مقاله متوسط
عدم رعایت شیوه‌نامه ارجاع
کپی‌کاری از منابع خوب
شناسه ارزیابی نشده

خصائص النبی

از ويکی شيعه
نسخهٔ تاریخ ‏۹ اکتبر ۲۰۱۹، ساعت ۱۱:۴۰ توسط Shamsoddin (بحث | مشارکت‌ها) (محرمات: تمیزکاری)
پرش به: ناوبری، جستجو

خصائص النبی یا اختصاصات پیامبر به ویژگی‌ها و احکام اختصاصی پیامبر اکرم اشاره دارد که او را از مسلمانان و دیگر پیامبران متمایز می‌کند.

خصائص النبی در فقه به احکام مخصوص پیامبر اسلام(ص) گفته می‌شود. جواز ازدواج دائم با بیش از چهار زن، وجوب نماز شب، حرمت ازدواج با کنیزان و اهل کتاب، حرمت دریافت صدقه و حرمت ازدواجِ دیگر مسلمانان با زنان پیامبر از این ویژگی‌هاست البته خصائص النبی در کاربرد عام همه ویژگی‌های منحصر به فرد حضرت محمد(ص) و آیین او را دربرمی‌گیرد و شامل اوصاف، شمایل، اخلاق و کردار او نیز می‌شود.

مفهوم‌شناسی

خصائص النبی در فقه به اختصاصاتی گفته می‌شود که فقط درباره پیامبر تشریع شده[۱] و سبب تمایز او از امتش می‌شود.[۲] البته این واژه در کاربرد عام به همه ویژگی‌ها و احکامی اشاره دارد که حضرت محمد(ص) را از مسلمانان و پیامبران دیگر متمایز می‌کند و شامل ویژگی‌های امت و آیین او نیز می‌گردد.[۳] خصائص، جمع خصیصه، به‌معنای ویژگی‌ها و اوصافی است که فردی را از دیگران متمایز می‌کند.[۴]

در فقه از اختصاصات پیامبر ذیل چهار عنوان مباحات، واجبات، محرّمات و کرامات بحث می‌شود.[۵] در برخی از منابع از محرمات و واجبات به تغلیظات و از مباحات با عنوان تخفیفات یاد شده است.[۶]

مباحات

برخی از مباحات اختصاصی پیامبر عبارتند از:

  • ازدواج با بیش از چهار زن با عقد دائم[۷]
  • نکاح با لفظ هبه(زنی خود را به او ببخشد).[۸]
  • عقد نکاح در حال احرام[۹]
  • رعایت نکردن حق قسم بین همسرانش.[۱۰]
  • ورود به مکه بدون احرام[۱۱]
  • روزه وصال[۱۲]یعنی آنکه روزه یک روز را بدون افطار به روزه روز بعد متصل کند یا اینکه روزه تا سحر ادامه یابد.[۱۳]
  • جایزبودن جنگ به صورت محدود در منطقه حرم مکی هنگام فتح مکه[۱۴]
  • ازدواج بدون موافقت ولی زوجه و شهادت شهود[۱۵]
  • استفاده از مواد معطر در حال احرام[۱۶]
  • تصرف در اموال مسلمانان.[۱۷]
  • از بین نرفتن وضو به واسطه خواب[۱۸]

محرمات

برخی از محرمات اختصاصی پیامبر عبارتند از:

  • ازدواج با کنیزان و اهل کتاب با صیغه عقد[۱۹]
  • تبدیل یا افزایش تعداد همسران پس از نازل شدن آیه ۵۲ سوره احزاب[۲۰]
  • دریافت زکات و صدقه[۲۱]
  • نوشتن[۲۲]
  • گفتن شعر[۲۳] و تعلیم آن.[۲۴]
  • چشم‌دوختن به اموال مردم[۲۵]
  • درآوردن لباس جنگی یا کنار گذاردن ادوات جنگی قبل از ملاقات با دشمن [۲۶]
  • اشاره کردن با چشم در امور مباح، مانند صدور فرمان با اشاره چشم[۲۷]

واجبات

برخی از واجبات اختصاصی پیامبر به شرح ذیل است:

کرامات

برخی از احکام اختصاصی که در ذیل عنوان کرامات آمده است برخی از آنها عبارتند از:

  1. نامیدن همسران پیامبر به عنوان امهات مومنین.[۳۵]
  2. حرمت ازدواج همسران پیامبر پس از او با دیگران[۳۶]
  3. بالاتر نبردن صدای مسلمانان از صدای پیامبر[۳۷]
  4. جایز نبودن خروج از مجلس پیامبر بدون اجازه گرفتن از او[۳۸]
  5. جواز سلام به پیامبر در هنگام خواندن نماز[۳۹]
  6. اولویت پیامبر در تصرف کردن در امور مومنان[۴۰]
  7. دارای مقام محمود و شفاعت و کوثر[۴۱]
  8. قرار دادن ترس از او در دل دشمنانش[۴۲]
  9. جهانی نبوت و رسالت او [۴۳]
  10. خاتمیت[۴۴]
  11. جاودانه بودن قرآن[۴۵]

حکمت

حکمت واجبات اختصاصی را افزایش درجه و قدرت پیامبر،[۴۶] حکمت محرمات را تنزیه او از آنها،[۴۷] حکمت مباحات را افزایش اختیارات و حکمت کرامات را توجه دادن پیامبر به جایگاهش بیان کرده‌اند.[۴۸]

کتاب‌شناسی

عالمان شیعه و سنی آثار مستقلی درباره خصائص النبی نوشته‌اند هرچند به گفته محقق کرکی رویه فقها بر این بوده که خصائص پیامبر را در کتاب‌های فقهی در مبحث نکاح مطرح می‌کردند چرا که بیشتر اختصاصات او مربوط به باب نکاح است.[۴۹] برخی از این آثار عبارتند از:

  • کفایةالطالب اللَبیب فی خصائص الحبیب معروف به الخصائص الکبری اثر عالم اهل سنت جلال‌الدین سیوطی (درگذشت ۹۱۱ق)؛ این کتاب شامل حدود ۵۷۰ باب درباره خصایص پیامبر است[نیازمند منبع] که معجزات و احکام اختصاصی او را دربرمی‌گیرد.[۵۰] بر این کتاب شرح‌ها و تلخیص‌هایی نوشته شده است.
  • خصائص النبی احمد بن محمد بن دؤل قمی عالم شیعی (درگذشت ۳۵۰ق)[۵۱]

پانویس

  1. الصادق‌، خصائص المصطفی، ص۲۴.
  2. سیوطی، الخصائص الکبری، ج۲، ص۳۹۶.
  3. الصادق‌، خصائص المصطفی، ص۲۴.
  4. المعجم الوسیط، ۱۹۸۹م، ج۱، ص۲۳۸، ذیل خص.
  5. سیوطی، الخصائص الکبری، ج۲، ص۳۹۶؛ محقق کرکی، جامع المقاصد، ۱۴۱۴ق، ج۱۲، ص۵۳.
  6. محقق کرکی، جامع المقاصد، ۱۴۱۴ق، ج۱۲، ص۵۳.
  7. محقق کرکی، جامع المقاصد، ۱۴۱۴ق، ج۱۲، ص۵۸؛ سیوطی، الخصائص الکبری، ج۲، ص۴۲۶.
  8. محقق کرکی، جامع المقاصد، ۱۴۱۴ق، ج۱۲، ص۵۸؛ سیوطی، الخصائص الکبری، ج۲، ص۴۲۹.
  9. محقق کرکی، جامع المقاصد، ۱۴۱۴ق، ج۱۲، ص۵۸؛ سیوطی، الخصائص الکبری، ج۲، ص۴۳۰.
  10. محقق کرکی، جامع المقاصد، ۱۴۱۴ق، ج۱۲، ص۵۸.
  11. محقق کرکی، جامع المقاصد، ۱۴۱۴ق، ج۱۲، ص۵۸.
  12. سیوطی، الخصائص الکبری، ج۲، ص۴۱۸.
  13. محقق کرکی، جامع المقاصد، ۱۴۱۴ق، ج۱۲، ص۶۰.
  14. سیوطی، الخصائص الکبری، ج۲، ص۴۲۱.
  15. سیوطی، الخصائص الکبری، ج۲، ص۴۲۷؛ طوسی، المبسوط، ۱۳۸۷ق، ج۴، ص۱۵۶.
  16. سیوطی، الخصائص الکبری، ج۲، ص۴۲۳.
  17. محقق کرکی، جامع المقاصد، ۱۴۱۴ق، ج۱۲، ص۶۱؛ سیوطی، الخصائص الکبری، ج۲، ص۴۲۵.
  18. ابن حنبل، ج۶، ص۳۶؛ نووی، روضه‌الطالبین، ج۵، ص۳۵۲۳۵۳؛ سیوطی، ج۲، ص۴۴۲؛ محقق کرکی، جامع المقاصد، ج۱۲، ص۶۶؛ صدر، ج۶، ص۵۱
  19. محقق کرکی، جامع المقاصد،۱۴۱۴ق، ج۱۲، ص۵۷؛ سیوطی، الخصائص الکبری، ج۲، ص۴۱۲ و۴۱۴.
  20. محقق کرکی، جامع المقاصد، ۱۴۱۴ق، ج۱۲، ص۵۷.
  21. محقق کرکی، جامع المقاصد، ۱۴۱۴ق، ج۱۲، ص۵۶؛ سیوطی، الخصائص الکبری، ج۲، ص۴۰۴.
  22. محقق کرکی، جامع المقاصد، ۱۴۱۴ق، ج۱۲، ص۵۷؛ سیوطی، الخصائص الکبری، ج۲، ص۴۰۸.
  23. محقق کرکی، جامع المقاصد، ۱۴۱۴ق، ج۱۲، ص۵۷؛ سیوطی، الخصائص الکبری، ج۲، ص۴۰۸.
  24. شیخ طوسی، المبسوط، ۱۳۸۷ق، ج۴، ص۱۵۳
  25. سیوطی، الخصائص الکبری، ج۲، ص۴۱۱.
  26. سیوطی، الخصائص الکبری، ج۲، ص۴۱۰؛ شیخ طوسی، المبسوط، ۱۳۸۷ق، ج۴، ص۱۵۳.
  27. محقق کرکی، جامع المقاصد، ۱۴۱۴ق، ج۱۲، ص۵۶؛ سیوطی، الخصائص الکبری، ج۲، ص۴۱۴.
  28. محقق کرکی، جامع المقاصد، ۱۴۱۴ق، ج۱۲، ص۵۲؛ سیوطی، الخصائص الکبری، ج۲، ص۳۹۶.
  29. محقق کرکی، جامع المقاصد، ۱۴۱۴ق، ج۱۲، ص۵۲؛ سیوطی، الخصائص الکبری، ج۲، ص۳۹۶.
  30. محقق کرکی، جامع المقاصد، ۱۴۱۴ق، ج۱۲، ص۵۲؛ سیوطی، الخصائص الکبری، ج۲، ص۳۹۶.
  31. نووی، روضه‌الطالبین، ۱۴۱۲ق، ج۷، ص۳.
  32. نووی، روضه‌الطالبین، ۱۴۱۲ق، ج۷، ص۴؛ محقق کرکی، جامع المقاصد، ۱۴۱۴ق، ج۱۲، ص۵۲.
  33. نووی، روضه‌الطالبین، ۱۴۱۲ق، ج۷، ص۳؛ سیوطی، الخصائص الکبری، ج۲، ص۳۹۸.
  34. سیوطی، الخصائص الکبری، ج۲، ص۴۰۰
  35. محقق کرکی، جامع المقاصد، ۱۴۱۴ق، ج۱۲، ص۶۴؛ سیوطی، الخصائص الکبری، ج۲، ص۴۳۷.
  36. سیوطی، الخصائص الکبری، ج۲، ص۴۳۷.
  37. سیوطی، الخصائص الکبری، ج۲، ص۴۴۴.
  38. سیوطی، الخصائص الکبری، ج۲، ص۴۴۳.
  39. سیوطی، الخصائص الکبری، ج۲، ص۴۴۳.
  40. محقق کرکی، جامع المقاصد، ۱۴۱۴ق، ج۱۲، ص۶۴-۶۵.
  41. محقق کرکی، جامع المقاصد، ۱۴۱۴ق، ج۱۲، ص۶۵.
  42. محقق کرکی، جامع المقاصد، ۱۴۱۴ق، ج۱۲، ص۶۵.
  43. محقق کرکی، جامع المقاصد، ۱۴۱۴ق، ج۱۲، ص۶۵.
  44. محقق کرکی، جامع المقاصد، ۱۴۱۴ق، ج۱۲، ص۶۵.
  45. محقق کرکی، جامع المقاصد، ۱۴۱۴ق، ج۱۲، ص۶۵.
  46. شیخ طوسی، المبسوط، ۱۳۸۷ق، ج۴، ص۱۵۲؛ سیوطی، الخصائص الکبری، ج۲، ص۳۹۶.
  47. شیخ طوسی، المبسوط، ۱۳۸۷ق، ج۴، ص۱۵۲؛ سیوطی، الخصائص الکبری، ج۲، ص۴۰۴.
  48. شیخ طوسی، المبسوط، ۱۳۸۷ق، ج۴، ص۱۵۲.
  49. محقق کرکی، جامع المقاصد، ۱۴۱۴ق، ج۱۲، ص۵۳.
  50. سیوطی، الخصائص الکبری، ج۱، ص۴.
  51. نجاشی، رجال النجاشی، ۱۳۶۵ش، ص۹۰

منابع

  • قرآن کریم؛
  • مجمع اللغة العربیه بالقاهره، المعجم الوسیط، استانبول، دار الدعوه، ۱۹۸۹م.
  • نووی، یحیی بن شرف، روضة الطالبیین و عمدة المفتین، تحقیق زهیر الشاویش، بیروت، دمشق-عمان، المکتب الاسلامی، ۱۴۱۲ق/۱۹۹۱م.
  • ابن حنبل، احمد، مسند احمدبن حنبل، استانبول، ۱۴۰۲ق/۱۹۸۲م.
  • سیوطی عبدالرحمان بن ابی‌بکر، الخصائص الکبری، بیروت، دار الکتب العلمیه.
  • محقق کرکی، علی بن حسین، جامع المقاصد فی شرح القواعد، قم، مؤسسة آل البیت، ۱۴۱۴ق.
  • شهید ثانی، زین‌الدین بن علی، مسالک الافهام الی تنقیح شرائع‌الاسلام، قم، ۱۴۱۳-۱۴۱۹ق.
  • ابن ابراهیم، صادق بن محمد، خصائص‌المصطفی صلی‌اللّه‌علیه وسلم بین الغلو و الجفاء: عرض و نقد علی ضوءالکتاب و السنه، ریاض، ۲۰۰۰م.
  • طوسی، محمد بن حسن، المبسوط فی فقه الامامیه، تصحیح سید محمدتقی کشفی، تهران، المکتبة المرتضویه لاحیاء الآثار الجعفریه، ۱۳۸۷ق.
  • نجاشی، احمد بن علی، رجال النجاشی، تحقیق موسی شبیری زنجانی، قم، مؤسسة النشر الاسلامی جماعة المدرسین فی الحوزة العلمیة بقم، ۱۳۶۵ش.

پیوند به بیرون