مقاله نامزد خوبیدگی

علائم ظهور: تفاوت بین نسخه‌ها

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو
جز (کتابشناسی: افزودن بخش)
جز (کتابشناسی)
سطر ۳۳: سطر ۳۳:
 
در دوره‌های مختلف نشانه‌های ظهور را بر پدیده‌ها یا افرادی تطبیق کرده‌اند. این تطبیق‌ها از سوی افراد یا حکومت‌ها با انگیزهای مختلفی صورت گرفته است. برای مثال طلوع خورشید از مغرب بر شکل‌گیری حکومت [[فاطمیان]] در مصر و [[قتل نفس زکیه|نفس زکیه]] بر [[محمد بن عبدالله بن حسن|محمد بن عبدالله بن حسن مثنی]] تطبیق شده است.<ref>محمدی ری‌شهری، دانشنامه امام مهدی، ۱۳۹۳ش، ج۷، ص۴۵۲.</ref>
 
در دوره‌های مختلف نشانه‌های ظهور را بر پدیده‌ها یا افرادی تطبیق کرده‌اند. این تطبیق‌ها از سوی افراد یا حکومت‌ها با انگیزهای مختلفی صورت گرفته است. برای مثال طلوع خورشید از مغرب بر شکل‌گیری حکومت [[فاطمیان]] در مصر و [[قتل نفس زکیه|نفس زکیه]] بر [[محمد بن عبدالله بن حسن|محمد بن عبدالله بن حسن مثنی]] تطبیق شده است.<ref>محمدی ری‌شهری، دانشنامه امام مهدی، ۱۳۹۳ش، ج۷، ص۴۵۲.</ref>
  
== کتابشناسی==
+
== کتاب‌شناسی==
 
منبع علائم ظهور احادیثی است که در منابع روایی شیعه و سنی نقل شده است. البته در اعتبار برخی از آنها تردید کرده و گفته‌اند برخی از این روایات از [[معصوم]] صادر نشده است.<ref>صادقی، «تأملی در روایت‌های علائم ظهور»، ص۳۲۲-۳۲۳.</ref> در کتاب‌های [[الغیبه نعمانی]]،<ref>نعمانی، الغیبه، ۱۳۹۷ق، ص۲۴۷-۲۸۳.</ref> [[کمال الدین و تمام النعمة (کتاب)|کمال الدین صدوق]]،<ref>صدوق، کمال الدین، ۱۳۹۵ق، ج۲، ص۶۴۹-۶۵۶.</ref> [[الغیبه طوسی|الغیبه شیخ طوسی]]<ref>طوسی، الغیبه، ۱۴۱۱ق، ص۴۳۳به بعد.</ref> و [[الارشاد فی معرفة حجج الله علی العباد (کتاب)|الارشاد شیخ مفید]]<ref>مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۳۶۸-۳۷۸.</ref> بخشی به روایات علائم ظهور اختصاص دارد. در منابع اهل سنت هم بخش‌هایی با نام [[ملاحم و فتن]] از این مسئله سخن آمده است. همچنین کتاب‌هایی به همین نام مانند الملاحم و الفتن نوشته ابن‌حَمّاد نوشته شده است.<ref>صادقی، «تأملی در روایت‌های علائم ظهور»، ص۳۲۲.</ref>  
 
منبع علائم ظهور احادیثی است که در منابع روایی شیعه و سنی نقل شده است. البته در اعتبار برخی از آنها تردید کرده و گفته‌اند برخی از این روایات از [[معصوم]] صادر نشده است.<ref>صادقی، «تأملی در روایت‌های علائم ظهور»، ص۳۲۲-۳۲۳.</ref> در کتاب‌های [[الغیبه نعمانی]]،<ref>نعمانی، الغیبه، ۱۳۹۷ق، ص۲۴۷-۲۸۳.</ref> [[کمال الدین و تمام النعمة (کتاب)|کمال الدین صدوق]]،<ref>صدوق، کمال الدین، ۱۳۹۵ق، ج۲، ص۶۴۹-۶۵۶.</ref> [[الغیبه طوسی|الغیبه شیخ طوسی]]<ref>طوسی، الغیبه، ۱۴۱۱ق، ص۴۳۳به بعد.</ref> و [[الارشاد فی معرفة حجج الله علی العباد (کتاب)|الارشاد شیخ مفید]]<ref>مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۳۶۸-۳۷۸.</ref> بخشی به روایات علائم ظهور اختصاص دارد. در منابع اهل سنت هم بخش‌هایی با نام [[ملاحم و فتن]] از این مسئله سخن آمده است. همچنین کتاب‌هایی به همین نام مانند الملاحم و الفتن نوشته ابن‌حَمّاد نوشته شده است.<ref>صادقی، «تأملی در روایت‌های علائم ظهور»، ص۳۲۲.</ref>  
  

نسخهٔ ‏۱۵ فوریهٔ ۲۰۲۰، ساعت ۰۹:۵۳

اعتقادات شیعه
‌خداشناسی
توحید توحید ذاتیتوحید صفاتیتوحید افعالیتوحید عبادیصفات ذات و صفات فعل
فروع توسلشفاعتتبرک
عدل (افعال الهی)
حُسن و قُبحبداءامر بین الامرین
نبوت
عصمت پیامبرانخاتمیتپیامبر اسلاممعجزهعدم تحریف قرآن
امامت
باورها عصمتولایت تكوینیعلم غیبخلیفة اللهغیبتمهدویتانتظار فرجظهور • رجعت
امامان
معاد
برزخمعاد جسمانیحشرصراطتطایر کتبمیزان
مسائل برجسته
اهل بیتچهارده معصومکرامتتقیهمرجعیتولایت فقیه

علائم ظهور یا نشانه‌های ظهور حوادثی که در آستانه ظهور یا قیام امام زمان (عج) رخ می‌دهد. علائم ظهور به حتمی و غیرحتمی تقسیم می‌شوند: صیحه آسمانی، خروج سفیانی، قیام یمانی، قتل نفس زکیه و خسف بیداء از علائم حتمی ظهور به شمار می‌آیند.

منبع نشانه‌های ظهور احادیثی است که در جوامع روایی شیعه و اهل سنت نقل شده است. در کتاب مقدس برای ظهور منجی علائمی ذکر شده که برخی از آنها با نشانه‌های ظهور امام مهدی(عج) در منابع روایی مسلمانان مشترک است.

مفهوم‌شناسی

علائم ظهور به حوادثی می‌گویند که وقوع آنها نزدیک‌شدن ظهور امام مهدی(ع) را نشان می‌دهد. گفته‌اند به‌وسیله این حوادث است که امام مهدی(عج) از مدعیان مهدویت شناخته می‌شود.[۱]

زمان و نحوه تحقق

بر اساس روایات، وقوع تعدادی از نشانه‌ها پیش از ظهور و متصل به آن خواهد بود و تعدادی در طول دوران غیبت کبرا اتفاق می‌افتد.[۲] همچنین بر پایه روایتی که در کمال الدین صدوق نقل شده خروج سفیانی، قیام یمانی، صیحه آسمانی، قتل نفس زکیه و خسف بیداء قبل از قیام امام مهدی(ع) به وقوع می‌پیوندند.[۳] شیخ مفید از آنها به علائم قیام قائم یاد کرده است.[۴] از این‌رو این علائم نشانه‌های قیام امام مهدی(ع) نیز نامیده شده‌اند.[۵]

برخی از نشانه‌های ظهور مانند سایر پدیده‌ها به روال طبیعی تحقق می‌یابد و تحقق برخی دیگر مانند صیحه آسمانی، به طور عادی ممکن نیست و در قالب معجزه خواهد بود.[۶]

نشانه‌های حتمی و غیرحتمی

نشانه‌های ظهور به حتمی و غیرحتمی تقسیم می‌شوند:[۷] نشانه‏‌های حتمی علائمی است که پدیدارشدن آنها قطعی است و تا آنها واقع نشود، حضرت مهدی ‏(عج) ظهور نخواهد کرد. نشانه‏‌های غیرحتمی علائمی است که به قطعی بودن آنها تصریح نشده و امکان دارد بدون تحقق آنها هم امام زمان ظهور کند.[۸]

بر پایه روایتی که شیخ صدوق نقل کرده، خروج سفیانی، قیام یمانی، صیحه آسمانی، قتل نفس زکیه و خسف بیداء از علائم حتمی ظهورند.[۹] شیخ مفید در کتاب الارشاد فهرستی از علائم ظهور ارائه کرده که برخی از آنها عبارت‌اند از: خسوف و کسوف، مرگ و میرها، جنگ‏‌ و آشوب‏‌های فراگیر، پرچم‌های سیاه از مشرق و باران‌های پیاپی.[۱۰] برخی با استناد به عبارت «والله اعلم» که شیخ مفید در پایان فهرست مذکور آورده است،[۱۱] گفته‌اند شیخ مفید نسبت به برخی از این علائم تردید کرده است.[۱۲]

آمیختگی با نشانه‌های قیامت

در برخی از منابع روایی، نشانه‌های ظهور مهدی(عج) با علامت‌های برپایی قیامت آمیخته شده است. به عنوان نمونه طلوع خورشید از مغرب که در روایات از نشانه‌های قیامت دانسته شده[۱۳] برخی آن را به عنوان نشانه ظهور پنداشته‌اند.[۱۴]

همچنین از برخی نشانه‌های ظهور مانند خروج سفیانی در کنار برخی از نشانه‌های قیامت مانند دابة الارض، خروج عیسی، قیام امام زمان و طلوع خورشید از مغرب به عنوان نشانه برپایی قیامت یاد شده است.[۱۵] گفته شده از آن‌جا كه در منابع دينى، قيام حضرت مهدى، از نشانه‌هاى برپايى قيامت شمرده شده،[۱۶] پاره‌اى از نشانه‌هاى ظهور، نشانه‌هاى قيامت نيز شمرده مى‌شود.[۱۷]

علائم ظهور واقعی‌اند یا نمادین؟

سید محمد صدر (۱۳۲۲-۱۳۷۷ش) از مراجع تقلید قرن چهاردهم شمسی در کتاب تاریخ الغیبه الکبری برخی از نشانه‌های ظهور مانند سفیانی و دجال را رمزی و نمادین دانسته است. او دجال را نماد انحراف از اسلام و سفیانی را نماد انحراف در جامعه اسلامی دانسته است.[۱۸] در پاسخ او گفته‌اند رمزی‌دانستن علائم ظهور خلاف ظاهر احادیث است. همچنین سبب می‌شود که کارکرد علائم ظهور لغو باشد؛[۱۹] چراکه کارکرد علائم ظهور، شناخت امام مهدی(عج) از مدعیان دروغین است.[۲۰]

نشانه‌های ظهور منجی در ادیان دیگر

در یهودیت و مسیحیت نشانه‌هایی برای ظهور منجی بیان شده است که برخی از آنها با نشانه‌های ظهور در احادیث اسلامی مشترک‌اند. یهودیان گسترش فساد و فراگیر شدن جنگ و آشوب را از نشانه‌های ظهور ماشیح می‌دانند.[۲۱]

همچنین به‌باور مسیحیان، ضدمسیح یا دجال فرد یا افرادی‌اند که مسیح‌بودن عیسی را انکار یا تکذیب می‌کنند.[۲۲] دجال در آخرالزمان قیام کرده و هنگامی که مسیح ظهور کند، او را از پای در خواهد آورد.[۲۳] گسترش فساد، فراگیر شدن جنگ، آشوب، زلزله، بیماری و قطحی و پدیدارشدن نشانه‌هایی در خورشید، ماه و ستارگان از دیگر حوادثی است که به‌اعتقاد مسیحیان پیش از آمدن مسیح رخ می‌دهد.[۲۴]

تطبیق علائم ظهور بر افرادی جز امام زمان

در دوره‌های مختلف نشانه‌های ظهور را بر پدیده‌ها یا افرادی تطبیق کرده‌اند. این تطبیق‌ها از سوی افراد یا حکومت‌ها با انگیزهای مختلفی صورت گرفته است. برای مثال طلوع خورشید از مغرب بر شکل‌گیری حکومت فاطمیان در مصر و نفس زکیه بر محمد بن عبدالله بن حسن مثنی تطبیق شده است.[۲۵]

کتاب‌شناسی

منبع علائم ظهور احادیثی است که در منابع روایی شیعه و سنی نقل شده است. البته در اعتبار برخی از آنها تردید کرده و گفته‌اند برخی از این روایات از معصوم صادر نشده است.[۲۶] در کتاب‌های الغیبه نعمانی،[۲۷] کمال الدین صدوق،[۲۸] الغیبه شیخ طوسی[۲۹] و الارشاد شیخ مفید[۳۰] بخشی به روایات علائم ظهور اختصاص دارد. در منابع اهل سنت هم بخش‌هایی با نام ملاحم و فتن از این مسئله سخن آمده است. همچنین کتاب‌هایی به همین نام مانند الملاحم و الفتن نوشته ابن‌حَمّاد نوشته شده است.[۳۱]

درباره نشانه‌های ظهور آثاری به صورت مستقل نیز نوشته شده است. برخی از آنها صرفاً گردآوری احادیث است و برخی دیگر با رویکرد تحلیلی نوشته شده است؛ از جمله:

  • دراسةٌ فی علامات الظهور اثر جعفر مرتضی عاملی است که با رویکرد تحلیلی و انتقادی علائم ظهور را بررسی کرده است.[۳۲]
  • نوائب الدهور فی علائم الظهور اثر محمدحسن میرجهانی است که در سال ۱۳۸۳ق در دو جلد چاپ شده است.
  • مأتان و خمسون علامة نوشته محمدعلی طباطبایی است. در این کتاب ۲۵۰ علامت برای ظهور ذکر شده است.[۳۳]
  • تأملی در نشانه‌های حتمی ظهور اثر نصرت‌الله آیتی در خصوص پنج نشانه حتمی ظهور است که مؤسسه آینده روشن آن را در سال ۱۳۹۰ش منتشر کرده است.[۳۴]

همچنین کتاب‌های عقد الدرر في اخبار المنتظر(عج)، العرف الوردي في اخبار المهدی عليه‌السلام و البرهان فی علامات مهدی آخر الزمان از آثار اهل‌سنت به علائم ظهور پرداخته‌اند.[۳۵]

جستارهای وابسته

پانویس

  1. آیتی، تأملی در نشانه‌های حتمی ظهور، ۱۳۹۰ش، ص۱۵.
  2. سلیمیان، فرهنگ‌نامه مهدویت، ج۱، ص۴۴۵.
  3. صدوق، کمال الدین، ۱۳۹۵ق، ج۲، ص۶۵۰، ح۷.
  4. مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۳۶۸.
  5. سلیمیان، فرهنگ‌نامه مهدویت، ۱۳۸۸ش، ج۱، ص۴۴۵ (پانویس).
  6. نگاه کنید به صدر، تاریخ الغیبة الکبری، ص۴۷۷-۴۸۱.
  7. مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۳۷۰.
  8. سلیمیان، فرهنگ‌نامه مهدویت، ۱۳۸۸ش، ص۴۴۶.
  9. شیخ صدوق، کمال الدین و تمام النعمة، ج۲، ص۶۵۰.
  10. نگاه کنید به مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۳۶۸-۳۶۹.
  11. مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۳۷۰.
  12. محمدی ری‌شهری، دانشنامه امام مهدی، ۱۳۹۳ش، ج۷، ص۴۲۵.
  13. سیوطی، الدر المنثور، ۱۴۰۴ق، ص۳۵۷؛ مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۳۷۱.
  14. مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۳۶۸؛ اسماعیلی، «بررسی نشانه‌های ظهور»، ص۲۲۴.
  15. طوسی، الغیبه، ۱۴۱۱ق، ص۴۳۶.
  16. برای نمونه نگاه کنید به: طوسی، الغیبه، ۱۴۱۱ق، ص۴۳۶.
  17. سلیمیان، فرهنگ‌نامه مهدویت، ۱۳۸۸ش، ص۴۴۸.
  18. صدر، تاریخ الغیبة الکبری، ص۴۸۴.
  19. محمدی ری‌شهری، دانشنامه امام مهدی، ۱۳۹۳ش، ج۷، ص۴۶۰.
  20. محمدی ری‌شهری، دانشنامه امام مهدی، ۱۳۹۳ش، ج۷، ص۴۱۴-۴۱۵.
  21. رسول‌زاده، «آخرالزمان و حیات اخروی در یهودیت و مسیحیت»، ص۷۶، به‌نقل از جوليوس گرينستون، انتظار مسيحا در آيين يهود، ص۶۲ و تلمود بابلی، شبات، ۱۱۸ب.
  22. نامۀ اوّل یوحنای رسول ۲: ۱۸-۲۰.
  23. تسالونیکیان،۸:۲ به نقل از دین‌پناه و خواص، «بررسی پیش‌گویی‌های عهدین درباره کشتارهای جمعی پیش از ظهور»، ص۳۳۱.
  24. لوقا، ۲۱: ۵-۲۹.
  25. محمدی ری‌شهری، دانشنامه امام مهدی، ۱۳۹۳ش، ج۷، ص۴۵۲.
  26. صادقی، «تأملی در روایت‌های علائم ظهور»، ص۳۲۲-۳۲۳.
  27. نعمانی، الغیبه، ۱۳۹۷ق، ص۲۴۷-۲۸۳.
  28. صدوق، کمال الدین، ۱۳۹۵ق، ج۲، ص۶۴۹-۶۵۶.
  29. طوسی، الغیبه، ۱۴۱۱ق، ص۴۳۳به بعد.
  30. مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۳۶۸-۳۷۸.
  31. صادقی، «تأملی در روایت‌های علائم ظهور»، ص۳۲۲.
  32. محمدی ری‌شهری، دانشنامه امام مهدی، ۱۳۹۳ش، ج۷، ص۴۲۲.
  33. محمدی ری‌شهری، دانشنامه امام مهدی، ۱۳۹۳ش، ج۷، ص۴۲۲.
  34. «تأملی در نشانه‌های حتمی ظهور».
  35. محمدی ری‌شهری، دانشنامه امام مهدی، ۱۳۹۳ش، ج۷، ص۴۲۲.

منابع

  • انجیل ترجمه هزار نو.
  • اسماعیلی، اسماعیل، «بررسی نشانه‌های ظهور»، دوفصلنامه حوزه، شماره۷۰، پاییز۱۳۷۴ش.
  • آیتی، نصرت الله، تأملی در نشانه‌های حتمی ظهور، قم، آینده روشن، ۱۳۹۰ش.
  • براری، محمد، «منبع‌شناسی روایات علائم ظهور در کتاب الغیبه شیخ طوسی»، پژوهش‌های مهدوی، شماره ۱۷، تابستان ۱۳۹۵ش.
  • دین‌پناه و خواص، حسن و امیر، «بررسی پیش‌گویی‌های عهدین درباره کشتارهای جمعی پیش از ظهور»، مشرق موعود، شماره ۴۱، ۱۳۹۶ش.
  • رسول زاده، عباس، «آخرالزمان و حيات اخروي در يهوديت و مسيحيت»، معرفت ادیان، شماره۲، بهار ۱۳۸۹ش.
  • سلیمیان، خدامراد، فرهنگ‌نامه مهدویت، قم، بنیاد فرهنگی مهدی موعود(عج)، ۱۳۸۸ش.
  • سیوطی، عبدالرحمن، الدر المنثور فی التفسیر بالماثور، قم، انتشارات آیت‌الله مرعشی نجفی، چاپ اول، ۱۴۰۴ق.
  • شیخ صدوق، محمد بن علی، کمال الدین و تمام النعمه، تهران، تصحیح علی‌اکبر غفاری، دارالکتب الاسلامیه، ۱۳۹۵ق.
  • شیخ طوسی، محمد بن حسن، الغیبه للحجه، تصحیح عبادالله تهرانی و علی احمد ناصح، قم، دار المعارف الاسلامیه، ۱۴۱۱ق.
  • شیخ مفید، محمد بن محمد، الارشاد فی معرفة حجج الله علی العباد، تصحیح مؤسسه آل البیت علیهم السلام، قم، کنگره شیخ مفید، ۱۴۱۳ق.
  • صادقی، مصطفی، «تأملی در روایت‌های علائم ظهور»، شماره ۸ و۹، تابستان و پاییز ۱۳۸۲ش.
  • صدوق، محمد بن علی، کمال الدین و تمام النعمه، تصحبح: علی‌اکبر غفاری، تهران، اسلامیه، ۱۳۹۵ق.
  • نعمانی، محمد بن ابراهیم، الغیبه للنعمانی، تصحیح علی‌اکبر غفاری، تهران، نشر صدوق، ۱۳۹۷ق.
  • محمدی ری‌شهری، محمد، دانشنامه امام مهدی(عج) بر پایه قرآن(ج۷)، حدیث و تاریخ، قم، مؤسسه علمی فرهنگی دارالحدیث، ۱۳۹۳ش.

پیوند به بیرون