مقاله قابل قبول
رده ناقص
بدون ناوبری
عدم رعایت شیوه‌نامه ارجاع
کپی‌کاری از منابع خوب
شناسه ارزیابی نشده
نیازمند خلاصه‌سازی

استخاره: تفاوت بین نسخه‌ها

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو
جز (مفهوم‌شناسی: تمیزکاری)
جز (افزایش منبع)
سطر ۱۶: سطر ۱۶:
 
نماز استخاره‌ دو رکعت‌ است‌ که بر پایه روایتی در رکعت اول پس از سوره حمد، [[سوره کافرون]] و در رکعت‌ دوم‌ [[سوره اخلاص]] خوانده‌ می‌شود.<ref>کلینی‌، کافی، ج۳، ص۴۷۲.</ref> در روایت دیگری قرائت‌ سوره‌های‌ حشر و رحمن‌ در رکعت‌ نخست‌ و سوره‌های‌ [[معوذتین]] و اخلاص‌ در رکعت‌ دوم‌ توصیه‌ شده‌ است‌.<ref> کلینی‌، الکافی، ج۳، ص۴۷۰.</ref> بهتر است نماز استخاره‌ در اماکن‌ چون‌ مساجد و حرم‌ها گزارده‌ شود.<ref> [[شهید اول]]، ذیل‌ نماز استخاره‌؛ نیز نک: عوفی‌،  لباب‌ الالباب‌، ج۱، ص۲۱۰ </ref> در روایات‌ [[امامیه]]، نمونه‌هایی‌ از توصیه‌ به‌ انجام این‌ نماز در [[مسجد النبی]]<ref> کلینی‌، الکافی، ج۳، ص۴۷۱ </ref> وارد شده‌ است‌. در حدیثی‌ نبوی‌ به‌ روایت‌ [[جابر بن عبدالله انصاری|جابر]] به‌ چگونگی‌ نماز استخاره‌ پرداخته‌ شده‌ است‌. در این‌ حدیث‌، دعایی نیز پس از این‌ نماز آمده‌ است‌.<ref> احمد بن‌ حنبل‌، ج۳، ص۳۴۴؛ بخاری‌، صحیح، ج۷، ص۱۶۲؛ ترمذی‌، سنن، ج۲، ص۳۴۵</ref>
 
نماز استخاره‌ دو رکعت‌ است‌ که بر پایه روایتی در رکعت اول پس از سوره حمد، [[سوره کافرون]] و در رکعت‌ دوم‌ [[سوره اخلاص]] خوانده‌ می‌شود.<ref>کلینی‌، کافی، ج۳، ص۴۷۲.</ref> در روایت دیگری قرائت‌ سوره‌های‌ حشر و رحمن‌ در رکعت‌ نخست‌ و سوره‌های‌ [[معوذتین]] و اخلاص‌ در رکعت‌ دوم‌ توصیه‌ شده‌ است‌.<ref> کلینی‌، الکافی، ج۳، ص۴۷۰.</ref> بهتر است نماز استخاره‌ در اماکن‌ چون‌ مساجد و حرم‌ها گزارده‌ شود.<ref> [[شهید اول]]، ذیل‌ نماز استخاره‌؛ نیز نک: عوفی‌،  لباب‌ الالباب‌، ج۱، ص۲۱۰ </ref> در روایات‌ [[امامیه]]، نمونه‌هایی‌ از توصیه‌ به‌ انجام این‌ نماز در [[مسجد النبی]]<ref> کلینی‌، الکافی، ج۳، ص۴۷۱ </ref> وارد شده‌ است‌. در حدیثی‌ نبوی‌ به‌ روایت‌ [[جابر بن عبدالله انصاری|جابر]] به‌ چگونگی‌ نماز استخاره‌ پرداخته‌ شده‌ است‌. در این‌ حدیث‌، دعایی نیز پس از این‌ نماز آمده‌ است‌.<ref> احمد بن‌ حنبل‌، ج۳، ص۳۴۴؛ بخاری‌، صحیح، ج۷، ص۱۶۲؛ ترمذی‌، سنن، ج۲، ص۳۴۵</ref>
 
===استخاره با قرآن===
 
===استخاره با قرآن===
بر پایه روایت [[الیسع‌ قمی‌]] از [[امام صادق]](ع)، شخص‌ استخاره‌ کننده‌، هنگام‌ آماده‌ شدن‌ برای‌ نماز بدانچه در دلش خطور می‌کند عمل نماید یا اینکه قرآن را بگشاید و به‌ نخستین‌ چیزی که‌ در آن‌ دید، عمل‌ کند.<ref> طوسی‌، تهذیب‌، ج۳، ص۳۱۰؛ کفعمی‌، المصباح، ص۳۹۱، که فقط روش دوم را ذکر کرده است.</ref>  [[حسن بن فضل طبرسی]] بدون ذکر سند، شیوه دیگری را مطرح کرده که شخص‌ پس‌ از به‌جای‌ آوردن‌ نماز مخصوص‌ و دعا، [[قرآن]] را بگشاید و هفت برگ‌ را شمرده‌، پاسخ‌ خود را در برگ‌ هفتم‌ و سطر یازدهم‌ بجوید.<ref> طبرسی‌، حسن‌، مکارم‌ الاخلاق‌، ص۳۲۴؛ نیز ابن‌ طاووس‌، فتح‌ الابواب‌، ص۲۷۷ </ref>
+
بر پایه روایت [[الیسع‌ قمی‌]] از [[امام صادق]](ع)، شخص‌ استخاره‌ کننده‌، هنگام‌ آماده‌ شدن‌ برای‌ نماز بدانچه در دلش خطور می‌کند عمل نماید یا اینکه قرآن را بگشاید و به‌ نخستین‌ چیزی که‌ در آن‌ دید، عمل‌ کند.<ref> طوسی‌، تهذیب‌، ج۳، ص۳۱۰؛ کفعمی‌، المصباح، ص۳۹۱، که فقط روش دوم را ذکر کرده است.</ref>  [[حسن بن فضل طبرسی]] بدون ذکر سند، شیوه دیگری را مطرح کرده که شخص‌ پس‌ از به‌جای‌ آوردن‌ نماز مخصوص‌ و دعا، [[قرآن]] را بگشاید و هفت برگ‌ را شمرده‌، پاسخ‌ خود را در برگ‌ هفتم‌ و سطر یازدهم‌ بجوید.<ref> طبرسی‌، حسن‌، مکارم‌ الاخلاق‌، ص۳۲۴؛ نیز ابن‌ طاووس‌، فتح‌ الابواب‌، ص۲۷۷ </ref> استخاره با قرآن امروزه با استفاده از سیستم‌های هوشمند تلفنی، نرم‌افزارها و اینترنت نیز انجام می‌شود.<ref> اسفندیاری، [https://article.tebyan.net/213634- «استخاره اینترنتی صحیح است؟!!»]</ref>
  
 
===استخاره با کاغذ===
 
===استخاره با کاغذ===
سطر ۳۳: سطر ۳۳:
 
* به‌جای‌ آوردن‌ آداب‌ استخاره‌ در [[حرم امام حسین]]<ref>حمیری‌، قرب‌ الاسناد، ص۲۸ </ref>
 
* به‌جای‌ آوردن‌ آداب‌ استخاره‌ در [[حرم امام حسین]]<ref>حمیری‌، قرب‌ الاسناد، ص۲۸ </ref>
 
*  خواندن دعای «اللَّهُمَّ إِنْ کَانَ هَذَا الْأَمْرُ خَیراً لِی فِی دِینِی وَ دُنْیای فَیسِّرْهُ لِی وَ قَدِّرْهُ لِی وَ إِنْ کَانَ غَیرَ ذَلِکَ فَاصْرِفْهُ عَنِّی‏»؛  
 
*  خواندن دعای «اللَّهُمَّ إِنْ کَانَ هَذَا الْأَمْرُ خَیراً لِی فِی دِینِی وَ دُنْیای فَیسِّرْهُ لِی وَ قَدِّرْهُ لِی وَ إِنْ کَانَ غَیرَ ذَلِکَ فَاصْرِفْهُ عَنِّی‏»؛  
 +
* عمل به استخاره؛ الزام شرعی ندارد اما عمل به آن بهتر است.
 +
* پرهیز از استخاره‌های مکرر
 
==استخاره‌های معروف==
 
==استخاره‌های معروف==
 
* استخاره‌های [[محمدعلی شاه قاجار|محمدعلی شاه]] برای امور مختلف از جمله به توپ بستن مجلس، تبعید سید عبدالله و سید محمد. او برای استخاره به سید ابوطالب موسوی زنجانی مراجعه می‌کرد.<ref> ورقی از تاریخ مشروطه، چند استخاره از محمدعلی شاه با جواب‌های آنها، مجله یادگار، سال پنجم، شماره ۷-۸، فروردین ۱۳۲۸، ص ۴۵-۶۵</ref>
 
* استخاره‌های [[محمدعلی شاه قاجار|محمدعلی شاه]] برای امور مختلف از جمله به توپ بستن مجلس، تبعید سید عبدالله و سید محمد. او برای استخاره به سید ابوطالب موسوی زنجانی مراجعه می‌کرد.<ref> ورقی از تاریخ مشروطه، چند استخاره از محمدعلی شاه با جواب‌های آنها، مجله یادگار، سال پنجم، شماره ۷-۸، فروردین ۱۳۲۸، ص ۴۵-۶۵</ref>
سطر ۴۳: سطر ۴۵:
 
استفاده از استخاره پیش از اسلام نیز رایج بده است: اعراب پیش از اسلام برای آگاهی از اراده خدایان خود (بت‌ها) در امور زندگی و دانستن نیک و بد کارها و آگاهی از آینده چون ازدواج، سفر، تجارت، جنگ و صلح، شروع به‌کار، بهبودی بیمار، بازگشت مسافر و پیدا شدن گمشده و‌... از ازلام استفاده می‌کردند.<ref>اخبار مکه، ج۱، ص۱۱۷-۱۱۸، جامع البیان، مج۴، ج۶، ص۱۰۱-۱۰۴؛ الاصنام، ص۲۸؛ بلوغ الارب، ج۳، ص۶۲-۶۳، ۶۶</ref> تیرهایی که به‌کار گرفته می‌شد سه عدد بود و بر روی آنها عباراتی مانند «افعل، لاتفعل و غَفْل (پوچ)» یا «اَمَرَنی ربّی، نَهانی ربّی و غَفْل» نوشته شده بود.<ref>جامع البیان، ج۴، ج۶، ص۱۰۱؛ بلوغ الارب، ج۳، ص۶۶-۶۷</ref> استقسام بدین گونه بود که متصدی یا خود شخص سه تیر را در ظرفی مخصوص قرار می‌داد و رو برمی‌گرداند و آنها را به هم می‌زد. سپس یکی از تیرها را بیرون می‌آورد. اگر امر یا نهی بیرون می‌آمد بدان عمل می‌کردند و اگر تیر پوچ بیرون می‌آمد آن را به ظرف بازگردانده کار را ادامه می‌دادند تا وضع روشن شود.<ref>المیسر و القداح، ص۳۳؛ جامع البیان، مج۴، ج۶، ص۱۰۱-۱۰۳؛ احکام القرآن، جصاص، ج۲، ص۴۴۰</ref> آنان از این عمل به استخاره تعبیر می‌کردند.<ref>المحبر، محمد بن حبیب، ص۱۹۶</ref> همچنین گفته شده از برخی‌ روایات‌ برمی‌آید.<ref> ابن‌ سعد، الطبقات الکبیر، ج۸، ص۱۷۱؛ ابوالفرج‌، ج۱۹، ص۹۲ </ref> که‌ در دورۀ پیش‌ از [[اسلام]]، نوعی‌ «استخاره‌ از الله» در میان‌ [[عرب‌]] معمول‌ بوده‌ است‌ هرچند که دربارۀ چگونگی‌ آن‌ شرحی‌ داده‌ نشده‌ است‌.
 
استفاده از استخاره پیش از اسلام نیز رایج بده است: اعراب پیش از اسلام برای آگاهی از اراده خدایان خود (بت‌ها) در امور زندگی و دانستن نیک و بد کارها و آگاهی از آینده چون ازدواج، سفر، تجارت، جنگ و صلح، شروع به‌کار، بهبودی بیمار، بازگشت مسافر و پیدا شدن گمشده و‌... از ازلام استفاده می‌کردند.<ref>اخبار مکه، ج۱، ص۱۱۷-۱۱۸، جامع البیان، مج۴، ج۶، ص۱۰۱-۱۰۴؛ الاصنام، ص۲۸؛ بلوغ الارب، ج۳، ص۶۲-۶۳، ۶۶</ref> تیرهایی که به‌کار گرفته می‌شد سه عدد بود و بر روی آنها عباراتی مانند «افعل، لاتفعل و غَفْل (پوچ)» یا «اَمَرَنی ربّی، نَهانی ربّی و غَفْل» نوشته شده بود.<ref>جامع البیان، ج۴، ج۶، ص۱۰۱؛ بلوغ الارب، ج۳، ص۶۶-۶۷</ref> استقسام بدین گونه بود که متصدی یا خود شخص سه تیر را در ظرفی مخصوص قرار می‌داد و رو برمی‌گرداند و آنها را به هم می‌زد. سپس یکی از تیرها را بیرون می‌آورد. اگر امر یا نهی بیرون می‌آمد بدان عمل می‌کردند و اگر تیر پوچ بیرون می‌آمد آن را به ظرف بازگردانده کار را ادامه می‌دادند تا وضع روشن شود.<ref>المیسر و القداح، ص۳۳؛ جامع البیان، مج۴، ج۶، ص۱۰۱-۱۰۳؛ احکام القرآن، جصاص، ج۲، ص۴۴۰</ref> آنان از این عمل به استخاره تعبیر می‌کردند.<ref>المحبر، محمد بن حبیب، ص۱۹۶</ref> همچنین گفته شده از برخی‌ روایات‌ برمی‌آید.<ref> ابن‌ سعد، الطبقات الکبیر، ج۸، ص۱۷۱؛ ابوالفرج‌، ج۱۹، ص۹۲ </ref> که‌ در دورۀ پیش‌ از [[اسلام]]، نوعی‌ «استخاره‌ از الله» در میان‌ [[عرب‌]] معمول‌ بوده‌ است‌ هرچند که دربارۀ چگونگی‌ آن‌ شرحی‌ داده‌ نشده‌ است‌.
  
از نمونه‌های‌ استخاره‌ در دورۀ اسلامی‌ به‌ هنگام‌ درگذشت [[حضرت رسول(ص)]] و بروز اختلاف‌‌نظر میان‌ صحابه‌ در کیفیت‌ دفن‌ آن‌ حضرت‌، به‌دنبال‌ دو کس‌ فرستادند که‌ یکی‌ به‌ شیوۀ مکیان‌ زمین‌ را می‌شکافت‌ و دیگری به‌روش‌ مدنیان‌ [[لحد]] می‌ساخت‌؛ آنگاه‌ عبارت‌ «اللهم‌ خِرْ لِرَسولِک» را بر زبان‌ آوردند و امر را بر آن‌ نهادند که‌ هر یک‌ زود‌تر رسد، روش‌ او را به‌کار بندند.<ref> ابن‌ سعد، الطبقات الکبیر، ج۲، ص۷۴-۷۵؛ابن‌ ماجه‌، سنن، ج۱ ص۴۹۶؛ و مجلسی‌، بحار الانوار، ج۲۲، ص۵۱۸، ۵۲۹ </ref>
+
از نمونه‌های‌ استخاره‌ در دورۀ اسلامی‌ به‌ هنگام‌ درگذشت [[حضرت رسول(ص)]] و بروز اختلاف‌‌نظر میان‌ صحابه‌ در کیفیت‌ دفن‌ آن‌ حضرت‌، به‌دنبال‌ دو کس‌ فرستادند که‌ یکی‌ به‌ شیوۀ مکیان‌ زمین‌ را می‌شکافت‌ و دیگری به‌روش‌ مدنیان‌ [[لحد]] می‌ساخت‌؛ آنگاه‌ عبارت‌ «اللهم‌ خِرْ لِرَسولِک» را بر زبان‌ آوردند و امر را بر آن‌ نهادند که‌ هر یک‌ زود‌تر رسد، روش‌ او را به‌کار بندند.<ref> ابن‌ سعد، الطبقات الکبیر، ج۲، ص۷۴-۷۵؛ابن‌ ماجه‌، سنن، ج۱ ص۴۹۶؛ و مجلسی‌، بحار الانوار، ج۲۲، ص۵۱۸، ۵۲۹ </ref>  
 
 
== استخاره مجازی==
 
  
 
==کتاب‌شناسی==
 
==کتاب‌شناسی==
سطر ۵۱: سطر ۵۱:
 
آثار مستقلی‌ درباره استخاره نوشته شده است. گفته شده کتاب استخاره عیاشی و الاستخاره و الاستشاره زبیری شافعی از نخستین آثاری هستند که در این باره نوشته شده‌اند.
 
آثار مستقلی‌ درباره استخاره نوشته شده است. گفته شده کتاب استخاره عیاشی و الاستخاره و الاستشاره زبیری شافعی از نخستین آثاری هستند که در این باره نوشته شده‌اند.
 
* [[فتح الابواب (کتاب)|فَتحُ الأبواب بَینَ ذَوی الألباب وَ بَینَ رَبّ الأرباب فِی الإستخارات]]؛ تألیف ابن طاووس حلی (متوفای ۶۶۴ق). نویسنده در این کتاب به زبان عربی نوشته شده به مشروعیت استخاره پرداخته و استدلال‌های مخالفان آن را پاسخ داده است.
 
* [[فتح الابواب (کتاب)|فَتحُ الأبواب بَینَ ذَوی الألباب وَ بَینَ رَبّ الأرباب فِی الإستخارات]]؛ تألیف ابن طاووس حلی (متوفای ۶۶۴ق). نویسنده در این کتاب به زبان عربی نوشته شده به مشروعیت استخاره پرداخته و استدلال‌های مخالفان آن را پاسخ داده است.
 +
* «کند و کاوی درباره استخاره و تفأل»، ابوالفضل طریقه‌دار، روش‌هایی نویسنده در این کتاب برای استخاره مطلق، قلبی، مشورتی، استخاره با قرآن، کاغذ و تسبیح تقسیم کرده است.<ref>طریقه‌دار، کند و کاوی درباره استخاره و تفأل، ۱۳۷۷ش، ص۱۰۱-۱۱۳.</ref> همچنین نمونه هایی از استخاره‌های عالمان شیعی را گردآورده است.<ref>طریقه‌دار، کند و کاوی درباره استخاره و تفأل، ۱۳۷۷ش، ص۲۵-۷۷.</ref>
 
{{ستون-شروع}}
 
{{ستون-شروع}}
 
* ''ارشاد المستبصر فی الاستخارات''، [[سید عبدالله شبر]]
 
* ''ارشاد المستبصر فی الاستخارات''، [[سید عبدالله شبر]]
سطر ۶۳: سطر ۶۴:
 
* ''مفاتیح الغیب در آداب استخاره''، محمدباقر مجلسی
 
* ''مفاتیح الغیب در آداب استخاره''، محمدباقر مجلسی
 
* ''مفاتح الغیب فی الاستخاره و الاستشاره''، [[کفعمی]]
 
* ''مفاتح الغیب فی الاستخاره و الاستشاره''، [[کفعمی]]
* ''کند و کاوی درباره استخاره''، ابوالفضل طریقه‌دار.
 
 
{{پایان}}
 
{{پایان}}
 
== جستارهای وابسته==
 
== جستارهای وابسته==
سطر ۱۱۰: سطر ۱۱۰:
 
* نووی، یحیی، تهذیب‌ الاسماء و اللغات‌، قاهره‌، ۱۹۲۷م‌. عبدالامیر سلیم‌.
 
* نووی، یحیی، تهذیب‌ الاسماء و اللغات‌، قاهره‌، ۱۹۲۷م‌. عبدالامیر سلیم‌.
 
* مصطفی خلعت بری لیماکی، انواع استخاره و جایگاه آن در اعتقادات مردم، مجله فرهنگ مردم ایران، شماره ۵ و ۶
 
* مصطفی خلعت بری لیماکی، انواع استخاره و جایگاه آن در اعتقادات مردم، مجله فرهنگ مردم ایران، شماره ۵ و ۶
 +
* طریقه‌دار، ابوالفضل، کند و کاوی درباره استخاره و تفأل، قم، مرکز انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم، ۱۳۷۷ش.
 
{{پایان}}
 
{{پایان}}
  

نسخهٔ ‏۱۴ ژوئیهٔ ۲۰۱۹، ساعت ۰۹:۵۶

اِسْتِخاره‌، به معنای طلب خیر و واگذاری کار به خداوند در هنگام شک و تردید. استخاره با قرآن، تسبیح و رقاع صورت می‌پذیرد. اگرچه رجوع به عالمان دین برای استخاره امری رایج است؛ اما گفته شده اصل این است هر کس برای خود استخاره کند.

مفهوم‌شناسی

استخاره‌ واگذاردن‌ انتخاب‌ کاری‌ به خداوند است که‌ انسان‌ در انجام‌ آن‌ تردید دارد و خیر و شر آن را حتی با مشورت با دیگران نمی‌تواند تشخیص دهد.[۱] در برخی روایات از استخاره با تعبیر مشاوره با خداوند یاد شده‌ است‌.[۲]

همچنین استخاره به معنای درخواست خیر در کاری است که انسان از عواقب آن آگاهی ندارد و از خداوند می‌خواهد تا نتیجه خیر بر کارش مترتب کند و ضررهای احتمالی را از آن دفع کند.[نیازمند منبع] استخاره به این معنا در احادیث نیز به کار رفته است.[۳] به عنوان نمونه امام سجاد در دعای ۳۳ صحیفه سجادیه، با تعبیر « أَسْتَخِیرُک» از خداوند خواسته که خیر را برایش برگزیند.[نیازمند منبع]

استخاره در لغت‌ نیز به معنای طلب خیر[۴] و به گفته ابن ادریس حلی به‌ معنای‌ دعا[۵] است‌

روش‌ها

در برخی‌ منابع‌ به‌ روش‌های‌ خاصی‌ اشاره‌ شده‌ است‌:

استخاره با نماز

نوشتار اصلی: نماز استخاره

نماز استخاره‌ دو رکعت‌ است‌ که بر پایه روایتی در رکعت اول پس از سوره حمد، سوره کافرون و در رکعت‌ دوم‌ سوره اخلاص خوانده‌ می‌شود.[۶] در روایت دیگری قرائت‌ سوره‌های‌ حشر و رحمن‌ در رکعت‌ نخست‌ و سوره‌های‌ معوذتین و اخلاص‌ در رکعت‌ دوم‌ توصیه‌ شده‌ است‌.[۷] بهتر است نماز استخاره‌ در اماکن‌ چون‌ مساجد و حرم‌ها گزارده‌ شود.[۸] در روایات‌ امامیه، نمونه‌هایی‌ از توصیه‌ به‌ انجام این‌ نماز در مسجد النبی[۹] وارد شده‌ است‌. در حدیثی‌ نبوی‌ به‌ روایت‌ جابر به‌ چگونگی‌ نماز استخاره‌ پرداخته‌ شده‌ است‌. در این‌ حدیث‌، دعایی نیز پس از این‌ نماز آمده‌ است‌.[۱۰]

استخاره با قرآن

بر پایه روایت الیسع‌ قمی‌ از امام صادق(ع)، شخص‌ استخاره‌ کننده‌، هنگام‌ آماده‌ شدن‌ برای‌ نماز بدانچه در دلش خطور می‌کند عمل نماید یا اینکه قرآن را بگشاید و به‌ نخستین‌ چیزی که‌ در آن‌ دید، عمل‌ کند.[۱۱] حسن بن فضل طبرسی بدون ذکر سند، شیوه دیگری را مطرح کرده که شخص‌ پس‌ از به‌جای‌ آوردن‌ نماز مخصوص‌ و دعا، قرآن را بگشاید و هفت برگ‌ را شمرده‌، پاسخ‌ خود را در برگ‌ هفتم‌ و سطر یازدهم‌ بجوید.[۱۲] استخاره با قرآن امروزه با استفاده از سیستم‌های هوشمند تلفنی، نرم‌افزارها و اینترنت نیز انجام می‌شود.[۱۳]

استخاره با کاغذ

در استخاره‌ با کاغذ دو دستور «اِفْعَل» و «لا تَفْعَل» بر دو ورقه نوشته‌ می‌شود و استخاره‌ کننده‌ با به‌جای‌ آوردن‌ آدابی‌ خاص‌ یکی‌ از آن‌ دو را برمی‌دارد و به‌ مقتضای‌ آن‌ عمل‌ می‌کند.[۱۴] در روشی‌ دیگر شش ورقه به‌کار می‌رود و آنچه‌ در سه ورقه متفقاً دستور «افعل» آید، بدان‌ عمل‌ می‌شود.[۱۵] روایت‌ نخست‌ بدون سند به‌ یکی‌ از ائمه‌(ع) منسوب‌ گردیده‌ و روایت‌ دوم‌ از امام‌ صادق‌(ع) نقل‌ شده‌ است‌. ابن‌ ادریس‌[۱۶] و محقق حلی[۱۷] استخاره‌ با رقاع‌ را نقد کرده و برگرفته‌ از اخبار غیرمعتبر دانسته‌اند. شیخ مفید نیز بر شاذ بودن این‌ اخبار و ضعف‌ اسناد آن‌ اشاره‌ نموده‌ است‌. برخی‌ نیز چون‌ علامۀ حلی‌ و شهید اول این‌ انتقاد را وارد ندانسته‌اند.

استخاره با تسبیح

در این‌ نوع‌ استخاره‌، پس‌ از خواندن‌ دعایی‌ مخصوص‌، به‌اندازۀ یک‌ قبضه‌ از تسبیح را جدا کرده‌، دانه‌ها را دوتا دوتا می‌شمارند؛ در صورتی‌ که‌ بازمانده‌ یک‌ باشد، امر مورد نظر را خوب‌ می‌انگارند. برپایۀ آنچه‌ شهید اول یادآور شده‌، استخاره‌ به‌ عدد در سده‌های‌ نخستین‌ اسلامی‌ رواج‌ نداشته‌ است‌؛[۱۸] ابن‌ طاووس‌ بر پایۀ روایتی‌ که‌ از امام مهدی نقل‌ کرده‌،[۱۹] استناد این‌ سنت‌ را به‌ ائمه‌(ع) باز گردانیده‌ است‌.[۲۰] همچنین گفته شده سند استخاره با تسبیح به رضی الدین آبی می‌رسد.[۲۱]

آداب

استخاره‌ و طلب‌ کردن‌ بهترین‌ از خداوند نزد مذاهب‌ اسلامی‌ امری‌ پسندیده‌ شمرده‌ شده‌ است‌[۲۲] در منابع‌ دینی‌ برای‌ آن، آدابی‌ بیان‌ شده است‌.

  • نماز
  • مباح بودن کار؛ استخاره‌ در کاری که‌ در شرع‌، حکمی‌ روشن‌ دارد، روا نیست‌ و تنها در کارهای‌ مباح‌ یا در انتخاب‌ میان‌ دو مستحب‌، پسندیده‌ است‌.[۲۳]چنانچه حافظ هم اشاره کرده است:
هر گه که دل به عشق دهی خوش دمی بود در کار خیر حاجت هیچ استخاره نیست[۲۴]
  • استخاره برای خود؛ اگرچه رجوع به عالمان دین برای استخاره امری رایج است؛ اما علامه مجلسی از سید بن طاووس نقل کرده احوط و سزاوارتر آن است که هر کس برای خودش استخاره کند، چرا که حدیثی نداریم که شخصی به وکالت از دیگری استخاره کرده باشد، همچنین استخاره مضطر و حاجتمند به اجابت و دعایش به اخلاص در نیت نزدیکتر است.[۲۵]
  • استخاره پس از مشورت؛ انسان با دیگران مشورت کند اگر پس از مشورت دودولی او برطرف نشد، استخاره کند.
  • به‌جای‌ آوردن‌ آداب‌ استخاره‌ در حرم امام حسین[۲۶]
  • خواندن دعای «اللَّهُمَّ إِنْ کَانَ هَذَا الْأَمْرُ خَیراً لِی فِی دِینِی وَ دُنْیای فَیسِّرْهُ لِی وَ قَدِّرْهُ لِی وَ إِنْ کَانَ غَیرَ ذَلِکَ فَاصْرِفْهُ عَنِّی‏»؛
  • عمل به استخاره؛ الزام شرعی ندارد اما عمل به آن بهتر است.
  • پرهیز از استخاره‌های مکرر

استخاره‌های معروف

تاریخچه

استفاده از استخاره پیش از اسلام نیز رایج بده است: اعراب پیش از اسلام برای آگاهی از اراده خدایان خود (بت‌ها) در امور زندگی و دانستن نیک و بد کارها و آگاهی از آینده چون ازدواج، سفر، تجارت، جنگ و صلح، شروع به‌کار، بهبودی بیمار، بازگشت مسافر و پیدا شدن گمشده و‌... از ازلام استفاده می‌کردند.[۳۲] تیرهایی که به‌کار گرفته می‌شد سه عدد بود و بر روی آنها عباراتی مانند «افعل، لاتفعل و غَفْل (پوچ)» یا «اَمَرَنی ربّی، نَهانی ربّی و غَفْل» نوشته شده بود.[۳۳] استقسام بدین گونه بود که متصدی یا خود شخص سه تیر را در ظرفی مخصوص قرار می‌داد و رو برمی‌گرداند و آنها را به هم می‌زد. سپس یکی از تیرها را بیرون می‌آورد. اگر امر یا نهی بیرون می‌آمد بدان عمل می‌کردند و اگر تیر پوچ بیرون می‌آمد آن را به ظرف بازگردانده کار را ادامه می‌دادند تا وضع روشن شود.[۳۴] آنان از این عمل به استخاره تعبیر می‌کردند.[۳۵] همچنین گفته شده از برخی‌ روایات‌ برمی‌آید.[۳۶] که‌ در دورۀ پیش‌ از اسلام، نوعی‌ «استخاره‌ از الله» در میان‌ عرب‌ معمول‌ بوده‌ است‌ هرچند که دربارۀ چگونگی‌ آن‌ شرحی‌ داده‌ نشده‌ است‌.

از نمونه‌های‌ استخاره‌ در دورۀ اسلامی‌ به‌ هنگام‌ درگذشت حضرت رسول(ص) و بروز اختلاف‌‌نظر میان‌ صحابه‌ در کیفیت‌ دفن‌ آن‌ حضرت‌، به‌دنبال‌ دو کس‌ فرستادند که‌ یکی‌ به‌ شیوۀ مکیان‌ زمین‌ را می‌شکافت‌ و دیگری به‌روش‌ مدنیان‌ لحد می‌ساخت‌؛ آنگاه‌ عبارت‌ «اللهم‌ خِرْ لِرَسولِک» را بر زبان‌ آوردند و امر را بر آن‌ نهادند که‌ هر یک‌ زود‌تر رسد، روش‌ او را به‌کار بندند.[۳۷]

کتاب‌شناسی

کتاب فتح الابواب.jpg

آثار مستقلی‌ درباره استخاره نوشته شده است. گفته شده کتاب استخاره عیاشی و الاستخاره و الاستشاره زبیری شافعی از نخستین آثاری هستند که در این باره نوشته شده‌اند.

  • فَتحُ الأبواب بَینَ ذَوی الألباب وَ بَینَ رَبّ الأرباب فِی الإستخارات؛ تألیف ابن طاووس حلی (متوفای ۶۶۴ق). نویسنده در این کتاب به زبان عربی نوشته شده به مشروعیت استخاره پرداخته و استدلال‌های مخالفان آن را پاسخ داده است.
  • «کند و کاوی درباره استخاره و تفأل»، ابوالفضل طریقه‌دار، روش‌هایی نویسنده در این کتاب برای استخاره مطلق، قلبی، مشورتی، استخاره با قرآن، کاغذ و تسبیح تقسیم کرده است.[۳۸] همچنین نمونه هایی از استخاره‌های عالمان شیعی را گردآورده است.[۳۹]

جستارهای وابسته

پانویس

  1. دایرة المعارف قرآن کریم، ج ۳، ذیل مدخل استخاره
  2. برقی‌، المحاسن، ص۵۹۸؛ ابن‌ بابویه‌، من لایحضره الفقیه، ج۱، ص۵۶۲
  3. برای نمونه نگاه کنید به:‌ طوسی‌، امالی‌، ج۱، ص۱۳۵.
  4. ابن‌منظور، لسان العرب،‌ ذیل‌ خیر
  5. ابن ادریس، السرائر، ج۱، ص۳۱۴
  6. کلینی‌، کافی، ج۳، ص۴۷۲.
  7. کلینی‌، الکافی، ج۳، ص۴۷۰.
  8. شهید اول، ذیل‌ نماز استخاره‌؛ نیز نک: عوفی‌، لباب‌ الالباب‌، ج۱، ص۲۱۰
  9. کلینی‌، الکافی، ج۳، ص۴۷۱
  10. احمد بن‌ حنبل‌، ج۳، ص۳۴۴؛ بخاری‌، صحیح، ج۷، ص۱۶۲؛ ترمذی‌، سنن، ج۲، ص۳۴۵
  11. طوسی‌، تهذیب‌، ج۳، ص۳۱۰؛ کفعمی‌، المصباح، ص۳۹۱، که فقط روش دوم را ذکر کرده است.
  12. طبرسی‌، حسن‌، مکارم‌ الاخلاق‌، ص۳۲۴؛ نیز ابن‌ طاووس‌، فتح‌ الابواب‌، ص۲۷۷
  13. اسفندیاری، «استخاره اینترنتی صحیح است؟!!»
  14. کلینی‌، الکافی، ج۳، ص۴۷۳؛ طوسی‌، تهذیب، ج۳، ص۱۸۲؛ طبرسی‌، احمد، ص۳۱۴
  15. کلینی‌، کافی، ج۳، ص۴۷۰؛ طوسی‌، تهذیب، ج۳، ص۱۸۱؛ طبرسی‌، حسن‌، مکارم الاخلاق، ص۲۵۶
  16. السرائر، ج۱، ص۳۱۳
  17. المعتبر، ص‌۳۰۴
  18. شهید اول، الذکری، ذیل‌ نماز استخاره‌
  19. مفاتیح الغیب، ص۲۷۳
  20. کفعمی‌،المصباح، ص۳۹۱-۳۹۲؛ صاحب‌ جواهر، جواهر الکلام‌، ج۱۲، ص۱۷۲
  21. دایرةالمعارف بزرگ اسلامی، ج۱، مدخل رضی‌الدین آبی.
  22. احمد بن‌ حنبل‌، ج۱ ص۱۶۸؛ برقی‌،المحاسن، ص۵۹۸-۵۹۹
  23. ابن طاووس، فتح الابواب، ص۱۶۷-۱۶۸، ۱۷۲ به‌ بعد؛ ابن‌ حجر، فتح الباری، ج۱۱، ص۱۵۴
  24. حافظ، غزلیات، غزل شمارهٔ ۷۲
  25. مجلسی، بحار الانوار، ج۱، ص ۲۸۵ به نقل از طریقه‌دار، کند و کاوی درباره استخاره، ص۱۷
  26. حمیری‌، قرب‌ الاسناد، ص۲۸
  27. ورقی از تاریخ مشروطه، چند استخاره از محمدعلی شاه با جواب‌های آنها، مجله یادگار، سال پنجم، شماره ۷-۸، فروردین ۱۳۲۸، ص ۴۵-۶۵
  28. تاریخ انقلاب مشروطیت ایران، ص۱۵۰
  29. جرعه‌ای از دریا، ج۳، ص۳۵۲-۳۵۳؛ حیات سیاسی فرهنگی و اجتماعی آخوند خراسانی، ص ۲۷۲-۲۷۳، مصاحبه با آیت الله سید عزالدین زنجانی
  30. گنجینه دانشمندان، ص۲۸۷-۲۸۸
  31. همگام با آزادی، خاطرات دکتر سید محمدمهدی جعفری، ج۲، ص۴۳۳؛ برای نمونه‌های بیشتری از استخاره‌ها رک: مهریزی، پژوهشی نظری و میدانی دربارهٔ استخاره، جشن‌نامه استاد سید علی خراسانی، ص۱۶۳-۲۱۴.
  32. اخبار مکه، ج۱، ص۱۱۷-۱۱۸، جامع البیان، مج۴، ج۶، ص۱۰۱-۱۰۴؛ الاصنام، ص۲۸؛ بلوغ الارب، ج۳، ص۶۲-۶۳، ۶۶
  33. جامع البیان، ج۴، ج۶، ص۱۰۱؛ بلوغ الارب، ج۳، ص۶۶-۶۷
  34. المیسر و القداح، ص۳۳؛ جامع البیان، مج۴، ج۶، ص۱۰۱-۱۰۳؛ احکام القرآن، جصاص، ج۲، ص۴۴۰
  35. المحبر، محمد بن حبیب، ص۱۹۶
  36. ابن‌ سعد، الطبقات الکبیر، ج۸، ص۱۷۱؛ ابوالفرج‌، ج۱۹، ص۹۲
  37. ابن‌ سعد، الطبقات الکبیر، ج۲، ص۷۴-۷۵؛ابن‌ ماجه‌، سنن، ج۱ ص۴۹۶؛ و مجلسی‌، بحار الانوار، ج۲۲، ص۵۱۸، ۵۲۹
  38. طریقه‌دار، کند و کاوی درباره استخاره و تفأل، ۱۳۷۷ش، ص۱۰۱-۱۱۳.
  39. طریقه‌دار، کند و کاوی درباره استخاره و تفأل، ۱۳۷۷ش، ص۲۵-۷۷.

منابع

  • ابن‌ ادریس‌، محمد، السرائر، قم‌، ۱۴۱۰ق‌.
  • ابن‌ بابویه‌، محمد، من‌ لایحضره‌ الفقیه‌، به‌ کوشش‌ علی‌اکبر غفاری‌، قم‌، جماعة المدرسین‌.
  • ابن‌ حاج‌، محمد، المدخل‌، قاهره‌، ۱۴۰۱ق‌/۱۹۸۱م‌.
  • ابن‌حجر عسقلانی‌، احمد، فتح‌الباری‌، بولاق‌، ۱۳۰۱ق‌.
  • ابن‌سعد، محمد، کتاب‌ الطبقات‌ الکبیر، به‌کوشش‌ زاخاو و دیگران‌، لیدن‌، ۱۳۲۱ق.
  • ابن‌ طاووس‌، فتح‌ الابواب‌، به‌کوشش‌ حامد خفاف‌، قم‌، ۱۴۰۹ق.
  • ابن‌ عابدین‌، محمد، ردالمحتار، بولاق‌، ۱۲۷۲ق‌.
  • ابن‌ ماجه‌، محمد، سنن‌، به‌کوشش‌ محمد فؤاد عبدالباقی‌، قاهره‌، ۱۹۵۲-۱۹۵۳م‌.
  • ابن‌ منظور، لسان‌؛ ابوالفرج‌ اصفهانی‌، الاغانی‌، بولاق‌، ۱۲۸۵ق‌.
  • احمد بن‌ حنبل‌، مسند، قاهره‌، ۱۳۱۳ق‌.
  • بخاری‌، محمد، صحیح‌، استانبول‌، ۱۳۱۵ق‌.
  • برقی‌، احمد، المحاسن‌، به‌ کوشش‌ جلال‌الدین‌ محدث‌ ارموی‌، تهران‌، ۱۳۲۸ش‌.
  • ترمذی‌، محمد، سنن‌، به‌کوشش‌ احمد محمد شاکر و دیگران‌، قاهره‌، ۱۳۵۶ق‌/۱۹۳۷م‌.
  • حر عاملی‌، محمد، وسائل‌ الشیعة، بیروت‌، ۱۳۹۱ق‌.
  • حمیری‌، عبدالله‌، قرب‌ الاسناد، تهران‌، ۱۳۶۹ق‌.
  • خفاف‌، حامد، مقدمه‌ بر فتح‌الابواب‌ (نک: هم، ابن‌ طاووس‌).
  • زبیدی‌، محمد، اتحاف‌ السادة المتقین‌، قاهره‌، ۱۳۱۱ق‌.
  • سیدبکری‌، ابوبکر، اعانة الطالبین‌، قاهره‌، ۱۳۵۶ق‌.
  • شوکانی‌، محمد، تحفة الذاکرین‌، بیروت‌، عالم‌الکتب‌.
  • شهید اول‌، محمد، الذکری‌، چ‌ سنگی‌، ۱۲۷۱ق‌.
  • صاحب‌ جواهر، محمدحسن‌، جواهر الکلام‌، بیروت‌، ۱۴۰۱ق‌/۱۹۸۱م‌.
  • صحیفة سجادیه‌؛ طبرسی‌، احمد، الاحتجاج‌، به‌کوشش‌ محمدباقر خرسان‌، نجف‌، ۱۳۸۶ق‌/۱۹۶۶م‌.
  • طبرسی‌، حسن‌، مکارم‌ الاخلاق‌، به‌کوشش‌ محمد حسین‌ اعلمی‌، بیروت‌، ۱۳۹۲ق‌/۱۹۷۲م.
  • طوسی‌، محمد، امالی‌، بیروت‌، ۱۴۰۱ق‌/۱۹۸۱م‌.
  • طوسی، تهذیب‌ الاحکام‌، به‌کوشش‌ حسن‌ موسوی‌ خرسان‌، نجف‌، ۱۳۷۹ق‌.
  • علامة حلی‌، حسن‌، مختلف‌ الشیعة، تهران‌، ۱۳۲۳ق‌.
  • عوفی‌، محمد، لباب‌ الالباب‌، به‌ کوشش‌ ادوارد براون‌، لیدن‌، ۱۳۲۴ق‌/ ۱۹۰۶م‌.
  • غزالی‌، محمد، احیاء علوم‌الدین‌، قاهره‌، ۱۲۸۹ق‌.
  • فیض‌ کاشانی‌، محمدمحسن‌، الوافی‌، اصفهان‌، ۱۴۰۶ق‌.
  • کفعمی‌، ابراهیم‌، المصباح‌، تهران‌، ۱۳۴۹ش.
  • کلینی‌، محمد، الکافی‌، به‌کوشش‌ علی‌اکبر غفاری‌، تهران‌، ۱۳۹۱ق‌.
  • مجلسی‌، محمدباقر، بحارالانوار، بیروت‌، ۱۴۰۳ق‌/۱۹۸۳م.
  • محقق‌ حلی‌، جعفر، المعتبر، چ‌ سنگی‌، ۱۳۱۸ق‌.
  • مفید، محمد، المقنعة، قم‌، ۱۴۱۰ق.
  • نووی‌، یحیی‌، «الاذکار»، همراه‌ الفتوحات‌ الربانیة ابن‌ علان‌، بیروت‌، ۱۳۹۸ق‌/۱۹۷۸م.
  • نووی، یحیی، تهذیب‌ الاسماء و اللغات‌، قاهره‌، ۱۹۲۷م‌. عبدالامیر سلیم‌.
  • مصطفی خلعت بری لیماکی، انواع استخاره و جایگاه آن در اعتقادات مردم، مجله فرهنگ مردم ایران، شماره ۵ و ۶
  • طریقه‌دار، ابوالفضل، کند و کاوی درباره استخاره و تفأل، قم، مرکز انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم، ۱۳۷۷ش.

پیوند به بیرون