مقاله قابل قبول
عدم رعایت شیوه‌نامه ارجاع
شناسه ارزیابی نشده
عدم جامعیت
نیازمند خلاصه‌سازی

البرهان فی تفسیر القرآن (کتاب): تفاوت بین نسخه‌ها

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو
جز
جز (ویکی سازی)
 
(۳۰ نسخه‌ٔ میانی ویرایش شده توسط ۸ کاربر نشان داده نشده)
سطر ۱: سطر ۱:
[[پرونده:البرهان فی تفسیر القرآن.jpg|بندانگشتی|البرهان فی تفسیر القرآن]]
+
{{جعبه اطلاعات کتاب
'''البرهان‌ فى‌ تفسير القرآن‌'''، از مهم‌ترين‌ [[تفسیر|تفاسير]] شیعی و روايى‌ قرآن کریم  تالیف [[سید هاشم بحرانی]] . نویسنده در این تفسیر به تناسب آیات قرآن کریم، به موضوعات‌ علوم‌ شرعى‌، قصص‌، [[حدیث|احادیث]] [[پیامبر(ص)|نبوي‌]] و فضايل‌ [[اهل بیت(ع)]] اشاره کرده است‌. بحرانی [[اخباریان|اخباری]] است و تفسیر وی با رویکردی اخباری‌گرایانه نوشته شده است و مفسران و پژوهشگران اشکالات و انتقاداتی بر برخی مطالب آن وارد کرده‌اند.<br />
+
| عنوان          =البرهان فی تفسیر القرآن
در این تفسیر تنها روایات تفسیری آیات قرآنی گرد آمده و مولف از تحلیل، ارزیابی و اجتهاد درباره معانی آیات ـ که در تفاسیری مانند [[التبیان فی تفسیر القرآن|التبیان]] دیده می‌شودـ پرهیز کرده است.
+
| عنوان اصلی      =
 +
| برگرداننده      =
 +
| تصویر          =البرهان فی تفسیر القرآن.jpg
 +
| اندازه تصویر    =180px
 +
| توضیح_تصویر    =
 +
| نویسنده        = [[سید هاشم بحرانی]]
 +
| تصویرگر        =
 +
| طراح جلد        =
 +
| زبان            =عربی
 +
| مجموعه          =
 +
| موضوع          = [[تفسیر قرآن]]
 +
| سبک            =روایی
 +
| تاریخ نگارش    =
 +
| ناشر            =مؤسسة الاعلمی
 +
| ناشر فارسی      =
 +
| محل انتشارات    = [[بیروت]]
 +
| تاریخ نشر      =
 +
| تاریخ نشر فارسی =
 +
| محل ناشر فارسی  =
 +
| نوع رسانه      =
 +
| صفحه            =
 +
| قطع            =
 +
| شابک            =
 +
| پس از          =
 +
| پیش از          =
 +
}}
 +
'''البرهان‌ فى‌ تفسير القرآن‌'''، از مهمترين‌ [[تفسیر|تفاسير]] [[تفسیر روایی|روایی]] [[شیعه]] ، تألیف [[سید هاشم بحرانی]]. نویسنده در این تفسیر به تناسب [[آیه|آیات]] [[قرآن کریم]]، به موضوعات‌ فقهی، قصص‌، [[حدیث|احادیث]] [[پیامبر(ص)|نبوی]] و فضايل‌ [[اهل بیت(ع)]] اشاره کرده است‌. بحرانی [[اخباریان|اخباری]] است و تفسیر وی با با این رویکرد نوشته شده است. مفسران و پژوهشگران، اشکالات و انتقاداتی بر برخی مطالب آن وارد کرده‌اند.
 +
 
 +
این تفسیر فقط روایات تفسیری آیات قرآنی را گرد آورده و مؤلف از تحلیل، ارزیابی و اجتهاد درباره معانی آیات که در تفاسیری مانند [[التبیان فی تفسیر القرآن|التبیان]] دیده می‌شود، پرهیز کرده است.
 +
 
 
==مولف و انگیزه تالیف==
 
==مولف و انگیزه تالیف==
 
{{اصلی|سید هاشم بحرانی}}
 
{{اصلی|سید هاشم بحرانی}}
[[سید هاشم بحرانی]] مشهور به [[علامه بحرانی]] از [[فقه|فقها]]، [[حدیث|محدثین]] و [[تفسیر|مفسرین]] [[شیعه]] در [[قرن یازدهم]] و اوایل [[قرن دوازدهم]]  قمری است.
+
سید هاشم بحرانی مشهور به علامه بحرانی از [[فقه|فقها]]، [[حدیث|محدثین]] و [[تفسیر|مفسرین]] [[شیعه]] در [[قرن یازدهم]] و اوایل [[قرن دوازدهم]]  قمری است.
  
وی در مقدمه کتابش، انگیزه خود از نگارش این تفسیر را ارائه منبعی برای فهم تفاسیر اهل بیت از آیات قرآنی و اسرار قرآن کریم و ضرورت آشنایی با نظرات ایشان برای فهم این کتاب آسمانی معرفی کرده است.<ref>بحرانى‌، هاشم‌، البرهان‌ فى‌ تفسير القرآن‌، ج۱، ص۴</ref>
+
وی در مقدمه کتابش، انگیزه خود از نگارش این تفسیر را ارائه منبعی برای فهم تفاسیر اهل بیت از آیات قرآنی و اسرار قرآن کریم و ضرورت آشنایی با نظرات ایشان برای فهم این کتاب آسمانی معرفی کرده است<ref>بحرانى‌، البرهان‌ فى‌ تفسير القرآن‌، ج۱، ص۴.</ref>.
  
 
==ساختار و سبک تالیف==
 
==ساختار و سبک تالیف==
علامه بحرانی، در تفسیر البرهان بسیاری از احادیث رسیده از [[اهل بیت]] (ع) در تفسیر [[قرآن]] را جمع نموده‌است.<ref>آقا بزرگ تهرانی، الذریعة، ج۳، ص۹۳</ref> مؤلف در مقدمه خود می‌نویسد:
 
::کتاب البرهان، شما را بر بسیاری از اسرار علوم قرآن آگاه می‌سازد. برخی مسائل علوم شرعی، قصص و اخبار [[پیامبر|انبیاء]] (ع) و فضائل [[اهل بیت]] امامت (ع) را برای شما، روشن می‌گرداند ... من روایات را از کتب معتبر، قابل اعتماد و مورد رجوعی، انتخاب کردم که مؤلفین آنها از مشایخ معتبر و علمای منتجب هستند. اغلب روایات را از طریق [[امامیه]] نقل کرده‌ام، ولی در آنجایی که روایات [[اهل سنت]] موافق روایات [[اهل بیت]] (ع)، یا در بیان فضائل اهل بیت (ع) هستند، از آنها نیز نقل نموده‌ام. از [[ابن عباس]] نیز مقدار کمی در تفسیر آیات، نقل کرده‌ام، زیرا او شاگرد [[حضرت علی]] (ع) بوده‌است.<ref>بحرانى‌، هاشم‌، البرهان‌ فى‌ تفسير القرآن‌، ج۱، ص۴</ref>
 
 
شیوه وی در این کتاب چنین است که ابتدا به نام [[سوره]] و محل نزول، فضیلت سوره و تعداد [[آیه|آیات]]، اشاره می‌کند، آنگاه آیاتی را که دارای روایت تفسیری‌اند، ذکر کرده، روایات مربوط به هر آیه قرآنی را به دنبال آن نقل می‌نماید.<ref>خرمشاهی، دانشنامه قرآن و قرآن پژوهی. ص۴۷۵</ref>
 
 
علامه بحرانى‌ در البرهان‌، تنها به‌ ذكر روايات‌ و اخبار بسنده‌ كرده‌، و سلسله‌ اسناد احاديث‌ ضبط شده‌ و احاديث‌ اهل‌ سنت‌ را به‌ صورت‌ جداگانه‌ در پايان‌ هر بخش‌ آورده‌ است‌. او كتاب‌ تفسير خود را بيان‌ تأويل‌ آيات‌ مى‌داند.<ref>بحرانى‌، هاشم‌، البرهان‌ فى‌ تفسير القرآن‌، ج۱، ص۴</ref>و منظور وي‌ از تأويل‌ دقيقاً احاديث‌ نقل‌ شده‌ از [[ائمه معصومین|امامان‌ معصوم‌]] (ع‌) و ذكر فضايل‌ آنان‌ است‌. وي‌ در خلال‌ تفسير خود توضيحى‌ بر مطالب‌ جمع‌آوري‌ شده‌، نيفزوده‌ است‌، اما در مقدمه مفصلى‌ كه‌ پيش‌ از تفسير آورده‌، ديدگاه‌ها و تحليل‌ خود از تفسير و مبانى‌ آن‌ را وصف‌ كرده‌ است‌.<ref>بحرانى‌، هاشم‌، البرهان‌ فى‌ تفسير القرآن‌، ج۱، ص۲-۵</ref> مقدمه ديگري‌ نيز بر كتاب‌ او توسط [[ابوالحسن‌ شريف‌ عاملى‌ اصفهانى‌]] (د ۱۱۳۸ق‌ يا ۱۱۴۰ق‌) با عنوان‌ [[مرآة الانوار و مشكاة الاسرار]] نگارش‌ يافته‌ است‌.
 
 
علامه بحرانی در ۱۶ باب‌ مقدمه مسائل‌ قرآنى‌ و ديدگاه‌هاي‌ تفسيري‌ خود را بيان‌ مى‌كند و فضاي‌ حاكم‌ بر اين‌ ابواب‌ و مقدمات‌ بيان‌ اختصاص‌ تفسير به‌ [[ائمه اطهار]] (ع‌) است‌ و صريحاً در باب‌ ششم‌ ديگران‌ را از دست‌ زدن‌ به‌ [[تفسیر]] نهى‌ مى‌كند. هرچند تعبير او از تفسير در اينجا به‌ [[تفسیر|تأويل‌]] بسيار نزديك‌ شده‌ است‌. در باب‌ پانزدهم‌ به‌ بيان‌ همبستگى‌ [[اهل بیت(ع)|عترت‌]] و [[قرآن‌]] و تأكيد بر اينكه‌ باطن‌ و علم‌ قرآن‌ نزد ائمه‌(ع‌) است‌، مى‌پردازد. باب‌ آخر مقدمه‌، يعنى‌ باب‌ شانزدهم‌ معرفى‌ منابع‌ وي‌ و ارائه برخى‌ اصطلاحات‌ رايج‌ تفسيري‌ است‌؛ بى‌ آنكه‌ تعريفى‌ از هيچ‌ يك‌ از اين‌ اصطلاحات‌ از قبيل‌ [[ناسخ‌ و منسوخ‌]]، [[محكم‌ و متشابه‌]]، عام‌ و خاص‌، و تقديم‌ و تأخير ارائه‌ دهد و بدين‌گونه‌، زمينه‌ را براي‌ وارد شدن‌ در تفسير آيات‌ و بيان‌ احاديثى‌ در ذيل‌ آيه‌، يا آيات‌ منتخب‌ هموار مى‌سازد. حسى‌ كه‌ به‌ فضاي‌ تفسير البرهان‌ غلبه‌ دارد، حاكى‌ از دفاعى‌ كلامى‌ براي‌ اثبات‌ حقانيت‌ و معرفى‌ فضايل‌ [[اهل بیت]] (ع‌) است‌.
 
 
{{تفسیر}}
 
{{تفسیر}}
==منابع تفسیر==
+
علامه بحرانی در تفسیر البرهان، بسیاری از احادیث رسیده از [[اهل بیت(ع)]] در تفسیر [[قرآن]] را جمع‌آوری کرده است<ref>آقا بزرگ تهرانی، الذریعة، ج۳، ص۹۳</ref>.
منابع روایی مولف در این تفسیر عبارتند از:
 
{{ستون-شروع}}
 
{{col-begin}}
 
{{راست‌چین}}
 
[[تفسیر قمی]].
 
  
[[تفسیر عیاشی]].
+
مؤلف در مقدمه کتاب می‌نویسد:
 +
::کتاب البرهان، شما را بر بسیاری از اسرار علوم قرآن آگاه می‌سازد. برخی مسائل علوم شرعی، قصص و اخبار [[پیامبر|انبیاء]](ع) و فضائل [[اهل بیت]] امامت(ع) را برای شما، روشن می‌گرداند... من روایات را از کتب معتبر، قابل اعتماد و مورد رجوعی، انتخاب کردم که مؤلفین آنها از مشایخ معتبر و علمای منتجب هستند. اغلب روایات را از طریق [[امامیه]] نقل کرده‌ام، ولی در آنجایی که روایات [[اهل سنت]] موافق روایات [[اهل بیت(ع)]]، یا در بیان فضائل اهل بیت(ع) هستند، از آنها نیز نقل نموده‌ام. از [[ابن عباس]] نیز مقدار کمی در تفسیر آیات، نقل کرده‌ام، زیرا او شاگرد [[حضرت علی(ع)]] بوده‌است.<ref>بحرانی‌، هاشم‌، البرهان‌ فی‌ تفسیر القرآن‌، ج۱، ص۴</ref>
  
[[بصائر الدرجات (کتاب)|بصائرالدرجات]]؛ [[محمد بن حسن صفار]].
+
شیوه وی در این کتاب چنین است که ابتدا به نام [[سوره]] و محل نزول، فضیلت سوره و تعداد [[آیه|آیات]]، اشاره می‌کند، آنگاه آیاتی را که دارای روایت تفسیری‌اند، ذکر کرده، روایات مربوط به هر آیه قرآنی را به دنبال آن نقل می‌نماید.<ref>خرمشاهی، دانشنامه قرآن و قرآن پژوهی، ۱۳۷۷ش، ص۴۷۵.</ref>
  
[[الکافی]]؛ [[کلینی]].
+
علامه بحرانی‌ در البرهان‌، تنها به‌ ذکر روایات‌ و اخبار بسنده‌ کرده‌، و سلسله‌ اسناد احادیث‌ ضبط شده‌ و احادیث‌ اهل‌ سنت‌ را به‌ صورت‌ جداگانه‌ در پایان‌ هر بخش‌ آورده‌ است‌. او کتاب‌ تفسیر خود را بیان‌ تأویل‌ آیات‌ می‌داند.<ref>بحرانی‌، هاشم‌، البرهان‌ فی‌ تفسیر القرآن‌، ج۱، ص۴</ref>و منظور وی‌ از تأویل‌ دقیقاً احادیث‌ نقل‌ شده‌ از [[ائمه معصومین|امامان‌ معصوم‌]](ع) و ذکر فضایل‌ آنان‌ است‌. وی‌ در خلال‌ تفسیر خود توضیحی‌ بر مطالب‌ جمع‌آوری‌ شده‌، نیفزوده‌ است‌، اما در مقدمه مفصلی‌ که‌ پیش‌ از تفسیر آورده‌، دیدگاه‌ها و تحلیل‌ خود از تفسیر و مبانی‌ آن‌ را وصف‌ کرده‌ است‌.<ref>بحرانی‌، هاشم‌، البرهان‌ فی‌ تفسیر القرآن‌، ج۱، ص۲-۵</ref> مقدمه دیگری‌ نیز بر کتاب‌ او توسط [[ابوالحسن‌ شریف‌ عاملی‌ اصفهانی‌]] (د ۱۱۳۸ق‌ یا ۱۱۴۰ق‌) با عنوان‌ [[مرآة الانوار و مشکاة الاسرار]] نگارش‌ یافته‌ است‌.
  
[[قرب الاسناد|قرب الإسناد]]؛ [[عبدالله بن جعفر حمیری]].
+
علامه بحرانی در ۱۶ باب‌ مقدمه مسائل‌ قرآنی‌ و دیدگاه‌های‌ تفسیری خود را بیان‌ می‌کند و فضای‌ حاکم‌ بر این‌ ابواب‌ و مقدمات‌ بیان‌ اختصاص‌ تفسیر به‌ [[ائمه اطهار]](ع) است‌ و صریحاً در باب‌ ششم‌ دیگران‌ را از دست‌ زدن‌ به‌ [[تفسیر]] نهی‌ می‌کند. هرچند تعبیر او از تفسیر در اینجا به‌ [[تفسیر|تأویل‌]] بسیار نزدیک‌ شده‌ است‌. در باب‌ پانزدهم‌ به‌ بیان‌ همبستگی‌ [[اهل بیت(ع)|عترت‌]] و قرآن‌ و تأکید بر اینکه‌ باطن‌ و علم‌ قرآن‌ نزد ائمه‌(ع‌) است‌، می‌پردازد. باب‌ آخر مقدمه‌، یعنی‌ باب‌ شانزدهم‌ معرفی‌ منابع‌ وی‌ و ارائه برخی‌ اصطلاحات‌ رایج‌ تفسیری‌ است‌؛ بی‌آنکه‌ تعریفی‌ از هیچ‌ یک‌ از این‌ اصطلاحات‌ از قبیل‌ [[ناسخ‌ و منسوخ‌]]، [[محکم‌ و متشابه‌]]، عام‌ و خاص‌، و تقدیم‌ و تأخیر ارائه‌ دهد و بدین‌گونه‌، زمینه‌ را برای‌ وارد شدن‌ در تفسیر آیات‌ و بیان‌ احادیثی‌ در ذیل‌ آیه‌، یا آیات‌ منتخب‌ هموار می‌سازد. حسی‌ که‌ به‌ فضای‌ تفسیر البرهان‌ غلبه‌ دارد، حاکی‌ از دفاعی‌ کلامی‌ برای‌ اثبات‌ حقانیت‌ و معرفی‌ فضایل‌ [[اهل بیت(ع)]] است‌.
  
[[الارشاد فی معرفة حجج الله علی العباد (کتاب)|الإرشاد]]؛ [[امالی مفید|الأمالی]]؛ [[الاختصاص |الإختصاص]]؛ [[شیخ مفید |شیخ مفید]].
+
==منابع تفسیر==
 
+
منابع روایی مولف در این تفسیر عبارتند از:
[[کتاب الزهد]]؛ [[حسین بن سعید اهوازی]].
+
{{ستون-شروع|2}}
 
+
*[[تفسیر قمی]]
[[کتاب سلیم بن قیس هلالی]].
+
*[[تفسیر عیاشی]]
 
+
*[[بصائر الدرجات (کتاب)|بصائرالدرجات]]، [[محمد بن حسن صفار]]
[[کتاب ابن شاذان]].
+
*[[الکافی]]، [[کلینی]]
 
+
*[[قرب الاسناد|قرب الإسناد]]، [[عبدالله بن جعفر حمیری]]
کتاب پرسش‌های [[علی بن جعفر]] از امام [[موسی بن جعفر]] (ع).
+
*[[الارشاد فی معرفة حجج الله علی العباد (کتاب)|الإرشاد]]
 
+
*[[امالی مفید|الأمالی]]؛ [[الاختصاص |الإختصاص]]، [[شیخ مفید]]
[[من لا یحضره الفقیه]]؛ [[کمال الدین و تمام النعمة]]؛ [[معانی الاخبار|معانی الأخبار]]؛ [[علل الشرایع|علل الشرائع]]؛ [[بشارات الشیعة]]؛ [[صفات الشیعة]]؛ [[التوحید (کتاب)|التوحید]]؛ [[عیون اخبار الرضا (ع) (کتاب)|عیون أخبار الرضا]]؛ [[الخصال (کتاب)|الخصال]]؛ [[ثواب الاعمال و عقاب الاعمال]]؛ [[شیخ صدوق]].
+
*[[کتاب الزهد]]، [[حسین بن سعید اهوازی]]
 
+
*[[کتاب سلیم بن قیس هلالی]]
[[تهذیب شیخ طوسی|التهذیب]]؛ [[الإستبصار]]؛ [[الامالی (شیخ طوسی)|الأمالی]]؛ [[شیخ طوسی]].
+
*[[کتاب ابن شاذان]]
 
+
*کتاب پرسش‌های [[علی بن جعفر]] از امام [[موسی بن جعفر]] (ع)
[[خصائص الأئمة]]؛ [[المناقب الفاخرة فی العترة الطاهرة]]؛ [[سید رضی]].
+
*[[من لا یحضره الفقیه]]
 
+
*[[کمال الدین و تمام النعمة]]
[[المحاسن]]؛ [[احمد بن محمد بن خالد برقی]].
+
*[[معانی الاخبار|معانی الأخبار]]
 
+
*[[علل الشرایع|علل الشرائع]]
[[تفسیر مجمع البیان]]، [[تفسیر جوامع الجامع]]؛ [[فضل بن حسن طبرسی|طبرسی]]
+
*[[بشارات الشیعة]]
 +
*[[صفات الشیعة]]
 +
*[[التوحید (کتاب)|التوحید]]
 +
*[[عیون اخبار الرضا (ع) (کتاب)|عیون أخبار الرضا]]
 +
*[[الخصال (کتاب)|الخصال]]
 +
*[[ثواب الاعمال و عقاب الاعمال]]
 +
*[[تهذیب شیخ طوسی|التهذیب]]، [[الإستبصار]]، [[الامالی (شیخ طوسی)|الأمالی]]، [[شیخ طوسی]]
 +
*[[خصائص الأئمة]]
 +
*[[المناقب الفاخرة فی العترة الطاهرة]]، [[سید رضی]]
 +
*[[المحاسن]]، [[احمد بن محمد بن خالد برقی]]
 +
*[[تفسیر مجمع البیان]]، [[تفسیر جوامع الجامع]]، [[فضل بن حسن طبرسی|طبرسی]]
 +
*[[مصباح الشریعة]]. روایات این کتاب را به حضرت امام [[جعفر صادق]] (ع) منسوب می‌کنند.
 +
*[[منهاج الحق و الیقین]]، [[ولی بن نعمة الله حسینی رضوی حائری]]
 +
*[[تأویل الآیات الباهرة فی العترة الطاهرة]]، [[شیخ شرف الدین نجفی]]
 +
*[[ما أنزل من القرآن فی أهل البیت]]، [[شیخ محمد بن عباس بن مروان بن ماهیار]] مشهور به ابن جُحام
 +
*[[تحفة الإخوان]]، [[الطرائف]]، [[سید بن طاووس|سید ابن طاوس]]
 +
*[[ربیع الأبرار]]
 +
*[[الکشاف فی تفسیر القرآن]]، [[زمخشری]]
 +
*[[مناقب آل ابی طالب (کتاب)|المناقب]]، [[ابن شهر آشوب|محمد بن علی بن شهر آشوب]]
 +
*[[مجموعه ورام]]، [[شیخ أبی الحسین ورام]]
 +
*[[الاحتجاج علی اهل اللجاج (کتاب)|الإحتجاج]]، شیخ [[احمد بن علی بن أبی طالب طبرسی]]
 +
*[[کامل الزیارات]]، [[جعفر بن محمد قولویه قمی|جعفر بن محمد بن قولویه]]
 +
*[[مشارق انوار الیقین]]، [[شیخ رجب برسی]]
  
[[مصباح الشریعة |مصباح الشریعة]]؛ روایات این کتاب را به حضرت امام [[جعفر صادق]] (ع) منسوب می‌کنند.
+
و همچنین منابع دیگری که در جای جای البرهان به مناسبت نامشان آمده است.<ref>البرهان، ج ۱، ص ۷۰ - ۷۳.</ref>
 
 
[[منهاج الحق و الیقین]]؛ [[ولی بن نعمة الله حسینی رضوی حائری]].
 
 
 
[[تأویل الآیات الباهرة فی العترة الطاهرة]]، [[شیخ شرف الدین نجفی]].
 
 
 
[[ما أنزل من القرآن فی أهل البیت]]؛ [[شیخ محمد بن عباس بن مروان بن ماهیار]] مشهور به ابن جُحام.
 
 
 
[[تحفة الإخوان]]. [[الطرائف]]؛ [[سید بن طاووس|سید ابن طاوس]].
 
 
 
[[ربیع الأبرار]]؛ [[الکشاف فی تفسیر القرآن]]؛ [[زمخشری]].
 
 
 
[[مناقب آل ابی طالب (کتاب)|المناقب]]؛ [[ابن شهر آشوب|محمد بن علی بن شهر آشوب]]،
 
 
 
[[مجموعه ورام]]؛ [[شیخ أبی الحسین ورام]].
 
 
 
[[الاحتجاج علی اهل اللجاج (کتاب)|الإحتجاج]]؛ شیخ [[احمد بن علی بن أبی طالب طبرسی]].
 
 
 
[[کامل الزیارات]]؛ [[جعفر بن محمد قولویه قمی|جعفر بن محمد بن قولویه]].
 
 
 
[[مشارق انوار الیقین]]؛ [[شیخ رجب برسی]].
 
 
 
و همچنین منابع دیگری که در جای جای البرهان به مناسبت نامشان آمده است.<ref>البرهان، ج ص 70 - 73.</ref>
 
{{col-end}}
 
 
{{پایان}}
 
{{پایان}}
  
 
==نقدها==
 
==نقدها==
 
[[محمد مهدی آصفی]] می‌نویسد:
 
[[محمد مهدی آصفی]] می‌نویسد:
::با وجود تلاش علمی فراوان در تفسیر البرهان، این کتاب بخشی از روایات ضعیفه در غلو و تحریف را در بر دارد. به نظر می‌رسد که، مصنف محترم اقدام به تصفیه و جداسازی احادیث ضعیف ننموده‌است، با اینکه اهتمام نموده، ولی اقدام او کافی نبوده‌است. ایشان از مصادری که متهم به وضع و ضعف هستند، استفاده نموده‌است، و نیز روایاتی نقل نموده که، از حیث سند، ضعیف و از حیث متن، مضطرب می‌باشند، بنابراین می‌توان گفت: البرهان یک تلاش علمی مفیدی است، که راه را برای محققین آشنا به نصوص، عارف به ضعف و اضطراب روایات و توانا در استخراج صحیح از سقیم، هموار کرده‌است. وجود روایات ضعیف و مضطرب از اهمیت کار [[سید هاشم بحرانی|سید بحرانی]] نمی‌کاهد، همانگونه که [[بحار الانوار]] مرحوم [[علامه مجلسی|مجلسی]]، دارای روایات ضعیف و مضطرب می‌باشد، امّا وجود آنها از اعتبار و عظمت تلاش مجلسی و خدمتی که به کتابخانه [[تشیع]] نمود، نمی‌کاهد. منتهی، جمع آوری و تنظیم، مرحله اول کار است، مرحله دوم، تنقیح و تصفیه آثار تفسیری مرویه از اهل بیت و جداسازی صحیح از غیر آن و مرحله سوم، استخراج و استنباط اصول و خطوط کلی شیوه تفسیری اهل بیت می‌باشد. بدون تکمیل هر سه مرحله، نمی‌توان از روایات تفسیری [[اهل بیت]] بهره فراوانی برد.<ref>بحرانی، سیدهاشم، البرهان فی تفسیر القرآن، مقدمه شیخ محمد مهدی آصفی. </ref>
+
::''با وجود تلاش علمی فراوان در تفسیر البرهان، این کتاب بخشی از روایات ضعیفه در [[غلو]] و تحریف را دربردارد. به نظر می‌رسد که، مصنف محترم اقدام به تصفیه و جداسازی احادیث ضعیف ننموده‌است، با اینکه اهتمام نموده، ولی اقدام او کافی نبوده‌است. ایشان از مصادری که متهم به وضع و ضعف هستند، استفاده نموده‌است، و نیز روایاتی نقل نموده که، از حیث سند، ضعیف و از حیث متن، مضطرب می‌باشند، بنابراین می‌توان گفت: البرهان یک تلاش علمی مفیدی است، که راه را برای محققین آشنا به نصوص، عارف به ضعف و اضطراب روایات و توانا در استخراج صحیح از سقیم، هموار کرده‌است. وجود روایات ضعیف و مضطرب از اهمیت کار [[سید هاشم بحرانی|سید بحرانی]] نمی‌کاهد، همانگونه که [[بحار الانوار]] مرحوم [[علامه مجلسی|مجلسی]]، دارای روایات ضعیف و مضطرب می‌باشد، امّا وجود آنها از اعتبار و عظمت تلاش مجلسی و خدمتی که به کتابخانه [[تشیع]] نمود، نمی‌کاهد. منتهی، جمع آوری و تنظیم، مرحله اول کار است، مرحله دوم، تنقیح و تصفیه آثار تفسیری مرویه از اهل بیت و جداسازی صحیح از غیر آن و مرحله سوم، استخراج و استنباط اصول و خطوط کلی شیوه تفسیری اهل بیت می‌باشد. بدون تکمیل هر سه مرحله، نمی‌توان از روایات تفسیری [[اهل بیت]] بهره فراوانی برد.''<ref>بحرانی، سیدهاشم، البرهان فی تفسیر القرآن، مقدمه شیخ محمد مهدی آصفی. </ref>
  
 
[[آیت الله معرفت]] در [[التفسیر و المفسرون]] می‌نویسد:
 
[[آیت الله معرفت]] در [[التفسیر و المفسرون]] می‌نویسد:
::[[سید هاشم بحرانی]] از محدثین فاضل و متتبعین روایات و گردآورندگان اخبار محسوب می‌شود. ایشان در این گردآوری هیچگونه اظهار نظری در جرح، تعدیل، تأویل روایات مخالف عقل و نقل صریح یا جمع منطقی روایات مخالف و معارض، نمی‌نماید.<ref>معرفت، محمدهادی، التفسیر و المفسرون، ص۳۳۰-۳۳۱</ref>
+
::''[[سید هاشم بحرانی]] از محدثین فاضل و متتبعین روایات و گردآورندگان اخبار محسوب می‌شود. ایشان در این گردآوری هیچگونه اظهار نظری در جرح، تعدیل، تأویل روایات مخالف عقل و نقل صریح یا جمع منطقی روایات مخالف و معارض، نمی‌نماید''.<ref>معرفت، التفسیر و المفسرون، ۱۴۱۸ق، ص۳۳۰-۳۳۱.</ref>
  
 
[[سید محمد علی ایازی]] می‌نویسد:
 
[[سید محمد علی ایازی]] می‌نویسد:
::مؤلف از جمله [[اخباریان]] است که تفسیر را فقط با روایات واصله از [[اهل بیت]] (ع) جایز می‌دانند، تفسیر از طریق تدبر و [[اجتهاد]] و ذوق را منع، و تفسیر به روایاتی غیر از روایات منقول خودشان را نهی کرده‌اند.<ref>ایازی،سید محمد علی. المفسرون حیاتهم و منهجهم. ص۲۰۱</ref>
+
::''مؤلف از جمله [[اخباریان]] است که تفسیر را فقط با روایات واصله از [[اهل بیت]] (ع) جایز می‌دانند، تفسیر از طریق تدبر و [[اجتهاد]] و ذوق را منع، و تفسیر به روایاتی غیر از روایات منقول خودشان را نهی کرده‌اند.''<ref>ایازی، المفسرون حیاتهم و منهجهم، ۱۴۱۴ق، ص۲۰۱.</ref>
  
 
==نسخه ها==
 
==نسخه ها==
سطر ۹۳: سطر ۱۰۹:
 
تفسیر البرهان غیر از چاپ‌های سنگی قدیم، در شکل جدید چند بار طبع گردیده‌است. از جمله:
 
تفسیر البرهان غیر از چاپ‌های سنگی قدیم، در شکل جدید چند بار طبع گردیده‌است. از جمله:
  
# چاپ حروفی در ۵ جلد (یک جلد مقدمه و ۴ جلد تفسیر) توسط مؤسسه اسماعیلیان [[قم]]؛
+
# چاپ حروفی در ۵ جلد (یک جلد مقدمه و ۴ جلد تفسیر) توسط مؤسسه اسماعیلیان [[قم]]
# مؤسسه الوفا [[بیروت]] در ۴ جلد؛
+
# مؤسسه الوفا [[بیروت]] در ۴ جلد
# کتابفروشی اسلامیه [[تهران]] در ۵ جلد؛
+
# کتابفروشی اسلامیه [[تهران]] در ۵ جلد
# مؤسسه الرسالة بیروت در سال ۱۴۰۳ق؛
+
# مؤسسه الرسالة بیروت در سال ۱۴۰۳ق
# چاپ جدیدی در پنج جلد به قطع رحلی توسط مرکز چاپ و نشر مؤسسه بعثت تهران با تحقیق گروه بحث‌های اسلامی این مؤسسه و مقدمه [[شیخ محمد مهدی آصفی]]، صورت گرفته‌است.
+
# چاپ جدیدی در ۵ جلد به قطع رحلی توسط مرکز چاپ و نشر مؤسسه بعثت تهران با تحقیق گروه بحث‌های اسلامی این مؤسسه و مقدمه [[شیخ محمد مهدی آصفی]]، صورت گرفته است.
  
 
===نسخه‌های خطی===
 
===نسخه‌های خطی===
# نسخه‌ای در کتابخانه وزیری [[یزد]] به شماره (۵۹۹۸)
+
# نسخه‌ای در [[کتابخانه وزیری یزد]] به شماره (۵۹۹۸)
 
# نسخه‌ای در کتابخانه مرکزی دانشگاه [[تهران]] به شماره (۸۴۴)
 
# نسخه‌ای در کتابخانه مرکزی دانشگاه [[تهران]] به شماره (۸۴۴)
 
# نسخه‌ای در دارالکتب [[قاهره]] شماره (۱۹۱۰۹ ب)
 
# نسخه‌ای در دارالکتب [[قاهره]] شماره (۱۹۱۰۹ ب)
# نسخه‌ای در کتابخانه [[مدرسه فیضیه|فیضیه]] [[قم]] (۳۹- ۴۰- ۱۶ تفسیر)
+
# نسخه‌ای در [[کتابخانه مدرسه فیضیه]] (۳۹- ۴۰- ۱۶ تفسیر)
# نسخه‌ای در کتابخانه عمومی [[آیت الله سید محسن حکیم|آیت‌الله حکیم]]، [[عراق]] شماره (۶۹۰)
+
# نسخه‌ای در [[کتابخانه عمومی آیت‌الله حکیم]]، [[عراق]] شماره (۶۹۰)
 
# نسخه‌ای در کتابخانه دانشکده ادبیات دانشگاه تهران به شماره (۴۵۷)
 
# نسخه‌ای در کتابخانه دانشکده ادبیات دانشگاه تهران به شماره (۴۵۷)
 
# نسخه‌ای در کتابخانه دانشکده الهیات دانشگاه تهران شماره ۲۰ ب و ۲۵ ب
 
# نسخه‌ای در کتابخانه دانشکده الهیات دانشگاه تهران شماره ۲۰ ب و ۲۵ ب
# نسخه‌ای در کتابخانه [[آستان قدس رضوی]] [[مشهد]] شماره ۸۳- ۹۱
+
# نسخه‌ای در [[کتابخانه آستان قدس رضوی]] [[مشهد]] شماره ۸۳- ۹۱
# نسخه کتابخانه [[مدرسه عالی شهید مطهری]] تهران (۲۰۵۷).
+
# نسخه کتابخانه [[مدرسه عالی شهید مطهری]] تهران (۲۰۵۷)
 +
 
 
==پانویس==
 
==پانویس==
{{پانویس}}
+
{{پانویس۲}}
 +
 
 
==منابع==
 
==منابع==
 +
{{منابع}}
 
*آقابزرگ طهرانی، محمد محسن، الذریعة الی تصانیف الشیعة، چاپ علی نقی منزوی و احمد منزوی، بیروت ۱۴۰۳.
 
*آقابزرگ طهرانی، محمد محسن، الذریعة الی تصانیف الشیعة، چاپ علی نقی منزوی و احمد منزوی، بیروت ۱۴۰۳.
*ایازی،سید محمد علی. المفسرون حیاتهم و منهجهم. تهران، انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، ۱۴۱۴ق.
+
*ایازی،سید محمد علی، المفسرون حیاتهم و منهجهم، تهران، انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، ۱۴۱۴ق.
 
*بحرانی، سیدهاشم، البرهان فی تفسیر القرآن، چاپ محمودبن جعفر موسوی زرندی، تهران ۱۳۳۴ش.
 
*بحرانی، سیدهاشم، البرهان فی تفسیر القرآن، چاپ محمودبن جعفر موسوی زرندی، تهران ۱۳۳۴ش.
 
*بحرانی، سیدهاشم، البرهان فی تفسیر القرآن، تهران، بعثت.
 
*بحرانی، سیدهاشم، البرهان فی تفسیر القرآن، تهران، بعثت.
 
*خرمشاهي، بهاءالدين، دانشنامه قرآن و قرآن پژوهی. تهران، دوستان ، ناهيد ، ۱۳۷۷ش.
 
*خرمشاهي، بهاءالدين، دانشنامه قرآن و قرآن پژوهی. تهران، دوستان ، ناهيد ، ۱۳۷۷ش.
 
*معرفت، محمدهادی، التفسیر و المفسرون، مشهد، دانشگاه علوم اسلامی رضوی، ۱۴۱۸ق.
 
*معرفت، محمدهادی، التفسیر و المفسرون، مشهد، دانشگاه علوم اسلامی رضوی، ۱۴۱۸ق.
 +
{{پایان}}
 +
 
==پیوند به بیرون==
 
==پیوند به بیرون==
* برای دانلود تفسیر البرهان به این آدرس مراجعه شود.[http://narjes-library.blogspot.com/2013/03/blog-post_4440.html]
 
 
* [http://www.ensani.ir/storage/Files/20120329114730-2118-49.pdf بررسی کتاب «البرهان فی تفسیر القرآن»]
 
* [http://www.ensani.ir/storage/Files/20120329114730-2118-49.pdf بررسی کتاب «البرهان فی تفسیر القرآن»]
 
* [http://www.ensani.ir/storage/Files/20120326103029-1085-4.pdf اجتهاد و روش شناسی در تفسیر البرهان]
 
* [http://www.ensani.ir/storage/Files/20120326103029-1085-4.pdf اجتهاد و روش شناسی در تفسیر البرهان]
  
 +
{{تفسیرهای روایی شیعه}}
 
{{تفسیرهای شیعه}}
 
{{تفسیرهای شیعه}}
 
{{کتاب های حدیثی شیعه}}
 
{{کتاب های حدیثی شیعه}}
سطر ۱۳۰: سطر ۱۵۱:
 
[[ar:البرهان في تفسير القرآن (كتاب)]]
 
[[ar:البرهان في تفسير القرآن (كتاب)]]
 
[[en:Al-Burhan fi tafsir al-Qur'an (book)]]
 
[[en:Al-Burhan fi tafsir al-Qur'an (book)]]
 +
[[ur:البرہان فی تفسیر القرآن (کتاب)]]
 +
[[id:Al-Burhan fi Tafsir al-Qur'an]]
 +
 +
<onlyinclude>{{درجه‌بندی
 +
| پیوند = <!--ندارد، ناقص، کامل-->کامل
 +
| رده = <!--ندارد، ناقص، کامل-->کامل
 +
| جعبه اطلاعات = <!--نمی‌خواهد، ندارد، دارد-->دارد
 +
| عکس = <!--نمی‌خواهد، ندارد، دارد-->دارد
 +
| ناوبری = <!--نمی‌خواهد، ندارد، دارد-->دارد
 +
| رعایت شیوه‌نامه ارجاع = <!--ندارد، دارد-->ندارد
 +
| کپی‌کاری = <!--از منبع مردود، از منبع خوب، ندارد-->ندارد
 +
| استناد به منابع مناسب = <!--ندارد، ناقص، کامل-->کامل
 +
| جانبداری = <!--دارد، ندارد-->ندارد
 +
| رسا بودن = <!--ندارد، دارد-->دارد
 +
| جامعیت = <!--ندارد، دارد-->ندارد
 +
| زیاده‌نویسی = <!--دارد، ندارد-->دارد
 +
| تاریخ خوبیدگی =<!--{{subst:#time:xij xiF xiY}}-->
 +
| تاریخ برتر شدن =<!--{{subst:#time:xij xiF xiY}}-->
 +
| توضیحات =
 +
}}</onlyinclude>
  
[[رده:کتاب‌های تفسیری شیعه قرن11(قمری)]]
+
[[رده:کتاب‌های تفسیری شیعه قرن ۱۱ (قمری)]]
[[رده:کتاب‌های حدیثی شیعه قرن11(قمری)]]
+
[[رده:کتاب‌های حدیثی شیعه قرن ۱۱ (قمری)]]
 
[[رده:تفسیرهای روایی]]
 
[[رده:تفسیرهای روایی]]
 
[[رده:آثار سید هاشم بحرانی]]
 
[[رده:آثار سید هاشم بحرانی]]
 
[[رده:تفسیرهای قرآن (عربی)]]
 
[[رده:تفسیرهای قرآن (عربی)]]
 +
[[رده:مقاله‌های با درجه اهمیت ب]]

نسخهٔ کنونی تا ‏۲۹ اوت ۲۰۱۸، ساعت ۰۷:۱۰

البرهان فی تفسیر القرآن
البرهان فی تفسیر القرآن.jpg
اطلاعات کتاب
نویسنده: سید هاشم بحرانی
موضوع: تفسیر قرآن
سبک: روایی
زبان: عربی
ناشر: مؤسسة الاعلمی

البرهان‌ فى‌ تفسير القرآن‌، از مهمترين‌ تفاسير روایی شیعه ، تألیف سید هاشم بحرانی. نویسنده در این تفسیر به تناسب آیات قرآن کریم، به موضوعات‌ فقهی، قصص‌، احادیث نبوی و فضايل‌ اهل بیت(ع) اشاره کرده است‌. بحرانی اخباری است و تفسیر وی با با این رویکرد نوشته شده است. مفسران و پژوهشگران، اشکالات و انتقاداتی بر برخی مطالب آن وارد کرده‌اند.

این تفسیر فقط روایات تفسیری آیات قرآنی را گرد آورده و مؤلف از تحلیل، ارزیابی و اجتهاد درباره معانی آیات که در تفاسیری مانند التبیان دیده می‌شود، پرهیز کرده است.

مولف و انگیزه تالیف

نوشتار اصلی: سید هاشم بحرانی

سید هاشم بحرانی مشهور به علامه بحرانی از فقها، محدثین و مفسرین شیعه در قرن یازدهم و اوایل قرن دوازدهم قمری است.

وی در مقدمه کتابش، انگیزه خود از نگارش این تفسیر را ارائه منبعی برای فهم تفاسیر اهل بیت از آیات قرآنی و اسرار قرآن کریم و ضرورت آشنایی با نظرات ایشان برای فهم این کتاب آسمانی معرفی کرده است[۱].

ساختار و سبک تالیف

علم تفسیر
تفسیرهای مهم

شیعی:

سنی:

گرایش‌های تفسیری
روش‌های تفسیری
شیوه‌های نگارش تفسیر
اصطلاحات علم تفسیر

علامه بحرانی در تفسیر البرهان، بسیاری از احادیث رسیده از اهل بیت(ع) در تفسیر قرآن را جمع‌آوری کرده است[۲].

مؤلف در مقدمه کتاب می‌نویسد:

کتاب البرهان، شما را بر بسیاری از اسرار علوم قرآن آگاه می‌سازد. برخی مسائل علوم شرعی، قصص و اخبار انبیاء(ع) و فضائل اهل بیت امامت(ع) را برای شما، روشن می‌گرداند... من روایات را از کتب معتبر، قابل اعتماد و مورد رجوعی، انتخاب کردم که مؤلفین آنها از مشایخ معتبر و علمای منتجب هستند. اغلب روایات را از طریق امامیه نقل کرده‌ام، ولی در آنجایی که روایات اهل سنت موافق روایات اهل بیت(ع)، یا در بیان فضائل اهل بیت(ع) هستند، از آنها نیز نقل نموده‌ام. از ابن عباس نیز مقدار کمی در تفسیر آیات، نقل کرده‌ام، زیرا او شاگرد حضرت علی(ع) بوده‌است.[۳]

شیوه وی در این کتاب چنین است که ابتدا به نام سوره و محل نزول، فضیلت سوره و تعداد آیات، اشاره می‌کند، آنگاه آیاتی را که دارای روایت تفسیری‌اند، ذکر کرده، روایات مربوط به هر آیه قرآنی را به دنبال آن نقل می‌نماید.[۴]

علامه بحرانی‌ در البرهان‌، تنها به‌ ذکر روایات‌ و اخبار بسنده‌ کرده‌، و سلسله‌ اسناد احادیث‌ ضبط شده‌ و احادیث‌ اهل‌ سنت‌ را به‌ صورت‌ جداگانه‌ در پایان‌ هر بخش‌ آورده‌ است‌. او کتاب‌ تفسیر خود را بیان‌ تأویل‌ آیات‌ می‌داند.[۵]و منظور وی‌ از تأویل‌ دقیقاً احادیث‌ نقل‌ شده‌ از امامان‌ معصوم‌(ع) و ذکر فضایل‌ آنان‌ است‌. وی‌ در خلال‌ تفسیر خود توضیحی‌ بر مطالب‌ جمع‌آوری‌ شده‌، نیفزوده‌ است‌، اما در مقدمه مفصلی‌ که‌ پیش‌ از تفسیر آورده‌، دیدگاه‌ها و تحلیل‌ خود از تفسیر و مبانی‌ آن‌ را وصف‌ کرده‌ است‌.[۶] مقدمه دیگری‌ نیز بر کتاب‌ او توسط ابوالحسن‌ شریف‌ عاملی‌ اصفهانی‌ (د ۱۱۳۸ق‌ یا ۱۱۴۰ق‌) با عنوان‌ مرآة الانوار و مشکاة الاسرار نگارش‌ یافته‌ است‌.

علامه بحرانی در ۱۶ باب‌ مقدمه مسائل‌ قرآنی‌ و دیدگاه‌های‌ تفسیری خود را بیان‌ می‌کند و فضای‌ حاکم‌ بر این‌ ابواب‌ و مقدمات‌ بیان‌ اختصاص‌ تفسیر به‌ ائمه اطهار(ع) است‌ و صریحاً در باب‌ ششم‌ دیگران‌ را از دست‌ زدن‌ به‌ تفسیر نهی‌ می‌کند. هرچند تعبیر او از تفسیر در اینجا به‌ تأویل‌ بسیار نزدیک‌ شده‌ است‌. در باب‌ پانزدهم‌ به‌ بیان‌ همبستگی‌ عترت‌ و قرآن‌ و تأکید بر اینکه‌ باطن‌ و علم‌ قرآن‌ نزد ائمه‌(ع‌) است‌، می‌پردازد. باب‌ آخر مقدمه‌، یعنی‌ باب‌ شانزدهم‌ معرفی‌ منابع‌ وی‌ و ارائه برخی‌ اصطلاحات‌ رایج‌ تفسیری‌ است‌؛ بی‌آنکه‌ تعریفی‌ از هیچ‌ یک‌ از این‌ اصطلاحات‌ از قبیل‌ ناسخ‌ و منسوخ‌، محکم‌ و متشابه‌، عام‌ و خاص‌، و تقدیم‌ و تأخیر ارائه‌ دهد و بدین‌گونه‌، زمینه‌ را برای‌ وارد شدن‌ در تفسیر آیات‌ و بیان‌ احادیثی‌ در ذیل‌ آیه‌، یا آیات‌ منتخب‌ هموار می‌سازد. حسی‌ که‌ به‌ فضای‌ تفسیر البرهان‌ غلبه‌ دارد، حاکی‌ از دفاعی‌ کلامی‌ برای‌ اثبات‌ حقانیت‌ و معرفی‌ فضایل‌ اهل بیت(ع) است‌.

منابع تفسیر

منابع روایی مولف در این تفسیر عبارتند از:

و همچنین منابع دیگری که در جای جای البرهان به مناسبت نامشان آمده است.[۷]

نقدها

محمد مهدی آصفی می‌نویسد:

با وجود تلاش علمی فراوان در تفسیر البرهان، این کتاب بخشی از روایات ضعیفه در غلو و تحریف را دربردارد. به نظر می‌رسد که، مصنف محترم اقدام به تصفیه و جداسازی احادیث ضعیف ننموده‌است، با اینکه اهتمام نموده، ولی اقدام او کافی نبوده‌است. ایشان از مصادری که متهم به وضع و ضعف هستند، استفاده نموده‌است، و نیز روایاتی نقل نموده که، از حیث سند، ضعیف و از حیث متن، مضطرب می‌باشند، بنابراین می‌توان گفت: البرهان یک تلاش علمی مفیدی است، که راه را برای محققین آشنا به نصوص، عارف به ضعف و اضطراب روایات و توانا در استخراج صحیح از سقیم، هموار کرده‌است. وجود روایات ضعیف و مضطرب از اهمیت کار سید بحرانی نمی‌کاهد، همانگونه که بحار الانوار مرحوم مجلسی، دارای روایات ضعیف و مضطرب می‌باشد، امّا وجود آنها از اعتبار و عظمت تلاش مجلسی و خدمتی که به کتابخانه تشیع نمود، نمی‌کاهد. منتهی، جمع آوری و تنظیم، مرحله اول کار است، مرحله دوم، تنقیح و تصفیه آثار تفسیری مرویه از اهل بیت و جداسازی صحیح از غیر آن و مرحله سوم، استخراج و استنباط اصول و خطوط کلی شیوه تفسیری اهل بیت می‌باشد. بدون تکمیل هر سه مرحله، نمی‌توان از روایات تفسیری اهل بیت بهره فراوانی برد.[۸]

آیت الله معرفت در التفسیر و المفسرون می‌نویسد:

سید هاشم بحرانی از محدثین فاضل و متتبعین روایات و گردآورندگان اخبار محسوب می‌شود. ایشان در این گردآوری هیچگونه اظهار نظری در جرح، تعدیل، تأویل روایات مخالف عقل و نقل صریح یا جمع منطقی روایات مخالف و معارض، نمی‌نماید.[۹]

سید محمد علی ایازی می‌نویسد:

مؤلف از جمله اخباریان است که تفسیر را فقط با روایات واصله از اهل بیت (ع) جایز می‌دانند، تفسیر از طریق تدبر و اجتهاد و ذوق را منع، و تفسیر به روایاتی غیر از روایات منقول خودشان را نهی کرده‌اند.[۱۰]

نسخه ها

چاپ سنگی و حروفی

تفسیر البرهان غیر از چاپ‌های سنگی قدیم، در شکل جدید چند بار طبع گردیده‌است. از جمله:

  1. چاپ حروفی در ۵ جلد (یک جلد مقدمه و ۴ جلد تفسیر) توسط مؤسسه اسماعیلیان قم
  2. مؤسسه الوفا بیروت در ۴ جلد
  3. کتابفروشی اسلامیه تهران در ۵ جلد
  4. مؤسسه الرسالة بیروت در سال ۱۴۰۳ق
  5. چاپ جدیدی در ۵ جلد به قطع رحلی توسط مرکز چاپ و نشر مؤسسه بعثت تهران با تحقیق گروه بحث‌های اسلامی این مؤسسه و مقدمه شیخ محمد مهدی آصفی، صورت گرفته است.

نسخه‌های خطی

  1. نسخه‌ای در کتابخانه وزیری یزد به شماره (۵۹۹۸)
  2. نسخه‌ای در کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران به شماره (۸۴۴)
  3. نسخه‌ای در دارالکتب قاهره شماره (۱۹۱۰۹ ب)
  4. نسخه‌ای در کتابخانه مدرسه فیضیه (۳۹- ۴۰- ۱۶ تفسیر)
  5. نسخه‌ای در کتابخانه عمومی آیت‌الله حکیم، عراق شماره (۶۹۰)
  6. نسخه‌ای در کتابخانه دانشکده ادبیات دانشگاه تهران به شماره (۴۵۷)
  7. نسخه‌ای در کتابخانه دانشکده الهیات دانشگاه تهران شماره ۲۰ ب و ۲۵ ب
  8. نسخه‌ای در کتابخانه آستان قدس رضوی مشهد شماره ۸۳- ۹۱
  9. نسخه کتابخانه مدرسه عالی شهید مطهری تهران (۲۰۵۷)

پانویس

  1. بحرانى‌، البرهان‌ فى‌ تفسير القرآن‌، ج۱، ص۴.
  2. آقا بزرگ تهرانی، الذریعة، ج۳، ص۹۳
  3. بحرانی‌، هاشم‌، البرهان‌ فی‌ تفسیر القرآن‌، ج۱، ص۴
  4. خرمشاهی، دانشنامه قرآن و قرآن پژوهی، ۱۳۷۷ش، ص۴۷۵.
  5. بحرانی‌، هاشم‌، البرهان‌ فی‌ تفسیر القرآن‌، ج۱، ص۴
  6. بحرانی‌، هاشم‌، البرهان‌ فی‌ تفسیر القرآن‌، ج۱، ص۲-۵
  7. البرهان، ج ۱، ص ۷۰ - ۷۳.
  8. بحرانی، سیدهاشم، البرهان فی تفسیر القرآن، مقدمه شیخ محمد مهدی آصفی.
  9. معرفت، التفسیر و المفسرون، ۱۴۱۸ق، ص۳۳۰-۳۳۱.
  10. ایازی، المفسرون حیاتهم و منهجهم، ۱۴۱۴ق، ص۲۰۱.

منابع

  • آقابزرگ طهرانی، محمد محسن، الذریعة الی تصانیف الشیعة، چاپ علی نقی منزوی و احمد منزوی، بیروت ۱۴۰۳.
  • ایازی،سید محمد علی، المفسرون حیاتهم و منهجهم، تهران، انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، ۱۴۱۴ق.
  • بحرانی، سیدهاشم، البرهان فی تفسیر القرآن، چاپ محمودبن جعفر موسوی زرندی، تهران ۱۳۳۴ش.
  • بحرانی، سیدهاشم، البرهان فی تفسیر القرآن، تهران، بعثت.
  • خرمشاهي، بهاءالدين، دانشنامه قرآن و قرآن پژوهی. تهران، دوستان ، ناهيد ، ۱۳۷۷ش.
  • معرفت، محمدهادی، التفسیر و المفسرون، مشهد، دانشگاه علوم اسلامی رضوی، ۱۴۱۸ق.

پیوند به بیرون