مقاله متوسط
عدم رعایت شیوه‌نامه ارجاع
کپی‌کاری از منابع خوب
شناسه ارزیابی نشده

خصائص النبی: تفاوت بین نسخه‌ها

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو
جز (مستندسازی)
جز (تمیزکاری)
سطر ۷: سطر ۷:
 
خصائص النبی در فقه به احکام اختصاصی گفته می‌شود که درباره پیامبر تشریع شده است.<ref> الصادق‌، خصائص المصطفی، ص۲۴.</ref> البته این واژه در کاربرد عام به ویژگی‌های منحصر به فرد [[حضرت محمد(ص)]]  و [[اسلام|آیین]] او اشاره دارد که او را از [[اسلام|مسلمانان]] و [[پیامبران]] متمایز می‌سازد. این ویژگی‌ها، شامل اوصاف و [[کرامت|کرامات]] پیامبر و ویژگی‌های امت و آیین او نیز می‌شود.<ref> الصادق‌، خصائص المصطفی، ص۲۴.</ref> خصائص، جمع خصیصه، به‌معنای ویژگی‌ها و اوصافی است که فردی را از دیگران متمایز  می‌کند.<ref>المعجم الوسیط، ۱۹۸۹م، ج۱، ص۲۳۸، ذیل خص.</ref>
 
خصائص النبی در فقه به احکام اختصاصی گفته می‌شود که درباره پیامبر تشریع شده است.<ref> الصادق‌، خصائص المصطفی، ص۲۴.</ref> البته این واژه در کاربرد عام به ویژگی‌های منحصر به فرد [[حضرت محمد(ص)]]  و [[اسلام|آیین]] او اشاره دارد که او را از [[اسلام|مسلمانان]] و [[پیامبران]] متمایز می‌سازد. این ویژگی‌ها، شامل اوصاف و [[کرامت|کرامات]] پیامبر و ویژگی‌های امت و آیین او نیز می‌شود.<ref> الصادق‌، خصائص المصطفی، ص۲۴.</ref> خصائص، جمع خصیصه، به‌معنای ویژگی‌ها و اوصافی است که فردی را از دیگران متمایز  می‌کند.<ref>المعجم الوسیط، ۱۹۸۹م، ج۱، ص۲۳۸، ذیل خص.</ref>
  
اختصاصات پیامبر، چهار بخش است و شامل مباحات (تخفیفات)، واجبات و محرّمات (تغلیظات) و [[کرامت|کرامات]] می‌شود.<ref>سیوطی، الخصائص الکبری، ج۲، ص۴۲۹؛ محقق کرکی، جامع المقاصد، ۱۴۱۴ق، ج۱۲، ص۵۳.</ref> در برخی از منابع از محرمات و واجبات به تغلیظات و از مباحات با عنوان تخفیفات یاد شده است.<ref>محقق کرکی، جامع المقاصد، ۱۴۱۴ق، ج۱۲، ص۵۳.</ref> به گفته [[محقق کرکی]] رویه فقها بر این بوده که خصائص پیامبر را در کتاب‌های فقهی در مبحث [[نکاح]] مطرح می‌کردند چرا که اکثریت احکام اختصاصی او مربوط به باب نکاح است.<ref> محقق کرکی، جامع المقاصد، ۱۴۱۴ق، ج۱۲، ص۵۳.</ref>  
+
از اختصاصات پیامبر ذیل چهار عنوان مباحات، واجبات، محرّمات و کرامات بحث می‌شود.<ref>سیوطی، الخصائص الکبری، ج۲، ص۴۲۹؛ محقق کرکی، جامع المقاصد، ۱۴۱۴ق، ج۱۲، ص۵۳.</ref> در برخی از منابع از محرمات و واجبات به تغلیظات و از مباحات با عنوان تخفیفات یاد شده است.<ref>محقق کرکی، جامع المقاصد، ۱۴۱۴ق، ج۱۲، ص۵۳.</ref> به گفته [[محقق کرکی]] رویه فقها بر این بوده که خصائص پیامبر را در کتاب‌های فقهی در مبحث [[نکاح]] مطرح می‌کردند چرا که بیشتر اختصاصیات او مربوط به باب نکاح است.<ref> محقق کرکی، جامع المقاصد، ۱۴۱۴ق، ج۱۲، ص۵۳.</ref>  
  
 
==مباحات==
 
==مباحات==
سطر ۸۶: سطر ۸۶:
  
 
== حکمت==
 
== حکمت==
حکمت واجبات اختصاصی را افزایش درجه پیامبر،<ref> سیوطی، الخصائص الکبری، ج۲، ص۳۹۶.</ref> حکمت محرمات را تنزیه او از آنها،<ref> سیوطی، الخصائص الکبری، ج۲، ص۴۰۴.</ref>  حکمت مباحات را افزایش اختیارات و حکمت کرامات را توجه دادن پیامبر به جایگاهش بیان کرده‌اند.<ref>شیخ طوسی، المبسوط، ۱۳۸۷ق، ج۴، ص۱۵۲.</ref> از دیدگاه فقها ویژگی الگو بودن پیامبر، نشان‌دهنده ضرورت شناخت این احکام است؛ زیرا دیگر مؤمنان در این موارد خاص نباید از او پیروی کنند.<ref>رجوع کنید به نووی، روضه الطالبین، ج۵، ص۳۶۲؛ سیوطی، الخصائص الکبری، ج۲، ص۳۹۶؛ بهوتی حنبلی، ج۵، ص۲۳.</ref>
+
حکمت واجبات اختصاصی را افزایش درجه و قدرت پیامبر،<ref> شیخ طوسی، المبسوط، ۱۳۸۷ق، ج۴، ص۱۵۲؛ سیوطی، الخصائص الکبری، ج۲، ص۳۹۶.</ref> حکمت محرمات را تنزیه او از آنها،<ref> شیخ طوسی، المبسوط، ۱۳۸۷ق، ج۴، ص۱۵۲؛ سیوطی، الخصائص الکبری، ج۲، ص۴۰۴.</ref>  حکمت مباحات را افزایش اختیارات و حکمت کرامات را توجه دادن پیامبر به جایگاهش بیان کرده‌اند.<ref>شیخ طوسی، المبسوط، ۱۳۸۷ق، ج۴، ص۱۵۲.</ref> از دیدگاه ویژگی الگو بودن پیامبر، نشان‌دهنده ضرورت شناخت احکام اختصاصی اوست زیرا دیگر مؤمنان در این موارد خاص نباید از او پیروی کنند.<ref>رجوع کنید به نووی، روضه الطالبین، ج۵، ص۳۶۲؛ بهوتی حنبلی، ج۵، ص۲۳.</ref>
 
==کتاب‌شناسی==
 
==کتاب‌شناسی==
 
{{اصلی|خصائص النبی (کتاب‌ها)}}
 
{{اصلی|خصائص النبی (کتاب‌ها)}}

نسخهٔ ‏۸ اکتبر ۲۰۱۹، ساعت ۱۳:۲۳

خصائص النبی یا اختصاصات پیامبر به ویژگی‌ها و احکام اختصاصی پیامبر اکرم اشاره دارد که او را از مسلمانان و دیگر پیامبران متمایز می‌کند.

خصائص النبی در فقه به احکام مخصوص پیامبر اسلام(ص) گفته می‌شود. جواز ازدواج دائم با بیش از چهار زن، وجوب نماز شب، حرمت ازدواج با کنیزان و اهل کتاب، حرمت دریافت صدقه و حرمت ازدواجِ دیگر مسلمانان با زنان پیامبر از این ویژگی‌هاست البته خصائص النبی در کاربرد عام همه ویژگی‌های منحصر به فرد حضرت محمد(ص) و آیین او را دربرمی‌گیرد و شامل اوصاف، شمایل، اخلاق و کردار او نیز می‌شود.

مفهوم‌شناسی

خصائص النبی در فقه به احکام اختصاصی گفته می‌شود که درباره پیامبر تشریع شده است.[۱] البته این واژه در کاربرد عام به ویژگی‌های منحصر به فرد حضرت محمد(ص) و آیین او اشاره دارد که او را از مسلمانان و پیامبران متمایز می‌سازد. این ویژگی‌ها، شامل اوصاف و کرامات پیامبر و ویژگی‌های امت و آیین او نیز می‌شود.[۲] خصائص، جمع خصیصه، به‌معنای ویژگی‌ها و اوصافی است که فردی را از دیگران متمایز می‌کند.[۳]

از اختصاصات پیامبر ذیل چهار عنوان مباحات، واجبات، محرّمات و کرامات بحث می‌شود.[۴] در برخی از منابع از محرمات و واجبات به تغلیظات و از مباحات با عنوان تخفیفات یاد شده است.[۵] به گفته محقق کرکی رویه فقها بر این بوده که خصائص پیامبر را در کتاب‌های فقهی در مبحث نکاح مطرح می‌کردند چرا که بیشتر اختصاصیات او مربوط به باب نکاح است.[۶]

مباحات

برخی از مباحات اختصاصی پیامبر عبارتند از:

  • ازدواج با بیش از چهار زن با عقد دائم[۷]
  • نکاح با لفظ هبه(زنی خود را به او ببخشد).[۸]
  • عقد نکاح در حال احرام[۹]
  • رعایت نکردن حق قسم بین همسرانش.[۱۰]
  • ورود به مکه بدون احرام[۱۱]
  • روزه وصال[۱۲]یعنی آنکه روزه یک روز را بدون افطار به روزه روز بعد متصل کند یا اینکه روزه تا سحر ادامه یابد.[۱۳]
  • جایزبودن جنگ به صورت محدود در منطقه حرم مکی هنگام فتح مکه[۱۴]
  • ازدواج بدون موافقت ولی زوجه و شهادت شهود[۱۵]
  • استفاده از مواد معطر در حال احرام[۱۶]
  • تصرف در اموال مسلمانان.[۱۷]
  • از بین نرفتن وضو به واسطه خوابیدن[۱۸]

محرمات

برخی از محرمات اختصاصی پیامبر عبارتند از:

  • ازدواج با کنیزان و اهل کتاب با صیغه عقد[۱۹]
  • تبدیل یا افزایش تعداد همسران پس از نازل شدن آیه ۵۲ سوره احزاب[۲۰]
  • دریافت زکات و صدقه[۲۱]
  • نوشتن و کتابت[۲۲]
  • گفتن شعر و[۲۳] و تعلیم آن.[۲۴]
  • چشم‌دوختن به اموال مردم[۲۵]
  • درآوردن لباس جنگی یا کنار گذاردن ادوات جنگی قبل از ملاقات با دشمن [۲۶]
  • اشاره کردن با چشم در امور مباح، مانند صدور فرمان با اشاره چشم[۲۷]

واجبات

برخی از واجبات اختصاصی پیامبر به شرح ذیل است:

کرامات

برخی از احکام اختصاصی که برای رعایت حرمت و فضیلت پیامبر برعهده مؤمنان و همسران او گذارده شده است عبارتند از:

  1. نامیدن همسران پیامبر به عنوان امهات مومنین.[۳۵]
  2. لزوم مراقبت همسران پیامبر در سخن گفتن در برابر مردان
  3. حرمت ازدواج همسران پیامبر پس از او با دیگران[۳۶]
  4. لزوم سخن گفتن مسلمانان با زنان پیامبر از پشت پرده
  5. حرمت نگاه کردن به همسران پیامبر[۳۷]
  6. بالاتر نبردن صدای مسلمانان از صدای پیامبر[۳۸]
  7. منتظر ماندن برای صحبت کردن با پیامبر[۳۹]
  8. عدم جواز خروج از مجلس پیامبر بدون اجازه گرفتن از او[۴۰]
  9. جواز سلام به پیامبر در هنگام خواندن نماز[۴۱]
  10. اولویت پیامبر در تصرف کردن در امور مومنان[۴۲]
  11. اولویت حفظ جان پیامبر بر تمام مومنان
  12. تنها پیامبری که به معراج رفته و به سدرة المنتهی راه یافته است.
  13. بشارت همه پیامبران به آمدنش و پیمان گرفتن از آنان جهت پیروی از او پس از بعثت [۴۳]
  14. دارای مقام محمود و شفاعت و کوثر[۴۴]
  15. قرار دادن ترس از او در دل دشمنانش[۴۵]
  16. واجب بودن محبت اهل بیتش[۴۶]

خصائص امت و آیین

در برخی منابع، خصائصی برای امت پیامبر اکرم بیان شده است.

حکمت

حکمت واجبات اختصاصی را افزایش درجه و قدرت پیامبر،[۵۴] حکمت محرمات را تنزیه او از آنها،[۵۵] حکمت مباحات را افزایش اختیارات و حکمت کرامات را توجه دادن پیامبر به جایگاهش بیان کرده‌اند.[۵۶] از دیدگاه ویژگی الگو بودن پیامبر، نشان‌دهنده ضرورت شناخت احکام اختصاصی اوست زیرا دیگر مؤمنان در این موارد خاص نباید از او پیروی کنند.[۵۷]

کتاب‌شناسی

عالمان شیعه و سنی درباره خصائص النبی آثاری تدوین کرده‌اند برخی از آنها عبارتند از:

پانویس

  1. الصادق‌، خصائص المصطفی، ص۲۴.
  2. الصادق‌، خصائص المصطفی، ص۲۴.
  3. المعجم الوسیط، ۱۹۸۹م، ج۱، ص۲۳۸، ذیل خص.
  4. سیوطی، الخصائص الکبری، ج۲، ص۴۲۹؛ محقق کرکی، جامع المقاصد، ۱۴۱۴ق، ج۱۲، ص۵۳.
  5. محقق کرکی، جامع المقاصد، ۱۴۱۴ق، ج۱۲، ص۵۳.
  6. محقق کرکی، جامع المقاصد، ۱۴۱۴ق، ج۱۲، ص۵۳.
  7. محقق کرکی، جامع المقاصد، ۱۴۱۴ق، ج۱۲، ص۵۸؛ سیوطی، الخصائص الکبری، ج۲، ص۴۲۶.
  8. محقق کرکی، جامع المقاصد، ۱۴۱۴ق، ج۱۲، ص۵۸؛ سیوطی، الخصائص الکبری، ج۲، ص۴۲۹.
  9. محقق کرکی، جامع المقاصد، ۱۴۱۴ق، ج۱۲، ص۵۸؛ سیوطی، الخصائص الکبری، ج۲، ص۴۳۰.
  10. محقق کرکی، جامع المقاصد، ۱۴۱۴ق، ج۱۲، ص۵۸.
  11. محقق کرکی، جامع المقاصد، ۱۴۱۴ق، ج۱۲، ص۵۸.
  12. سیوطی، الخصائص الکبری، ج۲، ص۴۱۸.
  13. محقق کرکی، جامع المقاصد، ۱۴۱۴ق، ج۱۲، ص۶۰.
  14. سیوطی، الخصائص الکبری، ج۲، ص۴۲۱.
  15. سیوطی، الخصائص الکبری، ج۲، ص۴۲۷؛ طوسی، المبسوط، ۱۳۸۷ق، ج۴، ص۱۵۶.
  16. سیوطی، الخصائص الکبری، ج۲، ص۴۲۳.
  17. محقق کرکی، جامع المقاصد، ۱۴۱۴ق، ج۱۲، ص۶۱؛ سیوطی، الخصائص الکبری، ج۲، ص۴۲۵.
  18. ابن حنبل، ج۶، ص۳۶؛ نووی، روضه‌الطالبین، ج۵، ص۳۵۲۳۵۳؛ سیوطی، ج۲، ص۴۴۲؛ محقق کرکی، جامع المقاصد، ج۱۲، ص۶۶؛ شهیدثانی، ج۷، ص۷۹؛ اهدل، ص۱۸۸؛ صدر، ج۶، ص۵۱
  19. محقق کرکی، جامع المقاصد،۱۴۱۴ق، ج۱۲، ص۵۷؛ سیوطی، الخصائص الکبری، ج۲، ص۴۱۲ و۴۱۴.
  20. محقق کرکی، جامع المقاصد، ۱۴۱۴ق، ج۱۲، ص۵۷.
  21. محقق کرکی، جامع المقاصد، ۱۴۱۴ق، ج۱۲، ص۵۶؛ سیوطی، الخصائص الکبری، ج۲، ص۴۰۴.
  22. محقق کرکی، جامع المقاصد، ۱۴۱۴ق، ج۱۲، ص۵۷؛ سیوطی، الخصائص الکبری، ج۲، ص۴۰۸.
  23. محقق کرکی، جامع المقاصد، ۱۴۱۴ق، ج۱۲، ص۵۷؛ سیوطی، الخصائص الکبری، ج۲، ص۴۰۸.
  24. شیخ طوسی، المبسوط، ۱۳۸۷ق، ج۴، ص۱۵۳
  25. سیوطی، الخصائص الکبری، ج۲، ص۴۱۱.
  26. سیوطی، الخصائص الکبری، ج۲، ص۴۱۰؛ شیخ طوسی، المبسوط، ۱۳۸۷ق، ج۴، ص۱۵۳.
  27. محقق کرکی، جامع المقاصد، ۱۴۱۴ق، ج۱۲، ص۵۶؛ سیوطی، الخصائص الکبری، ج۲، ص۴۱۴.
  28. محقق کرکی، جامع المقاصد، ۱۴۱۴ق، ج۱۲، ص۵۲؛ سیوطی، الخصائص الکبری، ج۲، ص۳۹۶.
  29. محقق کرکی، جامع المقاصد، ۱۴۱۴ق، ج۱۲، ص۵۲؛ سیوطی، الخصائص الکبری، ج۲، ص۳۹۶.
  30. محقق کرکی، جامع المقاصد، ۱۴۱۴ق، ج۱۲، ص۵۲؛ سیوطی، الخصائص الکبری، ج۲، ص۳۹۶.
  31. نووی، روضه‌الطالبین، ۱۴۱۲ق، ج۷، ص۳.
  32. نووی، روضه‌الطالبین، ۱۴۱۲ق، ج۷، ص۴؛ محقق کرکی، جامع المقاصد، ۱۴۱۴ق، ج۱۲، ص۵۲.
  33. نووی، روضه‌الطالبین، ۱۴۱۲ق، ج۷، ص۳؛ سیوطی، الخصائص الکبری، ج۲، ص۳۹۸.
  34. سیوطی، الخصائص الکبری، ج۲، ص۴۰۰
  35. محقق کرکی، جامع المقاصد، ۱۴۱۴ق، ج۱۲، ص۶۴؛ سیوطی، الخصائص الکبری، ج۲، ص۴۳۷.
  36. سوره احزاب، آیه۵۳؛ سیوطی، الخصائص الکبری، ج۲، ص۴۳۷
  37. رجوع کنید به شهید ثانی، ج۷، ص۷۸۷۹
  38. سوره حجرات، آیه ۲۳؛ سیوطی، الخصائص الکبری، ج۲، ص۴۴۴.
  39. سوره حجرات، آیه ۴۵
  40. سیوطی، الخصائص الکبری، ج۲، ص۴۴۳.
  41. سیوطی، الخصائص الکبری، ج۲، ص۴۴۳.
  42. سوره توبه، آیه۶۱؛ سوره احزاب، آیه۵۳، ۵۷
  43. سوره آل‌عمران، آیه۸۱؛ سوره اعراف، آیه۱۵۷؛ سوره صف، آیه۶.
  44. محقق کرکی، جامع المقاصد، ۱۴۱۴ق، ج۱۲، ص۶۵.
  45. محقق کرکی، جامع المقاصد، ۱۴۱۴ق، ج۱۲، ص۶۵.
  46. سیوطی، الخصائص الکبری، ج۲، ص۴۴۶.
  47. سیوطی، خصائص الکبری، ج۲، ص۳۵۱.
  48. سیوطی، خصائص الکبری، ج۲، ص۳۶۱.
  49. سیوطی، خصائص الکبری، ج۲، ص۳۵۸.
  50. رجوع کنید به سیوطی، الخصائص الکبری، ج۲، ص۳۹۴.
  51. سوره سبا، آیه۲۸؛ سوره فرقان، آیه۱؛ سوره اعراف، آیه۱۵۸
  52. سوره احزاب، آیه۴۰
  53. محقق کرکی، جامع المقاصد، ۱۴۱۴ق، ج۱۲، ص۶۵.
  54. شیخ طوسی، المبسوط، ۱۳۸۷ق، ج۴، ص۱۵۲؛ سیوطی، الخصائص الکبری، ج۲، ص۳۹۶.
  55. شیخ طوسی، المبسوط، ۱۳۸۷ق، ج۴، ص۱۵۲؛ سیوطی، الخصائص الکبری، ج۲، ص۴۰۴.
  56. شیخ طوسی، المبسوط، ۱۳۸۷ق، ج۴، ص۱۵۲.
  57. رجوع کنید به نووی، روضه الطالبین، ج۵، ص۳۶۲؛ بهوتی حنبلی، ج۵، ص۲۳.

منابع

  • قرآن کریم؛
  • مجمع اللغة العربیه بالقاهره، المعجم الوسیط، استانبول، دار الدعوه، ۱۹۸۹م.
  • نووی، یحیی بن شرف، روضة الطالبیین و عمدة المفتین، تحقیق زهیر الشاویش، بیروت، دمشق-عمان، المکتب الاسلامی، ۱۴۱۲ق/۱۹۹۱م.
  • ابن حنبل، احمد، مسند احمدبن حنبل، استانبول، ۱۴۰۲ق/۱۹۸۲م.
  • اهدل، محمدبن احمد، الخصایص النبویه، المسماه فتح‌الکریم القریب: شرح انموذج اللبیب فی خصایص الحبیب، جده، ۱۴۰۶ق.
  • بهوتی حنبلی، منصوربن یونس، کشّاف‌القناع عن متن الاقناع، چاپ محمدحسن شافعی، بیروت، ۱۴۱۸ق/۱۹۹۷م.
  • سیوطی عبدالرحمان بن ابی‌بکر، الخصائص الکبری، بیروت، دار الکتب العلمیه.
  • محقق کرکی، علی بن حسین، جامع المقاصد فی شرح القواعد، قم، مؤسسة آل البیت، ۱۴۱۴ق.
  • شهید ثانی، زین‌الدین بن علی، مسالک الافهام الی تنقیح شرائع‌الاسلام، قم، ۱۴۱۳-۱۴۱۹ق.
  • ابن ابراهیم، صادق بن محمد، خصائص‌المصطفی صلی‌اللّه‌علیه وسلم بین الغلو و الجفاء: عرض و نقد علی ضوءالکتاب و السنه، ریاض، ۲۰۰۰م.
  • صدر، محمد، ماوراءالفقه، قم ۱۴۲۷.
  • طوسی، محمد بن حسن، المبسوط فی فقه الامامیه، تصحیح سید محمدتقی کشفی، تهران، المکتبة المرتضویه لاحیاء الآثار الجعفریه، ۱۳۸۷ق.

پیوند به بیرون