مقاله نامزد خوبیدگی

غیبت کبرا

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو
اعتقادات شیعه
‌خداشناسی
توحید توحید ذاتیتوحید صفاتیتوحید افعالیتوحید عبادیصفات ذات و صفات فعل
فروع توسلشفاعتتبرک
عدل (افعال الهی)
حُسن و قُبحبداءامر بین الامرین
نبوت
خاتمیتپیامبر اسلاممعجزهعدم تحریف قرآن
امامت
باورها عصمتولایت تكوینیعلم غیبخلیفة اللهغیبتمهدویتانتظار فرجظهور • رجعت
امامان
معاد
برزخمعاد جسمانیحشرصراطتطایر کتبمیزان
مسائل برجسته
اهل بیتچهارده معصومکرامتتقیهمرجعیتولایت فقیه

غَیبَتِ کُبرا به زندگی مخفی طولانی‌تر امام دوزادهم شیعیان گفته می‌شود که از سال ۳۲۹ آغاز شده و تاکنون ادامه دارد. در مقابل، غیبت صغرا کوتاه‌تر است و پس از ۶۹ سال پایان یافته و پس از آن غیبت کبرا آغاز شده است. به عقیده بسیاری از عالمان شیعه، در غیبت کبرا امکان ارتباط با امام زمان وجود ندارد؛ اما برخی از آنان ملاقات با امام زمان را غیرممکن نمی‌دانند. به باور علامه طباطبایی، امام زمان در غیبت کبرا نیز برخی از وظایف امامت خود همچون ولایت و رهبری باطنی و معنوی مردم را انجام می‌دهد.

غیبت: زندگی پنهانی

نوشتار اصلی: غیبت امام زمان

ناپدیدشدن امام زمان از دیده‌ها و زندگی پنهانی او را غیبت امام زمان می‌نامند.[۱] غیبت را به دو مرحله غیبت صغرا و غیبت کبرا تقسیم می‌کنند.[۲]

تفاوت غیبت کبرا و غیبت صغرا

در غیبت صغرا امام زمان از دید همگان غایب نبود؛ بلکه نمایندگانی داشت که از طریق آنها با مردم در ارتباط بود. به این افراد نائبان امام زمان یا نواب اربعه می‌گویند.[۳] در دوره غیبت صغرا علاوه بر نواب اربعه، بسیاری از مردم نیز به گونه‌های مختلف با امام مهدی (ع) دیدار کردند که منابع آن‌ها را یاد کرده‌اند.[۴] بیشتر علماء شیعه مدت غیبت صغرا را ۶۹ سال می‌دانند.[۵] غیبت کبرا پس از غیبت صغرا آغاز شده است. در این دوره امام زمان از دید همه مردم پنهان است.[۶] غیبت کبرا از سال ۳۲۹ق آغاز شده و تاکنون ادامه داشته است.[۷] سید محمد صدر (م۱۴۱۹ق) مؤلف کتاب تاریخ الغیبه، کوتاه بودن مدت غیبت صغرا و نیز بیشتر بودن نسبت دیدارکنندگان با امام مهدی (ع) در غیبت صغرا از غیبت کبرا را علت نام گذاری این دو دوره به غیبت صغرا و غیبت کبرا می‌داند.[۸] گفته می‌شود اگر غیبت کبرا بدون مقدمه آغاز می‌شد امکان اثبات وجود حجت خدا بر بندگانش از بین می‌رفت به همین دلیل غیبت صغرا برای آماده ساختن شیعیان برای ورود به غیبت کبرا بوده است.[۹]

آغاز و پایان غیبت کبرا

غیبت کبرا پس از غیبت صغرا و با وفات آخرین نائب خاص امام زمان، علی بن محمد سَمری آغاز می‌شود. طبق بیشتر منابع شیعه وی در نیمه شعبان سال ۳۲۹ق وفات یافته است؛ اما شیخ صدوق و فضل بن حسن طبرسی وفات او را در سال ۳۲۸ق می‌دانند.[۱۰]

به گزارش منابع شیعه، یک هفته پیش از درگذشت علی بن محمد سمری، امام زمان در توقیعی از وفات او و آغاز غیبتی طولانی خبر داد و به او امر کرد که جانشینی برای خود انتخاب نکند.[۱۱] در این توقیع زمان پایان این غیبت مشخص نشده است؛ تنها آمده است هنگامی پایان می‌یابد که بی‌عدالتی جهان را فراگرفته باشد.[۱۲]

امتحان الهی و فضیلت منتظران

روایات متعددی در منابع شیعی بر این مسئله دلالت دارند که معتقدان به امامت امام مهدی (ع) به سبب طولانی شدن دوران غیبت کبرا در امامت آن حضرت دچار تردید خواهند شد. شیخ صدوق در روایتی از امام صادق (ع) نقل می‌کند که غیبت امام دوازدهم (ع) آزمایشی برای شیعیان است، تا آنجا که گفته می‌شود از دنیا رفته یا نابود شده است و یا این‌که (دانسته نیست) در کدام دره به سر می‌برد در حالی که چشم‌های مومنین برای او اشکبار است.[۱۳] سید محمد صدر پس از مرور روایات متعددی از این دست و نیز روایاتی که شرایط دشوار غیبت کبرا و پر شدن زمین از ظلم و جور قبل از ظهور امام مهدی (ع) بیان می‌کند؛ می‌گوید واضح است که این امور برای امتحان بندگان پیش‌بینی شده است و اگر به دلایل قطعی طولانی بودن عمر امام برای ما ثابت نشده بود شک و تردید در بقای آن حضرت به علت‌هایی مانند گرایش به مادی‌گری بی مورد نبود.[۱۴]

با این وصف در روایات آمده است که انتظار فرج (به معنای منتظر ظهور امام زمان (ع) بودن)[۱۵] برترین عبادات است.[۱۶] و پاداش‌های متعددی برای آن گفته شده است.[۱۷]

نقش امام زمان

به گفته علامه طباطبایی، امام زمان در دوران غیبت کبرا برخی از وظایف امامت خود را انجام می‌دهد.[۱۸] وظایف امام به بیان آموزه‌های دینی و هدایت ظاهری مردم محدود نمی‌شود.[۱۹] وظیفه دیگر امام، ولایت و رهبری باطنی و معنوی است که به وسیله آن زندگی معنوی مردم تنظیم می‌شود. به باور او امام زمان گرچه از چشم مردم پنهان است، از راه باطن بر جان و روح مردم اِشراف دارد و هدایت‌گری می‌کند.[۲۰]

دیدار با امام زمان

علماء شیعه درباره امکان ملاقات با امام زمان در دوران غیبت کبرا اتفاق‌ نظر ندارند.[۲۱] فیض کاشانی و کاشف الغطاء بر این باورند که در زمان غیبت کبرا امکان ملاقات با امام زمان وجود ندارد.[۲۲] شیخ مفید نیز معتقد است که در غیبت کبرا دوستان مورداعتماد امام زمان که وظیفه‌شان تنها خدمت به او است، قادر به دیدار او هستند.[۲۳] مهم‌ترین دلیل این گروه توقیع امام زمان به علی بن محمد سَمری است که طبق آن هرکس ادعا کند امام زمان را دیده است، دروغ‌گو است.[۲۴]

اما گروهی از علماء شیعه مانند سید مرتضی، شیخ طوسی، کَراجَکی و محدث نوری ارتباط با امام زمان در غیبت کبرا را ممکن می‌دانند.[۲۵] سید مرتضی و شیخ طوسی از اینکه ارتباط با امام زمان محقق هم شده است یا خیر، سخن نگفته و تنها گفته‌اند که ارتباط با امام زمان در غیبت کبرا امکان‌پذیر است؛[۲۶] اما محدث نوری علاوه بر اشکال‌هایی که بر توقیع گرفته است،[۲۷] داستان‌های بسیاری (۵۹ حکایت) در زمینه ارتباط با امام زمان نقل کرده است.[۲۸] نداشتن سند معتبر و ذکرنشدن این ماجراها از زبان کسانی که این داستان‌ها درباره آنها است، ازجمله نقدهایی است که به این داستانها وارد کرده‌اند.[۲۹]

نیابت عامه فقها

پانویس

  1. حکیمی، خورشید مغرب، ۱۳۸۸ش، ص۴۲؛ طباطبایی، شیعه در اسلام، ۱۳۸۳ش، ص۲۳۰.
  2. حکیمی، خورشید مغرب، ۱۳۸۸ش، ص۴۲؛ طباطبایی، شیعه در اسلام، ۱۳۸۳ش، ص۲۳۱.
  3. حکیمی، خورشید مغرب، ۱۳۸۸ش، ص۴۳.
  4. رک: طبرسی، اعلام الوری، ۱۴۱۷ق، ج۲، ص۲۱۸.
  5. جمعی از نویسندگان مجله حوزه، چشم به راه مهدی (ع)، ۱۳۷۸ش، ص۳۶و۳۷.
  6. حکیمی، خورشید مغرب، ۱۳۸۸ش، ص۴۳.
  7. طباطبایی، شیعه در اسلام، ۱۳۸۳ش، ص۲۳۱.
  8. صدر، تاریخ غیبت کبری، ترجمه افتخار زاده، ۱۳۸۲ش، ص۲۰.
  9. صدر، تاریخ غیبت کبری، ترجمه افتخار زاده، ۱۳۸۲ش، ص۲۰.
  10. شیخ صدوق، کمال الدین، ۱۴۰۵ق، ج۲، ص۵۰۳؛ طبرسی، اِعلام الوری، ۱۴۱۷ق، ص۴۱۷.
  11. اربلی، کشف الغمه، ۱۴۰۱ق، ج۲، ص۵۳۰؛ طبرسی، احتجاج، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۵۵۵و۵۵۶؛ شیخ صدوق، کمال الدین، ۱۴۰۵ق، ج۲، ص۵۱۶.
  12. اربلی، کشف الغمه، ۱۴۰۱ق، ج۲، ص۵۳۰؛ طبرسی، احتجاج، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۵۵۵و۵۵۶؛ شیخ صدوق، کمال الدین، ۱۴۰۵ق، ج۲، ص۵۱۶.
  13. شیخ صدوق، کمال الدین، ۱۳۹۵ق، ج۲، ص۳۴۷.
  14. صدر، تاریخ غیبت کبری، ترجمه افتخار زاده، ۱۳۸۲ش، ص۳۰۶.
  15. صدر، تاریخ غیبت کبری، ترجمه افتخار زاده، ۱۳۸۲ش، ص۳۷۷.
  16. خزاز رازی، کفایة الاثر، ۱۴۰۱ق، ۲۸۰ـ۲۸۱.
  17. شیخ صدوق، کمال الدین، ۱۳۹۵ق، ج۲، ص۶۴۴ـ۶۴۷.
  18. طباطبایی، شيعه در اسلام،۱۳۸۳ش، ص۲۳۶.
  19. طباطبائی، شيعه در اسلام،۱۳۸۳ش، ص۲۳۶.
  20. طباطبایی، شيعه در اسلام،۱۳۸۳ش، ص۲۳۶.
  21. جمعی از نویسندگان مجله حوزه، چشم به راه مهدی (ع)، ۱۳۷۸ش، ص۴۲.
  22. جمعی از نویسندگان مجله حوزه، چشم به راه مهدی (ع)، ۱۳۷۸ش، ص۴۲و۴۳.
  23. نگاه کنید به شیخ مفید، المسائل العشر، ۱۴۲۶ق، ص۷۶.
  24. جمعی از نویسندگان مجله حوزه، چشم به راه مهدی (ع)، ۱۳۷۸ش، ص۴۳.
  25. جمعی از نویسندگان مجله حوزه، چشم به راه مهدی (ع)، ۱۳۷۸ش، ص۷۳.
  26. نگاه کنید به سید مرتضی، رسائل الشریف، ۱۴۰۵ق، ج۲، ص۲۹۷؛‌ شیخ طوسی، الغیبه، ۱۴۱۱ق، ص۹۹.
  27. نگاه کنید به محدث نوری، جنة المأوی، چاپ‌شده در مجلسی، بحار الانوار، ۱۴۰۳ق، ج۵۳، ص۲۰۲-۳۱۷.
  28. نگاه کنید به محدث نوری، جنة المأوی، چاپ‌شده در مجلسی، بحار الانوار، ۱۴۰۳ق، ج۵۳، ص۲۰۲تا۳۱۷.
  29. جمعی از نویسندگان مجله حوزه، چشم به راه مهدی (ع)، ۱۳۷۸ش، ص۱۰۰و۱۰۱.

منابع

  • اربلی، علی بن عیسی، کشف الغمه فی معرفة الائمه، تصحیح سید هاشم رسولی محلاتی، بیروت: الکتاب، ۱۴۰۱ق.
  • جمعی از نویسندگان مجله حوزه، چشم‌به‌راه مهدی، قم، مرکز انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی، چاپ دوم، ۱۳۷۸ش.
  • حکیمی، محمدرضا، خورشید مغرب (غیبت، انتظار، تکلیف)، قم، دلیل ما، ۱۳۸۸ش.
  • سید مرتضی، علی بن حسین، رسائل الشریف المرتضی، قم، دارالقرآن الکریم، ۱۴۰۵ق.
  • شیخ صدوق، محمد بن علی، کمال الدین و تمام النعمه، تحقیق علی‌اکبر غفاری، قم، موسسه النشر الاسلامی، ۱۴۰۵ق.
  • شیخ طوسی، محمد بن حسن، الغیبه للحجه، قم، دارالمعارف اسلامی، چاپ اول، ۱۴۱۱ق.
  • شیخ مفید، محمد بن محمد، المسائل العشر فی الغیبه، نجف، دلیلنا، تحقیق فارس حسون، چاپ اول، ۱۴۲۶ق.
  • طباطبایی، سیدمحمدحسین، شیعه در اسلام، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ شانزدهم، ۱۳۸۳ش.
  • طبرسی، احمد بن علی، الاحتجاج، تحقیق ابراهیم بهادر و محمد هادی‌به، قم، اسوه، چاپ اول، ۱۴۱۳ق.
  • طبرسی، فضل بن حسن، إعلام الوری بأعلام الهدی، تحقیق موسسه آل‌البیت، قم، موسسة آل‌البیت، ۱۴۱۷ق.
  • مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار الجامعه لدرر اخبار الائمة الاطهار، بیروت، دار إحیاء التراث العربی، چاپ دوم، ۱۴۰۳ق.