مقاله نامزد خوبیدگی

امامان شیعه: تفاوت بین نسخه‌ها

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو
جز (۷. امام کاظم(ع))
جز (تمیزکاری)
 
(۳۲ نسخه‌ٔ میانی ویرایش شده توسط ۲ کاربر نشان داده نشده)
سطر ۱: سطر ۱:
{{در دست ویرایش ۲|ماه=[[آذر]]|روز=[[۹]]|سال=[[۱۳۹۸]]|کاربر=Bazeli  }}
 
 
{{شیعه}}
 
{{شیعه}}
 
{{درباره ۲|معرفی امامان دوازده‌گانه|آشنایی با امامت امامان و دلایل آن،|امامت|و| امامت امامان شیعه|}}
 
{{درباره ۲|معرفی امامان دوازده‌گانه|آشنایی با امامت امامان و دلایل آن،|امامت|و| امامت امامان شیعه|}}
'''امامان شیعه''' دوازده تن از [[اهل بیت| خاندان پیامبر اسلام(ص)]] هستند که بنابر روایات، جانشینان آن حضرت و پس از او سرپرست و امام جامعه اسلامی‌اند. نخستین امام، [[حضرت علی(ع)]] و دیگر امامان فرزندان و نوادگان او و [[حضرت زهرا(س)]] هستند.
+
'''امامان شیعه''' دوازده تن از [[اهل بیت| خاندان پیامبر اسلام(ص)]] که بنابر [[روایات]]، جانشینان پیامبر و پس از او [[امام]] جامعه اسلامی‌اند. نخستین امام، [[حضرت علی(ع)]] و دیگر امامان فرزندان و نوادگان او و [[حضرت زهرا(س)]] هستند.
  
 
به باور [[شیعیان امامیه]]، امامان(ع) از جانب خداوند به [[امامت]] منصوب شده‌اند و ویژگی‌هایی همچون [[عصمت]]، [[افضلیت اهل بیت|افضلیت]]، [[علم غیب]] و حق [[شفاعت]] دارند. امامان(ع) تمام وظایف پیامبر(ص)‌ به جز دریافت [[وحی]] و آوردن شریعت را دارا هستند.
 
به باور [[شیعیان امامیه]]، امامان(ع) از جانب خداوند به [[امامت]] منصوب شده‌اند و ویژگی‌هایی همچون [[عصمت]]، [[افضلیت اهل بیت|افضلیت]]، [[علم غیب]] و حق [[شفاعت]] دارند. امامان(ع) تمام وظایف پیامبر(ص)‌ به جز دریافت [[وحی]] و آوردن شریعت را دارا هستند.
[[اهل سنت]]، هرچند [[امامت امامان شیعه]] را نمی‌پذیرند؛ اما نسبت به آنها اظهار محبت و ارادت کرده و مرجعیت دینی و علمی آنها را می‌پذیرند.
+
[[اهل سنت]]، [[امامت امامان شیعه]] را نمی‌پذیرند؛ اما نسبت به آنها اظهار محبت و ارادت کرده و مرجعیت دینی و علمی آنها را می‌پذیرند.
  
نام امامان در قرآن ذکر نشده است؛‌ اما برای اثبات امامت امامان به آیاتی از [[قرآن]] مانند [[آیه اولی الامر]]، [[آیه تطهیر]]، [[آیه ولایت]]، [[آیه اکمال]]، [[آیه تبلیغ]] و [[آیه صادقین]] استناد شده است. البته در روایاتی از [[پیامبر(ص)]] اسامی و شمار امامان(ع) آمده است. [[حدیث لوح]]، [[حدیث جابر]] و [[حدیث دوازده خلیفه]] از جمله آنها است. بنابر این روایات، امامان و جانشینان پیامبر(ص)، دوازده نفر و همگی از [[قریش]] و [[اهل بیت پیامبر(ص)]] هستند.
+
نام امامان در [[قرآن]] ذکر نشده است؛‌ اما در روایاتی از [[پیامبر(ص)]] همچون [[حدیث جابر]] و [[حدیث دوازده خلیفه]] اسامی و شمار امامان(ع) آمده است. بنابر این روایات، امامان و جانشینان پیامبر(ص)، دوازده نفر و همگی از [[قریش]] و [[اهل بیت پیامبر(ص)]] هستند.
  
روایاتی از پیامبر(ص) درباره امامت [[علی(ع)]]، امام اول وجود دارد. از آن پس، هر امامی، امام پس از خویش را به صورت صریح و نص معرفی کرده است. به مقتضای این نصوص، جانشینان پس از پیامبر(ص) ۱۲ نفر به این ترتیب هستند: [[امام علی علیه‌السلام|على بن ابى‌طالب]]، [[امام حسن مجتبی علیه‌السلام|حسن بن علی]]، [[امام حسین علیه‌السلام|حسین بن على]]، [[امام سجاد عليه‌السلام|على بن حسین]]، [[امام محمد باقر علیه‌السلام|محمد بن على]]، [[امام صادق علیه‌السلام|جعفر بن محمد]]، [[امام موسی کاظم علیه‌السلام|موسى بن جعفر]]، [[امام رضا علیه‌السلام|على بن موسى]]‏، [[امام جواد علیه‌السلام|محمد بن على]]، [[امام هادی علیه‌السلام|على بن محمد]]، [[امام حسن عسکری علیه‌السلام|حسن بن على]] و [[امام مهدی عجل‌ الله تعالی فرجه|مهدى]](عليهم‌السلام‏).
+
از نظر [[اثناعشری|شیعیان اثناعشری]]، امام علی(ع) به نص پیامبر(ص) به [[امامت]] منصوب شد و از آن پس، هر امامی، امام پس از خویش را به صورت صریح و با نص معرفی کرده است. براین اساس، جانشینان پس از پیامبر(ص) ۱۲ نفر به این ترتیب هستند: [[امام علی علیه‌السلام|على بن ابى‌طالب]]، [[امام حسن مجتبی علیه‌السلام|حسن بن علی]]، [[امام حسین علیه‌السلام|حسین بن على]]، [[امام سجاد عليه‌السلام|على بن حسین]]، [[امام محمد باقر علیه‌السلام|محمد بن على]]، [[امام صادق علیه‌السلام|جعفر بن محمد]]، [[امام موسی کاظم علیه‌السلام|موسى بن جعفر]]، [[امام رضا علیه‌السلام|على بن موسى]]‏، [[امام جواد علیه‌السلام|محمد بن على]]، [[امام هادی علیه‌السلام|على بن محمد]]، [[امام حسن عسکری علیه‌السلام|حسن بن على]] و [[امام مهدی عجل‌ الله تعالی فرجه|مهدى]](عليهم‌السلام‏). بنابر دیدگاه مشهور [[شیعه]]، یازده امام [[شهید]] شدند و آخرین آنها، مهدی موعود در [[غیبت]] به سر می‌برد او در آینده [[ظهور]] کرده و زمین را پر از عدل و داد می‌کند.
  
 
== جایگاه و ویژگی‌ها==
 
== جایگاه و ویژگی‌ها==
باور به [[امامت|امامتِ]] امامان دوازده‌گانه از اصول مذهب [[امامیه|شیعه اثنا عشری]] است.<ref>محمدی، شرح کشف المراد، ۱۳۷۸ش، ص۴۰۳؛ موسوی زنجانی، عقائد الامامیة الاثنی عشریة، ۱۴۱۳ق، ج۳، ص۱۷۸.</ref> از دیدگاه شیعیان امام باید از سوی [[خداوند]] و [[پیامبر اسلام(ص)]] تعیین شود<ref>محمدی، شرح کشف المراد، ۱۳۷۸ش، ص۴۲۵؛ موسوی زنجانی، عقائد الامامیة الاثنی عشریة، ۱۴۱۳ق، ج۳، ص۱۸۱و۱۸۲.</ref> و پیامبر(ص) به امر خدا آنها را تعیین نموده است.<ref>موسوی زنجانی، عقائد الامامیة الاثنی عشریة، ۱۴۱۳ق، ج۳، ص۱۸۲.</ref>
+
باور به [[امامت|امامتِ]] امامان دوازده‌گانه از اصول مذهب [[امامیه|شیعه اثنا عشری]] است.<ref>محمدی، شرح کشف المراد، ۱۳۷۸ش، ص۴۰۳؛ موسوی زنجانی، عقائد الامامیة الاثنی عشریة، ۱۴۱۳ق، ج۳، ص۱۷۸.</ref> از دیدگاه شیعیان امام از سوی [[خداوند]] و به وسیله [[پیامبر اسلام(ص)]] تعیین می‌شود.<ref>محمدی، شرح کشف المراد، ۱۳۷۸ش، ص۴۲۵؛ موسوی زنجانی، عقائد الامامیة الاثنی عشریة، ۱۴۱۳ق، ج۳، ص۱۸۱و۱۸۲.</ref>
  
 
[[شیعیان]] برآن‌اند هرچند نام امامان در [[قرآن]] ذکر نشده است؛‌ اما در آیاتی همچون [[آیه اولی الامر]]، [[آیه تطهیر]]، [[آیه ولایت]]، [[آیه اکمال]]، [[آیه تبلیغ]] و [[آیه صادقین]] به [[امامت امامان شیعه|امامت امامان]] اشاره شده است.<ref>نگاه کنید به:‌ مکارم شیرازی، پیام قرآن، ۱۳۸۶ش، ج۹، ص۱۷۰و۱۷۱ و ۳۶۹و۳۷۰.</ref> البته در [[روایات]] نام و تعداد ائمه(ع) ذکر شده است.<ref>نگاه کنید به: حکیم، الامامة‌ و اهل البیت، ۱۴۲۴ق، ص۳۰۵-۳۳۸.</ref>
 
[[شیعیان]] برآن‌اند هرچند نام امامان در [[قرآن]] ذکر نشده است؛‌ اما در آیاتی همچون [[آیه اولی الامر]]، [[آیه تطهیر]]، [[آیه ولایت]]، [[آیه اکمال]]، [[آیه تبلیغ]] و [[آیه صادقین]] به [[امامت امامان شیعه|امامت امامان]] اشاره شده است.<ref>نگاه کنید به:‌ مکارم شیرازی، پیام قرآن، ۱۳۸۶ش، ج۹، ص۱۷۰و۱۷۱ و ۳۶۹و۳۷۰.</ref> البته در [[روایات]] نام و تعداد ائمه(ع) ذکر شده است.<ref>نگاه کنید به: حکیم، الامامة‌ و اهل البیت، ۱۴۲۴ق، ص۳۰۵-۳۳۸.</ref>
  
 +
به باور شیعیان، امامان تمام وظایف پیامبر(ص) همچون تبیین [[آیات قرآن |آیات قرآن]]، بیان احکام شرعی، تربیت افراد جامعه، پاسخگویی به پرسش‌های دینی، برقراری [[عدالت]] در جامعه و پاسداری از مرزهای [[اسلام]] را دارند؛‌ تفاوت آنها با پیامبر(ص) تنها در دریافت [[وحی]] و آوردن [[شریعت]] است.<ref>سبحانی، منشور عقاید امامیه، ۱۳۷۶ش، ص۱۶۵و۱۶۶.</ref>
 
===ویژگی‌ها===
 
===ویژگی‌ها===
برخی از عقاید شیعیان درباره امامان دوازده‌گانه عبارتند از:
+
از دیدگاه شیعیان امامیه، برخی از ویژگی‌های امامان دوازده‌گانه از این قرار است:
# [[عصمت امامان|عصمت]]:‌ امامان همانند پیامبر(ص) از هرگونه [[گناه]] و خطا معصوم هستند.<ref>نگاه کنید به:‌ علامه حلی، كشف المراد، ۱۳۸۲ش، ص۱۸۴؛ فیاض لاهیجی، سرمايه ايمان در اصول اعتقادات، ۱۳۷۲ش، ص۱۱۴و۱۱۵؛ مجلسی، امام شناسی، ۱۳۸۴ش، ص۴۹-۶۱.</ref>
+
# [[عصمت امامان|عصمت]]:‌ امامان همانند پیامبر(ص) از هرگونه [[گناه]] و خطا معصوم هستند.<ref>نگاه کنید به:‌ علامه حلی، كشف المراد، ۱۳۸۲ش، ص۱۸۴؛ فیاض لاهیجی، سرمايه ايمان در اصول اعتقادات، ۱۳۷۲ش، ص۱۱۴و۱۱۵.</ref>
 
# [[افضلیت اهل بیت|افضلیت]]:‌ امام باید در کمالات نفسانی و بدنی همچون علم،‌ شجاعت، [[ایمان]] از همه مردم افضل باشد.<ref>علامه حلی، کشف المراد، ۱۳۸۲ش، ص۱۸۷؛</ref>
 
# [[افضلیت اهل بیت|افضلیت]]:‌ امام باید در کمالات نفسانی و بدنی همچون علم،‌ شجاعت، [[ایمان]] از همه مردم افضل باشد.<ref>علامه حلی، کشف المراد، ۱۳۸۲ش، ص۱۸۷؛</ref>
 
# [[علم غیب]]: امامان از جانب خدا دارای علم غیب هستند.<ref>نگاه کنید به:‌ کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۱، ص۲۵۵و۲۵۶ و ۲۶۰و۲۶۱؛ سبحانی، علم غیب، ۱۳۸۶ش، ص۶۳-۷۹.</ref>
 
# [[علم غیب]]: امامان از جانب خدا دارای علم غیب هستند.<ref>نگاه کنید به:‌ کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۱، ص۲۵۵و۲۵۶ و ۲۶۰و۲۶۱؛ سبحانی، علم غیب، ۱۳۸۶ش، ص۶۳-۷۹.</ref>
# [[ولایت تکوینی]] و [[ولایت تشریعی|تشریعی]]: بیشتر علمای شیعه امامیه بر داشتن ولایت تکوینی ائمه(ع) اتفاق‌نظر دارند.<ref>حمود، الفوائدالبهیة، ۱۴۲۱ق، ج۲، صص۱۱۷و۱۱۹.</ref> به گفته [[ابوالقاسم خویی]]، از [[مراجع تقلید]] قرن چهاردهم قمری، در اثبات ولایت تشریعی ائمه(ع) به معنای اولویت در تصرف بر اموال و نفوس مردم نیز اختلافی وجود ندارد.<ref>خویی، مصباح الفقاهة، ۱۴۱۷ق، ج‌۵، ص۳۸؛ صافی گلپایگانی، ولایت تکوینی و ولایت تشریعی، ۱۳۹۲ش، ص۱۳۳، ۱۳۵ و۱۴۱.</ref> بر اساس روایات [[تفویض]]،<ref>نگاه کنید به:‌ کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۱، ص۲۶۵-۲۶۸؛ صفار، بصائر الدرجات، ۱۴۰۴ق، ص۳۸۳-۳۸۷.</ref> ولایت تشریعی به معنای حق تشریع و قانون‌گذاری نیز برای امامان ثابت است.<ref> برای نمونه نگاه کنید به: عاملی، الولایة التکوینیة والتشریعیة، ۱۴۲۸ق، ص۶۰-۶۳؛ مؤمن، «ولایة ولی المعصوم(ع)»، ص۱۰۰-۱۱۸؛ حسینی، میلانی، اثبات الولایة العامة، ۱۴۳۸ق، ص۲۷۲ و ۲۷۳، ۳۱۱و۳۱۲.</ref>
+
# [[ولایت تکوینی]] و [[ولایت تشریعی|تشریعی]]: بیشتر علمای شیعه امامیه بر اثبات ولایت تکوینی ائمه(ع) اذعان دارند.<ref>حمود، الفوائدالبهیة، ۱۴۲۱ق، ج۲، صص۱۱۷و۱۱۹.</ref> در اثبات ولایت تشریعی ائمه(ع) به معنای اولویت در تصرف بر اموال و نفوس مردم نیز اختلافی وجود ندارد.<ref>خویی، مصباح الفقاهة، ۱۴۱۷ق، ج‌۵، ص۳۸؛ صافی گلپایگانی، ولایت تکوینی و ولایت تشریعی، ۱۳۹۲ش، ص۱۳۳، ۱۳۵ و۱۴۱.</ref> بر اساس روایات [[تفویض]]،<ref>نگاه کنید به:‌ کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۱، ص۲۶۵-۲۶۸؛ صفار، بصائر الدرجات، ۱۴۰۴ق، ص۳۸۳-۳۸۷.</ref> ولایت تشریعی به معنای حق تشریع و قانون‌گذاری نیز برای امامان ثابت است.<ref> برای نمونه نگاه کنید به: عاملی، الولایة التکوینیة والتشریعیة، ۱۴۲۸ق، ص۶۰-۶۳؛ مؤمن، «ولایة ولی المعصوم(ع)»، ص۱۰۰-۱۱۸؛ حسینی، میلانی، اثبات الولایة العامة، ۱۴۳۸ق، ص۲۷۲ و ۲۷۳، ۳۱۱و۳۱۲.</ref>
# [[شفاعت|مقام شفاعت]]: همه امامان مانند پیامبر(ص) دارای مقام شفاعت هستند.<ref>شیخ طوسی، التبیان، داراحیاء‌التراث العربی، ج۱، ص۲۱۴.</ref>
+
# [[شفاعت|مقام شفاعت]]: همه امامان مانند پیامبر(ص) دارای مقام شفاعت هستند.<ref>طوسی، التبیان، داراحیاء‌التراث العربی، ج۱، ص۲۱۴.</ref>
 
#  مرجعیت دینی و علمی: براساس روایاتی همچون [[حدیث ثقلین]]<ref>صفار، بصائر الدرجات، ۱۴۰۴ق، ص۴۱۲-۴۱۴.</ref> و [[حدیث سفینه]]<ref>صفار، بصائر الدرجات، ۱۴۰۴ق، ص۲۹۷، ح۴.</ref> امامان دارای مرجعیت علمی و دینی هستند و مردم موظند در مسائل دینی به آنان مراجعه کنند.<ref>نگاه کنید به: سبحانی، سیمای عقاید شیعه، ۱۳۸۶ش، ص۲۳۱-۲۳۵؛ سبحانی، منشور عقاید امامیه، ۱۳۷۶ش، ص۱۵۷و۱۵۸؛ موسوی زنجانی، عقائد الامامیة الاثنی عشریة، ۱۴۱۳ق، ج۳، ص۱۸۰و۱۸۱.</ref>
 
#  مرجعیت دینی و علمی: براساس روایاتی همچون [[حدیث ثقلین]]<ref>صفار، بصائر الدرجات، ۱۴۰۴ق، ص۴۱۲-۴۱۴.</ref> و [[حدیث سفینه]]<ref>صفار، بصائر الدرجات، ۱۴۰۴ق، ص۲۹۷، ح۴.</ref> امامان دارای مرجعیت علمی و دینی هستند و مردم موظند در مسائل دینی به آنان مراجعه کنند.<ref>نگاه کنید به: سبحانی، سیمای عقاید شیعه، ۱۳۸۶ش، ص۲۳۱-۲۳۵؛ سبحانی، منشور عقاید امامیه، ۱۳۷۶ش، ص۱۵۷و۱۵۸؛ موسوی زنجانی، عقائد الامامیة الاثنی عشریة، ۱۴۱۳ق، ج۳، ص۱۸۰و۱۸۱.</ref>
 
# رهبری و جامعه: رهبری و اداره جامعه اسلامی پس از پیامبر اسلام(ص) برعهده امامان(ع) است.<ref>سبحانی، منشور عقاید امامیه، ۱۳۷۶ش، ص۱۴۹و۱۵۰.</ref>
 
# رهبری و جامعه: رهبری و اداره جامعه اسلامی پس از پیامبر اسلام(ص) برعهده امامان(ع) است.<ref>سبحانی، منشور عقاید امامیه، ۱۳۷۶ش، ص۱۴۹و۱۵۰.</ref>
 +
# وجوب اطاعت: براساس [[آیه اولی الامر]]، امامان(ع) [[مفترض الطاعه]] بوده و اطاعت از آنها به طور مطلق واجب است؛ همان‌گونه که اطاعت از خداوند و اطاعت از پیامبر(ص) واجب است.<ref>طوسی، التبیان، داراحیاء‌التراث العربی، ج۳، ص۲۳۶؛ محمدی شرح کشف المراد، ۱۳۷۸ش، ص۴۱۵.</ref>
  
در روایتی از [[امام رضا(ع)]] صفات و ویژگی‌های امام بیان شده است.<ref>نگاه کنید به:‌ کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۱، ص۱۹۸-۲۰۳.</ref>
+
از دیدگاه بیشتر علمای شیعه، همه امامان شیعه با شهادت از دنیا  رفته یا خواهند رفت.<ref>طبرسی، إعلام الوری،۱۳۹۰ق، ص۳۶۷؛ ابن شهر آشوب، مناقب آل ابی‌طالب، ۱۳۷۹ ق، ج۲، ص۲۰۹؛ مجلسی، بحار الانوار، ۱۴۰۳ق، ج۲۷، ص۲۰۹و۲۱۶.</ref> دلیل آنان، [[روایت|روایات]]<ref>نگاه کنید به: مجلسی، بحار الانوار، ۱۴۰۳ق، ج۲۷، ص۲۰۷-۲۱۷.</ref> از جمله روایت «وَ اللَّهِ مَا مِنَّا إِلَّا مَقْتُولٌ شَهِيد»<ref>صدوق، من لایحضره الفقیه، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۵۸۵؛ طبرسی، إعلام الوری، ۱۳۹۰ق، ص۳۶۷.</ref> است که بنابر آن، همه امامان با شهادت از دنیا خواهند رفت.<ref>طبرسی، اعلام الوری، ۱۳۹۰ق، ص۳۶۷؛ ابن شهر آشوب، مناقب آل ابی‌طالب، ۱۳۷۹ ق، ج۲، ص۲۰۹.</ref>
 
 
به باور [[شیعیان]]، امامان تمام وظایف پیامبر(ص) همچون تبیین [[آیات قرآن |آیات قرآن]]، بیان احکام شرعی، تربیت افراد جامعه، پاسخگویی به پرسش‌های دینی، برقراری [[عدالت]] در جامعه و پاسداری از مرزهای [[اسلام]] را دارند؛‌ تفاوت آنها با پیامبر(ص) در دریافت [[وحی]] و آوردن [[شریعت]] است.<ref>سبحانی، منشور عقاید امامیه، ۱۳۷۶ش، ص۱۶۵و۱۶۶.</ref>
 
 
 
از دیدگاه بیشتر علمای شیعه، همه امامان شیعه با شهادت از دنیا  رفته یا خواهند رفت.<ref>طبرسی، إعلام الوری،۱۳۹۰ق، ص۳۶۷؛ ابن شهر آشوب، مناقب آل ابی طالب، ۱۳۷۹ ق، ج۲، ص۲۰۹؛ مجلسی، بحار الانوار، ۱۴۰۳ق، ج۲۷، ص۲۰۹و۲۱۶.</ref> دلیل آنان، [[روایت|روایات]]<ref>نگاه کنید به: مجلسی، بحار الانوار، ۱۴۰۳ق، ج۲۷، ص۲۰۷-۲۱۷.</ref> از جمله روایت «وَ اللَّهِ مَا مِنَّا إِلَّا مَقْتُولٌ شَهِيد»<ref>شیخ صدوق، من لایحضره الفقیه، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۵۸۵؛ ابن شهر آشوب، مناقب آل ابی طالب، ۱۳۷۹ ق، ج۲، ص۲۰۹؛ طبرسی، إعلام الوری، ۱۳۹۰ق، ص۳۶۷.</ref> است که بنابر آن، همه امامان با شهادت از دنیا خواهند رفت.<ref>ابن شهر آشوب، مناقب آل ابی طالب، ۱۳۷۹ ق، ج۲، ص۲۰۹؛ طبرسی، اعلام الوری، ۱۳۹۰ق، ص۳۶۷.</ref>
 
 
{{سال‌شمار امامت امامان دوازده‌گانه شیعه}}
 
{{سال‌شمار امامت امامان دوازده‌گانه شیعه}}
  
 
== امامت امامان ==
 
== امامت امامان ==
 
{{اصلی|امامت امامان شیعه}}
 
{{اصلی|امامت امامان شیعه}}
علمای شیعه برای اثبات امامت امامان دوازده‌گانه دلایل عقلی مانند عصمت و افضلیت امامان(ع) و نقلی مانند [[حدیث جابر]]، [[حدیث لوح]] و [[حدیث ۱۲ خلیفه]] گوناگونی ارائه کرده‌اند.<ref>نگاه کنید به: حکیم، الامامة‌ و اهل البیت، ۱۴۲۴ق، ص۳۰۵-۳۵۱؛ محمدی، شرح کشف المراد، ۱۳۷۸ش، ۴۹۵ و ۴۹۶.</ref>
+
علمای شیعه برای اثبات امامت امامان دوازده‌گانه دلایل عقلی مانند عصمت و افضلیت امامان(ع) و نقلی مانند [[حدیث جابر]]، [[حدیث لوح]] و [[حدیث ۱۲ خلیفه]] ارائه کرده‌اند.<ref>نگاه کنید به: حکیم، الامامة‌ و اهل البیت، ۱۴۲۴ق، ص۳۰۵-۳۵۱؛ محمدی، شرح کشف المراد، ۱۳۷۸ش، ۴۹۵ و ۴۹۶.</ref>
  
 
===حدیث جابر===
 
===حدیث جابر===
 
{{اصلی|حدیث جابر}}
 
{{اصلی|حدیث جابر}}
[[جابر بن عبدالله انصاری]] پس از نزول آيه «يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَطِيعُوا اللَّهَ وَ أَطِيعُوا الرَّسُولَ وَ أُولِي الْأَمْرِ مِنْكُمْ»<ref> سوره نساء،‌ آیه ۵۹.</ref> درباره معنای [[اولو الامر]] از پیامبر پرسید؟ پیامبر در پاسخ او فرمود: «‌آنان جانشینان من و امامان مسلمانان بعد از من‌ هستند که اولشان [[علی بن ابی‌طالب]] است و بعد از او به ترتیب [[حسن(ع)|حسن]]، [[حسین(ع)|حسین]]، [[علی بن حسین]] و [[امام باقر(ع)|محمد بن علی]]... [[جعفر بن محمد]]، [[موسی بن جعفر]]، [[امام رضا علیه‌السلام|علی بن موسی]]، [[امام جواد علیه‌السلام|محمد بن علی]]، [[امام هادی علیه‌السلام|علی بن محمد]]، [[امام حسن عسکری علیه‌السلام|حسن بن علی]] و پس از او فرزندش هم‌نام و هم‌کنیه من است...».<ref>خزاز رازی، کفایه الاثر، ۱۴۰۱ق، ص۵۳-۵۵؛ صدوق، کمال الدین، ۱۳۹۵ق، ج۱‌، ص۲۵۴-۲۵۳.</ref>
+
[[جابر بن عبدالله انصاری]] پس از نزول آيه «يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَطِيعُوا اللَّهَ وَ أَطِيعُوا الرَّسُولَ وَ أُولِي الْأَمْرِ مِنْكُمْ»<ref> سوره نساء،‌ آیه ۵۹.</ref> درباره معنای [[اولو الامر]] از پیامبر پرسید؟ پیامبر در پاسخ او فرمود: «‌آنان جانشینان من و امامان مسلمانان بعد از من‌ هستند که اولشان [[علی بن ابی‌طالب]] است و بعد از او به ترتیب [[حسن(ع)|حسن]]، [[حسین(ع)|حسین]]، [[علی بن حسین]] و [[امام باقر(ع)|محمد بن علی]] ... [[جعفر بن محمد]]، [[موسی بن جعفر]]، [[امام رضا علیه‌السلام|علی بن موسی]]، [[امام جواد علیه‌السلام|محمد بن علی]]، [[امام هادی علیه‌السلام|علی بن محمد]]، [[امام حسن عسکری علیه‌السلام|حسن بن علی]] و پس از او فرزندش هم‌نام و هم‌کنیه من است...».<ref>خزاز رازی، کفایه الاثر، ۱۴۰۱ق، ص۵۳-۵۵؛ صدوق، کمال الدین، ۱۳۹۵ق، ج۱‌، ص۲۵۴-۲۵۳.</ref>
  
 
===حدیث ۱۲ خلیفه===
 
===حدیث ۱۲ خلیفه===
 
{{اصلی|حدیث ۱۲ خلیفه}}
 
{{اصلی|حدیث ۱۲ خلیفه}}
روایاتی از طریق [[اهل سنت]] نقل شده که در آنها تعداد خلفای پیامبر(ص) و برخی از ویژگی‌هایشان مانند قریشی بودن بیان شده است؛ [[جابر بن سمره]] از رسول خدا(ص) نقل کرده که «این دین همیشه تا قیام [[قیامت]] و تا هنگامی که دوازده نفر خلیفه بر سر شما باشند، استوار و پابرجاست. این خلفا همگی از [[قریش]] هستند.»<ref>نگاه کنید به:‌ بخاری، صحیح بخاری، ۱۴۰۱ق، ج۸، ص۱۲۷؛ مسلم نيشابوری، صحیح مسلم، دارالفکر، ج۶، ص۳و۴؛ أحمد بن حنبل، مسند احمد، دارصادر، ج۵، ص۹۰، ۹۳، ۹۸، ۹۹، ۱۰۰ و۱۰۶؛ ترمذی، سنن ترمذی، ۱۴۰۳ق، ج۳، ص۳۴۰؛ سجستانی، سنن أبی داود، ۱۴۱۰ق، ج۲، ص۳۰۹.</ref> همچنین در حدیثی به نقل از [[ابن مسعود]]، شمار نقیبان پس از پیامبر(ص)، ۱۲ تن به تعداد [[نقیبان بنی اسرائیل]] گفته شده است.<ref>نگاه کنید به: حاکم نیشابوری، المستدرک علی الصحیحین، ۱۳۳۴ق، ج۴، ص۵۰۱؛ نعمانی، کتاب الغیبه، ۱۴۰۳ق، ۷۴- ۷۵.</ref>
+
روایاتی از طریق [[اهل سنت]] نقل شده که در آنها تعداد خلفای پیامبر(ص) و برخی از ویژگی‌هایشان مانند قریشی بودن بیان شده است؛ [[جابر بن سمره]] از رسول خدا(ص) نقل کرده که «این دین همیشه تا قیام [[قیامت]] و تا هنگامی که دوازده نفر خلیفه بر سر شما باشند، استوار و پابرجاست. این خلفا همگی از [[قریش]] هستند.»<ref>نگاه کنید به:‌ بخاری، صحیح بخاری، ۱۴۰۱ق، ج۸، ص۱۲۷؛ مسلم نيشابوری، صحیح مسلم، دارالفکر، ج۶، ص۳و۴؛ أحمد بن حنبل، مسند احمد، دارصادر، ج۵، ص۹۰، ۹۳، ۹۸، ۹۹، ۱۰۰ و۱۰۶؛ ترمذی، سنن ترمذی، ۱۴۰۳ق، ج۳، ص۳۴۰؛ سجستانی، سنن ابی داود، ۱۴۱۰ق، ج۲، ص۳۰۹.</ref> همچنین در حدیثی به نقل از [[ابن مسعود]]، شمار نقیبان پس از پیامبر(ص)، ۱۲ تن به تعداد [[نقیبان بنی اسرائیل]] گفته شده است.<ref>نگاه کنید به: حاکم نیشابوری، المستدرک علی الصحیحین، ۱۳۳۴ق، ج۴، ص۵۰۱؛ نعمانی، کتاب الغیبه، ۱۴۰۳ق، ۷۴- ۷۵.</ref> به گفته سلیمان بن ابراهیم قُندوزی از عالمان اهل سنت، منظور از دوازده خلیفه در احادیث نبوی، ائمه دوازده‌گانه شیعه هستند؛ زیرا این احادیث بر کسان ديگر قابل حمل نیست.<ref>قندوزی، ینابیع المودة لذوی القربى، دارالاسوة، ج۳، ص۲۹۲و۲۹۳.</ref>
 
 
به گفته قندوزی از عالمان اهل سنت، منظور از دوازده خلیفه در احادیث نبوی، ائمه دوازده‌گانه شیعه هستند؛ زیرا این احادیث بر کسان ديگر قابل حمل نیست.<ref>قندوزی، ینابیع المودة لذوی القربى، دارالاسوة، ج۳، ص۲۹۲و۲۹۳.</ref>
 
  
 
== معرفی امامان==
 
== معرفی امامان==
سطر ۵۱: سطر ۴۶:
 
{{امامان شیعه (تاریخچه)}}
 
{{امامان شیعه (تاریخچه)}}
 
{{-}}
 
{{-}}
=== ۱. امام علی(ع) ===
+
=== امام علی(ع) ===
 
{{اصلی|امام علی(ع)}}
 
{{اصلی|امام علی(ع)}}
علی بن ابی‌طالب، مشهور به امام علی و [[امیرالمؤمنین (لقب)|امیرالمؤمنین]](ع)، امام اول شیعیان، فرزند [[ابوطالب]] و [[فاطمه بنت اسد]]، در [[سیزده رجب]] سال ۳۰ [[عام الفیل]] در [[کعبه]] متولد شد.<ref>مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۱، ص۵؛‌ طبرسی، اعلام الوری، ۱۳۹۰ق، ص۱۵۳.</ref> او نخستین مردی بود که به پیامبر(ص) [[ایمان]] آورد<ref>مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۱، ص۶.</ref> و پیوسته ملازم پیامبر(ص) بود و با [[فاطمه(س)]] دختر رسول خدا [[ازدواج]] کرد.<ref>طباطبایی، شیعه در اسلام، ۱۳۸۳ش، ص۲۰۰.</ref>
+
علی بن ابی‌طالب، مشهور به امام علی(ع) و ملقب به [[امیرالمؤمنین (لقب)|امیرالمؤمنین(ع)]]، امام اول شیعیان، فرزند [[ابوطالب]] و [[فاطمه بنت اسد]]، در [[سیزده رجب]] سال ۳۰ [[عام الفیل]] در [[کعبه]] متولد شد.<ref>مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۱، ص۵؛‌ طبرسی، اعلام الوری، ۱۳۹۰ق، ص۱۵۳.</ref> او نخستین مردی بود که به پیامبر(ص) [[ایمان]] آورد<ref>مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۱، ص۶.</ref> و پیوسته ملازم پیامبر(ص) بود و با [[فاطمه(س)]] دختر رسول خدا [[ازدواج]] کرد.<ref>طباطبایی، شیعه در اسلام، ۱۳۸۳ش، ص۲۰۰.</ref>
  
با اینکه پیامبر در موارد متعدد از جمله در [[روز غدیر]]، علی(ع) را به عنوان جانشین بلافصل خود معرفی کرده بود،<ref>محمدی، شرح کشف المراد، ۱۳۷۸ش، ص۴۲۷-۴۳۶.</ref> اما پس از درگذشت او، در [[واقعه سقیفه بنی‌ساعده]] با [[ابوبکر بن ابی قحافه]] بیعت شد.<ref>طبرسی، اعلام الوری، ۱۳۹۰ق، ص۱۳۸و۱۳۹.</ref> پس از [[سکوت ۲۵ ساله|۲۵ سال سکوت]] (دوران حکومت [[خلفای سه‌گانه]]) در [[سال ۳۵ قمری]]، مردم با علی(ع) [[بیعت]] نموده و او را به خلافت برگزیدند.<ref>طباطبایی، شیعه در اسلام، ۱۳۸۳ش، ص۲۰۱.</ref> در [[خلافت امام علی(ع)|خلافت علی]] که تقریبا ۴ سال و ۹ ماه طول کشید، سه جنگ داخلی [[جنگ جمل]]، [[جنگ صفین]] و [[جنگ نهروان]] رخ داد. از این رو، بیشتر دوران حکومت آن حضرت، صرف رفع اختلافات داخلی شد.<ref>طباطبایی، شیعه در اسلام، ۱۳۸۳ش، صص۲۰۱-۲۰۲.</ref>
+
با اینکه پیامبر در موارد متعدد از جمله در [[روز غدیر]]، علی(ع) را به عنوان جانشین بلافصل خود معرفی کرده بود،<ref>محمدی، شرح کشف المراد، ۱۳۷۸ش، ص۴۲۷-۴۳۶.</ref> اما پس از درگذشت او، در [[واقعه سقیفه بنی‌ساعده]] با [[ابوبکر بن ابی قحافه]] به عنوان بیعت شد.<ref>طبرسی، اعلام الوری، ۱۳۹۰ق، ص۱۳۸و۱۳۹.</ref> پس از [[سکوت ۲۵ ساله|۲۵ سال سکوت]] (دوران حکومت [[خلفای سه‌گانه]]) در [[سال ۳۵ قمری]]، مردم با علی(ع) [[بیعت]] نموده و او را به خلافت برگزیدند.<ref>طباطبایی، شیعه در اسلام، ۱۳۸۳ش، ص۲۰۱.</ref> در [[خلافت امام علی(ع)|خلافت علی]] که تقریبا چهار سال و نه ماه طول کشید، سه جنگ داخلی [[جنگ جمل]]، [[جنگ صفین]] و [[جنگ نهروان]] رخ داد. از این رو، بیشتر دوران حکومت آن حضرت، صرف رفع اختلافات داخلی شد.<ref>طباطبایی، شیعه در اسلام، ۱۳۸۳ش، صص۲۰۱-۲۰۲.</ref>
  
 
امام علی(ع) در [[۱۹ رمضان]]، به [[سال ۴۰ قمری]] در محراب [[مسجد کوفه]] در حال [[نماز]] به دست [[ابن ملجم مرادی]] ضربت شمشیر خورد و در [[۲۱ رمضان]] به [[شهادت]] رسید و در [[نجف]] دفن شد.<ref>مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۱، ص۹؛ طبرسی، اعلام الوری، ۱۳۹۰ق، ص۱۵۴.</ref>  
 
امام علی(ع) در [[۱۹ رمضان]]، به [[سال ۴۰ قمری]] در محراب [[مسجد کوفه]] در حال [[نماز]] به دست [[ابن ملجم مرادی]] ضربت شمشیر خورد و در [[۲۱ رمضان]] به [[شهادت]] رسید و در [[نجف]] دفن شد.<ref>مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۱، ص۹؛ طبرسی، اعلام الوری، ۱۳۹۰ق، ص۱۵۴.</ref>  
او دارای [[فضائل امام علی|فضائل]] بی‌شماری بود.<ref>مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۱، ص۲۹-۶۶؛ طبرسی، اعلام الوری، ۱۳۹۰ق، ص۱۸۲؛ حاکم حسکانی، شواهد التنزیل، ۱۴۱۱ق، ج۱، ص۲۱-۳۱.</ref> از [[ابن عباس]] نقل شده است که بیش از سیصد [[آیه]] در مدح علی(ع) نازل شده است.<ref>قندوزی، ینابیع المودة لذوی القربى، دارالاسوة، ج۱، ص۳۳۷.</ref> همچنین از او نقل شده که [[خدا]] آیه‌ای را نازل نکرد که در آن «یا أیها الذین آمنوا» باشد، مگر آنکه علی(ع) در رأس [[مؤمنان]] و امیر آنان است.<ref>حاکم حسکانی، شواهد التنزیل، ۱۴۱۱ق، ج۱، ص۶۳-۷۱.</ref>
+
او دارای [[فضائل امام علی|فضائل]] بی‌شماری بود.<ref>مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۱، ص۲۹-۶۶؛ طبرسی، اعلام الوری، ۱۳۹۰ق، ص۱۸۲؛ حاکم حسکانی، شواهد التنزیل، ۱۴۱۱ق، ج۱، ص۲۱-۳۱.</ref> از [[ابن عباس]] نقل شده است که بیش از ۳۰۰ [[آیه]] در مدح علی(ع) نازل شده است.<ref>قندوزی، ینابیع المودة، دارالاسوة، ج۱، ص۳۳۷.</ref> همچنین از او نقل شده که [[خدا]] آیه‌ای را نازل نکرد که در آن «یا أیها الذین آمنوا» باشد، مگر آنکه علی(ع) در رأس [[مؤمنان]] و امیر آنان است.<ref>حاکم حسکانی، شواهد التنزیل، ۱۴۱۱ق، ج۱، ص۶۳-۷۱.</ref>
  
=== ۲. امام حسن(ع) ===
+
=== امام حسن(ع) ===
 
{{اصلی|امام حسن مجتبی(ع)}}
 
{{اصلی|امام حسن مجتبی(ع)}}
 
حسن بن علی(ع) مشهور به امام حسن مجتبی، فرزند امام علی(ع) و [[حضرت فاطمه(س)]] در [[۱۵ رمضان|پانزدهم رمضان]] [[سال سوم قمری]] در [[مدینه]] متولد شد.<ref> مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۵؛ طبرسی، اعلام الوری، ۱۳۹۰ق، ص‌۲۰۵.</ref>
 
حسن بن علی(ع) مشهور به امام حسن مجتبی، فرزند امام علی(ع) و [[حضرت فاطمه(س)]] در [[۱۵ رمضان|پانزدهم رمضان]] [[سال سوم قمری]] در [[مدینه]] متولد شد.<ref> مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۵؛ طبرسی، اعلام الوری، ۱۳۹۰ق، ص‌۲۰۵.</ref>
  
امام حسن(ع) پس از شهادت پدر، به امر خدا و طبق وصیت پدرش، به [[امامت]] رسید و حدود شش ماه به عنوان خلیفه مسلمانان به اداره امور جامعه پرداخت.<ref>طبرسی، اعلام الوری، ۱۳۹۰ق، ص‌۲۰۵؛ طباطبایی، شیعه در اسلام، ۱۳۸۳ش، ص۲۰۵.</ref> در این مدت [[معاویه بن ابی سفیان|معاویه]]، به [[عراق]] که مقر خلافت امام حسن(ع) بود لشکر کشید و سرداران لشکر امام حسن(ع) را فریب داد و لشکریان را علیه آن حضرت تحریک کرد تا آنجا که امام حسن(ع) مجبور به [[صلح امام حسن(ع)|صلح]] شد و خلافت ظاهری را با شرایطی (به شرط اینکه پس از درگذشت معاویه دوباره خلافت به امام حسن(ع) برگردد و خاندان و شیعیانش از تعرض مصون باشند) به معاویه واگذار نمود.<ref> طباطبایی، شیعه در اسلام، ۱۳۸۳ش، ص۲۰۵-۲۰۶.</ref> امام حسن(ع) ۱۰ سال امامت کرد<ref>طباطبایی، شیعه در اسلام، ۱۳۸۳ش، ص۲۰۶.</ref> و در [[۲۸ صفر]] سال ۵۰ق، به تحریک معاویه به دست همسر خود،‌ [[جعده]] مسموم و شهید شد و در [[قبرستان بقیع]] دفن شد.<ref>طبرسی، اعلام الوری، ۱۳۹۰ق، ص‌۲۰۶.</ref>
+
امام حسن(ع) پس از شهادت پدر، به امر خدا و طبق وصیت پدرش، به [[امامت]] رسید و حدود شش ماه به عنوان خلیفه مسلمانان به اداره امور جامعه پرداخت.<ref>طبرسی، اعلام الوری، ۱۳۹۰ق، ص‌۲۰۵؛ طباطبایی، شیعه در اسلام، ۱۳۸۳ش، ص۲۰۵.</ref> در این مدت [[معاویه بن ابی سفیان]]، به [[عراق]] که مقر خلافت امام حسن(ع) بود لشکر کشید و سرداران لشکر امام حسن(ع) را فریب داد و آنان را علیه آن حضرت تحریک کرد تا آنجا که امام حسن(ع) مجبور به [[صلح امام حسن(ع)|صلح]] شد و خلافت ظاهری را با شرایطی (به شرط اینکه پس از درگذشت معاویه دوباره خلافت به امام حسن(ع) برگردد و خاندان و شیعیانش از تعرض مصون باشند) به معاویه واگذار نمود.<ref> طباطبایی، شیعه در اسلام، ۱۳۸۳ش، ص۲۰۵-۲۰۶.</ref> امام حسن(ع) ۱۰ سال امامت کرد<ref>طباطبایی، شیعه در اسلام، ۱۳۸۳ش، ص۲۰۶.</ref> و در [[۲۸ صفر]] سال ۵۰ق، به تحریک معاویه به دست همسر خود،‌ [[جعده]] مسموم و شهید شد و در [[قبرستان بقیع]] دفن شد.<ref>طبرسی، اعلام الوری، ۱۳۹۰ق، ص‌۲۰۶.</ref>
  
 
امام حسن(ع) از [[اصحاب کساء|اصحاب کِساء]]<ref>کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۱، ص۲۸۷؛ حاکم حسکانی، شواهد التنزیل، ۱۴۱۱ق، ج۲، ص۳۸ و۵۲-۵۵.</ref> و از حاضران در [[ماجرای مباهله|ماجرای مُباهله]]<ref>مفید، الارشاد، ۱۴۱۳، ج۱، ص۱۶۸.</ref> و یکی از [[اهل بیت پیامبر(ص)]] است که [[آیه تطهیر]] درباره آنان نازل شده است.<ref>کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۱، ص۲۸۷؛ حاکم حسکانی، شواهد التنزیل، ۱۴۱۱ق، ج۲، ص۲۹-۱۳۹.</ref>
 
امام حسن(ع) از [[اصحاب کساء|اصحاب کِساء]]<ref>کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۱، ص۲۸۷؛ حاکم حسکانی، شواهد التنزیل، ۱۴۱۱ق، ج۲، ص۳۸ و۵۲-۵۵.</ref> و از حاضران در [[ماجرای مباهله|ماجرای مُباهله]]<ref>مفید، الارشاد، ۱۴۱۳، ج۱، ص۱۶۸.</ref> و یکی از [[اهل بیت پیامبر(ص)]] است که [[آیه تطهیر]] درباره آنان نازل شده است.<ref>کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۱، ص۲۸۷؛ حاکم حسکانی، شواهد التنزیل، ۱۴۱۱ق، ج۲، ص۲۹-۱۳۹.</ref>
  
=== ۳. امام حسین(ع) ===
+
=== امام حسین(ع) ===
 
{{اصلی|امام حسین(ع)}}
 
{{اصلی|امام حسین(ع)}}
حسین بن علی(ع)، مشهور به اباعبدالله و سیدالشهداء و امام سوم شیعیان، فرزند دوم علی(ع) و فاطمه(س)، در [[۳ شعبان|سوم شعبان]] سال چهارم هجری در مدینه متولد شد<ref>طبرسی، اعلام الوری، ۱۳۹۰ق، ص۲۱۴و۲۱۵.</ref> او پس از [[شهادت]] برادرش امام حسن(ع)، طبق تصریح پیامبر(ص) و امام علی(ع) و وصیت برادرش، به [[امامت]] رسید.<ref>مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۲۷.</ref>
+
حسین بن علی(ع)، مشهور به [[اباعبدالله (کنیه)|اباعبدالله]] و [[سید الشهداء|سیدالشهداء]] و امام سوم شیعیان، فرزند دوم علی(ع) و فاطمه(س)، در [[۳ شعبان|سوم شعبان]] سال چهارم هجری در مدینه متولد شد<ref>طبرسی، اعلام الوری، ۱۳۹۰ق، ص۲۱۴و۲۱۵.</ref> او پس از [[شهادت]] برادرش امام حسن(ع)، طبق تصریح پیامبر(ص) و امام علی(ع) و وصیت برادرش، به [[امامت]] رسید.<ref>مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۲۷.</ref>
  
امام حسین(ع) ده سال امامت نمود<ref>طبرسی، اعلام الوری، ۱۳۹۰ق، ص۲۱۵.</ref> دوران امامتش به جز شش ماه آخر، مصادف با خلافت معاویه بود.<ref>طباطبایی، شیعه در اسلام، ۱۳۸۳ش، ص۲۰۸.</ref> در رجب [[سال ۶۰ قمری]]، [[معاویه]] درگذشت و پسرش [[یزید]] به جای او نشست.<ref>مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۳۲؛ طبرسی، اعلام الوری، ۱۳۹۰ق، ص۲۲۲.</ref> یزید به والی مدینه دستور داد که از امام حسین برای وی [[بیعت]] بگیرد و گرنه سرش را به [[شام]] بفرستد. پس از آنکه والی مدینه درخواست یزید را به امام حسین(ع) ابلاغ کرد، آن حضرت مهلت گرفت و شبانه با خاندان خود به سوی [[مکه]] حرکت کرد.<ref>موسوی زنجانی، عقائد الامامیة الاثنی عشریة، ۱۴۱۳ق، ج۱، ص۱۴۸و۱۴۹.</ref> پس از مدتی، با دعوت مردم کوفه، با خاندان و گروهی از یاران خود رهسپار کوفه شد.<ref>طباطبایی، شیعه در اسلام، ۱۳۸۳ش، ص۲۰۹و۲۱۰.</ref> امام و همراهانش در [[کربلا]] به محاصره لشکریان یزید درآمدند و در آنجا متوقف شدند تا اینکه [[روز عاشورا|روز دهم محرم]] میان آنها و لشکریان یزید به فرماندهی [[عمر بن سعد]]، جنگ در گرفت و امام(ع) و خاندان و یاران او [[شهید]] و زنان و کودکان و امام سجاد(ع) که بیمار بود، اسیر شدند.<ref>موسوی زنجانی، عقائد الامامیة الاثنی عشریة، ۱۴۱۳ق، ج۱، ص۱۵۰.</ref>
+
امام حسین(ع) ده سال امامت نمود<ref>طبرسی، اعلام الوری، ۱۳۹۰ق، ص۲۱۵.</ref> دوران امامتش به جز شش ماه آخر، مصادف با خلافت معاویه بود.<ref>طباطبایی، شیعه در اسلام، ۱۳۸۳ش، ص۲۰۸.</ref> معاویه در [[سال ۶۰ قمری]] درگذشت و پسرش [[یزید]] به جای او نشست.<ref> مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۳۲؛ طبرسی، اعلام الوری، ۱۳۹۰ق، ص۲۲۲.</ref> یزید به والی مدینه دستور داد که از امام حسین برای وی [[بیعت]] بگیرد و گرنه سرش را به [[شام]] بفرستد. پس از آنکه والی مدینه درخواست یزید را به امام حسین(ع) ابلاغ کرد، آن حضرت شبانه با خاندان خود به سوی [[مکه]] حرکت کرد.<ref>موسوی زنجانی، عقائد الامامیة الاثنی عشریة، ۱۴۱۳ق، ج۱، ص۱۴۸و۱۴۹.</ref> پس از مدتی، با دعوت مردم کوفه، با خاندان و گروهی از یاران خود رهسپار کوفه شد.<ref>طباطبایی، شیعه در اسلام، ۱۳۸۳ش، ص۲۰۹و۲۱۰.</ref> امام و همراهانش در [[کربلا]] به محاصره لشکریان یزید درآمدند و [[روز عاشورا|روز دهم محرم]] میان آنها و [[لشکر عمر سعد|سپاه یزید]] به فرماندهی [[عمر بن سعد]]، جنگ در گرفت و امام(ع) و خاندان و یاران او [[شهید]] و زنان و کودکان و امام سجاد(ع) که بیمار بود، اسیر شدند.<ref>موسوی زنجانی، عقائد الامامیة الاثنی عشریة، ۱۴۱۳ق، ج۱، ص۱۵۰.</ref>
  
 
امام حسین(ع) از [[اصحاب کساء|اصحاب کِساء]]<ref>کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۱، ص۲۸۷؛ حاکم حسکانی، شواهد التنزیل، ۱۴۱۱ق، ج۲، ص۳۸ و۵۲-۵۵.</ref> و از حاضران در [[ماجرای مباهله|ماجرای مُباهله]]<ref>مفید، الارشاد، ۱۴۱۳، ج۱، ص۱۶۸.</ref> و یکی از [[اهل بیت پیامبر(ص)]] است که [[آیه تطهیر]] درباره آنان نازل شده است.<ref>کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۱، ص۲۸۷؛ حاکم حسکانی، شواهد التنزیل، ۱۴۱۱ق، ج۲، ص۲۹-۱۳۹.</ref>
 
امام حسین(ع) از [[اصحاب کساء|اصحاب کِساء]]<ref>کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۱، ص۲۸۷؛ حاکم حسکانی، شواهد التنزیل، ۱۴۱۱ق، ج۲، ص۳۸ و۵۲-۵۵.</ref> و از حاضران در [[ماجرای مباهله|ماجرای مُباهله]]<ref>مفید، الارشاد، ۱۴۱۳، ج۱، ص۱۶۸.</ref> و یکی از [[اهل بیت پیامبر(ص)]] است که [[آیه تطهیر]] درباره آنان نازل شده است.<ref>کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۱، ص۲۸۷؛ حاکم حسکانی، شواهد التنزیل، ۱۴۱۱ق، ج۲، ص۲۹-۱۳۹.</ref>
سطر ۷۸: سطر ۷۳:
 
=== ۴. امام سجاد(ع) ===
 
=== ۴. امام سجاد(ع) ===
 
{{اصلی|امام سجاد(ع)}}
 
{{اصلی|امام سجاد(ع)}}
{{الگو:امامان شیعه و خلفا}}
+
{{امامان شیعه و خلفا}}
علی بن حسین(ع)، ملقب به «سجاد» و «[[زین العابدین]]»، چهارمین امام شیعیان، فرزند امام حسین(ع) بود که از [[شهربانو]] دختر یزدگرد سوم، در [[سال ۳۸ هجری قمری|سال ۳۸ هجری]] در مدینه متولد شد.<ref>مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۱۳۷؛ طبرسی، اعلام الوری، ۱۳۹۰ق، ص۲۵۶؛ ابن شهرآشوب، مناقب آل ابی طالب(ع)، ۱۳۷۹ق، ج۴، ص۱۷۵و۱۷۶.</ref>
+
علی بن حسین(ع)، ملقب به سجاد و [[زین العابدین]]، چهارمین امام شیعیان، فرزند امام حسین(ع) بود که از [[شهربانو]] دختر یزدگرد سوم، در [[سال ۳۸ هجری قمری|سال ۳۸ هجری]] در مدینه متولد شد.<ref>مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۱۳۷؛ طبرسی، اعلام الوری، ۱۳۹۰ق، ص۲۵۶؛ ابن شهرآشوب، مناقب آل ابی‌طالب(ع)، ۱۳۷۹ق، ج۴، ص۱۷۵و۱۷۶.</ref>
  
امام سجاد(ع) در [[واقعه کربلا]] به علت بیماری شدید در جنگ حضور نداشت<ref>مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۱۱۲و۱۱۳.</ref> و اسیر شد و به همراه [[اسیران کربلا]] به [[کوفه]]<ref>مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۱۱۴.</ref> و [[شام]]<ref>مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۱۱۹.</ref> اعزام شد. او [[خطبه امام سجاد در شام|خطبه‌ای در شام]] در معرفی خود و پدرانش ایراد کرد که مردم را تحت تأثیر قرار داد.<ref>مجلسی، بحارالانوار، ۱۴۰۳ق، ج۴۵، ص۱۳۸و۱۳۹.</ref> او پس از گذراندن دوران اسیری، به [[مدینه]] بازگردانده شد و در مدینه، مشغول عبادت بود و با کسی جز خواص شیعه مانند [[ابوحمزه ثمالی]] و [[ابوخالد کابلی]] ارتباط نداشت. خواص نیز معارفی را که از آن حضرت اخذ می‌کردند، در میان [[شیعه]] نشر می‌دادند.<ref>طباطبایی، شیعه در اسلام، ۱۳۸۳ش، ص۲۱۶.</ref>
+
امام سجاد(ع) در [[واقعه کربلا]] اسیر شد و به همراه [[اسیران کربلا]] به [[کوفه]]<ref>مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۱۱۴.</ref> و [[شام]]<ref>مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۱۱۹.</ref> اعزام شد. او [[خطبه امام سجاد در شام|خطبه‌ای در شام]] در معرفی خود و پدرانش ایراد کرد که مردم را تحت تأثیر قرار داد.<ref>مجلسی، بحارالانوار، ۱۴۰۳ق، ج۴۵، ص۱۳۸و۱۳۹.</ref> او پس از گذراندن دوران اسیری، به [[مدینه]] بازگردانده شد و در مدینه، مشغول عبادت بود و با کسی جز خواص شیعه مانند [[ابوحمزه ثمالی]] و [[ابوخالد کابلی]] ارتباط نداشت. خواص نیز معارفی را که از آن حضرت اخذ می‌کردند، در میان [[شیعه]] نشر می‌دادند.<ref>طباطبایی، شیعه در اسلام، ۱۳۸۳ش، ص۲۱۶.</ref>
  
امام چهارم پس از ۳۴ سال امامت،<ref>مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۱۳۸؛ طبرسی، اعلام الوری، ۱۳۹۰ق، ص۲۵۶؛ ابن شهرآشوب، مناقب آل ابی طالب(ع)، ۱۳۷۹ق، ج۴، ص۱۷۵.</ref> در ۵۷ سالگی به سال ۹۵ق<ref>طبرسی، اعلام الوری، ۱۳۹۰ق، ص۲۵۶؛ مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۱۳۷و۱۳۸.</ref> به دست [[ولید بن عبدالملک]] مسموم شد و به شهادت رسید<ref>ابن شهرآشوب، مناقب آل ابی طالب(ع)، ۱۳۷۹ق، ج۴، ص۱۷۶.</ref> و در [[قبرستان بقیع]] کنار عمویش امام حسن(ع) دفن شد.<ref>مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۱۳۸؛ طبرسی، اعلام الوری، ۱۳۹۰ق، ص۲۵۶؛ ابن شهرآشوب، مناقب آل ابی طالب(ع)، ۱۳۷۹ق، ج۴، ص۱۷۶.</ref>
+
امام چهارم پس از ۳۴ سال امامت،<ref>مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۱۳۸؛ طبرسی، اعلام الوری، ۱۳۹۰ق، ص۲۵۶؛ ابن شهرآشوب، مناقب آل ابی‌طالب(ع)، ۱۳۷۹ق، ج۴، ص۱۷۵.</ref> در ۵۷ سالگی به سال ۹۵ق<ref>طبرسی، اعلام الوری، ۱۳۹۰ق، ص۲۵۶؛ مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۱۳۷و۱۳۸.</ref> به دست [[ولید بن عبدالملک]] مسموم شد و به شهادت رسید<ref>ابن شهرآشوب، مناقب آل ابی‌طالب(ع)، ۱۳۷۹ق، ج۴، ص۱۷۶.</ref> و در [[قبرستان بقیع]] کنار عمویش امام حسن(ع) دفن شد.<ref>مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۱۳۸؛ طبرسی، اعلام الوری، ۱۳۹۰ق، ص۲۵۶؛ ابن شهرآشوب، مناقب آل ابی‌طالب(ع)، ۱۳۷۹ق، ج۴، ص۱۷۶.</ref>
  
مجموعه ادعیه و مناجات امام سجاد(ع) که بسیاری از معارف دینی را در بردارد، در [[صحیفه سجادیه|کتاب صحیفه سجادیه]] گرد آمده است که به «زبور آل محمد»، «انجیل اهل بیت» و «اُخت القرآن» مشهور است.<ref>صحیفه سجادیه، ترجمه و شرح فیض الاسلام، ۱۳۷۶ش، ص۳.</ref>
+
مجموعه ادعیه و مناجات امام سجاد(ع) که بسیاری از معارف دینی را در بردارد، در [[صحیفه سجادیه|کتاب صحیفه سجادیه]] گرد آمده است.<ref> صحیفه سجادیه، ترجمه و شرح فیض الاسلام، ۱۳۷۶ش، ص۳.</ref>
  
=== ۵. امام باقر(ع) ===
+
=== امام باقر(ع) ===
 
{{اصلی|امام باقر(ع)}}
 
{{اصلی|امام باقر(ع)}}
محمد بن علی مشهور به امام محمد باقر(ع) و امام پنجم شیعیان، فرزند امام سجاد(ع) و [[فاطمه دختر امام حسن(ع)]]<ref>مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۱۵۵.</ref> در سال ۵۷ق در [[مدینه]] متولد شد.<ref>مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۱۵۷ و ۱۵۸؛ ابن شهرآشوب، مناقب آل ابی طالب(ع)، ۱۳۷۹ق، ج۴، ص۲۱۰.</ref> او پس از پدرش به امر [[خدا]] و معرفی [[پیامبر(ص)]] و ائمه(ع) پیش از خود، به امامت رسید<ref>مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۱۵۸و۱۵۹.</ref> و در [[سال ۱۱۴ هجری قمری]]<ref>مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۱۵۷ و ۱۵۸؛ طبرسی، اعلام الوری، ۱۳۹۰ق، ص۲۶۴.</ref> توسط ابراهیم بن ولید بن عبدالملک برادرزاده [[هشام بن عبدالملک|هشام خلیفه اموی]] مسموم و شهید شد<ref>ابن شهرآشوب، مناقب آل ابی طالب(ع)، ۱۳۷۹ق، ج۴، ص۲۱۰.</ref> و در [[قبرستان بقیع]] کنار پدرش به خاک سپرده شد.<ref>مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۱۵۷ و ۱۵۸؛ طبرسی، اعلام الوری، ۱۳۹۰ق، ص۲۶۴.</ref> امام باقر(ع) در [[کربلا]] حضور داشت و در سن چهارسالگی شاهد به شهادت رسیدن جدش [[حسین(ع)]] بود.<ref>یعقوبی، تاریخ یعقوبی، دار صادر، ج۲، ص۳۲۰.</ref>
+
محمد بن علی مشهور به امام محمدِ باقر(ع) و امام پنجم شیعیان، فرزند امام سجاد(ع) و [[فاطمه دختر امام حسن(ع)]]<ref>مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۱۵۵.</ref> در سال ۵۷ق در [[مدینه]] متولد شد.<ref>مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۱۵۷ و ۱۵۸؛ ابن شهرآشوب، مناقب آل ابی‌طالب(ع)، ۱۳۷۹ق، ج۴، ص۲۱۰.</ref> او پس از پدرش به امر [[خدا]] و معرفی [[پیامبر(ص)]] و ائمه(ع) پیش از خود، به امامت رسید<ref>مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۱۵۸و۱۵۹.</ref> و در [[سال ۱۱۴ هجری قمری]]<ref>مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۱۵۷ و ۱۵۸؛ طبرسی، اعلام الوری، ۱۳۹۰ق، ص۲۶۴.</ref> توسط ابراهیم بن ولید بن عبدالملک برادرزاده [[هشام بن عبدالملک|هشام خلیفه اموی]] مسموم و شهید شد<ref>ابن شهرآشوب، مناقب آل ابی‌طالب(ع)، ۱۳۷۹ق، ج۴، ص۲۱۰.</ref> و در [[قبرستان بقیع]] کنار پدرش به خاک سپرده شد.<ref>مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۱۵۷ و ۱۵۸؛ طبرسی، اعلام الوری، ۱۳۹۰ق، ص۲۶۴.</ref> امام باقر(ع) در [[کربلا]] حضور داشت او در آن زمان چهار سال داشت.<ref>یعقوبی، تاریخ یعقوبی، دار صادر، ج۲، ص۳۲۰.</ref>
  
در دوران امامت امام پنجم که ۱۸ یا ۱۹ سال به طول انجامید،<ref>طبرسی، اعلام الوری، ۱۳۹۰ق، ص۲۶۵؛ ابن شهرآشوب، مناقب آل ابی طالب(ع)، ۱۳۷۹ق، ج۴، ص۲۱۰.</ref> از طرفی در اثر ظلم‌های [[بنی امیه]]، هر روز انقلاب و جنگی رخ می‌داد و این گرفتاری‌ها دستگاه خلافت را مشغول و تا اندازه‌ای از تعرض به اهل بیت دور می‌کرد.<ref>طباطبایی، شیعه در اسلام، ۱۳۸۳ش، ص۲۱۷.</ref> از طرف دیگر، وقوع [[واقعه کربلا]] و مظلومیت [[اهل بیت]]، [[مسلمانان]] را مجذوب و علاقه‌مند ایشان ساخت و امکاناتی در نشر حقایق اسلامی و معارف اهل بیت برای آن حضرت به وجود آورد که برای هیچ‌یک از امامان گذشته میسر نشده بود از این رو [[احادیث]] بی‌شماری از او نقل شده است.<ref>طباطبایی، شیعه در اسلام، ۱۳۸۳ش، صص۲۱۷-۲۱۸.</ref>
+
در دوران امامت امام پنجم که ۱۸ یا ۱۹ سال به طول انجامید،<ref>طبرسی، اعلام الوری، ۱۳۹۰ق، ص۲۶۵؛ ابن شهرآشوب، مناقب آل ابی‌طالب(ع)، ۱۳۷۹ق، ج۴، ص۲۱۰.</ref> از طرفی در اثر ظلم‌های [[بنی امیه]]، هر روز انقلاب و جنگی رخ می‌داد و این گرفتاری‌ها دستگاه خلافت را مشغول و از تعرض به اهل بیت دور می‌کرد.<ref>طباطبایی، شیعه در اسلام، ۱۳۸۳ش، ص۲۱۷.</ref> از طرف دیگر، وقوع [[واقعه کربلا]] و مظلومیت [[اهل بیت]]، [[مسلمانان]] را مجذوب او ساخت و امکاناتی در نشر حقایق اسلامی و معارف اهل بیت برای آن حضرت به وجود آورد که برای هیچ‌یک از امامان گذشته میسر نشده بود از این رو [[احادیث]] بی‌شماری از او نقل شده است.<ref>طباطبایی، شیعه در اسلام، ۱۳۸۳ش، صص۲۱۷-۲۱۸.</ref>
 
به گفته [[شیخ مفید]]، [[احادیث]] او در معارف دین به حدی است که از هیچ یک از فرزندان [[امام حسن(ع)]] و [[امام حسین(ع)]] این مقدار روایات به جا نمانده است.<ref>مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۱۵۷.</ref>
 
به گفته [[شیخ مفید]]، [[احادیث]] او در معارف دین به حدی است که از هیچ یک از فرزندان [[امام حسن(ع)]] و [[امام حسین(ع)]] این مقدار روایات به جا نمانده است.<ref>مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۱۵۷.</ref>
  
=== ۶. امام صادق(ع) ===
+
=== امام صادق(ع) ===
 
{{اصلی|امام صادق(ع)}}
 
{{اصلی|امام صادق(ع)}}
جعفر بن محمد معروف به امام جعفر صادق(ع) و ششمین امام شیعیان،‌ فرزند [[امام باقر(ع)]] و [[ام فروه]] دختر [[قاسم بن محمد بن ابی‌بکر]]، در [[۱۷ ربیع‌الاول]] سال [[سال ۸۳ قمری|۸۳ قمری]] در [[مدینه]] متولد شد.<ref>مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۱۷۹و۱۸۰؛ طبرسی، اعلام الوری، ۱۳۹۰ق، ص۲۷۱.</ref> او در [[سال ۱۴۸ قمری]]<ref>مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۱۸۰؛ طبرسی، اعلام الوری، ۱۳۹۰ق، ص۲۷۱.</ref> توسط [[منصور عباسی|منصور]] خلیفه عباسی مسموم و شهید شد<ref>ابن شهرآشوب، مناقب آل ابی طالب(ع)، ۱۳۷۹ق، ج۲، ص۲۸۰؛ جعفریان، حیات فکری و سیاسی امامان شیعه، ۱۳۸۷ش، ص۳۲۶.</ref> و در قبرستان بقیع به خاک سپرده شد.<ref>مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۱۸۰؛ طبرسی، اعلام الوری، ۱۳۹۰ق، ص۲۷۲.</ref>
+
جعفر بن محمد معروف به امام جعفر صادق(ع) و ششمین امام شیعیان،‌ فرزند [[امام باقر(ع)]] و [[ام فروة مادر امام صادق(ع)|ام فروه]] دختر [[قاسم بن محمد بن ابی‌بکر]]، در [[۱۷ ربیع‌الاول]] سال [[سال ۸۳ قمری|۸۳ قمری]] در [[مدینه]] متولد شد.<ref>مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۱۷۹و۱۸۰؛ طبرسی، اعلام الوری، ۱۳۹۰ق، ص۲۷۱.</ref> او در [[سال ۱۴۸ قمری]]<ref>مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۱۸۰؛ طبرسی، اعلام الوری، ۱۳۹۰ق، ص۲۷۱.</ref> توسط [[منصور عباسی|منصور]] خلیفه عباسی مسموم و شهید شد<ref>ابن شهرآشوب، مناقب آل ابی‌طالب(ع)، ۱۳۷۹ق، ج۲، ص۲۸۰؛ جعفریان، حیات فکری و سیاسی امامان شیعه، ۱۳۸۷ش، ص۳۲۶.</ref> و در [[قبرستان بقیع]] به خاک سپرده شد.<ref>مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۱۸۰؛ طبرسی، اعلام الوری، ۱۳۹۰ق، ص۲۷۲.</ref>
  
آن حضرت در مدت ۳۴ سال امامت خود<ref>مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۱۸۰؛ ابن شهرآشوب، مناقب آل ابی طالب(ع)، ۱۳۷۹ق، ج۲، ص۲۸۰.</ref> به جهت ضعف حکومت اموی بستر مناسبی برای نشر تعالیم اسلامی به دست آورد، از این رو به نشر تعالیم دینی و پروش شخصیت‌های علمی بسیاری در فنون مختلف پرداخت.<ref>طباطبایی، شیعه در اسلام، ۱۳۸۳ش، ص۲۱۸و۲۱۹.</ref> شمار شاگردان و راویان او را ۴۰۰۰ نفر دانسته‌اند.<ref>مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۱۷۹؛ ابن شهرآشوب، مناقب آل ابی طالب(ع)، ۱۳۷۹ق، ج۲، ص۲۴۷.</ref> افرادی همچون [[زرارة بن اعین|زراره]]، [[محمد بن مسلم]]، [[مؤمن طاق]]، [[هشام بن حکم]]، [[ابان بن تغلب]]، [[هشام بن سالم]]، [[جابر بن حیان]]<ref>طباطبایی، شیعه در اسلام، ۱۳۸۳ش، ص۲۱۹.</ref> و از رجال علمی اهل سنت نیز افرادی همچون [[سفیان ثوری]]، [[ابوحنیفه]] (رئیس مذهب حنفیه)، [[مالک بن انس]]، پیشوای مذهب مالکی، از جمله پروش‌یافتگان آن حضرت بودند.<ref>ابن شهرآشوب، مناقب آل ابی طالب(ع)، ۱۳۷۹ق، ج۲، ص۲۴۷و۲۴۸؛ جعفریان، حیات فکری و سیاسی امامان شیعه، ۱۳۸۷ش، ص۳۲۷-۳۲۹.</ref>
+
امام صادق، در مدت ۳۴ سال امامتش<ref>مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۱۸۰؛ ابن شهرآشوب، مناقب آل ابی‌طالب(ع)، ۱۳۷۹ق، ج۲، ص۲۸۰.</ref> به جهت ضعف حکومت اموی بستر مناسبی برای نشر تعالیم اسلامی به دست آورد، از این رو به نشر تعالیم دینی و پروش شخصیت‌های علمی بسیاری در فنون مختلف پرداخت.<ref>طباطبایی، شیعه در اسلام، ۱۳۸۳ش، ص۲۱۸و۲۱۹.</ref> شمار شاگردان و راویان او را ۴۰۰۰ نفر دانسته‌اند.<ref>مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۱۷۹؛ ابن شهرآشوب، مناقب آل ابی‌طالب(ع)، ۱۳۷۹ق، ج۲، ص۲۴۷.</ref> افرادی همچون [[زرارة بن اعین|زراره]]، [[محمد بن مسلم]]، [[مؤمن طاق]]، [[هشام بن حکم]]، [[ابان بن تغلب]]، [[هشام بن سالم]]، [[جابر بن حیان]]<ref>طباطبایی، شیعه در اسلام، ۱۳۸۳ش، ص۲۱۹.</ref> و از اهل‌سنت نیز افرادی همچون [[سفیان ثوری]]، [[ابوحنیفه]] (رئیس مذهب حنفیه)، [[مالک بن انس]]، پیشوای مذهب مالکی، از جمله پروش‌یافتگان آن حضرت بودند.<ref>ابن شهرآشوب، مناقب آل ابی‌طالب(ع)، ۱۳۷۹ق، ج۲، ص۲۴۷و۲۴۸؛ جعفریان، حیات فکری و سیاسی امامان شیعه، ۱۳۸۷ش، ص۳۲۷-۳۲۹.</ref>
  
به گفته شیخ مفید در میان اهل بیت(ع) بیشترین روایات از امام صادق(ع) نقل شده است.<ref>مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۱۷۹.</ref> گفته شده به جهت گستردگی روایات رسیده از امام ششم، مذهب شیعه را [[مذهب جعفری]] نامیده‌اند.<ref>شهیدی، زندگانی امام صادق، ۱۳۷۷ش، ص۶۱.</ref>
+
به گفته شیخ مفید در میان اهل بیت(ع) بیشترین روایات از امام صادق(ع) نقل شده است.<ref>مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۱۷۹.</ref> گفته شده به همین دلیل، مذهب شیعه را [[مذهب جعفری]] نامیده‌اند.<ref>شهیدی، زندگانی امام صادق، ۱۳۷۷ش، ص۶۱.</ref>
  
=== ۷. امام کاظم(ع) ===
+
=== امام کاظم(ع) ===
 
{{اصلی|امام موسی کاظم(ع)}}
 
{{اصلی|امام موسی کاظم(ع)}}
موسی بن جعفر معروف به امام موسی کاظم و ملقب به کاظم و [[باب الحوائج]] هفتمین امام شیعیان امامی، فرزند امام صادق و [[حمیده]] در هفتم صفر [[سال ۱۲۸ قمری]] در [[ابواء]]، منطقه‌ای میان مکه و مدینه، متولد شد.<ref>مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۲۱۵؛ طبرسی، اعلام الوری، ۱۳۹۰ق، ص۲۹۴؛ ابن شهرآشوب، مناقب آل ابی طالب(ع)، ۱۳۷۹ق، ج۴، ص۳۲۳و۳۲۴.</ref>
+
موسی بن جعفر معروف به امام موسی کاظم و ملقب به کاظم و [[باب الحوائج]] هفتمین امام شیعیان امامی، فرزند امام صادق و [[حمیده]] در [[سال ۱۲۸ قمری]] در [[ابواء]]، منطقه‌ای میان مکه و مدینه، متولد شد.<ref>مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۲۱۵؛ طبرسی، اعلام الوری، ۱۳۹۰ق، ص۲۹۴؛ ابن شهرآشوب، مناقب آل ابی‌طالب(ع)، ۱۳۷۹ق، ج۴، ص۳۲۳و۳۲۴.</ref>
  
دوران امامت ۳۵ ساله امام هفتم،<ref>مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۲۱۵؛ طبرسی، اعلام الوری، ۱۳۹۰ق، ص۲۹۴؛ ابن شهرآشوب، مناقب آل ابی طالب(ع)، ۱۳۷۹ق، ج۴، ص۳۲۴.</ref> با [[منصور عباسی|منصور]]، [[هادی عباسی|هادی]]، [[مهدی عباسی|مهدی]] و [[هارون الرشید|هارون]] از [[خلفای عباسی]]، همزمان بود.<ref>ابن شهرآشوب، مناقب آل ابی طالب(ع)، ۱۳۷۹ق، ج۴، ص۳۲۳؛ طبرسی، اعلام الوری، ۱۳۹۰ق، ص۲۹۴.</ref> این دوران با اوج قدرت [[خلافت عباسی]] همزمان بود و دوران سختی برای امام کاظم(ع) و شیعیان بود. از این‌رو او در برابر حکومت وقت، [[تقیه]] می‌کرد و شیعیان را نیز به این کار سفارش ‌می‌نمود.<ref>نگاه کنید به: جعفریان، حیات فکری و سیاسی امامان شیعه، ۱۳۸۷ش، ص۳۸۴و۳۸۵و۳۹۸.</ref>  
+
امام کاظم(ع) پس از پدرش، به تصریح امام صادق(ع) به امامت رسید.<ref>مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۲۱۵.</ref> دوران امامت ۳۵ ساله امام هفتم،<ref>مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۲۱۵؛ طبرسی، اعلام الوری، ۱۳۹۰ق، ص۲۹۴؛ ابن شهرآشوب، مناقب آل ابی‌طالب(ع)، ۱۳۷۹ق، ج۴، ص۳۲۴.</ref> با [[منصور عباسی|منصور]]، [[هادی عباسی|هادی]]، [[مهدی عباسی|مهدی]] و [[هارون الرشید|هارون]] از [[خلفای عباسی]]، همزمان بود.<ref>ابن شهرآشوب، مناقب آل ابی‌طالب(ع)، ۱۳۷۹ق، ج۴، ص۳۲۳؛ طبرسی، اعلام الوری، ۱۳۹۰ق، ص۲۹۴.</ref> این دوران با اوج قدرت [[خلافت عباسی]] همزمان بود و دوران سختی برای امام کاظم(ع) و شیعیان بود. از این‌رو او در برابر حکومت وقت، [[تقیه]] می‌کرد و شیعیان را نیز به این کار سفارش ‌می‌نمود.<ref>نگاه کنید به: جعفریان، حیات فکری و سیاسی امامان شیعه، ۱۳۸۷ش، ص۳۸۴و۳۸۵و۳۹۸.</ref>  
امام هفتم در [[۲۰ شوال]] سال [[سال ۱۷۹ قمری|۱۷۹ق]]، زمانی که هارون در سفر [[حج]] به مدینه رفت، دستور داد امام را در مدینه زندانی کردند و از [[مدینه]] به [[بصره]] و از بصره به [[بغداد]] بردند.<ref>کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۱، ص۴۷۶؛ جعفریان، حیات فکری و سیاسی امامان شیعه، ۱۳۸۷ش، ص۴۰۲-۴۰۴.</ref> او در [[رجب]] سال [[سال ۱۸۳ق|۱۸۳ق]] در زندان بغداد توسط [[سندی بن شاهک|سِنْدی بْن شاهِکْ]] با سم شهید شد و در محلی به نام «مقابر قریش»<ref>مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۲۱۵؛ ابن شهرآشوب، مناقب آل ابی طالب(ع)، ۱۳۷۹ق، ج۴، ص۳۲۳و۳۲۴؛ طبرسی، اعلام الوری، ۱۳۹۰ق، ص۲۹۴.</ref> که اکنون در شهر [[کاظمین]] است، مدفون گردید.
+
امام هفتم در [[۲۰ شوال]] سال [[سال ۱۷۹ قمری|۱۷۹ق]]، زمانی که هارون در سفر [[حج]] به مدینه رفت، دستور داد امام را در مدینه زندانی کردند و از [[مدینه]] به [[بصره]] و از بصره به [[بغداد]] منتقل کردند.<ref>کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۱، ص۴۷۶؛ جعفریان، حیات فکری و سیاسی امامان شیعه، ۱۳۸۷ش، ص۴۰۲-۴۰۴.</ref> او در سال [[سال ۱۸۳ق|۱۸۳ق]] در زندان بغداد توسط [[سندی بن شاهک|سِنْدی بْن شاهِکْ]] با سم شهید شد و در محلی به نام «مقابر قریش»<ref>مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۲۱۵؛ ابن شهرآشوب، مناقب آل ابی‌طالب(ع)، ۱۳۷۹ق، ج۴، ص۳۲۳و۳۲۴؛ طبرسی، اعلام الوری، ۱۳۹۰ق، ص۲۹۴.</ref> که اکنون در [[کاظمین]] است،<ref>طباطبایی، شیعه در اسلام، ۱۳۸۳ش، ص۲۲۱.</ref> مدفون گردید.
  
=== ۸. امام رضا(ع) ===
+
=== امام رضا(ع) ===
 
{{اصلی|امام رضا(ع)}}
 
{{اصلی|امام رضا(ع)}}
امام هشتم امام رضا(ع) فرزند امام هفتم و [[نجمه خاتون]] به [[سال ۱۴۸ قمری|سال ۱۴۸ق]] در مدینه متولد و در [[آخر صفر]] سال [[سال ۲۰۳ هجری قمری|۲۰۳ق]] در ۵۵ سالگی در [[طوس]] ([[مشهد]]) به [[شهادت]] رسید.<ref>مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۲۴۷؛ طبرسی، اعلام الوری، ۱۳۹۰ق، ص۳۱۳و۳۱۴.</ref>
+
علی بن موسی بن جعفر معروف به امام رضا(ع) و هشتمین امام شیعیان، فرزند امام کاظم(ع) و [[نجمه خاتون]] به [[سال ۱۴۸ قمری|سال ۱۴۸ق]] در مدینه متولد و در سال [[سال ۲۰۳ هجری قمری|۲۰۳ق]] در ۵۵ سالگی در [[طوس]] ([[مشهد]]) به [[شهادت]] رسید.<ref>مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۲۴۷؛ طبرسی، اعلام الوری، ۱۳۹۰ق، ص۳۱۳و۳۱۴.</ref>
 +
 
 +
امام رضا(ع) پس از پدرش، به امر خدا و به تصریح امام کاظم(ع) به [[امامت]] رسید.<ref>مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۲۴۷.</ref> مدت امامت امام او ۲۰ سال (۱۸۳-۲۰۳ق)بود<ref>مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۲۴۷؛ طبرسی، اعلام الوری، ۱۳۹۰ق، ص۳۱۴.</ref> که با خلافت [[هارون الرشید]] و پسرانش [[امین عباسی|امین]] و [[مأمون]] همزمان بود.<ref>طبرسی، اعلام الوری، ۱۳۹۰ق، ص۳۱۴؛ ابن شهرآشوب، مناقب آل ابی‌طالب(ع)، ۱۳۷۹ق، ج۲، ص۳۶۷.</ref>
  
امام رضا(ع) پس از پدرش، به امر خدا و به تصریح امام کاظم(ع) به [[امامت]] رسید.<ref>مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۲۴۷.</ref> مدت امامت امام رضا(ع) ۲۰ سال (۱۸۳-۲۰۳ق)بود<ref>مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۲۴۷؛ طبرسی، اعلام الوری، ۱۳۹۰ق، ص۳۱۴.</ref> که ۱۰ سال از آن را با [[هارون الرشید]]، پنج سال با پسرش [[امین عباسی|امین]] و پنج سال آخر با پسر دیگرش [[مأمون]] معاصر بود.<ref>طبرسی، اعلام الوری، ۱۳۹۰ق، ص۳۱۴.</ref>
+
پس از هارون الرشید، مأمون به خلافت رسید.<ref>طباطبایی، شیعه در اسلام، ۱۳۸۳ش، ص۲۲۲.</ref> مأمون به جهت مشروعیت بخشیدن به خلافت خود، کنترل فعالیت‌های امام رضا(ع) و کاستن مقام و منزلت [[امامت]]، تصمیم گرفت امام هشتم را [[ولایتعهدی امام رضا(ع)|ولیعهد]] خود قرار دهد.<ref>جعفریان، حیات فکری و سیاسی امامان شیعه، ۱۳۸۷ش، ص۴۳۳-۴۳۵.</ref> به همین دلیل، او امام را در سال ۲۰۱ق<ref> جعفریان، حیات فکری و سیاسی امامان شیعه، ۱۳۸۷ش، ص۳۲۶.</ref> از [[مدینه]] به [[مرو]] احضار کرد.<ref>طباطبایی، شیعه در اسلام، ۱۳۸۳ش، ص۲۲۳و۲۲۴.</ref> مأمون نخست، اصل خلافت و سپس ولیعهدی خود را به امام رضا پیشنهاد داد که با مخالفت او روبرو شد؛ اما سرانجام، مأمون امام را وادار به پذیرش ولیعهدی خود کرد. امام نیز به این شرط که در کارهای حکومتی و عزل و نصب‌ها مداخله نکند، [[ولایت‌عهدی امام رضا|ولایت‌عهدی]] را پذیرفت.<ref>مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۲۵۹و۲۶۰؛ ابن شهرآشوب، مناقب آل ابی‌طالب(ع)، ۱۳۷۹ق، ج۲، ص۳۶۳.</ref> پس از مدتی، مأمون با مشاهده پیشرفت سریع شیعه و به جهت حفظ خلافت خود، امام رضا(ع) را مسموم و [[شهید]] کرد.<ref> جعفریان، حیات فکری و سیاسی امامان شیعه، ۱۳۸۷ش، ص۴۴۵؛ طباطبایی، شیعه در اسلام، ۱۳۸۳ش، ص۲۲۴.</ref>
  
مأمون پس از پدرش، اختلافاتی با برادر خود امین پیدا کرد که منجر به کشته شدن امین گردید. تا آن روز سیاست خلافت بنی عباس نسبت به سادات علوی، سیاستی خشونت‌آمیز بود و هر چند گاهی یکی از علویین قیام کرده جنگ خونین و آشوبی برپا می‌شد و این خود برای دستگاه خلافت گرفتاری سختی بود. مأمون برای جلوگیری از این گرفتاری‌ها و ضعیف کردن باور و اعتقاد مردم به امامان، تصمیم گرفت امام هشتم را [[ولایتعهدی امام رضا(ع)|ولیعهد]] خود قرار دهد. مأمون به همین دلیل، امام را در سال ۲۰۰ق از مدینه به [[مرو]] احضار کرد. در ابتدا، خلافت و پس از آن ولایتعهدی خود را به امام پیشنهاد نمود و آن حضرت نپذیرفت؛ ولی با فشار مأمون، امام به این شرط که در کارهای حکومتی و عزل و نصب‌ها مداخله نکند، ولایت‌عهدی را پذیرفت.<ref>طباطبایی، شیعه در اسلام، ۱۳۸۳ش، صص۲۲۲-۲۲۴.</ref> چیزی نگذشت که مأمون با مشاهده پیشرفت سریع شیعه به اشتباه خود پی برد و آن حضرت را مسموم و شهید ساخت.<ref>طباطبایی، شیعه در اسلام، ۱۳۸۳ش، ص۲۲۴.</ref>
+
[[حدیث سلسلة الذهب|حدیث معروف سلسلة الذهب]] هنگام عبور از [[نیشابور]] به طرف مرو از امام نقل شده است.<ref>صدوق، عیون أخبار الرضا، ۱۳۷۸ق، ج۲، ص۱۳۵.</ref> هنگام حضور امام رضا(ع) در [[مرو]]، مأمون میان او و بزرگان دیگر ادیان و مذاهب جلسات مناظره‌ تشکیل می‌داد که سبب اظهار برتری امام در علم و دانش شد.<ref>جعفریان، حیات فکری و سیاسی امامان شیعه، ۱۳۸۷ش، ص۴۴۲و۴۴۳.</ref>
  
=== ۹. امام جواد(ع) ===
+
=== امام جواد(ع) ===
 
{{اصلی|امام جواد(ع)}}
 
{{اصلی|امام جواد(ع)}}
امام نهم شیعیان، امام جواد(ع) فرزند امام هشتم و [[سبیکه نوبیه|سَبیکه نوبیه]] در [[ماه رمضان]] [[سال ۱۹۵ هجری قمری|سال ۱۹۵ق]] در [[مدینه]] متولد شد<ref>مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۲۷۳؛ طبرسی، اعلام الوری، ۱۳۹۰ق، ص۳۴۴.</ref> و در [[سال ۲۲۰ هجری قمری|سال ۲۲۰ هجری]] در [[بغداد]] به شهادت رسید.<ref>طبرسی، اعلام الوری، ۱۳۹۰ق، ص۳۴۴و۳۴۵.</ref> ایشان در کنار جد خود [[امام هفتم]] در مقبره قریش در [[کاظمیه]] مدفون گردید.<ref>مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۲۹۵؛ طبرسی، اعلام الوری، ۱۳۹۰ق، ص۳۴۴و۳۴۵.</ref>
+
محمد بن علی مشهور به امام جواد و امام محمدِ تقی(ع) و نهمین امام [[شیعیان اثناعشری]]، فرزند امام هشتم و [[سبیکه نوبیه|سَبیکه نوبیه]] در [[ماه رمضان]] [[سال ۱۹۵ هجری قمری|سال ۱۹۵ق]] در [[مدینه]] متولد شد<ref>مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۲۷۳؛ طبرسی، اعلام الوری، ۱۳۹۰ق، ص۳۴۴.</ref> و در [[سال ۲۲۰ هجری قمری|سال ۲۲۰ق]] در [[بغداد]] به شهادت رسید.<ref>طبرسی، اعلام الوری، ۱۳۹۰ق، ص۳۴۴و۳۴۵؛ ابن شهرآشوب، مناقب آل ابی‌طالب، ۱۳۷۹ق، ج۴، ص۳۷۹.</ref> او در کنار جد خود [[امام هفتم]] در مقبره قریش در [[کاظمیه]] مدفون گردید.<ref>مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۲۹۵؛ طبرسی، اعلام الوری، ۱۳۹۰ق، ص۳۴۴و۳۴۵.</ref>
  
امام جواد(ع) پس از پدرش به امر خدا و تصریح پدرش به [[امامت]] رسید<ref>مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۲۷۳.</ref> و دوران امامتش ۱۷ سال طول کشید.<ref>مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۲۷۳؛ طبرسی، اعلام الوری، ۱۳۹۰ق، ص۳۴۴.</ref>
+
امام جواد(ع) در سن هشت سالگی<ref>جعفریان، حیات فکری و سیاسی امامان شیعه، ۱۳۸۷ش، ص۴۷۲.</ref> و به تصریح پدرش به [[امامت]] رسید.<ref>مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۲۷۳؛ طبرسی، اعلام الوری، ۱۳۹۰ق، ص۳۴۵.</ref> سن کم او سبب شد تا شماری از شیعیان، در امامت او تردید کنند؛ برخی، برادر امام رضا [[عبدالله بن موسی بن جعفر|عبدالله بن موسی]] را امام خواندند و برخی دیگر به [[واقفیه]] پیوستند؛ اما بیشتر آنان با توجه به نص امامت و آزمایش علمی امام جواد(ع)، امامت او را پذیرفتند.<ref>جعفریان، حیات فکری و سیاسی امامان شیعه، ۱۳۸۷ش، ص۴۷۲-۴۷۴.</ref> دوران ۱۷ سال امامتش<ref>مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۲۷۳؛ طبرسی، اعلام الوری، ۱۳۹۰ق، ص۳۴۴.</ref> با خلافت مأمون و معتصم همزمان بود.<ref>طبرسی، اعلام الوری، ۱۳۹۰ق، ص۳۴۴.</ref>
  
امام نهم به هنگام درگذشت پدر خود در مدینه بود، [[مأمون]] به جهت تحت نظر قرار دادن او را به [[بغداد]]- که آن روز پایتخت خلافت بود- احضار کرد و در ظاهر به او ابراز محبت بسیار نمود و دختر خود را به [[ازدواج]] وی درآورد. پس از مدتی ایشان به مدینه بازگشت و تا آخر عهد مأمون در مدینه ماند. پس از درگذشت مأمون، [[معتصم عباسی|معتصم]] زمام خلافت را به دست گرفت و دوباره امام را به بغداد احضار کرده و تحت نظر گرفت و سرانجام آن حضرت با تحریک معتصم و به دست همسر خود مسموم و شهید شد.<ref>طباطبایی، شیعه در اسلام، ۱۳۸۳ش، ص۲۲۵.</ref>
+
[[مأمون]] در سال ۲۰۴ق به جهت تحت نظر قرار دادن او و شیعیانش، امام جواد را به [[بغداد]]- که آن روز پایتخت خلافت بود- احضار کرد و دخترش [[ام الفضل دختر مأمون|ام الفضل]] را به [[ازدواج]] وی درآورد.<ref>جعفریان، حیات فکری و سیاسی امامان شیعه، ۱۳۸۷ش، ص۴۷۸.</ref> پس از مدتی او به مدینه بازگشت و تا آخر عهد مأمون در مدینه ماند. پس از درگذشت مأمون، [[معتصم عباسی|معتصم]] زمام خلافت را به دست گرفت و در سال ۲۲۰ق امام را به بغداد احضار کرده و تحت نظر گرفت و سرانجام آن حضرت با تحریک معتصم و به دست همسر خود مسموم و شهید شد.<ref>طباطبایی، شیعه در اسلام، ۱۳۸۳ش، ص۲۲۵؛ جعفریان، حیات فکری و سیاسی امامان شیعه، ۱۳۸۷ش، ص۴۸۰-۴۸۲.</ref>
  
===۱۰. امام هادی(ع) ===
+
===امام هادی(ع) ===
 
{{اصلی|امام هادی(ع)}}
 
{{اصلی|امام هادی(ع)}}
امام دهم شیعیان، امام هادی(ع) فرزند امام نهم و [[سمانه مغربیه]] در ۱۵ ذی‌الحجه [[سال ۲۱۲ هجری قمری|سال ۲۱۲ق]] در منطقه‌ای به نام [[صریا]] در نزدیکی [[مدینه]] متولد<ref>مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۲۹۷؛ طبرسی، اعلام الوری، ۱۳۹۰ق، ص۳۵۵.</ref> و در [[ماه رجب]] سال ۲۵۴ق در [[سامرا]]<ref>مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۲۹۷ و۳۱۲؛ طبرسی، اعلام الوری، ۱۳۹۰ق، ص۳۵۵.</ref> به دست معتز، خلیفه عباسی مسموم و شهید شد.<ref>طباطبایی، شیعه در اسلام، ۱۳۸۳ش، صص۲۲۵-۲۲۶.</ref>
+
علی بن محمد مشهور به امام هادی یا امام علی النقی(ع)، امام دهم امامیه، فرزند امام جواد و [[سمانه مغربیه]] در [[سال ۲۱۲ هجری قمری|سال ۲۱۲ق]] در منطقه‌ای به نام [[صریا]] در نزدیکی [[مدینه]] متولد<ref>مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۲۹۷؛ طبرسی، اعلام الوری، ۱۳۹۰ق، ص۳۵۵.</ref> و در سال [[سال ۲۵۴ قمری|۲۵۴ق]] در [[سامرا]]<ref>کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۱، ص۴۹۷؛ مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۲۹۷ و۳۱۲؛ طبرسی، اعلام الوری، ۱۳۹۰ق، ص۳۵۵.</ref> به دست [[المعتز بالله]]، [[خلیفه عباسی]] مسموم و شهید شد.<ref>طبرسی، اعلام الوری، ۱۳۹۰ق، ص۳۵۵؛ طباطبایی، شیعه در اسلام، ۱۳۸۳ش، صص۲۲۵-۲۲۶.</ref>
  
امام هادی(ع) ۳۳ سال(۲۲۰ق-۲۵۴ق) امامت شیعیان را بر عهده داشت<ref>مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۲۹۷؛ طبرسی، اعلام الوری، ۱۳۹۰ق، ص۳۵۵.</ref> و در این مدت با شش [[خلیفه عباسی]] مانند [[معتصم]]، [[واثق]]، [[متوکل]]، [[منتصر]]، [[مستعین]] و [[معتز]] معاصر بود.<ref>طبرسی، اعلام الوری، ۱۳۹۰ق، ص۳۵۵.</ref>
+
امام هادی(ع) ۳۳ سال(۲۲۰ق-۲۵۴ق) امامت شیعیان را بر عهده داشت<ref>مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۲۹۷؛ طبرسی، اعلام الوری، ۱۳۹۰ق، ص۳۵۵.</ref> و در این مدت با شش [[خلیفه عباسی]] مانند [[معتصم]]، [[واثق]]، [[متوکل]]، [[منتصر]]، [[مستعین]] و معتز معاصر بود.<ref> طبرسی، اعلام الوری، ۱۳۹۰ق، ص۳۵۵؛ جعفریان، حیات فکری و سیاسی امامان شیعه، ۱۳۸۷ش، ص۵۰۲.</ref>
  
متوکل در سال ۲۴۳ق در اثر بدگویی‌هایی که از امام کرده بودند، آن حضرت را از مدینه به سامرا- که آن روز پایتخت خلافت بود- احضار کرد و پس از ورود آن حضرت به سامرا در ظاهر اقداماتی بر علیه حضرت انجام نداد؛ ولی در پشت صحنه تا می‌توانست در فراهم آوردن وسائل اذیت و هتک آن حضرت کوتاهی نمی‌کرد و بارها به منظور قتل یا هتک، امام را احضار کرد و خانه‌اش را تفتیش کردند.<ref>طباطبایی، شیعه در اسلام، ۱۳۸۳ش، ص۲۲۶.</ref> امام دهم به شکنجه‌ها و آزارهای متوکل صبر نمود تا وی درگذشت و پس از وی منتصر و مستعین و معتز روی کار آمدند و سرانجام به دسیسه معتز، آن حضرت مسموم و شهید شد.<ref>طباطبایی، شیعه در اسلام، ۱۳۸۳ش، ص۲۲۷.</ref>
+
متوکل در سال ۲۳۳ق به جهت تحت نظر قراردادن امام هادی(ع)،<ref>جعفریان، حیات فکری و سیاسی امامان شیعه، ۱۳۸۷ش، ص۵۰۳.</ref> او را از مدینه به سامرا- که آن روز مرکز خلافت بود<ref>جعفریان، حیات فکری و سیاسی امامان شیعه، ۱۳۸۷ش، ص۵۳۸.</ref>- احضار کرد<ref> کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۱، ص۴۹۸؛ طبرسی، اعلام الوری، ۱۳۹۰ق، ص۳۵۵.</ref> و او بقیه عمر خود را در این شهر به سر برد.<ref> جعفریان، حیات فکری و سیاسی امامان شیعه، ۱۳۸۷ش، ص۵۰۶.</ref> پس از درگذشت متوکل، منتصر و مستعین و معتز روی کار آمدند و امام هادی(ع) در دوران معتز، مسموم و شهید شد.<ref>طباطبایی، شیعه در اسلام، ۱۳۸۳ش، ص۲۲۷؛ جعفریان، حیات فکری و سیاسی امامان شیعه، ۱۳۸۷ش، ص۵۰۰و۵۰۲.</ref>
  
===۱۱. امام حسن عسکری(ع)===
+
امام هادی(ع) از طریق [[دعا]] و [[زیارات]] به تربیت [[شیعیان]] و آشنایی با معارف شیعی می‌پرداخت.<ref>جعفریان، حیات فکری و سیاسی امامان شیعه، ۱۳۸۷ش، ص۵۲۲.</ref> [[زیارت جامعه کبیره]] از زیارت‌نامه‌های مهم شیعیان، از او نقل شده است.<ref>صدوق، من لایحضره الفقیه، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۶۰۹.</ref>
 +
 
 +
===امام حسن عسکری(ع)===
 
[[پرونده:درهم نقره اولجایتو با نام دوازده امام شیعه(ع).jpg|بندانگشتی]]
 
[[پرونده:درهم نقره اولجایتو با نام دوازده امام شیعه(ع).jpg|بندانگشتی]]
 
{{اصلی|امام عسکری(ع)}}
 
{{اصلی|امام عسکری(ع)}}
امام حسن عسکری(ع) فرزند امام دهم و [[حدیث (مادر امام حسن عسکری)|حُدَیث]] در [[ربیع الثانی]] سال ۲۳۲ق در مدینه متولد<ref>مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۳۱۳</ref> و به سال ۲۶۰ق<ref>مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۳۱۳؛ طبرسی، اعلام الوری، ۱۳۹۰ق، ص۳۶۷.</ref> به دسیسه معتمد خلیفه عباسی مسموم و به شهادت رسید.<ref>طباطبایی، شیعه در اسلام، ۱۳۸۳ش، صص ۲۲۷-۲۲۸؛ طبرسی، اعلام الوری، ۱۳۹۰ق، ص۳۶۷.</ref>
+
حسن بن علی(ع) مشهور به امام حسن عسکری(ع) امام یازدهم شیعیان اثناعشری، فرزند امام هادی(ع) و [[حدیث (مادر امام حسن عسکری)|حَدِیث]] در سال ۲۳۲ق در مدینه متولد<ref>کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۱، ص۵۰۳؛ مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۳۱۳.</ref> و در [[سال ۲۶۰ قمری|سال ۲۶۰ق]]<ref>کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۱، ص۵۰۳؛ مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۳۱۳ و۳۳۶؛ طبرسی، اعلام الوری، ۱۳۹۰ق، ص۳۶۷.</ref> به دسیسه [[معتمد عباسی|معتمد]] خلیفه عباسی مسموم و شهید شد.<ref>طباطبایی، شیعه در اسلام، ۱۳۸۳ش، صص۲۲۷-۲۲۸؛ طبرسی، اعلام الوری، ۱۳۹۰ق، ص۳۶۷.</ref> او را در خانه‌اش در [[سامرا]]، کنار مرقد پدرش به خاک سپردند.<ref>کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۱، ص۵۰۳؛ مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۳۱۳و۳۳۶؛ طبرسی، اعلام الوری، ۱۳۹۰ق، ص۳۶۷.</ref>
  
امام یازدهم پس از درگذشت پدرش به امر خدا و به تصریح پدرش به امامت رسید و شش سال امامت کرد.<ref>مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۳۱۳و۳۱۴؛ طبرسی، اعلام الوری، ۱۳۹۰ق، ص۳۶۷.</ref> امام عسکری در این مدت به واسطه سختگیری دستگاه خلافت، با [[تقیه]]  رفتار می‌کرد و جز با خواص شیعه با کسی ارتباط نداشت. او بیشتر اوقات زندانی بود. سبب فشار و سختگیری خلافت، از یک سو بیشتر شدن جمعیت و قدرت شیعیان و ترس خلفا از آنان بود و از سوی دیگر شواهدی بود که از وجود فرزندی برای امام یازدهم خبر می‌داد که او را همان [[مهدی موعود]] می‌دانستند که [[پیامبر(ص)]] از وجود او خبر داده بود.<ref>طباطبایی، شیعه در اسلام، ۱۳۸۳ش، ص۲۲۸.</ref> بدین سبب امام یازدهم بیشتر از سایر ائمه تحت مراقبت بود و [[معتمد عباسی]]، خلیفه وقت، تصمیم گرفته بود که به هر طریق شده به امامت شیعه خاتمه بخشد. همین‌که بیماری امام یازدهم را به خلیفه وقت گزارش دادند، نزد آن حضرت،‌ طبیب فرستاد و چند تن از معتمدان خود و چند نفر از قضات را به منزلش گماشت که پیوسته مراقب اوضاع داخلی منزل باشند و پس از شهادت امام نیز خانه را تفتیش و توسط قابله‌ها کنیزان آن حضرت را معاینه کرد و تا دو سال مأمورین خلیفه به دنبال پیدا کردن فرزند آن حضرت بودند تا به کلی نومید شدند.<ref>طباطبایی، شیعه در اسلام، ۱۳۸۳ش، ص۲۲۹.</ref>
+
امام یازدهم به تصریح پدرش،‌ پس از او به امامت رسید و در دوران شش ساله امامتش<ref>مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۳۱۳و۳۱۴؛ طبرسی، اعلام الوری، ۱۳۹۰ق، ص۳۶۷.</ref> با معتز، مهتدی و معتمد عباسی معاصر بود.<ref>طبرسی، اعلام الوری، ۱۳۹۰ق، ص۳۶۷.</ref>
 +
امام در سامرا تحت نظر خلفای عباسی قرار داشت و چند باری به زندان افتاد.<ref>جعفریان، حیات فکری و سیاسی امامان شیعه، ۱۳۸۷ش، ص۵۳۸، ۵۳۹و۵۴۲.</ref> به گفته برخی اقامت طولانی او در سامرا نوعی زندانی بودن و بازداشت از سوی خلیفه وقت بود.<ref>جعفریان، حیات فکری و سیاسی امامان شیعه، ۱۳۸۷ش، ص۵۳۸و۵۴۲.</ref> از این رو او با [[تقیه]]  رفتار می‌کرد<ref>طباطبایی، شیعه در اسلام، ۱۳۸۳ش، ص۲۲۸.</ref> و همانند چند امام پیش از خود از طریق [[سازمان وکالت]] با شیعیان در ارتباط بود.<ref>جعفریان، حیات فکری و سیاسی امامان شیعه، ۱۳۸۷ش، ص۵۴۷-۵۵۰.</ref>
 +
گفته شده سبب فشار و سخت‌گیری خلفا، از یک سو افزایش جمعیت و قدرت شیعیان و ترس خلفا از آنان بود و از سوی دیگر شواهدی بود که از وجود فرزندی برای امام یازدهم خبر می‌داد که او را [[مهدی موعود]] می‌دانستند.<ref>طباطبایی، شیعه در اسلام، ۱۳۸۳ش، ص۲۲۸و۲۲۹.</ref>
  
امام یازدهم را پس از شهادت در خانه‌اش در [[سامرا]]، نزد پدرش به خاک سپردند.<ref>مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۳۱۳؛ طبرسی، اعلام الوری، ۱۳۹۰ق، ص۳۶۷.</ref>
+
امام عسکری و پدرش به جهت سکونت در سامرا‌(عسکر) به [[عسکریین]] مشهورند.<ref>جعفریان، حیات فکری و سیاسی امامان شیعه، ۱۳۸۷ش، ص۵۰۰و۵۳۶.</ref>
  
=== ۱۲. امام مهدی(عج) ===
+
===امام مهدی(عج) ===
 
{{اصلی|امام مهدی(عج)}}
 
{{اصلی|امام مهدی(عج)}}
امام دوازدهم، امام مهدی(ع) فرزند امام یازدهم و [[نرجس خاتون]] در [[نیمه شعبان]] به [[سال ۲۵۶ هجری قمری|سال ۲۵۶ق]] در [[سامرا]] متولد شد<ref>مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۳۳۹؛ طبرسی، اعلام الوری، ۱۳۹۰ق، ص۴۱۸.</ref> تا [[سال ۲۶۰ قمری]] که پدرش شهید شد، از مردم پنهان بود و جز عده‌ای از خواص [[شیعه]] کسی نمی‌توانست او را ملاقات کند. پس از شهادت امام یازدهم امامت در آن حضرت مستقر شد به امر خدا از عموم مردم [[غیبت امام زمان (عج)|غایب]] شد. حدود هفتاد سال در [[غیبت صغری]] بود و در این مدت امام از طریق [[نواب اربعه]] با مردم در ارتباط بود؛ اما از سال ۳۲۹ق [[غیبت کبری]] شروع شد که تاکنون ادامه دارد.<ref>طباطبایی، شیعه در اسلام، ۱۳۸۳ش، ص۲۳۰و۲۳۱.</ref>
+
محمد بن حسن مشهور به امام مهدی و امام زمان(ع)، دوازدهمین و آخرین امام [[شیعیان دوازده امامی]]، فرزند [[امام عسکری(ع)]] و [[نرجس خاتون]] در [[نیمه شعبان]] به [[سال ۲۵۵ هجری قمری|سال ۲۵۵ق]] در [[سامرا]] متولد شد.<ref>کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۱، ص۵۱۴؛ مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۳۳۹؛ طبرسی، اعلام الوری، ۱۳۹۰ق، ص۴۱۸.</ref>
امام مهدی در زمان امامت خود پنج ساله بود.<ref>مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۳۳۹؛ طبرسی، اعلام الوری، ۱۳۹۰ق، ص۴۱۸.</ref>
+
 
 +
امام مهدی در پنج سالگی به [[امامت]] رسید.<ref>مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۳۳۹؛ طبرسی، اعلام الوری، ۱۳۹۰ق، ص۴۱۸.</ref> [[پیامبر(ص)]] و همه امامان(ع) به امامت او تصریح کرده‌اند.<ref>مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۳۳۹و۳۴۰.</ref> او تا زمان شهادت پدرش(۲۶۰ق) از مردم پنهان بود و جز عده‌ای از خواص [[شیعه]] کسی نمی‌توانست او را ملاقات کند.<ref>مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۳۳۶.</ref> پس از شهادت پدرش به امر خدا از عموم مردم غایب شد. حدود هفتاد سال در [[غیبت صغری]] به سر برد و در این مدت از طریق [[نواب اربعه|چهار نائب خاص]] با شیعیان در ارتباط بود؛ اما با آغاز [[غیبت کبری]] در [[سال ۳۲۹ قمری|سال ۳۲۹ق]] ارتباط شیعیان با امام توسط نایبان خاص، پایان یافت.<ref> طباطبایی، شیعه در اسلام، ۱۳۸۳ش، ص۲۳۰و۲۳۱.</ref>
  
از پیامبر نقل شده است که: «اگر از عمر دنیا نمانده باشد مگر یک روز، خدا آن روز را آنقدر طولانی می‌کند تا مهدی از فرزندان من ظهور نموده و دنیا را پر از عدل و داد کند چنان‌که از ظلم و جور پر شده باشد».<ref>طباطبایی، شیعه در اسلام، ۱۳۸۳ش، ص۲۳۱.</ref>
+
طبق روایات، شیعیان در دوران [[غیبت]] به [[انتظار فرج]] و [[ظهور امام زمان]] ترغیب شده و آن از برترین اعمال به شمار آمده است.<ref> نگاه کنید به: مجلسی، بحار الانوار، ۱۴۰۳ق، ج۵۲، ص۱۲۲-.</ref> شیعیان برآنند براساس [[روایات]]<ref>به عنوان نمونه نگاه کنید به: کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۱، ص۲۵، ح۲۱؛ مجلسی، بحار الانوار، ۱۴۰۳ق، ج۵۲، ص۳۳۶.</ref> پس از ظهور، جامعه اسلامی پر از عدل و داد می‌شود.<ref>طباطبایی، شیعه در اسلام، ۱۳۸۳ش، ص۲۳۱و۲۳۲.</ref> در روایات متعددی [[نشانه‌های ظهور]] بیان شده است.<ref>به عنوان نمونه نگاه کنید به: مجلسی، بحار الانوار، ۱۴۰۳ق، ج۵۲، ص۱۸۱-۲۷۸.</ref>
  
 
==جایگاه امامان شیعه نزد اهل سنت==
 
==جایگاه امامان شیعه نزد اهل سنت==
[[اهل سنت]]، [[امامت]] را از [[فروع دین]] شمرده<ref>تفتازانی، شرح المقاصد، ۱۴۰۹ق، ج۵، ص۲۳۲؛ جرجانی، شرح المواقف، ۱۳۲۵ق، ج۸، ص۳۴۴.</ref> و امامان دوازده‌گانه شیعه را به عنوان [[امام]] و جانشینان بلافصل پیامبر(ص) نمی‌پذیرند؛<ref>به عنوان نمونه نگاه کنید به:‌ قاضی عبدالجبار، شرح الاصول الخمسة، ۱۴۲۲ق، ص۵۱۴؛ تفتازانی، شرح المقاصد، ۱۴۰۹ق، ج۵، ص۲۶۳و۲۹۰.</ref> اما نسبت به آنها محبت و ارادت دارند<ref>به عنوان نمونه نگاه کنید به: بغدادی، الفرق بین الفرق، ۱۹۷۷م، ص۳۵۳و۳۵۴.</ref> و [[روایات|روایاتی]] نیز در این باره نقل کرده‌اند.<ref>به عنوان نمونه نگاه کنید به: زمخشری، الکشاف،‌ ۱۴۰۷ق، ج۴، ص۲۱۹-۲۲۱.</ref>
+
اهل سنت امامان دوازده‌گانه شیعه را به عنوان [[امام]] و جانشینان بلافصل پیامبر(ص) نمی‌پذیرند؛<ref>به عنوان نمونه نگاه کنید به:‌ قاضی عبدالجبار، شرح الاصول الخمسة، ۱۴۲۲ق، ص۵۱۴؛ تفتازانی، شرح المقاصد، ۱۴۰۹ق، ج۵، ص۲۶۳و۲۹۰.</ref> اما نسبت به آنها محبت دارند<ref>به عنوان نمونه نگاه کنید به: بغدادی، الفرق بین الفرق، ۱۹۷۷م، ص۳۵۳و۳۵۴.</ref> بر پایه روایتی از [[پیامبر(ص)]] که در منابع آنها نقل شده خویشاوندانی که براساس [[آیه مودت]]،<ref>«قُلْ لاأَسْئَلُکُمْ عَلَیْهِ أَجْراً إِلاَّ الْمَوَدَّةَ فِی الْقُرْبی؛ بگو: «به ازاى آن [رسالت‌] پاداشى از شما خواستار نيستم، مگر دوستى در باره خويشاوندان.»‏ سوره شوری، آیه ۲۳.</ref> مودت آنها واجب است، [[علی(ع)]] و [[فاطمه(س)]] و فرزندان آن دو هستند».<ref>حاکم حسکانی، شواهد التنزیل، ۱۴۱۱ق، ج۲، ص۱۸۹-۱۹۶؛ زمخشری، الکشاف،‌ ۱۴۰۷ق، ج۴، ص۲۱۹و۲۲۰.</ref> [[فخرالدین رازی]]، [[مفسر]] و [[متکلم]] اهل سنت در قرن ششم هجری، با استناد به آیه مودت، صلوات تشهد و [[سیره پیامبر(ص)]]، محبت و دوستی علی(ع) و فاطمه(س) و فرزندان آنها را [[واجب]] دانسته است.<ref>فخر رازی، التفسیر الکبیر، ۱۴۲۰ق، ج۲۷، ص۵۹۵.</ref>
در روایتی از [[پیامبر(ص)]] درباره خویشاوندانی که براساس [[آیه مودت]]،<ref>«قُلْ لاأَسْئَلُکُمْ عَلَیْهِ أَجْراً إِلاَّ الْمَوَدَّةَ فِی الْقُرْبی؛ بگو: «به ازاى آن [رسالت‌] پاداشى از شما خواستار نيستم، مگر دوستى در باره خويشاوندان.»‏ سوره شوری، آیه ۲۳.</ref> مودت آنها واجب شده است، سؤال شد. پیامبر(ص) فرمود: مراد از آنها، [[علی(ع)]] و [[فاطمه(س)]] و فرزندان آن دو هستند».<ref>حاکم حسکانی، شواهد التنزیل، ۱۴۱۱ق، ج۲، ص۱۸۹-۱۹۶؛ زمخشری، الکشاف،‌ ۱۴۰۷ق، ج۴، ص۲۱۹و۲۲۰.</ref> [[فخرالدین رازی]] با استناد به آیه مودت، صلوات تشهد و [[سیره پیامبر(ص)]]، محبت و دوستی علی(ع) و فاطمه(س) و فرزندان آنها را [[واجب]] دانسته است.<ref>فخر رازی، التفسیر الکبیر، ۱۴۲۰ق، ج۲۷، ص۵۹۵.</ref>
 
  
برخی از عالمان اهل سنت به جهت ارادت به ائمه(ع)، به [[زیارت]] مرقد آنها می‌رفتند و به آنها متوسل می‌شدند. از جمله ابوعلی خَلّال از علمای اهل سنت در قرن سوم هجری، گفته است هر گاه برایش مشکلی پیش می‌آمد، به زیارت قبر [[موسی بن جعفر]] می‌رفتم و به او [[توسل|متوسل]] می‌شدم، مشکلم برطرف می‌شد.<ref>بغدادی، تاریخ بغداد، ۱۴۱۷ق، ج۱، ص۱۳۳.</ref> از [[ابوبکر محمد بن خزیمه|ابوبکر محمد بن خُزَیْمه]]، [[فقیه]]، [[محدث]] و [[مفسر]] اهل سنت در قرن سوم و چهارم هجری، نقل شده که بارها به زیارت قبر [[امام رضا(ع)]] می‌رفت و تعظیم و تضرعش دیگران را به حیرت وا می‌داشت.<ref>ابن حجر عسقلانی، تهذیب التهذیب، ۱۳۲۶ق، ج۷، ص۳۸۸.</ref> [[ابن حبان|ابن حِبّان]]، محدث اهل سنت در قرن سوم و چهارم، گفته است زمانی که در طوس بودم هر گاه مشکلی برایم پیش می‌آمد، به زیارت علی بن موسی الرضا(ع) می‌رفتم و دعا می‌کردم، دعایم مستجاب و مشکلم برطرف می‌شد.<ref>ابن حبان، الثقات، ۱۳۹۳ق، ج۸، ص۴۵۷.</ref>
+
برخی از عالمان اهل سنت به [[زیارت]] مرقد امامان شیعه می‌رفتند و به آنها متوسل می‌شدند. از جمله ابوعلی خَلّال از علمای اهل سنت در قرن سوم هجری، گفته است هر گاه برایم مشکلی پیش می‌آمد، به زیارت قبر [[موسی بن جعفر]] می‌رفتم و به او [[توسل|متوسل]] می‌شدم، مشکلم برطرف می‌شد.<ref> بغدادی، تاریخ بغداد، ۱۴۱۷ق، ج۱، ص۱۳۳.</ref> از [[ابوبکر محمد بن خزیمه|ابوبکر محمد بن خُزَیْمه]]، [[فقیه]]، [[محدث]] و مفسر اهل سنت در قرن سوم و چهارم هجری، نقل شده که بارها به زیارت قبر [[امام رضا(ع)]] می‌رفت و تعظیم و تضرعش دیگران را به حیرت وا می‌داشت.<ref>ابن حجر عسقلانی، تهذیب التهذیب، ۱۳۲۶ق، ج۷، ص۳۸۸.</ref> [[ابن حبان|ابن حِبّان]]، محدث اهل سنت در قرن سوم و چهارم، گفته است زمانی که در طوس بودم هر گاه مشکلی برایم پیش می‌آمد، به زیارت علی بن موسی الرضا(ع) می‌رفتم و دعا می‌کردم، دعایم مستجاب و مشکلم برطرف می‌شد.<ref>ابن حبان، الثقات، ۱۳۹۳ق، ج۸، ص۴۵۷.</ref>
  
به گفته [[جعفر سبحانی]]، بسیاری از علمای اهل سنت مرجعیت دینی و علمی امامان شیعه(ع) پذیرفته‌اند.<ref>سبحانی، سیمای عقاید شیعه، ۱۳۸۶ش، ص۲۳۴.</ref> به عنوان نمونه از [[ابوحنیفه]]،‌ پایه‌گذار مذهب حنفی، نقل شده است که احدی فقیه‌تر از [[جعفر بن محمد (ع)|جعفر بن محمد(ع)]] ندیدم.<ref>ذهبی، سیر اعلام النبلاء، ۱۴۰۵ق، ج۶، ص۲۵۷.</ref> این جمله از محمد بن مسلم بن شهاب زُهْری، از [[تابعین]] و فقیه و محدث اهل سنت قرن اول و دوم هجری، درباره [[امام سجاد(ع)]] نقل شده است.<ref>ابوزرعه دمشقی،‌ تاریخ ابی زرعة الدمشقی، مجمع اللغة العربیة، ص۵۳۶.</ref> عبدالله بن عطاء مکی، از محدثان اهل سنت و از [[اصحاب امام باقر(ع)|یاران امام باقر(ع)]]، گفته است: «من علما را در نزد هیچ کس به لحاظ علمی پایین‌تر و کوچک‌تر ندیدم؛ چنانکه در نزد [[محمد بن علی الباقر(ع)|محمد بن علی(ع)]] دیدم. حَکَم بن عُتَیبه (از فقهای بزرگ کوفه) را نزد او بسان شاگردی دیدم».<ref>ابن عساکر، تاریخ دمشق، ۱۴۱۵ق، ج۵۴، ص۲۷۸.</ref>
+
به گفته [[جعفر سبحانی]]، بسیاری از علمای اهل سنت مرجعیت دینی و علمی امامان شیعه(ع) پذیرفته‌اند.<ref>سبحانی، سیمای عقاید شیعه، ۱۳۸۶ش، ص۲۳۴.</ref> به عنوان نمونه از [[ابوحنیفه]]،‌ پایه‌گذار مذهب حنفی، نقل شده است که احدی فقیه‌تر از [[جعفر بن محمد (ع)|جعفر بن محمد(ع)]] ندیدم.<ref>ذهبی، سیر اعلام النبلاء، ۱۴۰۵ق، ج۶، ص۲۵۷.</ref> این جمله از محمد بن مسلم بن شهاب زُهْری، از [[تابعین]] و فقیه و محدث اهل سنت قرن اول و دوم هجری، درباره [[امام سجاد(ع)]] نقل شده است.<ref>ابوزرعه دمشقی،‌ تاریخ ابی‌زرعة الدمشقی، مجمع اللغة العربیة، ص۵۳۶.</ref> عبدالله بن عطاء مکی، از محدثان اهل سنت و از [[اصحاب امام باقر(ع)|یاران امام باقر(ع)]]، گفته است: «من علما را در نزد هیچ کس به لحاظ علمی پایین‌تر و کوچک‌تر ندیدم؛ چنانکه در نزد [[محمد بن علی الباقر(ع)|محمد بن علی(ع)]] دیدم. حَکَم بن عُتَیبه (از فقهای بزرگ کوفه) را نزد او بسان شاگردی دیدم».<ref>ابن عساکر، تاریخ دمشق، ۱۴۱۵ق، ج۵۴، ص۲۷۸.</ref>
  
 
==کتاب‌شناسی==
 
==کتاب‌شناسی==
 
{{اصلی|فهرست کتاب‌ها درباره امامان شیعه}}
 
{{اصلی|فهرست کتاب‌ها درباره امامان شیعه}}
درباره شرح حال امامان شیعه و فضائل آنها کتب متعددی از سوی [[شیعیان]] و [[اهل سنت]] نگارش شده است.  
+
درباره شرح حال امامان شیعه و فضائل آنها کتب متعددی از سوی [[شیعیان]] و [[اهل سنت]] نگارش شده است.
 
===کتب شیعه===
 
===کتب شیعه===
 
از جمله کتاب‌های علمای شیعه درباره امامان و فضائل آنها می‌توان به این موارد اشاره کرد:
 
از جمله کتاب‌های علمای شیعه درباره امامان و فضائل آنها می‌توان به این موارد اشاره کرد:
 
# [[دلائل الامامة]]، کتابی به زبان عربی منسوب به [[محمد بن جریر طبری صغیر]]‌(درگذشت ۳۱۰ق) درباره زندگانی، [[معجزه|معجزات]] و فضایل [[حضرت زهرا(س)]] و ائمه معصومین علیهم‌السلام.
 
# [[دلائل الامامة]]، کتابی به زبان عربی منسوب به [[محمد بن جریر طبری صغیر]]‌(درگذشت ۳۱۰ق) درباره زندگانی، [[معجزه|معجزات]] و فضایل [[حضرت زهرا(س)]] و ائمه معصومین علیهم‌السلام.
 
# [[الارشاد|اَلْإرْشاد فی مَعْرفة حُجَجِ الله عَلَی الْعِباد]] کتابی کلامی و تاریخی به زبان عربی نوشته [[شیخ مفید]] (درگذشت ۴۱۳ق) فقیه و متکلم شیعی. این کتاب، با توجه به روایات،‌ به تاریخ زندگانی و  فضائل ائمه اطهار(ع) می‌پردازد. محمدباقر ساعدی خراسانی این کتاب را به فارسی ترجمه کرده است.
 
# [[الارشاد|اَلْإرْشاد فی مَعْرفة حُجَجِ الله عَلَی الْعِباد]] کتابی کلامی و تاریخی به زبان عربی نوشته [[شیخ مفید]] (درگذشت ۴۱۳ق) فقیه و متکلم شیعی. این کتاب، با توجه به روایات،‌ به تاریخ زندگانی و  فضائل ائمه اطهار(ع) می‌پردازد. محمدباقر ساعدی خراسانی این کتاب را به فارسی ترجمه کرده است.
# [[مناقب آل ابی‌طالب (کتاب)|مَناقِبُ آلِ أبی طالب]]، کتابی عربی درباره فضایل [[چهارده معصوم(ع)]]، نوشته [[ابن شهر آشوب  مازندرانی]](درگذشت ۵۸۸ق).
+
# [[مناقب آل ابی‌طالب (کتاب)|مَناقِبُ آلِ اَبی‌طالب]]، کتابی عربی درباره فضایل [[چهارده معصوم(ع)]]، نوشته [[ابن شهر آشوب  مازندرانی]](درگذشت ۵۸۸ق).
 
# [[اعلام الوری باعلام الهدی (کتاب)|إعلامُ الوَریٰ بأعلامِ الهدیٰ]] کتابی به زبان عربی، نوشته [[فضل بن حسن طبرسی |فضل بن حسن طبرسی]] (درگذشت ۵۴۸ ق) درباره سیره و زندگانی [[رسول خدا(ص) |رسول خدا(ص)]] و امامان معصوم(ع).
 
# [[اعلام الوری باعلام الهدی (کتاب)|إعلامُ الوَریٰ بأعلامِ الهدیٰ]] کتابی به زبان عربی، نوشته [[فضل بن حسن طبرسی |فضل بن حسن طبرسی]] (درگذشت ۵۴۸ ق) درباره سیره و زندگانی [[رسول خدا(ص) |رسول خدا(ص)]] و امامان معصوم(ع).
 
# [[کشف الغمة فی معرفة الائمة (کتاب)|کَشْفُ الغُمَّة فی مَعْرِفَةِ الأئمّة(ع)]]، اثری به زبان عربی در شرح‌حال، فضائل و معجزات چهارده معصوم(ع) نوشته [[علی بن عیسی اربلی]] (درگذشت ۶۹۲ق).
 
# [[کشف الغمة فی معرفة الائمة (کتاب)|کَشْفُ الغُمَّة فی مَعْرِفَةِ الأئمّة(ع)]]، اثری به زبان عربی در شرح‌حال، فضائل و معجزات چهارده معصوم(ع) نوشته [[علی بن عیسی اربلی]] (درگذشت ۶۹۲ق).
 
# [[روضة الواعظین و بصیرة المتعظین (کتاب)|رَوضَةُ الْواعِظین وَ بَصیرَةُ الْمُتَّعِظین]] نوشته [[فتال نیشابوری |فتال نیشابوری]] (درگذشت ۵۰۸) درباره تاریخ زندگانی پیامبر اکرم(ص) و اهل بیت(ع) است. این کتاب توسط محمود مهدوی دامغانی به فارسی ترجمه شده است.  
 
# [[روضة الواعظین و بصیرة المتعظین (کتاب)|رَوضَةُ الْواعِظین وَ بَصیرَةُ الْمُتَّعِظین]] نوشته [[فتال نیشابوری |فتال نیشابوری]] (درگذشت ۵۰۸) درباره تاریخ زندگانی پیامبر اکرم(ص) و اهل بیت(ع) است. این کتاب توسط محمود مهدوی دامغانی به فارسی ترجمه شده است.  
# [[جلاء العیون (کتاب)|جَلاءُ العُیون]] کتابی به زبان فارسی نوشته [[علامه محمد باقر مجلسی]](۱۰۳۷ق-۱۱۱۰ق) که در چهارده باب درباره تاریخ زندگی چهارده معصوم(ع) نگاشته شده است.
+
# [[جلاء العیون (کتاب)|جَلاءُ العُیون]] کتابی به زبان فارسی نوشته [[محمدباقر مجلسی]](۱۰۳۷ق-۱۱۱۰ق) که در چهارده باب درباره تاریخ زندگی چهارده معصوم(ع) نگاشته شده است.
# [[منتهی الآمال فی تواریخ النبی و الآل (کتاب)|مُنْتَهَى ألآمال فی تَواريخِ ألنَّبی وَ ألْآل]]، اثر [[شیخ عباس قمی |شیخ عباس قمی]] (۱۲۹۴-۱۳۵۹ق) به تفصیل از زندگی چهارده معصوم(ع) سخن گفته است.  
+
# [[منتهی الآمال فی تواریخ النبی و الآل (کتاب)|مُنْتَهَى ألآمال فی تَواريخِ ألنَّبی وَ ألْآل]]، اثر [[شیخ عباس قمی |شیخ عباس قمی]] (۱۲۹۴-۱۳۵۹ق) به تفصیل از زندگی چهارده معصوم(ع) سخن گفته است.
  
 
===کتب اهل سنت===
 
===کتب اهل سنت===
سطر ۱۹۴: سطر ۱۹۵:
 
* ابن جوزی، یوسف بن قزاوغلی، تذکره الخواص من الأمّة فی ذکر خصائص الأئمة، تحقیق حسین تقی‌زاده، قم، مجمع العالمی لاهل البیت(ع)، ۱۴۲۶ق.
 
* ابن جوزی، یوسف بن قزاوغلی، تذکره الخواص من الأمّة فی ذکر خصائص الأئمة، تحقیق حسین تقی‌زاده، قم، مجمع العالمی لاهل البیت(ع)، ۱۴۲۶ق.
 
* ابن حجر عسقلانی، احمد بن علی، تهذیب التهذیب، هند، دائرة المعارف النظامیة، چاپ اول، ۱۳۲۶ق.
 
* ابن حجر عسقلانی، احمد بن علی، تهذیب التهذیب، هند، دائرة المعارف النظامیة، چاپ اول، ۱۳۲۶ق.
* ابن شهرآشوب، محمد بن علی، مناقب آل ابی طالب(ع)، قم، علامه، چاپ اول، ۱۳۷۹ق.
+
* ابن شهرآشوب، محمد بن علی، مناقب آل ابی‌طالب(ع)، قم، علامه، چاپ اول، ۱۳۷۹ق.
 
* ابن صباغ، علی بن محمد، الفصول المهمة فی معرفة‌الائمة، تحقیق سامی غریزی، قم، دارالحدیث، بی‌تا.
 
* ابن صباغ، علی بن محمد، الفصول المهمة فی معرفة‌الائمة، تحقیق سامی غریزی، قم، دارالحدیث، بی‌تا.
 
* ابن عساکر، علی بن حسن، تاریخ دمشق، تحقیق عمرو بن غرامة العمروی، بیروت، دارالفکر، ۱۴۱۵ق-۱۹۹۵م.
 
* ابن عساکر، علی بن حسن، تاریخ دمشق، تحقیق عمرو بن غرامة العمروی، بیروت، دارالفکر، ۱۴۱۵ق-۱۹۹۵م.
سطر ۲۲۳: سطر ۲۲۴:
 
* شهیدی، سیدجعفر، زندگانی امام صادق جعفر بن محمد(ع)، تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلامی، چاپ اول، ۱۳۷۷ش.
 
* شهیدی، سیدجعفر، زندگانی امام صادق جعفر بن محمد(ع)، تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلامی، چاپ اول، ۱۳۷۷ش.
 
* صافی گلپایگانی، لطف الله، ولایت تکوینی و ولایت تشریعی(ویراست جدید)، قم، دفتر تنظیم و نشرآثار آیت الله العظمی صافی گلپایگانی، چاپ اول، ۱۳۹۲ش.
 
* صافی گلپایگانی، لطف الله، ولایت تکوینی و ولایت تشریعی(ویراست جدید)، قم، دفتر تنظیم و نشرآثار آیت الله العظمی صافی گلپایگانی، چاپ اول، ۱۳۹۲ش.
 +
* صدوق، محمد بن علی، عیون أخبار الرضا(ع)، تحقیق مهدی لاجوردی، تهران، نشر جهان، چاپ اول، ۱۳۷۸ق.
 
* صدوق، محمد بن علی، کمال الدین و تمام النعمه، تصحیح علی اکبر غفاری، تهران، اسلامیه، ۱۳۹۵ق.
 
* صدوق، محمد بن علی، کمال الدین و تمام النعمه، تصحیح علی اکبر غفاری، تهران، اسلامیه، ۱۳۹۵ق.
 
* صدوق، محمد بن علی، من لایحضره الفقیه، تصحیح علی‌اکبر غفاری، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ دوم، ۱۴۱۳ق.
 
* صدوق، محمد بن علی، من لایحضره الفقیه، تصحیح علی‌اکبر غفاری، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ دوم، ۱۴۱۳ق.
سطر ۲۴۹: سطر ۲۵۱:
  
 
== منابع برای مطالعه بیشتر ==
 
== منابع برای مطالعه بیشتر ==
* امامت  امامان(ع)، [[ابراهیم امینی]]، [[قم]]، بوستان کتاب.
+
* [[حیات فکری و سیاسی امامان شیعه]]، رسول جعفریان، قم، انصاریان.
* [[حیات فکری و سیاسی امامان شیعه]]، رسول جعفریان، [[تهران]]، سازمان تبلیغات اسلامی.
 
  
 
{{امامت}}
 
{{امامت}}
 
{{امامان شیعه(ع)}}
 
{{امامان شیعه(ع)}}
 
<onlyinclude>{{درجه‌بندی
 
<onlyinclude>{{درجه‌بندی
  | پیوند = کامل<!--ندارد، ناقص، -->
+
  | پیوند = <!--ندارد، ناقص، کامل-->کامل
  | رده = کامل<!--ندارد، ناقص، -->
+
  | رده = <!--ندارد، ناقص، کامل-->کامل
  | جعبه اطلاعات = نمی‌خواهد<!--، ندارد، دارد-->
+
  | جعبه اطلاعات = <!--نمی‌خواهد، ندارد، دارد-->نمی‌خواهد
  | عکس = نمی‌خواهد<!--، ندارد، دارد-->
+
  | عکس = <!--نمی‌خواهد، ندارد، دارد-->دارد
  | ناوبری = دارد<!--ندارد، دارد-->
+
  | ناوبری = <!--ندارد، دارد-->دارد
  | رعایت شیوه‌نامه ارجاع = دارد<!--ندارد، -->
+
  | رعایت شیوه‌نامه ارجاع = <!--ندارد، دارد-->دارد
  | کپی‌کاری = ندارد<!--از منبع مردود، از منبع خوب، -->
+
  | کپی‌کاری = <!--از منبع مردود، از منبع خوب، ندارد-->ندارد
  | استناد به منابع مناسب = ناقص<!--ندارد، ، کامل-->
+
  | استناد به منابع مناسب = <!--ندارد، ناقص، کامل-->کامل
  | شناسه= ناقص<!--ندارد، ناقص، -->
+
  | جانبداری = <!--دارد، ندارد-->ندارد
  | جانبداری = ندارد<!--، ندارد-->
+
  | شناسه = <!--ناقص، کامل-->کامل
  | رسا بودن = دارد<!--ندارد، -->
+
  | رسا بودن = <!--ندارد، دارد-->دارد
  | جامعیت = ندارد<!--، دارد-->
+
  | جامعیت = <!--ندارد، دارد-->دارد
  | زیاده‌نویسی = ندارد<!--، ندارد-->
+
  | زیاده‌نویسی = <!--دارد، ندارد-->ندارد
 
  | تاریخ خوبیدگی =<!--{{subst:#time:xij xiF xiY}}-->
 
  | تاریخ خوبیدگی =<!--{{subst:#time:xij xiF xiY}}-->
 
  | تاریخ برتر شدن =<!--{{subst:#time:xij xiF xiY}}-->
 
  | تاریخ برتر شدن =<!--{{subst:#time:xij xiF xiY}}-->
سطر ۲۸۹: سطر ۲۹۰:
 
[[رده:اعتقادات شیعه]]
 
[[رده:اعتقادات شیعه]]
 
[[رده:مناصب شرعی]]
 
[[رده:مناصب شرعی]]
 +
[[رده:مقاله‌های نسبتا کامل]]

نسخهٔ کنونی تا ‏۲۱ ژانویهٔ ۲۰۲۰، ساعت ۱۹:۳۵

شیعه
السعید۲.jpg
اصول دین (عقاید)
عقائد اصلی توحید • نبوت • معاد • عدل • امامت
سایر عقائد عصمت • علم غیبولایت • مهدویتغیبتانتظارظهوررجعت • بداء
فروع دین (احکام عملی)
احکام عبادی نماز • روزه • خمس • زکات • حج • جهاد
احکام غیرعبادی امر به معروف و نهی از منکر • تولی • تبری
منابع اجتهاد کتاب • سنت • عقل • اجماع
اخلاق
فضائل کظم غیظ • سخاوت • توکل
رذائل كبر • ریا • سخن‌چینی • حسد
منابع قرآننهج البلاغه • صحیفه سجادیه • سایر کتابها
مسائل چالشی
جانشینی پیامبر • شفاعت • توسل • تقیه • عزاداری • متعه • عدالت صحابه
شخصیت‌ها
امامان شیعه علی(ع) • امام حسن(ع) • امام حسین(ع) • امام سجاد(ع) • امام باقر(ع) • امام صادق(ع) • امام کاظم(ع) • امام رضا(ع) • امام جواد(ع) • امام هادی(ع)  • امام عسکری(ع)  • امام مهدی(عج)
صحابه

سلمان • مقداد • ابوذر • عمار

زنان:

خدیجه • فاطمه(س) • زینب • ام کلثوم  • اسماء • ام ایمن  • ام‌سلمه
عالمان ادیبان • اصولیان • شاعران • رجالیان • فقیهان • فیلسوفان • مفسران
زیارتگاه‌ها
مسجد الحرام • مسجد النبیبقیع • مسجد الاقصی • حرم امام علیمسجد کوفه • حرم امام حسین • حرم کاظمین • حرم عسکریین • حرم امام رضا • حرم فاطمه معصومهحرم حضرت زینب
اعیاد مذهبی
عید فطر • عید قربان • عید غدیر • عید مبعث
سوگواری‌ها
سوگواری محرمدهه محرمتاسوعاعاشورادهه صفراربعینایام فاطمیه
رویدادها
مباهله • واقعه غدیر • واقعه سقیفه • ماجرای فدک  • جنگ جمل • جنگ صفین • جنگ نهروان • واقعه کربلا
کتاب‌ها
الاستبصار • الکافی  • تهذیب الاحکام • من لایحضره الفقیهکتاب‌های شیعه
فرق تشیع
امامیه • اسماعیلیه • زیدیه • کیسانیه

امامان شیعه دوازده تن از خاندان پیامبر اسلام(ص) که بنابر روایات، جانشینان پیامبر و پس از او امام جامعه اسلامی‌اند. نخستین امام، حضرت علی(ع) و دیگر امامان فرزندان و نوادگان او و حضرت زهرا(س) هستند.

به باور شیعیان امامیه، امامان(ع) از جانب خداوند به امامت منصوب شده‌اند و ویژگی‌هایی همچون عصمت، افضلیت، علم غیب و حق شفاعت دارند. امامان(ع) تمام وظایف پیامبر(ص)‌ به جز دریافت وحی و آوردن شریعت را دارا هستند. اهل سنت، امامت امامان شیعه را نمی‌پذیرند؛ اما نسبت به آنها اظهار محبت و ارادت کرده و مرجعیت دینی و علمی آنها را می‌پذیرند.

نام امامان در قرآن ذکر نشده است؛‌ اما در روایاتی از پیامبر(ص) همچون حدیث جابر و حدیث دوازده خلیفه اسامی و شمار امامان(ع) آمده است. بنابر این روایات، امامان و جانشینان پیامبر(ص)، دوازده نفر و همگی از قریش و اهل بیت پیامبر(ص) هستند.

از نظر شیعیان اثناعشری، امام علی(ع) به نص پیامبر(ص) به امامت منصوب شد و از آن پس، هر امامی، امام پس از خویش را به صورت صریح و با نص معرفی کرده است. براین اساس، جانشینان پس از پیامبر(ص) ۱۲ نفر به این ترتیب هستند: على بن ابى‌طالب، حسن بن علی، حسین بن على، على بن حسین، محمد بن على، جعفر بن محمد، موسى بن جعفر، على بن موسى‏، محمد بن على، على بن محمد، حسن بن على و مهدى(عليهم‌السلام‏). بنابر دیدگاه مشهور شیعه، یازده امام شهید شدند و آخرین آنها، مهدی موعود در غیبت به سر می‌برد او در آینده ظهور کرده و زمین را پر از عدل و داد می‌کند.

جایگاه و ویژگی‌ها

باور به امامتِ امامان دوازده‌گانه از اصول مذهب شیعه اثنا عشری است.[۱] از دیدگاه شیعیان امام از سوی خداوند و به وسیله پیامبر اسلام(ص) تعیین می‌شود.[۲]

شیعیان برآن‌اند هرچند نام امامان در قرآن ذکر نشده است؛‌ اما در آیاتی همچون آیه اولی الامر، آیه تطهیر، آیه ولایت، آیه اکمال، آیه تبلیغ و آیه صادقین به امامت امامان اشاره شده است.[۳] البته در روایات نام و تعداد ائمه(ع) ذکر شده است.[۴]

به باور شیعیان، امامان تمام وظایف پیامبر(ص) همچون تبیین آیات قرآن، بیان احکام شرعی، تربیت افراد جامعه، پاسخگویی به پرسش‌های دینی، برقراری عدالت در جامعه و پاسداری از مرزهای اسلام را دارند؛‌ تفاوت آنها با پیامبر(ص) تنها در دریافت وحی و آوردن شریعت است.[۵]

ویژگی‌ها

از دیدگاه شیعیان امامیه، برخی از ویژگی‌های امامان دوازده‌گانه از این قرار است:

  1. عصمت:‌ امامان همانند پیامبر(ص) از هرگونه گناه و خطا معصوم هستند.[۶]
  2. افضلیت:‌ امام باید در کمالات نفسانی و بدنی همچون علم،‌ شجاعت، ایمان از همه مردم افضل باشد.[۷]
  3. علم غیب: امامان از جانب خدا دارای علم غیب هستند.[۸]
  4. ولایت تکوینی و تشریعی: بیشتر علمای شیعه امامیه بر اثبات ولایت تکوینی ائمه(ع) اذعان دارند.[۹] در اثبات ولایت تشریعی ائمه(ع) به معنای اولویت در تصرف بر اموال و نفوس مردم نیز اختلافی وجود ندارد.[۱۰] بر اساس روایات تفویض،[۱۱] ولایت تشریعی به معنای حق تشریع و قانون‌گذاری نیز برای امامان ثابت است.[۱۲]
  5. مقام شفاعت: همه امامان مانند پیامبر(ص) دارای مقام شفاعت هستند.[۱۳]
  6. مرجعیت دینی و علمی: براساس روایاتی همچون حدیث ثقلین[۱۴] و حدیث سفینه[۱۵] امامان دارای مرجعیت علمی و دینی هستند و مردم موظند در مسائل دینی به آنان مراجعه کنند.[۱۶]
  7. رهبری و جامعه: رهبری و اداره جامعه اسلامی پس از پیامبر اسلام(ص) برعهده امامان(ع) است.[۱۷]
  8. وجوب اطاعت: براساس آیه اولی الامر، امامان(ع) مفترض الطاعه بوده و اطاعت از آنها به طور مطلق واجب است؛ همان‌گونه که اطاعت از خداوند و اطاعت از پیامبر(ص) واجب است.[۱۸]

از دیدگاه بیشتر علمای شیعه، همه امامان شیعه با شهادت از دنیا رفته یا خواهند رفت.[۱۹] دلیل آنان، روایات[۲۰] از جمله روایت «وَ اللَّهِ مَا مِنَّا إِلَّا مَقْتُولٌ شَهِيد»[۲۱] است که بنابر آن، همه امامان با شهادت از دنیا خواهند رفت.[۲۲]

امامت امامان

نوشتار اصلی: امامت امامان شیعه

علمای شیعه برای اثبات امامت امامان دوازده‌گانه دلایل عقلی مانند عصمت و افضلیت امامان(ع) و نقلی مانند حدیث جابر، حدیث لوح و حدیث ۱۲ خلیفه ارائه کرده‌اند.[۲۳]

حدیث جابر

نوشتار اصلی: حدیث جابر

جابر بن عبدالله انصاری پس از نزول آيه «يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَطِيعُوا اللَّهَ وَ أَطِيعُوا الرَّسُولَ وَ أُولِي الْأَمْرِ مِنْكُمْ»[۲۴] درباره معنای اولو الامر از پیامبر پرسید؟ پیامبر در پاسخ او فرمود: «‌آنان جانشینان من و امامان مسلمانان بعد از من‌ هستند که اولشان علی بن ابی‌طالب است و بعد از او به ترتیب حسن، حسین، علی بن حسین و محمد بن علی ... جعفر بن محمد، موسی بن جعفر، علی بن موسی، محمد بن علی، علی بن محمد، حسن بن علی و پس از او فرزندش هم‌نام و هم‌کنیه من است...».[۲۵]

حدیث ۱۲ خلیفه

نوشتار اصلی: حدیث ۱۲ خلیفه

روایاتی از طریق اهل سنت نقل شده که در آنها تعداد خلفای پیامبر(ص) و برخی از ویژگی‌هایشان مانند قریشی بودن بیان شده است؛ جابر بن سمره از رسول خدا(ص) نقل کرده که «این دین همیشه تا قیام قیامت و تا هنگامی که دوازده نفر خلیفه بر سر شما باشند، استوار و پابرجاست. این خلفا همگی از قریش هستند.»[۲۶] همچنین در حدیثی به نقل از ابن مسعود، شمار نقیبان پس از پیامبر(ص)، ۱۲ تن به تعداد نقیبان بنی اسرائیل گفته شده است.[۲۷] به گفته سلیمان بن ابراهیم قُندوزی از عالمان اهل سنت، منظور از دوازده خلیفه در احادیث نبوی، ائمه دوازده‌گانه شیعه هستند؛ زیرا این احادیث بر کسان ديگر قابل حمل نیست.[۲۸]

معرفی امامان

شیعیان امامیه بر این باورند که با استناد به دلایل عقلی[۲۹] و نقلی همچون حدیث متواتر غدیر و منزلت، خلیفه برحق و بلافصل پیامبر اسلام(ص)، علی بن ابی‌طالب(ع) است.[۳۰] پس از امام علی(ع) نیز به ترتیب امام حسن(ع)، امام حسین(ع)، امام سجاد(ع)، امام باقر(ع)، امام صادق(ع)، امام موسی کاظم(ع)، امام رضا(ع)، امام جواد(ع)، امام هادی(ع)، امام حسن عسکری(ع) و امام مهدی(عج)، امامت جامعه اسلامی را برعهده دارند.[۳۱]

نام القاب کنیه روز‌تولد سال‌
تولد
محل‌
تولد
روز‌شهادت سال‌
شهادت
محل‌
شهادت
امامت مدت‌
امامت
نام مادر
علی بن ابیطالب امیرالمؤمنین ابوالحسن ۱۳ رجب ۳۰ عام‌الفیل کعبه ۲۱ رمضان ۴۰ ق کوفه ۴۰-۱۱ ۲۹ سال فاطمه بنت اسد
حسن بن علی مجتبی ابومحمد ۱۵ رمضان ۲ ق مدینه ۲۸ صفر ۵۰ ق مدینه ۵۰-۴۰ ۱۰ سال فاطمه(س)
حسین بن علی سید الشهداء ابوعبدالله ۳ شعبان ۳ ق ۱۰ محرم ۶۱ ق کربلا ۶۱-۵۰ ۱۰ سال
علی بن الحسین سجاد، زین‌العابدین ابوالحسن ۵ شعبان ۳۸ ق ۲۵ محرم ۹۵ ق مدینه ۹۴-۶۱ ۳۵ سال شهربانو
محمد بن علی باقر العلوم ابو جعفر ۱ رجب ۵۷ ق ۷ ذی‌الحجه ۱۱۴ ق ۱۱۴-۹۴ ۱۹ سال فاطمه
جعفر بن محمد صادق ابوعبدالله ۱۷ ربیع‌الاول ۸۳ ق ۲۵ شوال ۱۴۸ ق ۱۴۸-۱۱۴ ۳۴ سال فاطمه
موسی بن جعفر کاظم ابوالحسن ۷ صفر ۱۲۸ ق ۲۵ رجب ۱۸۳ ق کاظمین ۱۸۳-۱۴۸ ۳۵ سال حمیده بربریه
علی بن موسی رضا ابوالحسن ۱۱ ذی‌القعده ۱۴۸ ق آخر صفر ۲۰۳ ق مشهد ۲۰۳-۱۸۳ ۲۰ سال تکتم
محمد بن علی تقی، جواد ابوجعفر ۱۰ رجب ۱۹۵ ق آخر ذی القعدة ۲۲۰ ق کاظمین ۲۲۰-۲۰۳ ۱۷ سال سبیکه
علی بن محمد هادی، نقی ابوالحسن ۱۵ ذی‌الحجه ۲۱۲ ق ۳ رجب ۲۵۴ ق سامرا ۲۵۴-۲۲۰ ۳۴ سال سمانه مغربیه
حسن بن علی زکی، عسکری ابومحمد ۱۰ ربیع‌الثانی ۲۳۲ ق ۸ ربیع‌الاول ۲۶۰ ق ۲۶۰-۲۵۴ ۶ سال سوسن
حجة بن الحسن قائم ابوالقاسم ۱۵ شعبان ۲۵۵ ق سامرا
امامت از سال ۲۶۰ق تا کنون(۱۴۴۱)
نرجس خاتون

امام علی(ع)

نوشتار اصلی: امام علی(ع)

علی بن ابی‌طالب، مشهور به امام علی(ع) و ملقب به امیرالمؤمنین(ع)، امام اول شیعیان، فرزند ابوطالب و فاطمه بنت اسد، در سیزده رجب سال ۳۰ عام الفیل در کعبه متولد شد.[۳۲] او نخستین مردی بود که به پیامبر(ص) ایمان آورد[۳۳] و پیوسته ملازم پیامبر(ص) بود و با فاطمه(س) دختر رسول خدا ازدواج کرد.[۳۴]

با اینکه پیامبر در موارد متعدد از جمله در روز غدیر، علی(ع) را به عنوان جانشین بلافصل خود معرفی کرده بود،[۳۵] اما پس از درگذشت او، در واقعه سقیفه بنی‌ساعده با ابوبکر بن ابی قحافه به عنوان بیعت شد.[۳۶] پس از ۲۵ سال سکوت (دوران حکومت خلفای سه‌گانه) در سال ۳۵ قمری، مردم با علی(ع) بیعت نموده و او را به خلافت برگزیدند.[۳۷] در خلافت علی که تقریبا چهار سال و نه ماه طول کشید، سه جنگ داخلی جنگ جمل، جنگ صفین و جنگ نهروان رخ داد. از این رو، بیشتر دوران حکومت آن حضرت، صرف رفع اختلافات داخلی شد.[۳۸]

امام علی(ع) در ۱۹ رمضان، به سال ۴۰ قمری در محراب مسجد کوفه در حال نماز به دست ابن ملجم مرادی ضربت شمشیر خورد و در ۲۱ رمضان به شهادت رسید و در نجف دفن شد.[۳۹] او دارای فضائل بی‌شماری بود.[۴۰] از ابن عباس نقل شده است که بیش از ۳۰۰ آیه در مدح علی(ع) نازل شده است.[۴۱] همچنین از او نقل شده که خدا آیه‌ای را نازل نکرد که در آن «یا أیها الذین آمنوا» باشد، مگر آنکه علی(ع) در رأس مؤمنان و امیر آنان است.[۴۲]

امام حسن(ع)

نوشتار اصلی: امام حسن مجتبی(ع)

حسن بن علی(ع) مشهور به امام حسن مجتبی، فرزند امام علی(ع) و حضرت فاطمه(س) در پانزدهم رمضان سال سوم قمری در مدینه متولد شد.[۴۳]

امام حسن(ع) پس از شهادت پدر، به امر خدا و طبق وصیت پدرش، به امامت رسید و حدود شش ماه به عنوان خلیفه مسلمانان به اداره امور جامعه پرداخت.[۴۴] در این مدت معاویه بن ابی سفیان، به عراق که مقر خلافت امام حسن(ع) بود لشکر کشید و سرداران لشکر امام حسن(ع) را فریب داد و آنان را علیه آن حضرت تحریک کرد تا آنجا که امام حسن(ع) مجبور به صلح شد و خلافت ظاهری را با شرایطی (به شرط اینکه پس از درگذشت معاویه دوباره خلافت به امام حسن(ع) برگردد و خاندان و شیعیانش از تعرض مصون باشند) به معاویه واگذار نمود.[۴۵] امام حسن(ع) ۱۰ سال امامت کرد[۴۶] و در ۲۸ صفر سال ۵۰ق، به تحریک معاویه به دست همسر خود،‌ جعده مسموم و شهید شد و در قبرستان بقیع دفن شد.[۴۷]

امام حسن(ع) از اصحاب کِساء[۴۸] و از حاضران در ماجرای مُباهله[۴۹] و یکی از اهل بیت پیامبر(ص) است که آیه تطهیر درباره آنان نازل شده است.[۵۰]

امام حسین(ع)

نوشتار اصلی: امام حسین(ع)

حسین بن علی(ع)، مشهور به اباعبدالله و سیدالشهداء و امام سوم شیعیان، فرزند دوم علی(ع) و فاطمه(س)، در سوم شعبان سال چهارم هجری در مدینه متولد شد[۵۱] او پس از شهادت برادرش امام حسن(ع)، طبق تصریح پیامبر(ص) و امام علی(ع) و وصیت برادرش، به امامت رسید.[۵۲]

امام حسین(ع) ده سال امامت نمود[۵۳] دوران امامتش به جز شش ماه آخر، مصادف با خلافت معاویه بود.[۵۴] معاویه در سال ۶۰ قمری درگذشت و پسرش یزید به جای او نشست.[۵۵] یزید به والی مدینه دستور داد که از امام حسین برای وی بیعت بگیرد و گرنه سرش را به شام بفرستد. پس از آنکه والی مدینه درخواست یزید را به امام حسین(ع) ابلاغ کرد، آن حضرت شبانه با خاندان خود به سوی مکه حرکت کرد.[۵۶] پس از مدتی، با دعوت مردم کوفه، با خاندان و گروهی از یاران خود رهسپار کوفه شد.[۵۷] امام و همراهانش در کربلا به محاصره لشکریان یزید درآمدند و روز دهم محرم میان آنها و سپاه یزید به فرماندهی عمر بن سعد، جنگ در گرفت و امام(ع) و خاندان و یاران او شهید و زنان و کودکان و امام سجاد(ع) که بیمار بود، اسیر شدند.[۵۸]

امام حسین(ع) از اصحاب کِساء[۵۹] و از حاضران در ماجرای مُباهله[۶۰] و یکی از اهل بیت پیامبر(ص) است که آیه تطهیر درباره آنان نازل شده است.[۶۱]

۴. امام سجاد(ع)

نوشتار اصلی: امام سجاد(ع)
امامان
خلفای هم‌عصر
امام علی(ع)
ـــــــــــــــــ
(۲۳قبل از هجرت-۴۰ق)
ـــــــــــــــــ
دوره امامت: ۱۱-۴۰ق
ابوبکر
عمر بن خطاب
عثمان بن عفان
امام حسن(ع)
ـــــــــــــــــ
(۳-۵۰ق)
ـــــــــــــــــ
دوره امامت: ۴۰-۵۰ق
ابوبکر
عمر بن خطاب
عثمان بن عفان
امام علی
معاویه بن ابی سفیان (۴۱-۶۱ق)
امام حسین(ع)
ـــــــــــــــــ
(۴-۶۱ق)
ـــــــــــــــــ
دوره امامت: ۵۰-۶۱ق
ابوبکر
عمر بن خطاب
عثمان بن عفان
امام علی
امام حسن
معاویه بن ابی سفیان
یزید بن معاویه
امام سجاد(ع)
ـــــــــــــــــ
(۳۸-۹۵ق)
ـــــــــــــــــ
دوره امامت: ۶۱-۹۵ق
امام علی
امام حسن
معاویه بن ابی سفیان
یزید بن معاویه
معاویه بن یزید
مروان بن الحکم(۶۴-۶۵ق)
عبدالملک بن مروان (۶۵-۸۶ق)
ولید بن عبدالملک (۸۶-۹۶ق)
امام باقر(ع)
ـــــــــــــــــ
(۵۷-۱۱۴ق)
ـــــــــــــــــ
دوره امامت: ۹۵-۱۱۴ق
معاویه بن ابی سفیان
یزید بن معاویه
معاویه بن یزید
مروان بن الحکم
عبدالملک بن مروان
ولید بن عبدالملک
سلیمان بن عبدالملک (۹۶-۹۹ق)
عمر بن عبدالعزیز (۹۹-۱۰۱ق)
یزید بن عبدالملک (۱۰۱-۱۰۵ق)
هشام بن عبدالملک (۱۰۵-۱۲۵ق)
امام صادق(ع)
ـــــــــــــــــ
(۸۲-۱۴۸ق)
ـــــــــــــــــ
دوره امامت: ۱۱۴-۱۴۸ق
عبدالملک بن مروان
ولید بن عبدالملک
سلیمان بن عبدالملک
عمر بن عبدالعزیز
یزید بن عبدالملک
هشام بن عبدالملک
ولید بن یزید (۱۲۵-۱۲۶ق)
ولید بن عبدالملک (۱۲۶-۱۲۶ق)
ابراهیم بن الولید (۱۲۶-۱۲۷ق)
مروان بن محمد (۱۲۷-۱۳۲ق)
ابوالعباس سفاح (۱۳۲-۱۳۶ق)
منصور دوانیقی (۱۳۶-۱۵۸ق)
امام کاظم(ع)
ـــــــــــــــــ
(۱۲۸-۱۸۳ق)
ـــــــــــــــــ
دوره امامت: ۱۴۸-۱۸۳ق
مروان بن محمد
ابوالعباس سفاح
منصور دوانیقی
مهدی عباسی(۱۵۸-۱۶۹ق)
هادی عباسی(۱۶۹-۱۷۰ق)
هارون‌الرشید(۱۷۰-۱۹۳ق)
امام رضا(ع)
ـــــــــــــــــ
(۱۴۸-۲۰۳ق)
ـــــــــــــــــ
دوره امامت: ۱۸۳-۲۰۳ق
منصور دوانیقی
مهدی عباسی
هادی عباسی
هارون‌الرشید
امین عباسی (۱۹۳-۱۹۸ق)
مأمون عباسی (۱۹۸-۲۱۸ق)
امام جواد(ع)
ـــــــــــــــــ
(۱۹۵-۲۲۰ق)
ـــــــــــــــــ
دوره امامت: ۲۰۳-۲۲۰ق
امین عباسی
مأمون
المعتصم بالله (۲۱۸-۲۲۷ق)
امام هادی(ع)
ـــــــــــــــــ
(۲۱۲-۲۵۴ق)
ـــــــــــــــــ
دوره امامت: ۲۲۰-۲۵۴ق
مأمون
المعتصم بالله
الواثق بالله (۲۲۷-۲۳۲ق)
متوکل (۲۳۲-۲۴۷ق)
منتصر (۲۴۷-۲۴۸ق)
مستعین (۲۴۸-۲۵۲ق)
معتز (۲۵۲-۲۵۵ق)
امام عسکری(ع)
ـــــــــــــــــ
(۲۳۲-۲۶۰ق)
ـــــــــــــــــ
دوره امامت: ۲۵۵-۲۶۰ق
متوکل
منتصر
مستعین
معتز
مهتدی(۲۵۵-۲۵۶ق)
معتمد(۲۵۶-۲۷۸ق)
امام زمان(عج)
ـــــــــــــــــ
(۲۵۵ق-...)
ـــــــــــــــــ
دوره امامت: ۲۶۰ق-...
خلفا تا پایان غیبت صغرا
معتز
مهتدی
معتمد
معتضد (۲۷۸-۲۸۹ق)
مکتفی (۲۸۹-۲۹۵ق)
مقتدر (۲۹۵-۳۲۰ق)
قاهر (۳۲۰-۳۲۲ق)
راضی (۳۲۲-۳۲۹ق)

علی بن حسین(ع)، ملقب به سجاد و زین العابدین، چهارمین امام شیعیان، فرزند امام حسین(ع) بود که از شهربانو دختر یزدگرد سوم، در سال ۳۸ هجری در مدینه متولد شد.[۶۲]

امام سجاد(ع) در واقعه کربلا اسیر شد و به همراه اسیران کربلا به کوفه[۶۳] و شام[۶۴] اعزام شد. او خطبه‌ای در شام در معرفی خود و پدرانش ایراد کرد که مردم را تحت تأثیر قرار داد.[۶۵] او پس از گذراندن دوران اسیری، به مدینه بازگردانده شد و در مدینه، مشغول عبادت بود و با کسی جز خواص شیعه مانند ابوحمزه ثمالی و ابوخالد کابلی ارتباط نداشت. خواص نیز معارفی را که از آن حضرت اخذ می‌کردند، در میان شیعه نشر می‌دادند.[۶۶]

امام چهارم پس از ۳۴ سال امامت،[۶۷] در ۵۷ سالگی به سال ۹۵ق[۶۸] به دست ولید بن عبدالملک مسموم شد و به شهادت رسید[۶۹] و در قبرستان بقیع کنار عمویش امام حسن(ع) دفن شد.[۷۰]

مجموعه ادعیه و مناجات امام سجاد(ع) که بسیاری از معارف دینی را در بردارد، در کتاب صحیفه سجادیه گرد آمده است.[۷۱]

امام باقر(ع)

نوشتار اصلی: امام باقر(ع)

محمد بن علی مشهور به امام محمدِ باقر(ع) و امام پنجم شیعیان، فرزند امام سجاد(ع) و فاطمه دختر امام حسن(ع)[۷۲] در سال ۵۷ق در مدینه متولد شد.[۷۳] او پس از پدرش به امر خدا و معرفی پیامبر(ص) و ائمه(ع) پیش از خود، به امامت رسید[۷۴] و در سال ۱۱۴ هجری قمری[۷۵] توسط ابراهیم بن ولید بن عبدالملک برادرزاده هشام خلیفه اموی مسموم و شهید شد[۷۶] و در قبرستان بقیع کنار پدرش به خاک سپرده شد.[۷۷] امام باقر(ع) در کربلا حضور داشت او در آن زمان چهار سال داشت.[۷۸]

در دوران امامت امام پنجم که ۱۸ یا ۱۹ سال به طول انجامید،[۷۹] از طرفی در اثر ظلم‌های بنی امیه، هر روز انقلاب و جنگی رخ می‌داد و این گرفتاری‌ها دستگاه خلافت را مشغول و از تعرض به اهل بیت دور می‌کرد.[۸۰] از طرف دیگر، وقوع واقعه کربلا و مظلومیت اهل بیت، مسلمانان را مجذوب او ساخت و امکاناتی در نشر حقایق اسلامی و معارف اهل بیت برای آن حضرت به وجود آورد که برای هیچ‌یک از امامان گذشته میسر نشده بود از این رو احادیث بی‌شماری از او نقل شده است.[۸۱] به گفته شیخ مفید، احادیث او در معارف دین به حدی است که از هیچ یک از فرزندان امام حسن(ع) و امام حسین(ع) این مقدار روایات به جا نمانده است.[۸۲]

امام صادق(ع)

نوشتار اصلی: امام صادق(ع)

جعفر بن محمد معروف به امام جعفر صادق(ع) و ششمین امام شیعیان،‌ فرزند امام باقر(ع) و ام فروه دختر قاسم بن محمد بن ابی‌بکر، در ۱۷ ربیع‌الاول سال ۸۳ قمری در مدینه متولد شد.[۸۳] او در سال ۱۴۸ قمری[۸۴] توسط منصور خلیفه عباسی مسموم و شهید شد[۸۵] و در قبرستان بقیع به خاک سپرده شد.[۸۶]

امام صادق، در مدت ۳۴ سال امامتش[۸۷] به جهت ضعف حکومت اموی بستر مناسبی برای نشر تعالیم اسلامی به دست آورد، از این رو به نشر تعالیم دینی و پروش شخصیت‌های علمی بسیاری در فنون مختلف پرداخت.[۸۸] شمار شاگردان و راویان او را ۴۰۰۰ نفر دانسته‌اند.[۸۹] افرادی همچون زراره، محمد بن مسلم، مؤمن طاق، هشام بن حکم، ابان بن تغلب، هشام بن سالم، جابر بن حیان[۹۰] و از اهل‌سنت نیز افرادی همچون سفیان ثوری، ابوحنیفه (رئیس مذهب حنفیه)، مالک بن انس، پیشوای مذهب مالکی، از جمله پروش‌یافتگان آن حضرت بودند.[۹۱]

به گفته شیخ مفید در میان اهل بیت(ع) بیشترین روایات از امام صادق(ع) نقل شده است.[۹۲] گفته شده به همین دلیل، مذهب شیعه را مذهب جعفری نامیده‌اند.[۹۳]

امام کاظم(ع)

نوشتار اصلی: امام موسی کاظم(ع)

موسی بن جعفر معروف به امام موسی کاظم و ملقب به کاظم و باب الحوائج هفتمین امام شیعیان امامی، فرزند امام صادق و حمیده در سال ۱۲۸ قمری در ابواء، منطقه‌ای میان مکه و مدینه، متولد شد.[۹۴]

امام کاظم(ع) پس از پدرش، به تصریح امام صادق(ع) به امامت رسید.[۹۵] دوران امامت ۳۵ ساله امام هفتم،[۹۶] با منصور، هادی، مهدی و هارون از خلفای عباسی، همزمان بود.[۹۷] این دوران با اوج قدرت خلافت عباسی همزمان بود و دوران سختی برای امام کاظم(ع) و شیعیان بود. از این‌رو او در برابر حکومت وقت، تقیه می‌کرد و شیعیان را نیز به این کار سفارش ‌می‌نمود.[۹۸] امام هفتم در ۲۰ شوال سال ۱۷۹ق، زمانی که هارون در سفر حج به مدینه رفت، دستور داد امام را در مدینه زندانی کردند و از مدینه به بصره و از بصره به بغداد منتقل کردند.[۹۹] او در سال ۱۸۳ق در زندان بغداد توسط سِنْدی بْن شاهِکْ با سم شهید شد و در محلی به نام «مقابر قریش»[۱۰۰] که اکنون در کاظمین است،[۱۰۱] مدفون گردید.

امام رضا(ع)

نوشتار اصلی: امام رضا(ع)

علی بن موسی بن جعفر معروف به امام رضا(ع) و هشتمین امام شیعیان، فرزند امام کاظم(ع) و نجمه خاتون به سال ۱۴۸ق در مدینه متولد و در سال ۲۰۳ق در ۵۵ سالگی در طوس (مشهد) به شهادت رسید.[۱۰۲]

امام رضا(ع) پس از پدرش، به امر خدا و به تصریح امام کاظم(ع) به امامت رسید.[۱۰۳] مدت امامت امام او ۲۰ سال (۱۸۳-۲۰۳ق)بود[۱۰۴] که با خلافت هارون الرشید و پسرانش امین و مأمون همزمان بود.[۱۰۵]

پس از هارون الرشید، مأمون به خلافت رسید.[۱۰۶] مأمون به جهت مشروعیت بخشیدن به خلافت خود، کنترل فعالیت‌های امام رضا(ع) و کاستن مقام و منزلت امامت، تصمیم گرفت امام هشتم را ولیعهد خود قرار دهد.[۱۰۷] به همین دلیل، او امام را در سال ۲۰۱ق[۱۰۸] از مدینه به مرو احضار کرد.[۱۰۹] مأمون نخست، اصل خلافت و سپس ولیعهدی خود را به امام رضا پیشنهاد داد که با مخالفت او روبرو شد؛ اما سرانجام، مأمون امام را وادار به پذیرش ولیعهدی خود کرد. امام نیز به این شرط که در کارهای حکومتی و عزل و نصب‌ها مداخله نکند، ولایت‌عهدی را پذیرفت.[۱۱۰] پس از مدتی، مأمون با مشاهده پیشرفت سریع شیعه و به جهت حفظ خلافت خود، امام رضا(ع) را مسموم و شهید کرد.[۱۱۱]

حدیث معروف سلسلة الذهب هنگام عبور از نیشابور به طرف مرو از امام نقل شده است.[۱۱۲] هنگام حضور امام رضا(ع) در مرو، مأمون میان او و بزرگان دیگر ادیان و مذاهب جلسات مناظره‌ تشکیل می‌داد که سبب اظهار برتری امام در علم و دانش شد.[۱۱۳]

امام جواد(ع)

نوشتار اصلی: امام جواد(ع)

محمد بن علی مشهور به امام جواد و امام محمدِ تقی(ع) و نهمین امام شیعیان اثناعشری، فرزند امام هشتم و سَبیکه نوبیه در ماه رمضان سال ۱۹۵ق در مدینه متولد شد[۱۱۴] و در سال ۲۲۰ق در بغداد به شهادت رسید.[۱۱۵] او در کنار جد خود امام هفتم در مقبره قریش در کاظمیه مدفون گردید.[۱۱۶]

امام جواد(ع) در سن هشت سالگی[۱۱۷] و به تصریح پدرش به امامت رسید.[۱۱۸] سن کم او سبب شد تا شماری از شیعیان، در امامت او تردید کنند؛ برخی، برادر امام رضا عبدالله بن موسی را امام خواندند و برخی دیگر به واقفیه پیوستند؛ اما بیشتر آنان با توجه به نص امامت و آزمایش علمی امام جواد(ع)، امامت او را پذیرفتند.[۱۱۹] دوران ۱۷ سال امامتش[۱۲۰] با خلافت مأمون و معتصم همزمان بود.[۱۲۱]

مأمون در سال ۲۰۴ق به جهت تحت نظر قرار دادن او و شیعیانش، امام جواد را به بغداد- که آن روز پایتخت خلافت بود- احضار کرد و دخترش ام الفضل را به ازدواج وی درآورد.[۱۲۲] پس از مدتی او به مدینه بازگشت و تا آخر عهد مأمون در مدینه ماند. پس از درگذشت مأمون، معتصم زمام خلافت را به دست گرفت و در سال ۲۲۰ق امام را به بغداد احضار کرده و تحت نظر گرفت و سرانجام آن حضرت با تحریک معتصم و به دست همسر خود مسموم و شهید شد.[۱۲۳]

امام هادی(ع)

نوشتار اصلی: امام هادی(ع)

علی بن محمد مشهور به امام هادی یا امام علی النقی(ع)، امام دهم امامیه، فرزند امام جواد و سمانه مغربیه در سال ۲۱۲ق در منطقه‌ای به نام صریا در نزدیکی مدینه متولد[۱۲۴] و در سال ۲۵۴ق در سامرا[۱۲۵] به دست المعتز بالله، خلیفه عباسی مسموم و شهید شد.[۱۲۶]

امام هادی(ع) ۳۳ سال(۲۲۰ق-۲۵۴ق) امامت شیعیان را بر عهده داشت[۱۲۷] و در این مدت با شش خلیفه عباسی مانند معتصم، واثق، متوکل، منتصر، مستعین و معتز معاصر بود.[۱۲۸]

متوکل در سال ۲۳۳ق به جهت تحت نظر قراردادن امام هادی(ع)،[۱۲۹] او را از مدینه به سامرا- که آن روز مرکز خلافت بود[۱۳۰]- احضار کرد[۱۳۱] و او بقیه عمر خود را در این شهر به سر برد.[۱۳۲] پس از درگذشت متوکل، منتصر و مستعین و معتز روی کار آمدند و امام هادی(ع) در دوران معتز، مسموم و شهید شد.[۱۳۳]

امام هادی(ع) از طریق دعا و زیارات به تربیت شیعیان و آشنایی با معارف شیعی می‌پرداخت.[۱۳۴] زیارت جامعه کبیره از زیارت‌نامه‌های مهم شیعیان، از او نقل شده است.[۱۳۵]

امام حسن عسکری(ع)

درهم نقره اولجایتو با نام دوازده امام شیعه(ع).jpg
نوشتار اصلی: امام عسکری(ع)

حسن بن علی(ع) مشهور به امام حسن عسکری(ع) امام یازدهم شیعیان اثناعشری، فرزند امام هادی(ع) و حَدِیث در سال ۲۳۲ق در مدینه متولد[۱۳۶] و در سال ۲۶۰ق[۱۳۷] به دسیسه معتمد خلیفه عباسی مسموم و شهید شد.[۱۳۸] او را در خانه‌اش در سامرا، کنار مرقد پدرش به خاک سپردند.[۱۳۹]

امام یازدهم به تصریح پدرش،‌ پس از او به امامت رسید و در دوران شش ساله امامتش[۱۴۰] با معتز، مهتدی و معتمد عباسی معاصر بود.[۱۴۱] امام در سامرا تحت نظر خلفای عباسی قرار داشت و چند باری به زندان افتاد.[۱۴۲] به گفته برخی اقامت طولانی او در سامرا نوعی زندانی بودن و بازداشت از سوی خلیفه وقت بود.[۱۴۳] از این رو او با تقیه رفتار می‌کرد[۱۴۴] و همانند چند امام پیش از خود از طریق سازمان وکالت با شیعیان در ارتباط بود.[۱۴۵] گفته شده سبب فشار و سخت‌گیری خلفا، از یک سو افزایش جمعیت و قدرت شیعیان و ترس خلفا از آنان بود و از سوی دیگر شواهدی بود که از وجود فرزندی برای امام یازدهم خبر می‌داد که او را مهدی موعود می‌دانستند.[۱۴۶]

امام عسکری و پدرش به جهت سکونت در سامرا‌(عسکر) به عسکریین مشهورند.[۱۴۷]

امام مهدی(عج)

نوشتار اصلی: امام مهدی(عج)

محمد بن حسن مشهور به امام مهدی و امام زمان(ع)، دوازدهمین و آخرین امام شیعیان دوازده امامی، فرزند امام عسکری(ع) و نرجس خاتون در نیمه شعبان به سال ۲۵۵ق در سامرا متولد شد.[۱۴۸]

امام مهدی در پنج سالگی به امامت رسید.[۱۴۹] پیامبر(ص) و همه امامان(ع) به امامت او تصریح کرده‌اند.[۱۵۰] او تا زمان شهادت پدرش(۲۶۰ق) از مردم پنهان بود و جز عده‌ای از خواص شیعه کسی نمی‌توانست او را ملاقات کند.[۱۵۱] پس از شهادت پدرش به امر خدا از عموم مردم غایب شد. حدود هفتاد سال در غیبت صغری به سر برد و در این مدت از طریق چهار نائب خاص با شیعیان در ارتباط بود؛ اما با آغاز غیبت کبری در سال ۳۲۹ق ارتباط شیعیان با امام توسط نایبان خاص، پایان یافت.[۱۵۲]

طبق روایات، شیعیان در دوران غیبت به انتظار فرج و ظهور امام زمان ترغیب شده و آن از برترین اعمال به شمار آمده است.[۱۵۳] شیعیان برآنند براساس روایات[۱۵۴] پس از ظهور، جامعه اسلامی پر از عدل و داد می‌شود.[۱۵۵] در روایات متعددی نشانه‌های ظهور بیان شده است.[۱۵۶]

جایگاه امامان شیعه نزد اهل سنت

اهل سنت امامان دوازده‌گانه شیعه را به عنوان امام و جانشینان بلافصل پیامبر(ص) نمی‌پذیرند؛[۱۵۷] اما نسبت به آنها محبت دارند[۱۵۸] بر پایه روایتی از پیامبر(ص) که در منابع آنها نقل شده خویشاوندانی که براساس آیه مودت،[۱۵۹] مودت آنها واجب است، علی(ع) و فاطمه(س) و فرزندان آن دو هستند».[۱۶۰] فخرالدین رازی، مفسر و متکلم اهل سنت در قرن ششم هجری، با استناد به آیه مودت، صلوات تشهد و سیره پیامبر(ص)، محبت و دوستی علی(ع) و فاطمه(س) و فرزندان آنها را واجب دانسته است.[۱۶۱]

برخی از عالمان اهل سنت به زیارت مرقد امامان شیعه می‌رفتند و به آنها متوسل می‌شدند. از جمله ابوعلی خَلّال از علمای اهل سنت در قرن سوم هجری، گفته است هر گاه برایم مشکلی پیش می‌آمد، به زیارت قبر موسی بن جعفر می‌رفتم و به او متوسل می‌شدم، مشکلم برطرف می‌شد.[۱۶۲] از ابوبکر محمد بن خُزَیْمه، فقیه، محدث و مفسر اهل سنت در قرن سوم و چهارم هجری، نقل شده که بارها به زیارت قبر امام رضا(ع) می‌رفت و تعظیم و تضرعش دیگران را به حیرت وا می‌داشت.[۱۶۳] ابن حِبّان، محدث اهل سنت در قرن سوم و چهارم، گفته است زمانی که در طوس بودم هر گاه مشکلی برایم پیش می‌آمد، به زیارت علی بن موسی الرضا(ع) می‌رفتم و دعا می‌کردم، دعایم مستجاب و مشکلم برطرف می‌شد.[۱۶۴]

به گفته جعفر سبحانی، بسیاری از علمای اهل سنت مرجعیت دینی و علمی امامان شیعه(ع) پذیرفته‌اند.[۱۶۵] به عنوان نمونه از ابوحنیفه،‌ پایه‌گذار مذهب حنفی، نقل شده است که احدی فقیه‌تر از جعفر بن محمد(ع) ندیدم.[۱۶۶] این جمله از محمد بن مسلم بن شهاب زُهْری، از تابعین و فقیه و محدث اهل سنت قرن اول و دوم هجری، درباره امام سجاد(ع) نقل شده است.[۱۶۷] عبدالله بن عطاء مکی، از محدثان اهل سنت و از یاران امام باقر(ع)، گفته است: «من علما را در نزد هیچ کس به لحاظ علمی پایین‌تر و کوچک‌تر ندیدم؛ چنانکه در نزد محمد بن علی(ع) دیدم. حَکَم بن عُتَیبه (از فقهای بزرگ کوفه) را نزد او بسان شاگردی دیدم».[۱۶۸]

کتاب‌شناسی

درباره شرح حال امامان شیعه و فضائل آنها کتب متعددی از سوی شیعیان و اهل سنت نگارش شده است.

کتب شیعه

از جمله کتاب‌های علمای شیعه درباره امامان و فضائل آنها می‌توان به این موارد اشاره کرد:

  1. دلائل الامامة، کتابی به زبان عربی منسوب به محمد بن جریر طبری صغیر‌(درگذشت ۳۱۰ق) درباره زندگانی، معجزات و فضایل حضرت زهرا(س) و ائمه معصومین علیهم‌السلام.
  2. اَلْإرْشاد فی مَعْرفة حُجَجِ الله عَلَی الْعِباد کتابی کلامی و تاریخی به زبان عربی نوشته شیخ مفید (درگذشت ۴۱۳ق) فقیه و متکلم شیعی. این کتاب، با توجه به روایات،‌ به تاریخ زندگانی و فضائل ائمه اطهار(ع) می‌پردازد. محمدباقر ساعدی خراسانی این کتاب را به فارسی ترجمه کرده است.
  3. مَناقِبُ آلِ اَبی‌طالب، کتابی عربی درباره فضایل چهارده معصوم(ع)، نوشته ابن شهر آشوب مازندرانی(درگذشت ۵۸۸ق).
  4. إعلامُ الوَریٰ بأعلامِ الهدیٰ کتابی به زبان عربی، نوشته فضل بن حسن طبرسی (درگذشت ۵۴۸ ق) درباره سیره و زندگانی رسول خدا(ص) و امامان معصوم(ع).
  5. کَشْفُ الغُمَّة فی مَعْرِفَةِ الأئمّة(ع)، اثری به زبان عربی در شرح‌حال، فضائل و معجزات چهارده معصوم(ع) نوشته علی بن عیسی اربلی (درگذشت ۶۹۲ق).
  6. رَوضَةُ الْواعِظین وَ بَصیرَةُ الْمُتَّعِظین نوشته فتال نیشابوری (درگذشت ۵۰۸) درباره تاریخ زندگانی پیامبر اکرم(ص) و اهل بیت(ع) است. این کتاب توسط محمود مهدوی دامغانی به فارسی ترجمه شده است.
  7. جَلاءُ العُیون کتابی به زبان فارسی نوشته محمدباقر مجلسی(۱۰۳۷ق-۱۱۱۰ق) که در چهارده باب درباره تاریخ زندگی چهارده معصوم(ع) نگاشته شده است.
  8. مُنْتَهَى ألآمال فی تَواريخِ ألنَّبی وَ ألْآل، اثر شیخ عباس قمی (۱۲۹۴-۱۳۵۹ق) به تفصیل از زندگی چهارده معصوم(ع) سخن گفته است.

کتب اهل سنت

برخی از کتاب‌های اهل سنت درباره شرح حال و فضایل امامان دوازده‌گانه از این قرار است:

  1. مطالب السؤول فی مناقب آل الرسول، کتابی به زبان عربی تألیف محمد بن طلحه شافعی (۵۸۲-۶۵۲ق) که در دوازده باب به شرح حال دوازده امام(ع) پرداخته است.[۱۶۹]
  2. تَذکِرَةُ الخَواصّ مِنَ الأمّة فی ذِکرِ خَصائص الأئمة، اثر یوسف بن قزاوغلی معروف به سبط بن جوزی مورخ و عالم حنفی مذهب اهل سنت (درگذشت ۶۵۴ق) که در دوازده باب به عدد ائمه(ع) درباره شرح حال ائمه(ع) و فضائل آنها نگارش شده است.[۱۷۰]
  3. الفصول المهمة فی معرفة الائمة، از ابن صباغ مالکی(درگذشت ۸۵۵ق)، نویسنده سنی مذهب قرن نهم که به زندگانی و فضائل امامان دوازده‌گانه پرداخته است.[۱۷۱] عالمان شیعه و سنی فراوان از این کتاب نقل کرده‌اند.[۱۷۲]
  4. الائمة الاثنا عشر‌ یا ألشّذَراتُ الذّهَبیة، از شمس الدین ابن طولون، عالم حنفی دمشقی (درگذشت ۹۵۳ق).[۱۷۳]
  5. الاتحاف بحب الاشراف، اثر جمال‌الدین شبراوی(۱۰۹۲-۱۱۷۲ق)، از علمای اهل سنت شافعی مصری، در شرح حال خاندان پيامبر و ائمه(ع).[۱۷۴]
  6. نور الابصار فی مناقب آل بیت النبی المختار، نوشته مؤمن شبلنجی، از علمای اهل سنت در قرن ۱۳ قمری، که به زندگانی پیامبر(ص) و امامان شیعه و خلفای اهل سنت می‌پردازد.
  7. یَنابیعُ المَوَدّة لِذَوی القُرْبی، كتابى در زندگانى و مناقب و فضایل مخصوص اهل‌بيت پيامبر(ص)،[۱۷۵] که توسط سلیمان بن ابراهیم قندوزی(درگذشت ۱۲۹۴ق) از عالمان اهل سنت حنفی مذهب،[۱۷۶] نوشته شده است.

جستارهای وابسته

پانویس

  1. محمدی، شرح کشف المراد، ۱۳۷۸ش، ص۴۰۳؛ موسوی زنجانی، عقائد الامامیة الاثنی عشریة، ۱۴۱۳ق، ج۳، ص۱۷۸.
  2. محمدی، شرح کشف المراد، ۱۳۷۸ش، ص۴۲۵؛ موسوی زنجانی، عقائد الامامیة الاثنی عشریة، ۱۴۱۳ق، ج۳، ص۱۸۱و۱۸۲.
  3. نگاه کنید به:‌ مکارم شیرازی، پیام قرآن، ۱۳۸۶ش، ج۹، ص۱۷۰و۱۷۱ و ۳۶۹و۳۷۰.
  4. نگاه کنید به: حکیم، الامامة‌ و اهل البیت، ۱۴۲۴ق، ص۳۰۵-۳۳۸.
  5. سبحانی، منشور عقاید امامیه، ۱۳۷۶ش، ص۱۶۵و۱۶۶.
  6. نگاه کنید به:‌ علامه حلی، كشف المراد، ۱۳۸۲ش، ص۱۸۴؛ فیاض لاهیجی، سرمايه ايمان در اصول اعتقادات، ۱۳۷۲ش، ص۱۱۴و۱۱۵.
  7. علامه حلی، کشف المراد، ۱۳۸۲ش، ص۱۸۷؛
  8. نگاه کنید به:‌ کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۱، ص۲۵۵و۲۵۶ و ۲۶۰و۲۶۱؛ سبحانی، علم غیب، ۱۳۸۶ش، ص۶۳-۷۹.
  9. حمود، الفوائدالبهیة، ۱۴۲۱ق، ج۲، صص۱۱۷و۱۱۹.
  10. خویی، مصباح الفقاهة، ۱۴۱۷ق، ج‌۵، ص۳۸؛ صافی گلپایگانی، ولایت تکوینی و ولایت تشریعی، ۱۳۹۲ش، ص۱۳۳، ۱۳۵ و۱۴۱.
  11. نگاه کنید به:‌ کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۱، ص۲۶۵-۲۶۸؛ صفار، بصائر الدرجات، ۱۴۰۴ق، ص۳۸۳-۳۸۷.
  12. برای نمونه نگاه کنید به: عاملی، الولایة التکوینیة والتشریعیة، ۱۴۲۸ق، ص۶۰-۶۳؛ مؤمن، «ولایة ولی المعصوم(ع)»، ص۱۰۰-۱۱۸؛ حسینی، میلانی، اثبات الولایة العامة، ۱۴۳۸ق، ص۲۷۲ و ۲۷۳، ۳۱۱و۳۱۲.
  13. طوسی، التبیان، داراحیاء‌التراث العربی، ج۱، ص۲۱۴.
  14. صفار، بصائر الدرجات، ۱۴۰۴ق، ص۴۱۲-۴۱۴.
  15. صفار، بصائر الدرجات، ۱۴۰۴ق، ص۲۹۷، ح۴.
  16. نگاه کنید به: سبحانی، سیمای عقاید شیعه، ۱۳۸۶ش، ص۲۳۱-۲۳۵؛ سبحانی، منشور عقاید امامیه، ۱۳۷۶ش، ص۱۵۷و۱۵۸؛ موسوی زنجانی، عقائد الامامیة الاثنی عشریة، ۱۴۱۳ق، ج۳، ص۱۸۰و۱۸۱.
  17. سبحانی، منشور عقاید امامیه، ۱۳۷۶ش، ص۱۴۹و۱۵۰.
  18. طوسی، التبیان، داراحیاء‌التراث العربی، ج۳، ص۲۳۶؛ محمدی شرح کشف المراد، ۱۳۷۸ش، ص۴۱۵.
  19. طبرسی، إعلام الوری،۱۳۹۰ق، ص۳۶۷؛ ابن شهر آشوب، مناقب آل ابی‌طالب، ۱۳۷۹ ق، ج۲، ص۲۰۹؛ مجلسی، بحار الانوار، ۱۴۰۳ق، ج۲۷، ص۲۰۹و۲۱۶.
  20. نگاه کنید به: مجلسی، بحار الانوار، ۱۴۰۳ق، ج۲۷، ص۲۰۷-۲۱۷.
  21. صدوق، من لایحضره الفقیه، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۵۸۵؛ طبرسی، إعلام الوری، ۱۳۹۰ق، ص۳۶۷.
  22. طبرسی، اعلام الوری، ۱۳۹۰ق، ص۳۶۷؛ ابن شهر آشوب، مناقب آل ابی‌طالب، ۱۳۷۹ ق، ج۲، ص۲۰۹.
  23. نگاه کنید به: حکیم، الامامة‌ و اهل البیت، ۱۴۲۴ق، ص۳۰۵-۳۵۱؛ محمدی، شرح کشف المراد، ۱۳۷۸ش، ۴۹۵ و ۴۹۶.
  24. سوره نساء،‌ آیه ۵۹.
  25. خزاز رازی، کفایه الاثر، ۱۴۰۱ق، ص۵۳-۵۵؛ صدوق، کمال الدین، ۱۳۹۵ق، ج۱‌، ص۲۵۴-۲۵۳.
  26. نگاه کنید به:‌ بخاری، صحیح بخاری، ۱۴۰۱ق، ج۸، ص۱۲۷؛ مسلم نيشابوری، صحیح مسلم، دارالفکر، ج۶، ص۳و۴؛ أحمد بن حنبل، مسند احمد، دارصادر، ج۵، ص۹۰، ۹۳، ۹۸، ۹۹، ۱۰۰ و۱۰۶؛ ترمذی، سنن ترمذی، ۱۴۰۳ق، ج۳، ص۳۴۰؛ سجستانی، سنن ابی داود، ۱۴۱۰ق، ج۲، ص۳۰۹.
  27. نگاه کنید به: حاکم نیشابوری، المستدرک علی الصحیحین، ۱۳۳۴ق، ج۴، ص۵۰۱؛ نعمانی، کتاب الغیبه، ۱۴۰۳ق، ۷۴- ۷۵.
  28. قندوزی، ینابیع المودة لذوی القربى، دارالاسوة، ج۳، ص۲۹۲و۲۹۳.
  29. نگاه کنید به: محمدی، شرح کشف المراد، ۱۳۷۸ش، ص۴۲۷-۴۴۱؛ موسوی زنجانی، عقائد الامامیة الاثنی عشریة، ۱۴۱۳ق، ج۳، ص۷و۸.
  30. نگاه کنید به: محمدی، شرح کشف المراد، ۱۳۷۸ش، ص۴۲۷-۴۴۱؛ موسوی زنجانی، عقائد الامامیة الاثنی عشریة، ۱۴۱۳ق، ج۳، ص۷-۱۵.
  31. محمدی، شرح کشف المراد، ۱۳۷۸ش، ص۴۹۵؛ موسوی زنجانی، عقائد الامامیة الاثنی عشریة، ۱۴۱۳ق، ج۳، ص۱۷۹و۱۸۰.
  32. مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۱، ص۵؛‌ طبرسی، اعلام الوری، ۱۳۹۰ق، ص۱۵۳.
  33. مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۱، ص۶.
  34. طباطبایی، شیعه در اسلام، ۱۳۸۳ش، ص۲۰۰.
  35. محمدی، شرح کشف المراد، ۱۳۷۸ش، ص۴۲۷-۴۳۶.
  36. طبرسی، اعلام الوری، ۱۳۹۰ق، ص۱۳۸و۱۳۹.
  37. طباطبایی، شیعه در اسلام، ۱۳۸۳ش، ص۲۰۱.
  38. طباطبایی، شیعه در اسلام، ۱۳۸۳ش، صص۲۰۱-۲۰۲.
  39. مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۱، ص۹؛ طبرسی، اعلام الوری، ۱۳۹۰ق، ص۱۵۴.
  40. مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۱، ص۲۹-۶۶؛ طبرسی، اعلام الوری، ۱۳۹۰ق، ص۱۸۲؛ حاکم حسکانی، شواهد التنزیل، ۱۴۱۱ق، ج۱، ص۲۱-۳۱.
  41. قندوزی، ینابیع المودة، دارالاسوة، ج۱، ص۳۳۷.
  42. حاکم حسکانی، شواهد التنزیل، ۱۴۱۱ق، ج۱، ص۶۳-۷۱.
  43. مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۵؛ طبرسی، اعلام الوری، ۱۳۹۰ق، ص‌۲۰۵.
  44. طبرسی، اعلام الوری، ۱۳۹۰ق، ص‌۲۰۵؛ طباطبایی، شیعه در اسلام، ۱۳۸۳ش، ص۲۰۵.
  45. طباطبایی، شیعه در اسلام، ۱۳۸۳ش، ص۲۰۵-۲۰۶.
  46. طباطبایی، شیعه در اسلام، ۱۳۸۳ش، ص۲۰۶.
  47. طبرسی، اعلام الوری، ۱۳۹۰ق، ص‌۲۰۶.
  48. کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۱، ص۲۸۷؛ حاکم حسکانی، شواهد التنزیل، ۱۴۱۱ق، ج۲، ص۳۸ و۵۲-۵۵.
  49. مفید، الارشاد، ۱۴۱۳، ج۱، ص۱۶۸.
  50. کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۱، ص۲۸۷؛ حاکم حسکانی، شواهد التنزیل، ۱۴۱۱ق، ج۲، ص۲۹-۱۳۹.
  51. طبرسی، اعلام الوری، ۱۳۹۰ق، ص۲۱۴و۲۱۵.
  52. مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۲۷.
  53. طبرسی، اعلام الوری، ۱۳۹۰ق، ص۲۱۵.
  54. طباطبایی، شیعه در اسلام، ۱۳۸۳ش، ص۲۰۸.
  55. مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۳۲؛ طبرسی، اعلام الوری، ۱۳۹۰ق، ص۲۲۲.
  56. موسوی زنجانی، عقائد الامامیة الاثنی عشریة، ۱۴۱۳ق، ج۱، ص۱۴۸و۱۴۹.
  57. طباطبایی، شیعه در اسلام، ۱۳۸۳ش، ص۲۰۹و۲۱۰.
  58. موسوی زنجانی، عقائد الامامیة الاثنی عشریة، ۱۴۱۳ق، ج۱، ص۱۵۰.
  59. کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۱، ص۲۸۷؛ حاکم حسکانی، شواهد التنزیل، ۱۴۱۱ق، ج۲، ص۳۸ و۵۲-۵۵.
  60. مفید، الارشاد، ۱۴۱۳، ج۱، ص۱۶۸.
  61. کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۱، ص۲۸۷؛ حاکم حسکانی، شواهد التنزیل، ۱۴۱۱ق، ج۲، ص۲۹-۱۳۹.
  62. مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۱۳۷؛ طبرسی، اعلام الوری، ۱۳۹۰ق، ص۲۵۶؛ ابن شهرآشوب، مناقب آل ابی‌طالب(ع)، ۱۳۷۹ق، ج۴، ص۱۷۵و۱۷۶.
  63. مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۱۱۴.
  64. مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۱۱۹.
  65. مجلسی، بحارالانوار، ۱۴۰۳ق، ج۴۵، ص۱۳۸و۱۳۹.
  66. طباطبایی، شیعه در اسلام، ۱۳۸۳ش، ص۲۱۶.
  67. مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۱۳۸؛ طبرسی، اعلام الوری، ۱۳۹۰ق، ص۲۵۶؛ ابن شهرآشوب، مناقب آل ابی‌طالب(ع)، ۱۳۷۹ق، ج۴، ص۱۷۵.
  68. طبرسی، اعلام الوری، ۱۳۹۰ق، ص۲۵۶؛ مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۱۳۷و۱۳۸.
  69. ابن شهرآشوب، مناقب آل ابی‌طالب(ع)، ۱۳۷۹ق، ج۴، ص۱۷۶.
  70. مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۱۳۸؛ طبرسی، اعلام الوری، ۱۳۹۰ق، ص۲۵۶؛ ابن شهرآشوب، مناقب آل ابی‌طالب(ع)، ۱۳۷۹ق، ج۴، ص۱۷۶.
  71. صحیفه سجادیه، ترجمه و شرح فیض الاسلام، ۱۳۷۶ش، ص۳.
  72. مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۱۵۵.
  73. مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۱۵۷ و ۱۵۸؛ ابن شهرآشوب، مناقب آل ابی‌طالب(ع)، ۱۳۷۹ق، ج۴، ص۲۱۰.
  74. مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۱۵۸و۱۵۹.
  75. مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۱۵۷ و ۱۵۸؛ طبرسی، اعلام الوری، ۱۳۹۰ق، ص۲۶۴.
  76. ابن شهرآشوب، مناقب آل ابی‌طالب(ع)، ۱۳۷۹ق، ج۴، ص۲۱۰.
  77. مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۱۵۷ و ۱۵۸؛ طبرسی، اعلام الوری، ۱۳۹۰ق، ص۲۶۴.
  78. یعقوبی، تاریخ یعقوبی، دار صادر، ج۲، ص۳۲۰.
  79. طبرسی، اعلام الوری، ۱۳۹۰ق، ص۲۶۵؛ ابن شهرآشوب، مناقب آل ابی‌طالب(ع)، ۱۳۷۹ق، ج۴، ص۲۱۰.
  80. طباطبایی، شیعه در اسلام، ۱۳۸۳ش، ص۲۱۷.
  81. طباطبایی، شیعه در اسلام، ۱۳۸۳ش، صص۲۱۷-۲۱۸.
  82. مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۱۵۷.
  83. مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۱۷۹و۱۸۰؛ طبرسی، اعلام الوری، ۱۳۹۰ق، ص۲۷۱.
  84. مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۱۸۰؛ طبرسی، اعلام الوری، ۱۳۹۰ق، ص۲۷۱.
  85. ابن شهرآشوب، مناقب آل ابی‌طالب(ع)، ۱۳۷۹ق، ج۲، ص۲۸۰؛ جعفریان، حیات فکری و سیاسی امامان شیعه، ۱۳۸۷ش، ص۳۲۶.
  86. مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۱۸۰؛ طبرسی، اعلام الوری، ۱۳۹۰ق، ص۲۷۲.
  87. مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۱۸۰؛ ابن شهرآشوب، مناقب آل ابی‌طالب(ع)، ۱۳۷۹ق، ج۲، ص۲۸۰.
  88. طباطبایی، شیعه در اسلام، ۱۳۸۳ش، ص۲۱۸و۲۱۹.
  89. مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۱۷۹؛ ابن شهرآشوب، مناقب آل ابی‌طالب(ع)، ۱۳۷۹ق، ج۲، ص۲۴۷.
  90. طباطبایی، شیعه در اسلام، ۱۳۸۳ش، ص۲۱۹.
  91. ابن شهرآشوب، مناقب آل ابی‌طالب(ع)، ۱۳۷۹ق، ج۲، ص۲۴۷و۲۴۸؛ جعفریان، حیات فکری و سیاسی امامان شیعه، ۱۳۸۷ش، ص۳۲۷-۳۲۹.
  92. مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۱۷۹.
  93. شهیدی، زندگانی امام صادق، ۱۳۷۷ش، ص۶۱.
  94. مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۲۱۵؛ طبرسی، اعلام الوری، ۱۳۹۰ق، ص۲۹۴؛ ابن شهرآشوب، مناقب آل ابی‌طالب(ع)، ۱۳۷۹ق، ج۴، ص۳۲۳و۳۲۴.
  95. مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۲۱۵.
  96. مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۲۱۵؛ طبرسی، اعلام الوری، ۱۳۹۰ق، ص۲۹۴؛ ابن شهرآشوب، مناقب آل ابی‌طالب(ع)، ۱۳۷۹ق، ج۴، ص۳۲۴.
  97. ابن شهرآشوب، مناقب آل ابی‌طالب(ع)، ۱۳۷۹ق، ج۴، ص۳۲۳؛ طبرسی، اعلام الوری، ۱۳۹۰ق، ص۲۹۴.
  98. نگاه کنید به: جعفریان، حیات فکری و سیاسی امامان شیعه، ۱۳۸۷ش، ص۳۸۴و۳۸۵و۳۹۸.
  99. کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۱، ص۴۷۶؛ جعفریان، حیات فکری و سیاسی امامان شیعه، ۱۳۸۷ش، ص۴۰۲-۴۰۴.
  100. مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۲۱۵؛ ابن شهرآشوب، مناقب آل ابی‌طالب(ع)، ۱۳۷۹ق، ج۴، ص۳۲۳و۳۲۴؛ طبرسی، اعلام الوری، ۱۳۹۰ق، ص۲۹۴.
  101. طباطبایی، شیعه در اسلام، ۱۳۸۳ش، ص۲۲۱.
  102. مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۲۴۷؛ طبرسی، اعلام الوری، ۱۳۹۰ق، ص۳۱۳و۳۱۴.
  103. مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۲۴۷.
  104. مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۲۴۷؛ طبرسی، اعلام الوری، ۱۳۹۰ق، ص۳۱۴.
  105. طبرسی، اعلام الوری، ۱۳۹۰ق، ص۳۱۴؛ ابن شهرآشوب، مناقب آل ابی‌طالب(ع)، ۱۳۷۹ق، ج۲، ص۳۶۷.
  106. طباطبایی، شیعه در اسلام، ۱۳۸۳ش، ص۲۲۲.
  107. جعفریان، حیات فکری و سیاسی امامان شیعه، ۱۳۸۷ش، ص۴۳۳-۴۳۵.
  108. جعفریان، حیات فکری و سیاسی امامان شیعه، ۱۳۸۷ش، ص۳۲۶.
  109. طباطبایی، شیعه در اسلام، ۱۳۸۳ش، ص۲۲۳و۲۲۴.
  110. مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۲۵۹و۲۶۰؛ ابن شهرآشوب، مناقب آل ابی‌طالب(ع)، ۱۳۷۹ق، ج۲، ص۳۶۳.
  111. جعفریان، حیات فکری و سیاسی امامان شیعه، ۱۳۸۷ش، ص۴۴۵؛ طباطبایی، شیعه در اسلام، ۱۳۸۳ش، ص۲۲۴.
  112. صدوق، عیون أخبار الرضا، ۱۳۷۸ق، ج۲، ص۱۳۵.
  113. جعفریان، حیات فکری و سیاسی امامان شیعه، ۱۳۸۷ش، ص۴۴۲و۴۴۳.
  114. مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۲۷۳؛ طبرسی، اعلام الوری، ۱۳۹۰ق، ص۳۴۴.
  115. طبرسی، اعلام الوری، ۱۳۹۰ق، ص۳۴۴و۳۴۵؛ ابن شهرآشوب، مناقب آل ابی‌طالب، ۱۳۷۹ق، ج۴، ص۳۷۹.
  116. مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۲۹۵؛ طبرسی، اعلام الوری، ۱۳۹۰ق، ص۳۴۴و۳۴۵.
  117. جعفریان، حیات فکری و سیاسی امامان شیعه، ۱۳۸۷ش، ص۴۷۲.
  118. مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۲۷۳؛ طبرسی، اعلام الوری، ۱۳۹۰ق، ص۳۴۵.
  119. جعفریان، حیات فکری و سیاسی امامان شیعه، ۱۳۸۷ش، ص۴۷۲-۴۷۴.
  120. مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۲۷۳؛ طبرسی، اعلام الوری، ۱۳۹۰ق، ص۳۴۴.
  121. طبرسی، اعلام الوری، ۱۳۹۰ق، ص۳۴۴.
  122. جعفریان، حیات فکری و سیاسی امامان شیعه، ۱۳۸۷ش، ص۴۷۸.
  123. طباطبایی، شیعه در اسلام، ۱۳۸۳ش، ص۲۲۵؛ جعفریان، حیات فکری و سیاسی امامان شیعه، ۱۳۸۷ش، ص۴۸۰-۴۸۲.
  124. مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۲۹۷؛ طبرسی، اعلام الوری، ۱۳۹۰ق، ص۳۵۵.
  125. کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۱، ص۴۹۷؛ مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۲۹۷ و۳۱۲؛ طبرسی، اعلام الوری، ۱۳۹۰ق، ص۳۵۵.
  126. طبرسی، اعلام الوری، ۱۳۹۰ق، ص۳۵۵؛ طباطبایی، شیعه در اسلام، ۱۳۸۳ش، صص۲۲۵-۲۲۶.
  127. مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۲۹۷؛ طبرسی، اعلام الوری، ۱۳۹۰ق، ص۳۵۵.
  128. طبرسی، اعلام الوری، ۱۳۹۰ق، ص۳۵۵؛ جعفریان، حیات فکری و سیاسی امامان شیعه، ۱۳۸۷ش، ص۵۰۲.
  129. جعفریان، حیات فکری و سیاسی امامان شیعه، ۱۳۸۷ش، ص۵۰۳.
  130. جعفریان، حیات فکری و سیاسی امامان شیعه، ۱۳۸۷ش، ص۵۳۸.
  131. کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۱، ص۴۹۸؛ طبرسی، اعلام الوری، ۱۳۹۰ق، ص۳۵۵.
  132. جعفریان، حیات فکری و سیاسی امامان شیعه، ۱۳۸۷ش، ص۵۰۶.
  133. طباطبایی، شیعه در اسلام، ۱۳۸۳ش، ص۲۲۷؛ جعفریان، حیات فکری و سیاسی امامان شیعه، ۱۳۸۷ش، ص۵۰۰و۵۰۲.
  134. جعفریان، حیات فکری و سیاسی امامان شیعه، ۱۳۸۷ش، ص۵۲۲.
  135. صدوق، من لایحضره الفقیه، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۶۰۹.
  136. کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۱، ص۵۰۳؛ مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۳۱۳.
  137. کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۱، ص۵۰۳؛ مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۳۱۳ و۳۳۶؛ طبرسی، اعلام الوری، ۱۳۹۰ق، ص۳۶۷.
  138. طباطبایی، شیعه در اسلام، ۱۳۸۳ش، صص۲۲۷-۲۲۸؛ طبرسی، اعلام الوری، ۱۳۹۰ق، ص۳۶۷.
  139. کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۱، ص۵۰۳؛ مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۳۱۳و۳۳۶؛ طبرسی، اعلام الوری، ۱۳۹۰ق، ص۳۶۷.
  140. مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۳۱۳و۳۱۴؛ طبرسی، اعلام الوری، ۱۳۹۰ق، ص۳۶۷.
  141. طبرسی، اعلام الوری، ۱۳۹۰ق، ص۳۶۷.
  142. جعفریان، حیات فکری و سیاسی امامان شیعه، ۱۳۸۷ش، ص۵۳۸، ۵۳۹و۵۴۲.
  143. جعفریان، حیات فکری و سیاسی امامان شیعه، ۱۳۸۷ش، ص۵۳۸و۵۴۲.
  144. طباطبایی، شیعه در اسلام، ۱۳۸۳ش، ص۲۲۸.
  145. جعفریان، حیات فکری و سیاسی امامان شیعه، ۱۳۸۷ش، ص۵۴۷-۵۵۰.
  146. طباطبایی، شیعه در اسلام، ۱۳۸۳ش، ص۲۲۸و۲۲۹.
  147. جعفریان، حیات فکری و سیاسی امامان شیعه، ۱۳۸۷ش، ص۵۰۰و۵۳۶.
  148. کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۱، ص۵۱۴؛ مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۳۳۹؛ طبرسی، اعلام الوری، ۱۳۹۰ق، ص۴۱۸.
  149. مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۳۳۹؛ طبرسی، اعلام الوری، ۱۳۹۰ق، ص۴۱۸.
  150. مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۳۳۹و۳۴۰.
  151. مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۳۳۶.
  152. طباطبایی، شیعه در اسلام، ۱۳۸۳ش، ص۲۳۰و۲۳۱.
  153. نگاه کنید به: مجلسی، بحار الانوار، ۱۴۰۳ق، ج۵۲، ص۱۲۲-.
  154. به عنوان نمونه نگاه کنید به: کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۱، ص۲۵، ح۲۱؛ مجلسی، بحار الانوار، ۱۴۰۳ق، ج۵۲، ص۳۳۶.
  155. طباطبایی، شیعه در اسلام، ۱۳۸۳ش، ص۲۳۱و۲۳۲.
  156. به عنوان نمونه نگاه کنید به: مجلسی، بحار الانوار، ۱۴۰۳ق، ج۵۲، ص۱۸۱-۲۷۸.
  157. به عنوان نمونه نگاه کنید به:‌ قاضی عبدالجبار، شرح الاصول الخمسة، ۱۴۲۲ق، ص۵۱۴؛ تفتازانی، شرح المقاصد، ۱۴۰۹ق، ج۵، ص۲۶۳و۲۹۰.
  158. به عنوان نمونه نگاه کنید به: بغدادی، الفرق بین الفرق، ۱۹۷۷م، ص۳۵۳و۳۵۴.
  159. «قُلْ لاأَسْئَلُکُمْ عَلَیْهِ أَجْراً إِلاَّ الْمَوَدَّةَ فِی الْقُرْبی؛ بگو: «به ازاى آن [رسالت‌] پاداشى از شما خواستار نيستم، مگر دوستى در باره خويشاوندان.»‏ سوره شوری، آیه ۲۳.
  160. حاکم حسکانی، شواهد التنزیل، ۱۴۱۱ق، ج۲، ص۱۸۹-۱۹۶؛ زمخشری، الکشاف،‌ ۱۴۰۷ق، ج۴، ص۲۱۹و۲۲۰.
  161. فخر رازی، التفسیر الکبیر، ۱۴۲۰ق، ج۲۷، ص۵۹۵.
  162. بغدادی، تاریخ بغداد، ۱۴۱۷ق، ج۱، ص۱۳۳.
  163. ابن حجر عسقلانی، تهذیب التهذیب، ۱۳۲۶ق، ج۷، ص۳۸۸.
  164. ابن حبان، الثقات، ۱۳۹۳ق، ج۸، ص۴۵۷.
  165. سبحانی، سیمای عقاید شیعه، ۱۳۸۶ش، ص۲۳۴.
  166. ذهبی، سیر اعلام النبلاء، ۱۴۰۵ق، ج۶، ص۲۵۷.
  167. ابوزرعه دمشقی،‌ تاریخ ابی‌زرعة الدمشقی، مجمع اللغة العربیة، ص۵۳۶.
  168. ابن عساکر، تاریخ دمشق، ۱۴۱۵ق، ج۵۴، ص۲۷۸.
  169. طباطبائی، أهل البيت عليهم السلام في المكتبة العربية، مؤسسة آل البيت، ص۴۸۱-۴۸۳.
  170. ابن جوزی، تذکره الخواص، ۱۴۲۶ق، ص۱۰۲و۱۰۳.
  171. ابن صباغ، الفصول المهمة، دارالحدیث، ج۱، ص۶و۶۸۳و۶۸۴.
  172. ابن صباغ، الفصول المهمة، دارالحدیث، ج۱، مقدمه محقق، ص۲۴.
  173. طباطبائی، أهل البيت عليهم السلام في المكتبة العربية، ص ۲۳۵.
  174. شبراوی، الاتحاف بحب الاشراف، ۱۴۲۳ق، ص۵-۷.
  175. شاه محمدی، علی و شکوه غدیرخم، ۱۳۸۴ش، ص۴۵.
  176. شاه محمدی، علی و شکوه غدیرخم، ۱۳۸۴ش، ص۴۳.

منابع

  • ابن حبان، محمد بن حبان، الثقات، حیدرآباد، دایره المعارف العثمانیه، چاپ اول، ۱۳۹۳ق.
  • ابن جوزی، یوسف بن قزاوغلی، تذکره الخواص من الأمّة فی ذکر خصائص الأئمة، تحقیق حسین تقی‌زاده، قم، مجمع العالمی لاهل البیت(ع)، ۱۴۲۶ق.
  • ابن حجر عسقلانی، احمد بن علی، تهذیب التهذیب، هند، دائرة المعارف النظامیة، چاپ اول، ۱۳۲۶ق.
  • ابن شهرآشوب، محمد بن علی، مناقب آل ابی‌طالب(ع)، قم، علامه، چاپ اول، ۱۳۷۹ق.
  • ابن صباغ، علی بن محمد، الفصول المهمة فی معرفة‌الائمة، تحقیق سامی غریزی، قم، دارالحدیث، بی‌تا.
  • ابن عساکر، علی بن حسن، تاریخ دمشق، تحقیق عمرو بن غرامة العمروی، بیروت، دارالفکر، ۱۴۱۵ق-۱۹۹۵م.
  • ابوزرعه دمشقی،‌ عبدالرحمن بن عمرو، تاریخ ابی زرعة الدمشقی، دمشق، مجمع اللغة العربیة، بی‌تا.
  • أحمد بن حنبل، أحمد بن محمد بن حنبل، مسند أحمد، بیروت، دارصادر، بی‌تا.
  • بخاری، محمد بن اسماعیل، صحیح البخاری، بیروت، دارالفکر، ۱۴۰۱ق-۱۹۸۱م.
  • بغدادی، خطیب، تاریخ بغداد، بیروت، دارالکتب العلمیه، ۱۴۱۷ق.
  • بغدادی، عبدالقاهر، الفرق بین الفرق وبیان الفرقة الناجیة، بیروت، دارالآفاق، چاپ دوم، ۱۹۷۷م.
  • ترمذی، محمد بن عیسی، سنن الترمذی، تحقیق و تصحیح عبدالرحمن محمد عثمان، بیروت، دارالفکر، چاپ دوم، ۱۴۰۳ق-۱۹۸۳م.
  • تفتازانی، سعد الدین، شرح المقاصد، افست قم، شریف رضی، ۱۴۰۹ق.
  • جرجانی، میرسید شریف، شرح المواقف، تصحیح بدرالدین نعسانی، قم، شریف رضی، چاپ اول، ۱۳۲۵ق.
  • جعفریان، رسول، حیات فکری‌سیاسی امامان شیعه، قم، انصاریان، چاپ یازدهم، ۱۳۸۷ش.
  • حاکم حسکانی، عبیدالله‌بن‌ عبدالله‌، شواهد التنزیل لقواعد التفضیل‌، تحقیق محمدباقر محمودی، تهران، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، چاپ اول، ۱۴۱۱ق.
  • حاکم نیشابوری، محمد بن عبدالله، المستدرک علی الصحیحین، حیدرآباد دکن، بی نا، ۱۳۳۴ق.
  • حسینی میلانی، سیدعلی، اثبات الولایة العامة للنّبی و الائمة(ع)، قم، نشرالحقایق، چاپ اول، ۱۴۳۸ق.
  • حکیم، سید محمدباقر، الامامة‌ و اهل البیت(ع) نظریة و الاستدلال، قم، مرکز الاسلامیة المعاصر، چاپ اول، ۱۴۲۴ق.
  • حمود، محمدجمیل، الفوائدالبهیة فی شرح عقائدالإمامیة، بیروت، مؤسسة الأعلمی، چاپ دوم، ۱۴۲۱ق.
  • خزاز رازی، علی بن محمد، کفایة الاثر فی النص علی الائمة الاثنی عشر، تصحیح: عبداللطیف حسینی کوهکمری، قم، بیدار، ۱۴۰۱ق.
  • خویی، سید ابوالقاسم، مصباح الفقاهة(طبع قدیم)، تقریر محمد علی توحیدی، قم،‌ انصاریان، ۱۴۱۷ق.
  • ذهبی، شمس الدین محمد بن احمد، سیر اعلام النبلاء، مؤسسه الرساله، چاپ سوم، ۱۴۰۵ق.
  • زمخشری، محمود بن عمر، الکشاف عن حقایق غوامض التنزیل،‌ تصحیح مصطفی حسین احمد، بیروت، دارالکتب العربی،‌ چاپ اول، ۱۴۰۷ق.
  • سبحانی، جعفر، سیمای عقاید شیعه، ترجمه جواد محدثی، تهران، نشر مشعر، چاپ اول، ۱۳۸۶ش.
  • سبحانی، جعفر، علم غیب(آگاهی سوم)، قم، مؤسسه امام صادق(ع)، چاپ اول، ۱۳۸۶ش.
  • سبحانی، جعفر، منشور عقاید امامیه، قم، مؤسسه امام صادق(ع)، چاپ اول، ۱۳۷۶ش.
  • سجستانی، سلیمان بن الأشعث، سنن أبی داود، تحقیق وتعلیق سعید محمد اللحام، بیروت، دار الفکر، چاپ اول، ۱۴۱۰ق-۱۹۹۰م.
  • شاه محمدی، محمد علی، علی و شکوه غدیرخم بر فراز وحی و رسالت در ترجمه ینابیع الموده، قم، مهر امیر المؤمنین(ع)، ۱۳۸۴ش.
  • شبراوی، عبدالله بن محمد، الإتحاف بحب الأشراف، تصحیح سامی غریری، قم، دارالکتاب، ۱۴۲۳ق.
  • شهیدی، سیدجعفر، زندگانی امام صادق جعفر بن محمد(ع)، تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلامی، چاپ اول، ۱۳۷۷ش.
  • صافی گلپایگانی، لطف الله، ولایت تکوینی و ولایت تشریعی(ویراست جدید)، قم، دفتر تنظیم و نشرآثار آیت الله العظمی صافی گلپایگانی، چاپ اول، ۱۳۹۲ش.
  • صدوق، محمد بن علی، عیون أخبار الرضا(ع)، تحقیق مهدی لاجوردی، تهران، نشر جهان، چاپ اول، ۱۳۷۸ق.
  • صدوق، محمد بن علی، کمال الدین و تمام النعمه، تصحیح علی اکبر غفاری، تهران، اسلامیه، ۱۳۹۵ق.
  • صدوق، محمد بن علی، من لایحضره الفقیه، تصحیح علی‌اکبر غفاری، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ دوم، ۱۴۱۳ق.
  • صفار، محمد بن حسن، بصائر الدرجات فی فضائل آل محمّد(ص)، قم، مکتبة آیت الله المرعشی النجفی، چاپ دوم، ۱۴۰۴ق.
  • طباطبائی، سید عبدالعزیز، اهل البیت(ع) فی المکتبه العربیه، قم، مؤسسة آل البيت(ع) لإحياء التراث، بی‌تا.
  • طباطبایی، سید محمدحسین، شیعه در اسلام، قم، دفتر انتشارات اسلامی، ۱۳۸۳ش.
  • طبرسی، فضل بن حسن، إعلام الوری بأعلام الهدی، تهران، اسلامیه،‌ چاپ چهارم، ۱۳۹۰ق.
  • طوسی، محمد بن حسن، التبیان فی تفسیر القرآن، تصحیح احمد حبیب عاملی، بیروت، داراحیاء‌التراث العربی،‌ بی‌تا.
  • عاملی، سیدجعفر مرتضی، الولایة التکوینیة و التشریعیة، مرکز الاسلامی للدراسات، چاپ دوم، ۱۴۲۸ق.
  • علامه حلی، حسن بن یوسف، كشف المراد فی شرح تجرید الاعتقاد قسم الاهیات، تعلیقه جعفر سبحانی، قم، مؤسسه امام صادق(ع)، چاپ دوم، ۱۳۸۲ش.
  • علی بن حسین(ع)، صحیفه سجادیه، ترجمه و شرح فیض الاسلام، تهران، فقیه، چاپ دوم، ۱۳۷۶ش.
  • فخر رازی، محمد بن عمر، التفسیر الکبیر(مفاتیح الغیب)، بیروت، داراحیاء التراث العربی، چاپ سوم، ۱۴۲۰ق.
  • قاضی عبدالجبار، عبدالجبار بن احمد، شرح الاصول الخمسة، تعلیه احمد بن حسین ابی‌هاشم، بیروت، دار احیاء‌التراث العربی، چاپ اول، ۱۴۲۲ق.
  • قندوزی، سلیمان بن ابراهیم، ینابیع المودة لذوی القربى، بیروت، دارالاسوة، بی‌تا.
  • کلینى، محمد بن یعقوب، الکافی، تهران، الإسلامیة، چاپ سوم، ۱۴۰۷ق.
  • مجلسی، محمد باقر، بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار، بیروت،‌ دار احیاء التراث العربی، چاپ دوم، ۱۴۰۳ق.
  • محمدی، علی، شرح کشف المراد، قم، دارالفکر، چاپ چهارم، ۱۳۷۸ش.
  • مسلم نیشابوری، مسلم بن حجاج، صحیح مسلم، بیروت، دارالفکر، بی‌تا.
  • مفید، محمد بن محمد، الارشاد فی معرفة حجج الله علی العباد، قم، کنگره شیخ مفید، چاپ اول، ۱۴۱۳ق.
  • مکارم شیرازی، ناصر، پیام قرآن، تهران، دارالکتب الاسلامیه، چاپ نهم، ۱۳۸۶ش.
  • مؤمن قمی، محمد، «ولایة ولی المعصوم(ع)»، در مجموعة الآثار المؤتمر العالمی الثانی للامام الرضا(ع)، مشهد، المؤتمر العالمی للامام الرضا(ع)، ۱۴۰۹ق.
  • موسوی زنجانی، سید ابراهیم، عقائد الامامیة الاثنی عشریة، بیروت، مؤسسه اعلمی، چاپ سوم، ۱۴۱۳ق.
  • نعمانی، محمد بن ابراهیم، کتاب الغیبه، بیروت، موسسة الاعلمی للمطبوعات، ۱۴۰۳ق /۱۹۸۳م.
  • یعقوبی، احمد بن اسحاق، تاریخ الیعقوبی، بیروت، دار صادر، بی‌تا.

منابع برای مطالعه بیشتر