مقاله متوسط
عدم رعایت شیوه‌نامه ارجاع
کپی‌کاری از منابع خوب
جانبدارانه
شناسه ارزیابی نشده

زرارة بن اعین

از ويکی شيعه
نسخهٔ تاریخ ‏۱۱ نوامبر ۲۰۱۹، ساعت ۱۳:۱۱ توسط Fayaz (بحث | مشارکت‌ها)
(تفاوت) → نسخهٔ قدیمی‌تر | نمایش نسخهٔ فعلی (تفاوت) | نسخهٔ جدیدتر ← (تفاوت)
پرش به: ناوبری، جستجو
زُرارَة بن اَعْیَن

زادروز حدود ۷۰ق
درگذشت حدود ۱۵۰ق - کوفه
شاگردان موسی بن بکر واسطی، ابان بن تغلب حریزی، حنان بن سدیر، جمیل بن دراج، هشام بن سالم، ابن بکیر، ابن مسکان، ابوخالد، ثعلبه بن میمون، علی بن عطیه، عمر بن اذنیه، محمد بن حمران، حَریز، حسن بن موسی
شناخته‌شده برای فقیه، متکلم و از اصحاب اجماع
دین اسلام
مذهب شیعه
آثار الاستطاعة والجبر والعهود
فرزندان عبیدالله، عبدالله، حسن، حسین، یحیی و رومی


زُرارَة بن اَعْیَن بن سُنسُن شَیبانی کوفی، ( حدود ۷۰ - ۱۵۰ق) از اصحاب اجماع و صحابه خاص امام باقر (ع) و امام صادق (ع) و از بزرگ‌ترین فقها و متکلمان شیعه بود. امام جعفر صادق(ع) او را از برترین اصحاب خود برشمرده است. زراره از خاندان آل اعین است که افراد بسیاری از این خاندان جزو اصحاب ائمه(ع)، راویان بزرگ و فقهای شیعه بوده‌اند. گویا زراره تألیفات فراوانی داشته؛ اما در آثار رجالی، تنها نام کتاب الاستطاعة و الجبر و العهود، ذکر شده است. از زراره حدود سه هزار حدیث نقل شده که حدود ۱۲۰۰ حدیث را به طور مستقیم از امامان نقل کرده است.

فرزندان و برخی از برادران زراره، از اصحاب امام صادق (ع) و امام باقر (ع) و از محدثان شیعه بودند.

اسم و کنیه

اصحاب اجماع

یاران امام باقر(ع)
۱. زُرارَة بن اَعین
۲. مَعروفِ بنِ خَرَّبوذ
۳. بُرَید بن معاویه
۴. ابوبصیر اَسَدی یا (ابوبصیر مرادی)
۵. فُضَیل بن یسار
۶. محمد بن مُسلِم

یاران امام صادق(ع)
۱. جَمیل بن دَرّاج
۲. عبدالله بن مُسکان
۳. عبدالله بن بُکَیر
۴. حَمّاد بن عثمان
۵. حماد بن عیسی جهنی
۶. اَبان بن عثمان

یاران امام کاظم(ع) و امام رضا(ع)
۱. یونس بن عبدالرحمن
۲. صَفوان بن یحیی
۳. اِبن اَبی عُمَیر
۴. عبدالله بن مُغَیرِه
۵. حسن بن محبوب یا (حسن بن علی بن فَضّال، فَضالَة بن ایوب و عثمان بن عیسی)
۶. احمد بن ابی نصر بزنطی
اسم اصلی او، عَبدرَبّه و لقبش زراره بوده است. چنانچه در روایتی خود او نقل می‌کند که امام صادق(ع) به من فرمود:‌
«ای زراره اسم تو در اسامی اهل بهشت بدون الف است. گفتم: بله فدایت شوم اسم اصلی من عبدربه است. زراره لقب من است».[۱]
کنیه او را ابوعلی یا ابوالحسن ذکر کرده‌اند.[۲]

نسب

زراره از خاندان آل اعین است. این خاندان که منسوب به اعین‎ بن‎ سُنْسُن است، از نظر زمانی بیش از دیگر خاندان‌های شیعی به خدمات علمی مشغول بوده‌اند. افراد آل اعین، کوفی و غالباً در شهر کوفه ساکن بوده‎اند.[۳]

جد زراره، سُنسن، مسیحی و راهب بوده و پسرش اعین نیز مسیحی بوده و پس از اسارت اعین به دست مسلمانان و رفتن به قبیله بنی شیبان وی به اسلام گرویده است. تستری اعین را سنی می‌داند و به تبع او فرزندانش هم سنی بوده و سپس جمعی از آنان شیعه شده‌اند.[۴]

مقام علمی

ابن ندیم در الفهرست زراره را بزرگ‌ترین عالم شیعه در فقه، حدیث، کلام و شناخت مذهب تشیع دانسته است. نجاشی در رجال خود وی را بزرگ و استاد شیعیان در زمان حیاتش معرفی می‌کند، که قارِی قرآن، فقیه، متکلم، شاعر و ادیب بوده و تمام خصائص دین و مزایای فضیلت در او جمع شده بود و راستگو، مورد اعتماد و در زمان خویش بر همه اصحاب مقدم بود.

وی از جمله اصحاب اجماع است، که از نظر دانشمندان شیعه هر چه روایت کند، راست و درست است. امام جعفر صادق(ع) او را از برترین اصحاب خود برشمرده است.

گرچه زراره تألیفات فراوانی داشته؛ اما در آثار رجالی، تنها نام یکی از آاثار او، کتاب الاستطاعة والجبر والعهود، ذکر شده است و به نام دیگر آثار او اشاره‌ای نشده است.[۵]

تعداد روایات او

طبق نقل کتاب معجم رجال الحدیث، حدود سه هزار روایت از طریق زراره به ما رسیده است و طبق نقل کتاب مفتاح الکتب الاربعة، روایاتی که به مباشرت از معصومین در کتب اربعه دارد، حدود ۱۲۰۰ روایت است.[۶]

شاگردان زراره

جمع زیادی از متکلمان شیعه در زمره شاگردان او هستند. روایت کنندگان او را بالغ بر یک‌صد تن نوشته‌اند، از جمله: موسی بن بکر واسطی، ابان بن تغلب حریزی، حنان بن سدیر، جمیل بن دراج، هشام بن سالم، ابن بکیر، ابن مسکان، ابوخالد، ثعلبه بن میمون، علی بن عطیه، عمر بن اذنیه، محمد بن حمران، حریز، حسن بن موسی.[۷]

فرزندان، برادران و خواهر زراره

زراره فرزندانی به نام‌های عبیدالله، عبدالله، حسن، حسین، یحیی و رومی داشت که همه آنها از اصحاب امام صادق (ع) بوده‌اند. حسن و حسین از اصحاب امام باقر (ع) و امام صادق (ع) و از بزرگان و محدثان شیعه بودند.[۸] امام صادق (ع) در حق این دو برادر دعا کرده است.[۹] عبیدالله بن زراره نیز از اصحاب امام باقر (ع) و امام صادق (ع) بود که در منابع حدیثی، روایتی ذکر شده است که دلالت بر همنشینی زیاد او با امام صادق دارد.[۱۰]

نجاشی نام عبدالله بن زراره را در زمره مصنفان شیعه آورده است که دارای تألیف و از اصحاب امام صادق(ع) و جزو ثقات بوده است.[۱۱] درباره وثاقت رومی بن زراره از امام صادق (ع) و روایت شده است و نجاشی نیز ایشان را صاحب کتاب و تألیف دانسته است.[۱۲] یحیی بن زراره نیز از اصحاب امام صادق(ع) و دارای روایات بسیار و صاحب اصول و تصانیف بوده است.[۱۳]

برادران زراره عبدالرحمن، بکیر و حمران به غیر از مالک و قعنب افراد شناخته شده هستند.[۱۴] برادر دیگر زراره، عبدالملک است که امام صادق(ع) قبر او را زیارت کرد و برای او طلب رحمت نمود.[۱۵] زراره خواهری معروف به ام اسود داشت که گفته می‌شود از طریق ابوخالد کابلی، با امام صادق آشنا گشته و در مجالس درس او حاضر گشته، و اولین نفر در خاندان اعین بود که مذهب شیعه را پذیرفته، و برادرانش را نیز با جعفر صادق آشنا گردانیده است.[۱۶]

احمد بن علی نجاشی اثری را در معرفی خاندان زراره با نام اخبار بنی سنسن تألیف کرده است.

زراره از زبان امامان

درباره زرراه دو دسته روایات از اهل بیت وارد شده است؛ برخی از روایات، مشتمل بر مدح اوست. اخبار در مدح زراره از ائمه اطهار(ع) به حد تواتر است که گاهی از او تعبیر به یکی از اوتاد زمین و اعلام دین[۱۷] و‌گاه به یکی از سابقین و مقربین[۱۸] و‌گاه به نگهبان دین و امین بر حلال و حرام شرع[۱۹] مبین نموده ‏اند.

دسته دوم روایاتی هستند که مشعر بر ذم و قدح اوست. محدثان شیعه روایات دسته دوم را حمل بر تقیه نموده و گفته ‏اند که صدور این گونه اخبار برای حفظ جان زراره بوده است و این مطلب از خلال بعضی از آنها استفاده می‌‏شود.[۲۰][۲۱]

زراره در کلام علمای شیعه

علامه حلی، در خلاصة الاقوال، درباره زراره می‌‏گوید: «زراره مرد بزرگی از ما (امامیه)، در زمان خود است که بر امثال و اقرانش تقدم داشت. او قاری، فقیه، متکلم، شاعر و ادیب بوده و در او خصلت ‏های فضل و دین جمع گردیده و در شمار موثقین شمرده شده و در آن چه نقل می‌‏کرده، راستگو بوده است».[۲۲] نجاشی نیز، به همان گونه که از کتاب خلاصه نقل شد، زراره را تصویف نموده است، جز آن که لفظ ثقه در عبارت نجاشی ذکر نشده است.[۲۳]

شیخ طوسی در کتاب رجالش، در باب اصحاب امام موسی بن جعفر(ع) گفته: زرارة بن اعین شیبانی، در شمار موثقین به حساب آمده و از امام باقر(ع) و امام صادق(ع) روایت می‌‏کند.[۲۴] از ابن ابی ‏عمیر که از بزرگان شیعه است، نقل شده که وقتی به جمیل بن دراج از بزرگان فقهاء و محدثین شیعه، گفت: «چه نیکو محضری است محضر تو چه زینتی دارد مجلس افتاده تو! گفت: آری، لیکن به خدا سوگند که ما، در برابر زراره، همچون کودکان دبستانی که در نزد معلم خود باشند، بودیم».[۲۵]

وفات

بیشتر محدثین وفات زراره را در سال ۱۴۸ قمری بعد از شهادت امام صادق (ع)، به فاصله دو ماه، یا کمتر، دانسته و گفته ‏اند که زراره به هنگام وفات آن حضرت مریض بود و به همان مرض از دنیا رفت.[۲۶] لیکن برخی از محدثین وفات زراره را در سال ۱۵۰ ذکر کرده ‏اند.[۲۷]

جستارهای وابسته

پانویس

  1. کشی، رجال، ۱۳۹۰ق، ص۱۳۳؛ زراری، تاریخ آل اعین، ۱۳۶۹ش، ص۳۵.
  2. ابن ‏ندیم، الفهرست، ۱۳۹۸ق، ص۳۰۹-۳۰۸.
  3. زراری، تاریخ آل اعین، ۱۳۶۹ش، مقدمه مصحح، صفحه «‌ د ».
  4. تستری، قاموس الرجال، ۱۴۱۰ق، ج۲، ص۱۷۲.
  5. مهری، سید محمد جواد، یاران امامان زرارة بن اعین.
  6. باقری بیدهندی، ناصر، اصحاب اجماع، فصلنامه علوم حدیث، شماره۹.
  7. باقری بیدهندی، ناصر، اصحاب اجماع، فصلنامه علوم حدیث، شماره۹.
  8. زراری، تاریخ آل اعین، ۱۳۶۹ش، ص۸۸.
  9. کشی، رجال، ص۱۳۹.
  10. زراری، تاریخ آل اعین، ۱۳۶۹ش، ص۹۲.
  11. نجاشی، رجال، ص۲۲۳.
  12. نجاشی، رجال، ص۱۶۶.
  13. زراری، تاریخ آل اعین، ۱۳۶۹ش، ص۹۶.
  14. کشی، اختیار معرفة الرجال، ص۱۶۱.
  15. کشی، اختیار معرفة الرجال، ص۱۷۵.
  16. الشیبانی، رساله ابی‌غالب الزراری، ص۱۳۵-۱۳۰.
  17. کشی، رجال (اختیار معرفة الرجال)، ص۲۳۸.
  18. کشی، رجال، ص۱۷۰.
  19. شیخ مفید، اختصاص، ص۶۶؛ کشی، رجال، ص۱۲۴؛ مجلسی، بحارالانوار، ج۴۷، ص۳۹۰.
  20. کشی، رجال، ص۱۲۵؛ شوشتری، نورالله، مجالس المؤمنین، ج۱، مجلس پنجم، ص۳۴۴؛ نامه دانشوران، ج۹، ص۸۷.
  21. کشی، رجال، ص۱۲۸.
  22. علامه حلی، خلاصة الاقوال، ص۱۵۲.
  23. نجاشی، رجال، ص۱۷۵.
  24. طوسی، رجال، ص۳۵۰.
  25. کشی، رجال، ص۱۲۳.
  26. کشی، اختیار معرفة الرجال، ص۱۴۳؛ شوشتری، نورالله، مجالس المؤمنین، ج۳، ص۴۶۲؛ قمی، شیخ عباس، سفینة البحار، ج۱، ص۵۴۸.
  27. نجاشی، رجال، ص۱۷۵؛ علامه حلی، خلاصة الاقوال، ص۳۸.

منابع

  • ابن ‏ندیم، محمد بن اسحاق، الفهرست، بیروت، دار المعرفه، ۱۳۹۸ق.
  • باقری بیدهندی، ناصر، اصحاب اجماع، فصلنامه علوم حدیث، شماره۹.
  • تستری، محمدتقی، قاموس الرجال، قم، دفتر نشر اسلامی، ۱۴۱۰ق.
  • علامه حلی، خلاصة الاقوال، تحقيق جواد القيومى الاصفهانى، قم، مؤسسة النشر الاسلامي التابعه لجماعة المدرسين. بی‌تا.
  • زراری، ابوغالب، تاریخ آل اعین، تحقیق: سید محمدرضا حسینی جلالی، قم، مرکز البحوث و التحقیقات الاسلامیه، ۱۳۶۹ش.
  • شوشتری، نورالله، مجالس المؤمنین، تهران، انتشارات اسلامیه، چاپ چهارم، ۱۳۷۷ش.
  • شیخ طوسی، الرجال، تحقيق جواد القيومى الاصفهانى، قم، مؤسسة النشر الاسلامي التابعه لجماعة المدرسين. بی‌تا.
  • شیخ طوسی، الفهرست، نجف اشرف، مکتبة المرتضویة، بی‌تا.
  • قمی، شیخ عباس، سفینة البحار، قم، انتشارات اسوه، ۱۴۱۴ق.
  • کشی، محمد بن عمر، اختیار معرفة الرجال معروف به رجال کشی، تصحیح: حسن مصطفوی، مشهد، نشر دانشگاه مشهد، ۱۳۹۰ق.
  • مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، موسسه الوفاء، بیروت، ۱۹۸۳م.
  • شیخ مفید، الاختصاص، قم، مؤسسة النشر الاسلامي التابعه لجماعة المدرسين. بی‌تا.
  • موحد ابطحی، سید محمدعلی، تاریخ آل زراره، اصفهان، ۱۴۰۰ق.
  • موسوی ابطحی، محمدعلی، در رساله فی آل اعین، اصفهان، ۱۳۹۹ق.
  • مهری، سید محمد جواد، یاران امامان زرارة بن اعین، نشریه پاسدار اسلام، شماره ۵۰، ۱۳۶۴ش.
  • نامه دانشوران ناصری، قم، دار الفکر.
  • نجاشی، الرجال، المحقق:السيّد موسى الشبيري الزنجاني، قم، مؤسسة النشر الإسلامي، بی‌تا.