سوره قدر

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو
علق سورهٔ قدر بینه
سوره قدر.jpg
شماره سوره: ۹۷
جزء : ۳۰
نزول
ترتیب نزول: ۲۵
مکی/مدنی: مکی
اطلاعات آماری
تعداد آیات: ۵
تعداد کلمات: ۳۰
تعداد حروف: ۱۱۴

سوره قدر یا انا انزلنا نود و هفتیمن سوره قرآن و از سوره‌های مکی است. این سوره در جزء ۳۰ است و ۵ آیه دارد. نام سوره قدر از اولین آیه آن گرفته شده که به نزول قرآن در شب قدر اشاره دارد. شیعیان از محتوای این سوره، به ضرورت وجود امام معصوم (ع) در زمین تا قیامت استدلال می‌کنند. خواندن این سوره در نمازهای یومیه و برخی از نمازهای مستحب و نیز هزار بار خواندن آن در شب‌های قدر سفارش شده است.

مشخصات

به این مناسبت این سوره را «‌قدر‌» می‌نامند که در آیه اول آن خداوند فرموده است: «انا انزلناه فی لیلة القدر»: ما قرآن را در شب قدر نازل کرده ایم). نام دیگر آن «‌انا انزلنا‌» است، به این مناسبت که سرآغاز سوره است.

تعداد آیات آن ۵ آیه است. دارای ۳۰ کلمه و ۱۱۴ حرف است. به ترتیب مصحف نود و هفتمین و به ترتیب نزول بیست و پنجمین سوره قرآن و مکی است. از نظر حجم از «‌مفصلات‌» و از گروه اوساط و از سوره‌های کوچک قرآن است که در ردیف سوره‌های جزء عم و در پایان حزب سوم جزء سی ام قرار دارد.

مفاهیم

سوره قدر، بیان می‌کند که قرآن در شب قدر نازل شده است و در سوره بقره (آیه ۱۸۲) ماه رمضان را ماه نزول قرآن تعیین می‌کند و سوره دخان (آیه ۱) نیز بیان می‌کند که قرآن در یک شب مبارک نازل شده است. بنابراین، قرآن در شب قدر (یکی از شب‌های فرد دهه آخر ماه رمضان) نازل شده است. همچنین سوره قدر از عظمت، فضیلت و برکات شب قدر که سرنوشت‌ساز است و شب نزول فرشتگان رحمت و رقم زدن سرنوشت انسان‌ها است، سخن می‌گوید.[۱]

استدلال بر وجود امام زمان(ع)

در منابع روایی شیعه، روایاتی است که به سوره قدر برای اثبات وجود و زنده بودن امام زمان(ع) استدلال کرده‌اند. در این روایات تصریح شده که در شب قدر، فرشتگان برای ابلاغ تقدیر سال آینده بر پیامبر (ص) نازل می‌شدند. از آن‌جا که شب قدر در تمام سال‌ها جاری است و مختص به زمان پیامبر (ص) نیست، پس از آن حضرت، فرشتگان بر جانشین او، امام معصوم، نازل می‌شدند که شبیه‌ترین شخص به او است. شیعه از این آموزه که شب قدر همیشگی است و نزول فرشتگان در این شب، حتمی است و از طرفی، این نزول نیازمند نزولگاهی قابل است، به وجود حجت در تمام زمان‌ها تا قیامت استدلال کرده‌اند. برخی از روایات یاده شده به قرار زیر است:

روایتی از امام باقر (ع): «یا معشر الشیعة! خاصموا بسورة انا انزلناه تفلحوا. فوالله انها لحجة الله تبارک و تعالی علی الخلق بعد رسول الله صلی الله علیه و آله و انها لسیدة دینکم و انها لغایة علمنا:[۲] ای جماعت شیعه! علیه مخالفان خود به سوره انا انزلناه استناد کنید که پیروز خواهید شد. سوگند به خدا که این سوره برای حجت خداوند تبارک و تعالی بعد از رسول است. این سوره همانا مدرک دین شما و نهایت علم ما است.»

روایتی از ابن عباس: «قال علی: ان لیلة القدر فی کل سنة و انه ینزل فی تلک الیلة امر السنة و ان لذلک الامر ولاة بعد رسول الله صلی الله علیه و آله. فقلت: من هم؟ فقال: انا و احد عشر من صلبی ائمة محدثون:[۳] علی بن ابی طالب گفت: در هر سال شب قدری است که در آن شب امر یک سال نازل می‌شود. برای آن والیانی است بعد از رسول خدا صلی الله علیه و آله. پرسیدم: آنان چه کسانی هستند؟ گفت: من و یازده تن از پشت من که همگی امام و محدَّث‌اند

تقریر استدلالی که از مجموع روایات اقامه کرده‌اند، چنین است:

  1. در شب قدر، مقدرات یک سال بر پیامبر اکرم (ص) نازل می‌شده است.
  2. شب قدر مختص به زمان پیامبر (ص) نیست و هر ساله تا قیامت جاری است.
  3. برای نزول فرشتگان و مقدرات الهی در شب قدر به نزولگاهی شبیه پیامبر در صفاتی مانند عصمت نیاز است.
  4. این محل نزول، بنابر روایات، امامان معصوم اهل بیت (ع) است.

نتیجه: در زمان حاضر نیز به ناچار باید یک امام معصوم در حیات باشد که بنابر روایات، او مهدی (ع) آخرین امام معصوم است.

نکات فقهی

برخی به آیه انا انزلناه فی لیله القدر استدلال کرده‌اند تا ثابت کنند در ثبوت اول ماه اتحاد افق شرط نیست و چنان‌چه در یک نقطه ماه دیده شود در دیگر مناطق حتی در مناطقی که با آن‌جا اتحاد افق ندارند، ماه ثابت می‌شود.[۴]

خواندن سوره در نماز

در برخی از نمازهای مستحبی، خواندن این سوره توصیه شده است؛ ازجمله:

  1. نماز حضرت فاطمه: دو رکعت است در رکعت اوّل فاتحه یک نوبت و إِنّٰا أَنْزَلْنٰاهُ صد بار، و در رکعت دوم فاتحه یک‌‌بار و «قُلْ هُوَ اللّٰهُ» صد‌بار.
  2. نماز حضرت رسول(ص): دو رکعت است در هر رکعتى فاتحه یک نوبت و إِنّٰا أَنْزَلْنٰاهُ پانزده نوبت
  3. نماز وحشت: دو رکعت است. در رکعت اول سوره‌ی حمد و آیۀ الکرسی، و رکعت دوم بعد از حمد ده مرتبه اِنّا اَنْزَلْناهُ
  4. نماز اول ماه: دو رکعت است. در رکعت اوّل بعد از حمد سى مرتبه توحید و در رکعت دوّم بعد از حمد سى مرتبه اِنّا اَنْزَلْناهُ

آثار هنری مرتبط

بسیاری از قاریان، زیباترین تلاوت‌های خود را در این سوره اجرا کرده‌اند. این تلاوت‌ها را می‌توانید این‌جا بشنوید. در عرصه هنرهای تجسمی نیز آثاری مرتبط با این سوره پدید آمده است. نمایشگاه[۵] [۶] و کارگاه‌هایی[۷] برای نگارش و نمایش آثار خوشنویسی مربوط به سوره قدر در ایران برگزار شده است. هم‌چنین مسابقاتی نیز با عنوان شعرسرایی با محوریت این سوره در سال‌های گذشته برگزار شده است. [۸]

محتوای سوره قدر[۹]
اهمیت و ویژگی‌های شب قدر
 
 
ویژگی اول؛ آیه۱-۲
نزول قرآن در شب قدر
 
 
ویژگی دوم؛ آیه۳
برتر بودن شب قدر از هزار ماه
 
 
ویژگی سوم؛ آیه۴
تقدیر همه امور در شب قدر
 
 
ویژگی چهارم؛ آیه۵
برخورداری مؤمنان از لطف الهی در شب قدر


تک‌‌نگاشت‌ها

سوره قدر علاوه بر این‌که در ضمن مجموعه تفاسیر کل قران تفسیر شده است، هم به صورت تک سوره و هم در ضمن چند سوره دیگر تفسیر شده است. برخی از این تک‌نگاشت‌ها عبارتند از:

  • با استاد شهید مطهری در قرآن تفسیر سوره قدر
  • برداشت‌هائی از سوره قدر به‌انضمام احیاء یا جبرستیزی و نیایش
  • ب‍ر ک‍ران‍ه‌ ق‍در (ب‍ارق‍ه‌ه‍ائ‍ی‌ از س‍وره‌ ق‍در)
  • ت‍ف‍س‍ی‍ر ری‍اض‍ی‌ س‍وره‌ ق‍در
  • ت‍ف‍س‍ی‍ر س‍وره‌ ق‍در (محمدرضا حاج شریفی خوانساری)
  • ت‍ف‍س‍ی‍ر س‍وره‌ ق‍در (محمد عمر سربازی)
  • ت‍ف‍س‍ی‍ر س‍وره‌ ق‍در (مجتبی تهرانی)
  • ت‍ف‍س‍ی‍ر س‍وره‌ ق‍در (علی صفایی حایری)
  • ت‍ف‍س‍ی‍ر س‍وره‌ ق‍در (امام موسی صدر)
  • شفاءالصدر و ذخیرة‌القبر فی تفسیر سورةالقدر(سید محدهاشم موسوی طسوجی)

گره منافقین (مجاهدین خلق) هم در کتاب "لیله القدر، یا، مرحله جهش برداشتی از سوره "قدر" و تفسیر "شب قدر" مجموعه مقالاتی از نشریه مجاهد" برداشت‌های خود را از این سوره منعکس کرده‌اند. مایکل آنتونی سلز قرآن‌پژوه آمریکایی نیز در مورد این سوره چند جلسه سخنرانی کرده است که صوت این سخنرانی‌ها با عنوان روح و جنسیت در سوره « قدر » منتشر شده است. از مقصود فراست‌خواه هم مقاله‌ای با عنوان ل‍ی‍ل‍ه‌ال‍ق‍در و م‍ن‍طق‌ زم‍ان‌ش‍ن‍اس‍ی‌ پ‍وی‍ا منتشر شده است.

فضیلت

در روایات برای خواندن این سوره ثواب‌های بسیاری ذکر شده است؛ از اهل بیت (ع) منقول است که «بهترین سوره‌اى که بعد از فاتحه خوانده شود در نمازهاى فریضه، سورۀ قدر و توحید است» و بدان‏‏‌که قدرِ سورۀ قدر را غیر شیعه نمى‌دانند. و از حضرت امام محمد باقر (ع) منقول است که «فضیلت ایمان کسى که ایمان به جملۀ إِنّٰا أَنْزَلْنٰاهُ و تفسیر آن داشته باشد، بر کسى که مثل آن نباشد در ایمان به این سوره، چون فضیلت انسان است بر بهایم». [۱۰] مانند امام صادق (ع) فرمود: کسى که سوره إنا أنزلناه را در یکى از نمازهاى واجب خدا بخواند، هاتف غیبى او را مورد خطاب قرار مى‌‏دهد که: اى بنده خدا! خداوند هر گناهى را که تاکنون انجام داده بودى آمرزید، عمل خود را از سر بگیر.[۱۱]

متن سوره

سوره علق
متن
بِسْمِ اللَّـهِ الرَّ‌حْمَـٰنِ الرَّ‌حِيمِ
إِنَّا أَنزَلْنَاهُ فِى لَيْلَةِ الْقَدْرِ‌ ﴿١﴾ وَمَا أَدْرَ‌اكَ مَا لَيْلَةُ الْقَدْرِ‌ ﴿٢﴾ لَيْلَةُ الْقَدْرِ‌ خَيْرٌ‌ مِّنْ أَلْفِ شَهْرٍ‌ ﴿٣﴾ تَنَزَّلُ الْمَلَائِكَةُ وَالرُّ‌وحُ فِيهَا بِإِذْنِ رَ‌بِّهِم مِّن كُلِّ أَمْرٍ‌ ﴿٤﴾ سَلَامٌ هِىَ حَتَّىٰ مَطْلَعِ الْفَجْرِ‌ ﴿٥﴾
ترجمه
به نام خداوند رحمتگر مهربان
ما [قرآن را] در شب قدر نازل كرديم. (۱) و از شب قدر، چه آگاهت كرد. (۲) شب قدر از هزار ماه ارجمندتر است. (۳) در آن [شب‌] فرشتگان، با روح، به فرمان پروردگارشان، براى هر كارى [كه مقرّر شده است‌] فرود آيند؛ (۴) [آن شب‌] تا دمِ صبح، صلح و سلام است. (۵)
سوره پیشین:
سوره علق
سوره قدر سوره پسین:
سوره بینه

سوره‌های مکیسوره‌های مدنی
١.فاتحه ٢.بقره ٣.آل‌عمران ٤.نساء ٥.مائده ٦.انعام ٧.اعراف ٨.انفال ٩.توبه ١٠.یونس ١١.هود ١٢.یوسف ١٣.رعد ١٤.ابراهیم ١٥.حجر ١٦.نحل ١٧.اسراء ١٨.کهف ١٩.مریم ٢٠.طه ٢١.انبیاء ٢٢.حج ٢٣.مؤمنون ٢٤.نور ٢٥.فرقان ٢٦.شعراء ٢٧.نمل ٢٨.قصص ٢٩.عنکبوت ٣٠.روم ٣١.لقمان ٣٢.سجده ٣٣.احزاب ٣٤.سبأ ٣٥.فاطر ٣٦.یس ٣٧.صافات ٣٨.ص ٣٩.زمر ٤٠.غافر ٤١.فصلت ٤٢.شوری ٤٣.زخرف ٤٤.دخان ٤٥.جاثیه ٤٦.احقاف ٤٧.محمد ٤٨.فتح ٤٩.حجرات ٥٠.ق ٥١.ذاریات ٥٢.طور ٥٣.نجم ٥٤.قمر ٥٥.الرحمن ٥٦.واقعه ٥٧.حدید ٥٨.مجادله ٥٩.حشر ٦٠.ممتحنه ٦١.صف ٦٢.جمعه ٦٣.منافقون ٦٤.تغابن ٦٥.طلاق ٦٦.تحریم ٦٧.ملک ٦٨.قلم ٦٩.حاقه ٧٠.معارج ٧١.نوح ٧٢.جن ٧٣.مزمل ٧٤.مدثر ٧٥.قیامه ٧٦.انسان ٧٧.مرسلات ٧٨.نبأ ٧٩.نازعات ٨٠.عبس ٨١.تکویر ٨٢.انفطار ٨٣.مطففین ٨٤.انشقاق ٨٥.بروج ٨٦.طارق ٨٧.اعلی ٨٨.غاشیه ٨٩.فجر ٩٠.بلد ٩١.شمس ٩٢.لیل ٩٣.ضحی ٩٤.شرح ٩٥.تین ٩٦.علق ٩٧.قدر ٩٨.بینه ٩٩.زلزله ١٠٠.عادیات ١٠١.قارعه ١٠٢.تکاثر ١٠٣.عصر ١٠٤.همزه ١٠٥.فیل ١٠٦.قریش ١٠٧.ماعون ١٠٨.کوثر ١٠٩.کافرون ١١٠.نصر ١١١.مسد ١١٢.اخلاص ١١٣.فلق ١١٤.ناس


پانویس

  1. دانشنامه قرآن و قرآن پژوهی، ج۲، ص۱۲۶۶
  2. کلینی، کافی، ج ۱، ص۲۴۹.
  3. کلینی، کافی، ج ۱، ص۲۴۷ و ۲۴۸.
  4. به نقل از مباني منهاج الصالحين، ج‌۶، ص: ۲۳۱
  5. تصویرسازی سوره قدر در نمایشگاه قران همدان
  6. نمایشگاه کتابت سوره قدر در یاسوج
  7. نگارش سوره قدر در نگارخانه آفرینش تهران
  8. مسابقه شعرسرایی با محوریت سوره قدر
  9. خامه‌گر، محمد، ساختار سوره‌های قرآن کریم، تهیه مؤسسه فرهنگی قرآن و عترت نورالثقلین، قم، نشر نشرا، چ۱، ۱۳۹۲ش.
  10. الکافی، ج ۱، ص ۲۵۰.
  11. شیخ صدوق، ثواب الأعمال و عقاب الأعمال، ص ۱۲۴.

منابع

  • قرآن کریم، ترجمه محمدمهدی فولادوند، تهران، دارالقرآن الکریم، ۱۴۱۸ق/۱۳۷۶ش.
  • دانشنامه قرآن و قرآن پژوهی، ج۲، به کوشش بهاءالدین خرمشاهی، تهران: دوستان-ناهید، ۱۳۷۷ش.

پیوند به بیرون