل این گروه [[توقیع]] امام زمان به [[علی بن محمد سمری|علی بن محمد سَمری]] است که طبق آن هرکس ادعا کند امام زمان را دیده است، دروغ‌گو است.<ref>جمعی از نویسندگان مجله حوزه، چشم به راه مهدی (ع)، ۱۳۷۸ش، ص۴۳.</ref>
 
 
===ملاقات کنندگان===
 
در منابع مختلف شیعی‌ داستانهای متعددی مبنی بر ملاقات با امام زمان (ع) نقل شده است. مشهورترین این داستان‌ها در بین شیعیان داستان ملاقات [[علامه حلی]]، [[سید محمد مهدی بحرالعلوم|سید بحر العلوم]]، [[اسماعیل هرقلی]]، [[سید رشتی]] ، [[حاج علی بغدادی]] و [[علی بن ابراهیم بن مهزیار اهوازی|علی بن ابراهیم بن مهزیار]] است. این داستان‌ها در [[بحار الانوار]] و [[مفاتیح الجنان]] و نیز بسیاری از کتاب‌های مربوط به امام زمان هم‌چون [[نجم ثاقب]] نقل شده‌اند.
 
 
 
== نیابت عامه ==
 
{{اصلی|نیابت عامه}}
 
امام مهدی(عج) پس از وفات چهارمين [[نیابت خاصه|نایب خاص]] خویش در سال ۳۲۹ق. نائب ديگرى منصوب نکرد و بدین سان، تمام ارتباطات مستقيم آن حضرت با مردم و دوران [[وكالت]] از امام مهدی، خاتمه یافت. بنابر روایات نقل شده درباره دوران غیبت، از جمله روایتی از امام مهدی که شیعیان را مامور به رجوع به فقها در امور دین و دنیا می‌کند،<ref> الكافي، ج ۱، ص۶۷.</ref> در این دوران، در دوران علما و فقها نیابت عامه آن حضرت را بر عهده گرفتند. قید «عام» در برابر خاص است و مراد این است که دیگر هیچ فرد خاصی نیابت مشخصی از امام مهدی ندارد؛ بلکه فقهای واجدِ شرایط ذکر شده در روایت، به صورت عام از آن حضرت نیابت می‌کنند.
 
 
 
==وظایف شیعیان در عصر غیبت ==
 
=== اقامه احکام دینی ===
 
=== انتظار فرج ===
 
{{اصلی|انتظار فرج}}
 
انتظار فَرَج، در اصطلاح [[شیعی]] به معنای انتظار کشیدن برای ظهور [[امام دوازدهم]](ع) است که به نحوی خارق عادت و [[معجزه]] آسا روی می‌دهد و دنیا را از [[عدل]] و داد پر می‌کند. بنابر آموزه‌های شیعی، انتظار فرج، مستلزم نوعی آمادگی معنوی و اخلاقی است.
 
  
=== دعای برای فرج===
+
گروهی از علماء شیعه مانند [[سید مرتضی]]، [[شیخ طوسی]]، [[کراجکی|کَراجَکی]] و [[محدث نوری]] ارتباط با امام زمان در غیبت کبرا را ممکن می‌دانند.<ref>جمعی از نویسندگان مجله حوزه، چشم به راه مهدی (ع)، ۱۳۷۸ش، ص۷۳.</ref> سید مرتضی و شیخ طوسی از اینکه ارتباط با امام زمان محقق هم شده است یا خیر، سخن نگفته و تنها گفته‌اند که ارتباط با امام زمان در غیبت کبرا امکان‌پذیر است؛<ref>نگاه کنید به سید مرتضی،  رسائل الشریف، ۱۴۰۵ق، ج۲، ص۲۹۷؛‌ شیخ طوسی، الغیبه، ۱۴۱۱ق، ص۹۹. </ref> اما محدث نوری علاوه بر اشکال‌هایی که بر توقیع گرفته است،<ref>نگاه کنید به محدث نوری، جنة المأوی، چاپ‌شده در مجلسی، بحار الانوار، ۱۴۰۳ق، ج۵۳، ص۲۰۲تا۳۱۷.</ref> داستان‌های بسیاری (۵۹ حکایت) در زمینه ارتباط با امام زمان نقل کرده است.<ref>نگاه کنید به محدث نوری، جنة المأوی، چاپ‌شده در مجلسی، بحار الانوار، ۱۴۰۳ق، ج۵۳، ص۲۰۲تا۳۱۷.</ref> نداشتن سند معتبر و ذکرنشدن این ماجراها از زبان کسانی که این داستان‌ها درباره آنها است، ازجمله نقدهایی است که به این داستانها وارد کرده‌اند.<ref>جمعی از نویسندگان مجله حوزه، چشم به راه مهدی (ع)، ۱۳۷۸ش، ص۱۰۰و۱۰۱.</ref>
  
 
== پانویس ==
 
== پانویس ==
سطر ۴۳: سطر ۲۷:
 
==منابع==
 
==منابع==
 
{{منابع}}
 
{{منابع}}
*اربلی، علی بن عیسی، کشف الغمه فی معرفة الائمه، تصحیح: سید هاشم رسولی محلاتی، بیروت: الکتاب، ۱۴۰۱ق.
+
* اربلی، علی بن عیسی، کشف الغمه فی معرفة الائمه، تصحیح سید هاشم رسولی محلاتی، بیروت: الکتاب، ۱۴۰۱ق.
*شیخ صدوق، محمد بن علی، کمال الدین و تمام النعمه، تحقیق: علی اکبر غفاری، قم، موسسه النشر الاسلامی، ۱۴۰۵ق.
+
* جمعی از نویسندگان مجله حوزه، چشم‌به‌راه مهدی، قم، مرکز انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی، چاپ دوم، ۱۳۷۸ش.
*شیخ طوسی، محمد بن حسن، کتاب الغیبه، تحقیق: عبادالله تهرانی و علی احمد ناصح، قم، موسسة المعارف الاسلامیه، ۱۴۱۱ق.
+
* حکیمی، محمدرضا، خورشید مغرب (غیبت، انتظار، تکلیف)، قم، دلیل ما، ۱۳۸۸ش.
*شیخ مفید، محمد بن محمد، الارشاد فی معرفة حجج الله علی العباد، به کوشش مؤسسه آل البیت، دوم، بیروت،‌ دار المفید، ۱۴۱۳ق.
+
* سید مرتضی، علی بن حسین، رسائل الشریف المرتضی، قم، دارالقرآن الکریم، ۱۴۰۵ق.
*طباطبایی، سید محمدحسین، شیعه در اسلام.
+
* شیخ صدوق، محمد بن علی، کمال الدین و تمام النعمه، تحقیق علی‌اکبر غفاری، قم، موسسه النشر الاسلامی، ۱۴۰۵ق.
*طبرسی، فضل بن حسن، إعلام الوری بأعلام الهدی، تحقیق: موسسة آل البیت، قم، موسسة آل البیت، ۱۴۱۷ق.
+
* شیخ طوسی، محمد بن حسن، الغیبه للحجه، قم، دارالمعارف اسلامی، چاپ اول، ۱۴۱۱ق.
*طبرسی، فضل بن حسن، احتجاج
+
* شیخ مفید، محمد بن محمد، المسائل العشر فی الغیبه، نجف، دلیلنا، تحقیق فارس حسون، چاپ اول، ۱۴۲۶ق.  
*کلینی، کافی، دارالکتب الاسلامیه، ۱۳۸۹ق،
+
* طباطبایی، سیدمحمدحسین، شیعه در اسلام، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ شانزدهم، ۱۳۸۳ش.
 +
* طبرسی، احمد بن علی، الاحتجاج، تحقیق ابراهیم بهادر و محمد هادی‌به، قم، اسوه، چاپ اول، ۱۴۱۳ق.
 +
* طبرسی، فضل بن حسن، إعلام الوری بأعلام الهدی، تحقیق موسسه آل‌البیت، قم، موسسة آل‌البیت، ۱۴۱۷ق.
 +
* مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار الجامعه لدرر اخبار الائمة الاطهار، بیروت، دار إحیاء التراث العربی، چاپ دوم، ۱۴۰۳ق.
 
{{پایان}}
 
{{پایان}}
  
سطر ۵۹: سطر ۴۶:
 
[[en:Major Occultation]]
 
[[en:Major Occultation]]
 
[[ur:غیبت کبری]]
 
[[ur:غیبت کبری]]
 +
[[tr:Büyük Gaybet]]
 
[[fr:L'Occultation majeure]]
 
[[fr:L'Occultation majeure]]
 
[[id:Kegaiban Besar]]
 
[[id:Kegaiban Besar]]
سطر ۶۴: سطر ۵۲:
  
 
<onlyinclude>{{درجه‌بندی
 
<onlyinclude>{{درجه‌بندی
  | پیوند = <!--ندارد، ناقص، کامل-->ناقص
+
  | پیوند = <!--ندارد، ناقص، کامل-->کامل
 
  | رده = <!--ندارد، ناقص، کامل-->کامل
 
  | رده = <!--ندارد، ناقص، کامل-->کامل
 
  | جعبه اطلاعات = <!--نمی‌خواهد، ندارد، دارد-->نمی‌خواهد
 
  | جعبه اطلاعات = <!--نمی‌خواهد، ندارد، دارد-->نمی‌خواهد
 
  | عکس = <!--نمی‌خواهد، ندارد، دارد-->نمی‌خواهد
 
  | عکس = <!--نمی‌خواهد، ندارد، دارد-->نمی‌خواهد
 
  | ناوبری = <!--ندارد، دارد-->دارد
 
  | ناوبری = <!--ندارد، دارد-->دارد
  | رعایت شیوه‌نامه ارجاع = <!--ندارد، دارد-->ندارد
+
  | رعایت شیوه‌نامه ارجاع = <!--ندارد، دارد-->دارد
 
  | کپی‌کاری = <!--از منبع مردود، از منبع خوب، ندارد-->ندارد
 
  | کپی‌کاری = <!--از منبع مردود، از منبع خوب، ندارد-->ندارد
 
  | استناد به منابع مناسب = <!--ندارد، ناقص، کامل-->کامل
 
  | استناد به منابع مناسب = <!--ندارد، ناقص، کامل-->کامل
 
  | جانبداری = <!--دارد، ندارد-->ندارد
 
  | جانبداری = <!--دارد، ندارد-->ندارد
  | رسا بودن = <!--ندارد، دارد-->ندارد
+
  | رسا بودن = <!--ندارد، دارد-->دارد
 
  | جامعیت = <!--ندارد، دارد-->دارد
 
  | جامعیت = <!--ندارد، دارد-->دارد
  | زیاده‌نویسی = <!--دارد، ندارد-->دارد
+
  | زیاده‌نویسی = <!--دارد، ندارد-->ندارد
 
  | تاریخ خوبیدگی =<!--{{subst:#time:xij xiF xiY}}-->
 
  | تاریخ خوبیدگی =<!--{{subst:#time:xij xiF xiY}}-->
 
  | تاریخ برتر شدن =<!--{{subst:#time:xij xiF xiY}}-->
 
  | تاریخ برتر شدن =<!--{{subst:#time:xij xiF xiY}}-->
سطر ۸۵: سطر ۷۳:
 
[[رده:مقاله‌های با درجه اهمیت الف]]
 
[[رده:مقاله‌های با درجه اهمیت الف]]
 
[[رده:مهدویت]]
 
[[رده:مهدویت]]
 +
[[رده:مقاله‌های آماده ترجمه]]

نسخهٔ کنونی تا ‏۸ اوت ۲۰۱۸، ساعت ۱۰:۵۵

اعتقادات شیعه
‌خداشناسی
توحید توحید ذاتی • توحید صفاتی • توحید افعالی • توحید عبادی • صفات ذات و صفات فعل
فروع توسل • شفاعت • تبرک
عدل (افعال الهی)
حُسن و قُبح • بداء • امر بین الامرین
نبوت
خاتمیتپیامبر اسلام  • اعجاز • عدم تحریف قرآن
امامت
باورها عصمت • ولایت تكوینی • علم غیب • خلیفة الله • غیبتمهدویتانتظار فرجظهور • رجعت
امامان
معاد
برزخ • معاد جسمانی • حشر • صراط • تطایر کتب • میزان
مسائل برجسته
اهل بیت • چهارده معصوم • تقیه • مرجعیت

غیبت کبرا به زندگی مخفی طولانی‌تر امام دوزادهم شیعیان گفته می‌شود که از سال ۳۲۹ آغاز شده و تاکنون ادامه دارد. غیبت کبرا (بزرگ‌تر) در مقابل غیبت صغرا (کوچک‌تر) قرار دارد که ۶۹ سال طول کشیده است. به عقیده بسیاری از عالمان شیعه در غبیت کبرا امکان ارتباط با امام زمان وجود ندارد؛ اما برخی از آنان ملاقات با امام زمان را غیرممکن نمی‌دانند. به باور علامه طباطبایی، امام زمان در غیبت کبرا نیز برخی از وظایف امامت خود همچون ولایت و رهبری باطنی و معنوی مردم را انجام می‌دهد.


غیبت، زندگی پنهانی امام زمان

نوشتار اصلی: غیبت امام زمان

ناپدیدشدن امام زمان از دیده‌ها و زندگی پنهانی او را غیبت امام زمان می‌نامند.[۱] غیبت را به دو مرحله غیبت صغرا و غیبت کبرا تقسیم می‌کنند.[۲]

در غیبت صغرا امام زمان از دید همگان غایب نبود؛ بلکه نمایندگانی داشت که از طریق آنها با مردم در ارتباط بود. به این افراد نائبان امام زمان یا نواب اربعه می‌گویند.[۳] بیشتر علماء شیعه مدت غیبت صغرا را ۶۹ سال می‌دانند.[۴] غیبت کبرا پس از غیبت صغرا آغاز شده است. در این دوره امام زمان از دید همه مردم پنهان است.[۵] غیبت کبرا از سال ۳۲۹ق آغاز شده و تاکنون ادامه داشته است.[۶]

آغاز و پایان غیبت کبرا

غیبت کبرا پس از غیبت صغرا و با وفات آخرین نائب خاص امام زمان، علی بن محمد سَمری آغاز می‌شود. طبق بیشتر منابع شیعه وی در نیمه شعبان سال ۳۲۹ق وفات یافته است؛ اما شیخ صدوق و فضل بن حسن طبرسی وفات او را در سال ۳۱۸ق می‌دانند.[۷]

به گزارش منابع شیعه، یک هفته پیش از درگذشت علی بن محمد سمری، امام زمان در توقیعی از وفات او و آغاز غیبتی طولانی خبر داد و به او امر کرد که جانشینی برای خود انتخاب نکند.[۸] در این توقیع زمان پایان این غیبت مشخص نشده است؛ تنها آمده است هنگامی پایان می‌یابد که بی‌عدالتی جهان را فراگرفته باشد.[۹]

نقش امام در غیبت کبرا

به گفته علامه طباطبایی، امام زمان در دوران غیبت کبرا برخی از وظایف امامت خود را انجام می‌دهد.[۱۰] وظایف امام به بیان آموزه‌های دینی و هدایت ظاهری مردم محدود نمی‌شود.[۱۱] وظیفه دیگر امام، ولایت و رهبری باطنی و معنوی است که به وسیله آن زندگی معنوی مردم تنظیم می‌شود. به باور او امام زمان گرچه از چشم مردم پنهان است، از راه باطن بر جان و روح مردم اِشراف دارد و هدایت‌گری می‌کند.[۱۲]

دیدار با امام در غیبت کبرا

علماء شیعه درباره امکان ملاقات با امام زمان در دوران غیبت کبرا اتفاق‌نظر ندارند.[۱۳] محمد بن ابراهیم نعمانی، شیخ مفید، فیض کاشانی و کاشف الغطاء بر این باورند که در زمان غیبت کبرا امکان ملاقات با امام زمان وجود ندارد.[۱۴] البته از میان اینان شیخ مفید معتقد است که در غیبت کبرا دوستان مورداعتماد امام زمان که وظیفه‌شان تنها خدمت به او است، قادر به دیدار او هستند.[۱۵] مهم‌ترین دلیل این گروه توقیع امام زمان به علی بن محمد سَمری است که طبق آن هرکس ادعا کند امام زمان را دیده است، دروغ‌گو است.[۱۶]

گروهی از علماء شیعه مانند سید مرتضی، شیخ طوسی، کَراجَکی و محدث نوری ارتباط با امام زمان در غیبت کبرا را ممکن می‌دانند.[۱۷] سید مرتضی و شیخ طوسی از اینکه ارتباط با امام زمان محقق هم شده است یا خیر، سخن نگفته و تنها گفته‌اند که ارتباط با امام زمان در غیبت کبرا امکان‌پذیر است؛[۱۸] اما محدث نوری علاوه بر اشکال‌هایی که بر توقیع گرفته است،[۱۹] داستان‌های بسیاری (۵۹ حکایت) در زمینه ارتباط با امام زمان نقل کرده است.[۲۰] نداشتن سند معتبر و ذکرنشدن این ماجراها از زبان کسانی که این داستان‌ها درباره آنها است، ازجمله نقدهایی است که به این داستانها وارد کرده‌اند.[۲۱]

پانویس

  1. حکیمی، خورشید مغرب، ۱۳۸۸ش، ص۴۲؛ طباطبایی، شیعه در اسلام، ۱۳۸۳ش، ص۲۳۰.
  2. حکیمی، خورشید مغرب، ۱۳۸۸ش، ص۴۲؛ طباطبایی، شیعه در اسلام، ۱۳۸۳ش، ص۲۳۱.
  3. حکیمی، خورشید مغرب، ۱۳۸۸ش، ص۴۳.
  4. جمعی از نویسندگان مجله حوزه، چشم به راه مهدی (ع)، ۱۳۷۸ش، ص۳۶و۳۷.
  5. حکیمی، خورشید مغرب، ۱۳۸۸ش، ص۴۳.
  6. طباطبایی، شیعه در اسلام، ۱۳۸۳ش، ص۲۳۱.
  7. شیخ صدوق، کمال الدین، ۱۴۰۵ق، ج۲، ص۵۰۳؛ طبرسی، اِعلام الوری، ۱۴۱۷ق، ص۴۱۷.
  8. اربلی، کشف الغمه، ۱۴۰۱ق، ج۲، ص۵۳۰؛ طبرسی، احتجاج، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۵۵۵و۵۵۶؛ شیخ صدوق، کمال الدین، ۱۴۰۵ق، ج۲، ص۵۱۶.
  9. اربلی، کشف الغمه، ۱۴۰۱ق، ج۲، ص۵۳۰؛ شیخ طوسی، احتجاج، ۱۴۱۱ق، ج۲، ص۵۵۵و۵۵۶؛ شیخ صدوق، کمال الدین، ۱۴۰۵ق، ج۲، ص۵۱۶.
  10. طباطبایی، شيعه در اسلام،۱۳۸۳ش، ص۲۳۶.
  11. طباطبائی، شيعه در اسلام،۱۳۸۳ش، ص۲۳۶.
  12. طباطبایی، شيعه در اسلام،۱۳۸۳ش، ص۲۳۶.
  13. جمعی از نویسندگان مجله حوزه، چشم به راه مهدی (ع)، ۱۳۷۸ش، ص۴۲.
  14. جمعی از نویسندگان مجله حوزه، چشم به راه مهدی (ع)، ۱۳۷۸ش، ص۴۲و۴۳.
  15. نگاه کنید به شیخ مفید، المسائل العشر، ۱۴۲۶ق، ص۷۶.
  16. جمعی از نویسندگان مجله حوزه، چشم به راه مهدی (ع)، ۱۳۷۸ش، ص۴۳.
  17. جمعی از نویسندگان مجله حوزه، چشم به راه مهدی (ع)، ۱۳۷۸ش، ص۷۳.
  18. نگاه کنید به سید مرتضی، رسائل الشریف، ۱۴۰۵ق، ج۲، ص۲۹۷؛‌ شیخ طوسی، الغیبه، ۱۴۱۱ق، ص۹۹.
  19. نگاه کنید به محدث نوری، جنة المأوی، چاپ‌شده در مجلسی، بحار الانوار، ۱۴۰۳ق، ج۵۳، ص۲۰۲تا۳۱۷.
  20. نگاه کنید به محدث نوری، جنة المأوی، چاپ‌شده در مجلسی، بحار الانوار، ۱۴۰۳ق، ج۵۳، ص۲۰۲تا۳۱۷.
  21. جمعی از نویسندگان مجله حوزه، چشم به راه مهدی (ع)، ۱۳۷۸ش، ص۱۰۰و۱۰۱.

منابع

  • اربلی، علی بن عیسی، کشف الغمه فی معرفة الائمه، تصحیح سید هاشم رسولی محلاتی، بیروت: الکتاب، ۱۴۰۱ق.
  • جمعی از نویسندگان مجله حوزه، چشم‌به‌راه مهدی، قم، مرکز انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی، چاپ دوم، ۱۳۷۸ش.
  • حکیمی، محمدرضا، خورشید مغرب (غیبت، انتظار، تکلیف)، قم، دلیل ما، ۱۳۸۸ش.
  • سید مرتضی، علی بن حسین، رسائل الشریف المرتضی، قم، دارالقرآن الکریم، ۱۴۰۵ق.
  • شیخ صدوق، محمد بن علی، کمال الدین و تمام النعمه، تحقیق علی‌اکبر غفاری، قم، موسسه النشر الاسلامی، ۱۴۰۵ق.
  • شیخ طوسی، محمد بن حسن، الغیبه للحجه، قم، دارالمعارف اسلامی، چاپ اول، ۱۴۱۱ق.
  • شیخ مفید، محمد بن محمد، المسائل العشر فی الغیبه، نجف، دلیلنا، تحقیق فارس حسون، چاپ اول، ۱۴۲۶ق.
  • طباطبایی، سیدمحمدحسین، شیعه در اسلام، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ شانزدهم، ۱۳۸۳ش.
  • طبرسی، احمد بن علی، الاحتجاج، تحقیق ابراهیم بهادر و محمد هادی‌به، قم، اسوه، چاپ اول، ۱۴۱۳ق.
  • طبرسی، فضل بن حسن، إعلام الوری بأعلام الهدی، تحقیق موسسه آل‌البیت، قم، موسسة آل‌البیت، ۱۴۱۷ق.
  • مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار الجامعه لدرر اخبار الائمة الاطهار، بیروت، دار إحیاء التراث العربی، چاپ دوم، ۱۴۰۳ق.