ابونعیم اصفهانی: تفاوت بین نسخه‌ها

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو
(پانویس)
سطر ۳: سطر ۳:
 
==زندگی==
 
==زندگی==
 
===نسب===
 
===نسب===
غالباً سال 336ق را سال تولد ابونعیم ذکر کرده‌اند اما 334ق نیز نقل شده است.<ref>نکـ: صریفینی، ص198.</ref> نسب وی به مهران، آزاد شدۀ عبدالله بن معاویه بن عبدالله بن جعفر طیار می‌رسد که به دست عبدالله مسلمان شد.<ref>ابونعیم، ذکر اخبار، ج2، ص93.</ref> نیاکان وی غالباً کسانی شناخته شده و اهل علم و زهد در اصفهان بوده‌اند.
+
غالباً سال 336ق را سال تولد ابونعیم ذکر کرده‌اند اما 334ق نیز نقل شده است.<ref>نکـ: صریفینی، تاریخ نیشابور، ص198.</ref> نسب وی به مهران، آزاد شدۀ عبدالله بن معاویه بن عبدالله بن جعفر طیار می‌رسد که به دست عبدالله مسلمان شد.<ref>ابونعیم، ذکر اخبار، ج2، ص93.</ref> نیاکان وی غالباً کسانی شناخته شده و اهل علم و زهد در اصفهان بوده‌اند.
  
 
نیای مادر او، زاهد مشهور، محمد بن یوسف با است که گفته شده مستجاب الدعوه بوده و مریدان بسیاری داشته است. <ref>ابونعیم، ذکر اخبار، ج2، ص220؛ همو، حلیة، ج1، ص4، ج10، ص407.</ref> پدرش عبدالله و برادرانش، ابومسعود محمد و ابواحمد عبدالرزاق هم در علوم اسلامی دستی داشتند.<ref>ابونعیم، ذکر اخبار، ج2، ص93، 136، 307.</ref>
 
نیای مادر او، زاهد مشهور، محمد بن یوسف با است که گفته شده مستجاب الدعوه بوده و مریدان بسیاری داشته است. <ref>ابونعیم، ذکر اخبار، ج2، ص220؛ همو، حلیة، ج1، ص4، ج10، ص407.</ref> پدرش عبدالله و برادرانش، ابومسعود محمد و ابواحمد عبدالرزاق هم در علوم اسلامی دستی داشتند.<ref>ابونعیم، ذکر اخبار، ج2، ص93، 136، 307.</ref>
سطر ۲۵: سطر ۲۵:
 
# محمد بن اسحاق اهوازی
 
# محمد بن اسحاق اهوازی
 
# ابن صوّاف
 
# ابن صوّاف
...<ref>ابونعیم، معرفة، ج1، صص109-110، صفة، ص101، الامامة، ص293، حلیة، ج5، ص14، ج8، ص46؛ ابن نقطه، ج1، صص156-157؛ سبکی، ج4، صص18-19؛ ذهبی، تذکره، ج3، صص1092-1093.</ref>
+
...<ref>ابونعیم، معرفة، ج1، صص109-110، صفة، ص101، الامامة، ص293، حلیة، ج5، ص14، ج8، ص46؛ ابن نقطه، التقیید، ج1، صص156-157؛ سبکی، طبقات الشافعیة الکبری، ج4، صص18-19؛ ذهبی، تذکره الحفاظ، ج3، صص1092-1093.</ref>
 
{{پایان}}
 
{{پایان}}
 
===شاگردان===
 
===شاگردان===
سطر ۳۱: سطر ۳۱:
 
# خطیب بغدادی
 
# خطیب بغدادی
 
# ابوالقاسم هذلی صاحب الکامل
 
# ابوالقاسم هذلی صاحب الکامل
# ابوعلی حداد.<ref>خطیب، ج12، صص407، 412؛ سبکی، ج4، صص18-19؛ ذهبی، تذکره، ج3، صص1092-1093؛ ابن جزری، ج1، ص71.</ref>
+
# ابوعلی حداد.<ref>خطیب، تاریخ بغداد، ج12، صص407، 412؛ سبکی، طبقات الشافعیة الکبری، ج4، صص18-19؛ ذهبی، تذکره الحفاظ، ج3، صص1092-1093؛ ابن جزری، غایة النهایة، ج1، ص71.</ref>
  
 
==عقیده و مذهب==
 
==عقیده و مذهب==
 
دربارۀ مذهب فقهی و گرایش‌های فکری ابونعیم و همچنین مناسبات او با شیعیان در برخی منابع اشاراتی رفته است که جهت شناخت شخصیت او حائز اهمیت بسیار است.
 
دربارۀ مذهب فقهی و گرایش‌های فکری ابونعیم و همچنین مناسبات او با شیعیان در برخی منابع اشاراتی رفته است که جهت شناخت شخصیت او حائز اهمیت بسیار است.
  
به دلیل مخالفت‌های مختلف با ابونعیم، گمانه‌زنی‌های متفاوتی در مورد مذهب وی شده است. سبکی، او را از شافعیان شمرده است،<ref>سبکی، ج4، ص18</ref>. از طرفی دیگر ابن عساکر<ref>ابن عساکر، ص246-247.</ref> از ابونعیم با عنوان اشعری یاد کرده است که به سبب مخالفت شدید حنبلیان با ابونعیم، چنین نتیجه گرفته است.
+
به دلیل مخالفت‌های مختلف با ابونعیم، گمانه‌زنی‌های متفاوتی در مورد مذهب وی شده است. سبکی، او را از شافعیان شمرده است،<ref>سبکی، طبقات الشافعیة الکبری، ج4، ص18</ref>. از طرفی دیگر ابن عساکر<ref>ابن عساکر، ص246-247.</ref> از ابونعیم با عنوان اشعری یاد کرده است که به سبب مخالفت شدید حنبلیان با ابونعیم، چنین نتیجه گرفته است.
  
 
در شناخت عقیدۀ وی، مطالعه برخی از آثار وی، می‌تواند گره‌گشا باشد که از آن جمله می‌توان به ایت کتاب‌ها اشاره کرد:
 
در شناخت عقیدۀ وی، مطالعه برخی از آثار وی، می‌تواند گره‌گشا باشد که از آن جمله می‌توان به ایت کتاب‌ها اشاره کرد:
سطر ۴۵: سطر ۴۵:
 
# الصفات
 
# الصفات
 
# المستخرج علی کتاب التوحید لابن خزیمة
 
# المستخرج علی کتاب التوحید لابن خزیمة
# المعتقد.<ref>نکـ: تهامی، صص28-31؛ حماده، صص13-22؛ محمدراضی، صص37-55.</ref>
+
# المعتقد.<ref>نکـ: تهامی، مقدمه بر تثبیت الامامة ابونعیم اصفهانی، صص28-31؛ حماده، مقدمه بر الضعفاء، صص13-22؛ محمدراضی، مقدمه بر معرفة الصحابة، صص37-55.</ref>
  
 
ابونعیم چندین کتاب نیز در فضائل حضرت علی (علیه السلام) و دیگران از اهل بیت پیامبر (علیهم السلام) نوشته بوده است:
 
ابونعیم چندین کتاب نیز در فضائل حضرت علی (علیه السلام) و دیگران از اهل بیت پیامبر (علیهم السلام) نوشته بوده است:
سطر ۵۱: سطر ۵۱:
 
# منقبة المطهرین و مرتبة الطیبین.<ref> ابن شهرآشوب، معالم، ص25؛ همو، المناقب، ج2، صص153، 350.</ref>
 
# منقبة المطهرین و مرتبة الطیبین.<ref> ابن شهرآشوب، معالم، ص25؛ همو، المناقب، ج2، صص153، 350.</ref>
 
# اربعون حدیثاً فی المهدی (علیه السلام).<ref>کشف الغمه، ج3، ص257-265؛ نکـ: کولبرگ، ص105.</ref>
 
# اربعون حدیثاً فی المهدی (علیه السلام).<ref>کشف الغمه، ج3، ص257-265؛ نکـ: کولبرگ، ص105.</ref>
# الخصائص فی فضل علی [علیه السلام].<ref>سمعانی، ج1، ص180؛ طباطبائی، ص82.</ref>
+
# الخصائص فی فضل علی [علیه السلام].<ref>سمعانی، التحبیر، ج1، ص180؛ طباطبائی، «‌اهل بیت(ع) فی المکتبة العربیة »، ص82.</ref>
# حدیث الطیر.<ref>سمعانی، ج1، ص181؛ طباطبائی، ص69.</ref>
+
# حدیث الطیر.<ref>سمعانی، التحبیر، ج1، ص181؛ طباطبائی، «‌اهل بیت(ع) فی المکتبة العربیة »، ص69.</ref>
 
# ذکر المهدی و نعوته و حقیقة مخرجه و ثبوته.<ref>نکـ: کولبرگ، ص105؛ ابن طاووس، الطرائف، ص179.</ref>
 
# ذکر المهدی و نعوته و حقیقة مخرجه و ثبوته.<ref>نکـ: کولبرگ، ص105؛ ابن طاووس، الطرائف، ص179.</ref>
 
# حلیة الاولیاء
 
# حلیة الاولیاء
  
کتاب حلیة الاولیاء همواره به عنوان منبعی جهت نقل فضائل حضرت علی (علیه السلام) و اهل بیت (علیهم السلام) در میان شیعیان مطرح بوده است.<ref>نکـ: ابن شهر آشوب، معالم، ج1، ص9، جمـ؛ ابن بطریق، صص23-24، 199؛ ابن طاووس، احمد، ص301؛ اربلی، ج1، صص01، 111؛ نیز: خوانساری، ج1، ص272.</ref>
+
کتاب حلیة الاولیاء همواره به عنوان منبعی جهت نقل فضائل حضرت علی (علیه السلام) و اهل بیت (علیهم السلام) در میان شیعیان مطرح بوده است.<ref>نکـ: ابن شهر آشوب، معالم، ج1، ص9، جمـ؛ ابن بطریق، خصائص الوحی المبین، صص23-24، 199؛ ابن طاووس، احمد، بناء المقالة الفاطمیة، ص301؛ اربلی، کشف الغمة، ج1، صص01، 111؛ نیز: خوانساری، روضات الجنات، ج1، ص272.</ref>
  
 
با این وصف ابن تیمیه در منهاج السنة(ابن تیمیه، منهاج السنة، ج4، صص15، 53. برخی روایاتی ابونعیم را به شدت جرح کرده که این نشان می‌دهد که تا چه اندازه احادیث و روایات منقول از طریق ابونعیم اصفهانی می‌توانسته، برای مقابله با دعاوی اهل سنت به وسیلۀ شیعیان به کار گرفته شود. شاید به همین جهت بتواند تا اندازه‌ای نظر برخی مؤلفان شیعی را دربارۀ اینکه ابونعیم شیعی مذهب بوده، توجیه کند.
 
با این وصف ابن تیمیه در منهاج السنة(ابن تیمیه، منهاج السنة، ج4، صص15، 53. برخی روایاتی ابونعیم را به شدت جرح کرده که این نشان می‌دهد که تا چه اندازه احادیث و روایات منقول از طریق ابونعیم اصفهانی می‌توانسته، برای مقابله با دعاوی اهل سنت به وسیلۀ شیعیان به کار گرفته شود. شاید به همین جهت بتواند تا اندازه‌ای نظر برخی مؤلفان شیعی را دربارۀ اینکه ابونعیم شیعی مذهب بوده، توجیه کند.
  
 
===احتمال تشیع===
 
===احتمال تشیع===
توضیح اینکه به رغم تصریح مؤلفان امامیه  چون ابن شهر آشوب<ref>ابن شهر آشوب، معالم، ص25.</ref> و علی ابن طاووس<ref>ابن طاووس، ص181.</ref> و برادرش احمد بن طاووس<ref>ابن طاووس، احمد، ص260.</ref> بر سنی بودن ابونعیم، برخی منابع متأخر امامی او را شیعه می‌دانند که تقیه می‌کرده است.  
+
توضیح اینکه به رغم تصریح مؤلفان امامیه  چون ابن شهر آشوب<ref>ابن شهر آشوب، معالم، ص25.</ref> و علی ابن طاووس<ref>ابن طاووس، ص181.</ref> و برادرش احمد بن طاووس<ref>ابن طاووس، احمد، بناء المقالة الفاطمیة، ص260.</ref> بر سنی بودن ابونعیم، برخی منابع متأخر امامی او را شیعه می‌دانند که تقیه می‌کرده است.
  
در دورۀ صفویه، خاندان مجلسی، نسب خود را به ابونعیم می‌رساندند و مدعی بودند که ابونعیم در اصل شیعه بوده است.<ref>خوانساری، ج1، صص273-274.</ref> سنگ نبشته‌ای نیز بر گور ابونعیم یافتند که دلالت بر تشیع او داشته است، اما میرلوحی که با علامۀ مجلسی عداوت و ستیز داشت، مقبرۀ ابونعیم را خراب کرد.<ref>خوانساری، ج1، ص275.</ref>
+
در دورۀ صفویه، خاندان مجلسی، نسب خود را به ابونعیم می‌رساندند و مدعی بودند که ابونعیم در اصل شیعه بوده است.<ref>خوانساری، روضات الجنات، ج1، صص273-274.</ref> سنگ نبشته‌ای نیز بر گور ابونعیم یافتند که دلالت بر تشیع او داشته است، اما میرلوحی که با علامۀ مجلسی عداوت و ستیز داشت، مقبرۀ ابونعیم را خراب کرد.<ref>خوانساری، روضات الجنات، ج1، ص275.</ref>
  
 
===رد تشیع===
 
===رد تشیع===

نسخهٔ ‏۲۰ ژوئن ۲۰۱۴، ساعت ۱۸:۲۴

{{subst:الگوی خالی|فراموش کردید الگو را جابنشانید. به جای {{ویرایش}} باید {{جا:ویرایش}} را تایپ کنید.}}

ابو نُعَیم اصفهانی، احمد بن عبدالله بن احمد بن اسحاق بن موسی بن مهران (336-430ق/947-1038م)، محدث و مؤلف نامدار اهل سنت.

زندگی

نسب

غالباً سال 336ق را سال تولد ابونعیم ذکر کرده‌اند اما 334ق نیز نقل شده است.[۱] نسب وی به مهران، آزاد شدۀ عبدالله بن معاویه بن عبدالله بن جعفر طیار می‌رسد که به دست عبدالله مسلمان شد.[۲] نیاکان وی غالباً کسانی شناخته شده و اهل علم و زهد در اصفهان بوده‌اند.

نیای مادر او، زاهد مشهور، محمد بن یوسف با است که گفته شده مستجاب الدعوه بوده و مریدان بسیاری داشته است. [۳] پدرش عبدالله و برادرانش، ابومسعود محمد و ابواحمد عبدالرزاق هم در علوم اسلامی دستی داشتند.[۴]

تحصیلات

ابونعیم از بسیاری از اساتید و مشایخ زمان خود بهره برد که می‌توان به این اسامی اشاره کرد:

  1. پدرش
  2. عبدالله بن جعفر بن فارس
  3. جعفر خلدی
  4. ابوالعباس اصم
  5. دارقطنی
  6. حاکم نیشابوری
  7. ابوبکر آجری
  8. ابوبکر بن خلادنصیبی
  9. ابراهیم ابن ابی العزائم
  10. محمد بن حبیش
  11. ابوبکر قطیعی
  12. محمد بن احمد معّدل
  13. محمد بن احمد انماطی
  14. محمد بن اسحاق اهوازی
  15. ابن صوّاف

...[۵]

شاگردان

افراد بسیاری از محضر وی استفاده کردند از جمله:

  1. خطیب بغدادی
  2. ابوالقاسم هذلی صاحب الکامل
  3. ابوعلی حداد.[۶]

عقیده و مذهب

دربارۀ مذهب فقهی و گرایش‌های فکری ابونعیم و همچنین مناسبات او با شیعیان در برخی منابع اشاراتی رفته است که جهت شناخت شخصیت او حائز اهمیت بسیار است.

به دلیل مخالفت‌های مختلف با ابونعیم، گمانه‌زنی‌های متفاوتی در مورد مذهب وی شده است. سبکی، او را از شافعیان شمرده است،[۷]. از طرفی دیگر ابن عساکر[۸] از ابونعیم با عنوان اشعری یاد کرده است که به سبب مخالفت شدید حنبلیان با ابونعیم، چنین نتیجه گرفته است.

در شناخت عقیدۀ وی، مطالعه برخی از آثار وی، می‌تواند گره‌گشا باشد که از آن جمله می‌توان به ایت کتاب‌ها اشاره کرد:

  1. اربعون حدیثاً علی مذهب الهل السنة و الجماعة
  2. تثبیت الرؤیة یوم القیامة
  3. حدیث النزول
  4. الرد علی اللفظیة و الحلولیة
  5. الصفات
  6. المستخرج علی کتاب التوحید لابن خزیمة
  7. المعتقد.[۹]

ابونعیم چندین کتاب نیز در فضائل حضرت علی (علیه السلام) و دیگران از اهل بیت پیامبر (علیهم السلام) نوشته بوده است:

  1. ما نزل من القرآن فی امیرالمؤمنین (عیله السلام).[۱۰]
  2. منقبة المطهرین و مرتبة الطیبین.[۱۱]
  3. اربعون حدیثاً فی المهدی (علیه السلام).[۱۲]
  4. الخصائص فی فضل علی [علیه السلام].[۱۳]
  5. حدیث الطیر.[۱۴]
  6. ذکر المهدی و نعوته و حقیقة مخرجه و ثبوته.[۱۵]
  7. حلیة الاولیاء

کتاب حلیة الاولیاء همواره به عنوان منبعی جهت نقل فضائل حضرت علی (علیه السلام) و اهل بیت (علیهم السلام) در میان شیعیان مطرح بوده است.[۱۶]

با این وصف ابن تیمیه در منهاج السنة(ابن تیمیه، منهاج السنة، ج4، صص15، 53. برخی روایاتی ابونعیم را به شدت جرح کرده که این نشان می‌دهد که تا چه اندازه احادیث و روایات منقول از طریق ابونعیم اصفهانی می‌توانسته، برای مقابله با دعاوی اهل سنت به وسیلۀ شیعیان به کار گرفته شود. شاید به همین جهت بتواند تا اندازه‌ای نظر برخی مؤلفان شیعی را دربارۀ اینکه ابونعیم شیعی مذهب بوده، توجیه کند.

احتمال تشیع

توضیح اینکه به رغم تصریح مؤلفان امامیه چون ابن شهر آشوب[۱۷] و علی ابن طاووس[۱۸] و برادرش احمد بن طاووس[۱۹] بر سنی بودن ابونعیم، برخی منابع متأخر امامی او را شیعه می‌دانند که تقیه می‌کرده است.

در دورۀ صفویه، خاندان مجلسی، نسب خود را به ابونعیم می‌رساندند و مدعی بودند که ابونعیم در اصل شیعه بوده است.[۲۰] سنگ نبشته‌ای نیز بر گور ابونعیم یافتند که دلالت بر تشیع او داشته است، اما میرلوحی که با علامۀ مجلسی عداوت و ستیز داشت، مقبرۀ ابونعیم را خراب کرد.[۲۱]

رد تشیع

به هر صورت، تألیف کتابی با عنوان الامامة و الرد علی الرافضة کافی است تا شیعی نبودن ابونعیم را تأیید کند. ابونعیم در این کتاب که در نقد امامیه است، با تکیه بر عقاید اهل سنت، به تفصیل از تقدم خلفای سه‌گانه بر حضرت علی (علیه السلام) در امر خلافت، به نقل روایات پرداخته است. وی جا به جا به نقد دلایل امامیه در تقدم حضرت علی (علیه السلام) در خلافت و فضیلت پرداخته و انتقادهای امامیه را از خلفای سه‌گانه را مردود دانسته است. ابونعیم در بخش نهایی کتاب به بحث دربارۀ فضایل حضرت علی (علیه السلام) و حقانیت آن حضرت به عنوان خلیفۀ چهارم پرداخته است.

این کتاب یکی از قدیم‌ترین کتاب‌هایی است که از سوی اهل سنت بر رد امامیه نوشته شده و به دست ما رسیده است. به هر روی، ابونعیم به عنوان یکی از کسانی که در ایجاد تمایلات شیعی و علوی در میان اصحاب حدیث نقش بسزا داشتند، قابل اشاره است.

پانویس

  1. نکـ: صریفینی، تاریخ نیشابور، ص198.
  2. ابونعیم، ذکر اخبار، ج2، ص93.
  3. ابونعیم، ذکر اخبار، ج2، ص220؛ همو، حلیة، ج1، ص4، ج10، ص407.
  4. ابونعیم، ذکر اخبار، ج2، ص93، 136، 307.
  5. ابونعیم، معرفة، ج1، صص109-110، صفة، ص101، الامامة، ص293، حلیة، ج5، ص14، ج8، ص46؛ ابن نقطه، التقیید، ج1، صص156-157؛ سبکی، طبقات الشافعیة الکبری، ج4، صص18-19؛ ذهبی، تذکره الحفاظ، ج3، صص1092-1093.
  6. خطیب، تاریخ بغداد، ج12، صص407، 412؛ سبکی، طبقات الشافعیة الکبری، ج4، صص18-19؛ ذهبی، تذکره الحفاظ، ج3، صص1092-1093؛ ابن جزری، غایة النهایة، ج1، ص71.
  7. سبکی، طبقات الشافعیة الکبری، ج4، ص18
  8. ابن عساکر، ص246-247.
  9. نکـ: تهامی، مقدمه بر تثبیت الامامة ابونعیم اصفهانی، صص28-31؛ حماده، مقدمه بر الضعفاء، صص13-22؛ محمدراضی، مقدمه بر معرفة الصحابة، صص37-55.
  10. ابن شهرآشوب، معالم، ص25.
  11. ابن شهرآشوب، معالم، ص25؛ همو، المناقب، ج2، صص153، 350.
  12. کشف الغمه، ج3، ص257-265؛ نکـ: کولبرگ، ص105.
  13. سمعانی، التحبیر، ج1، ص180؛ طباطبائی، «‌اهل بیت(ع) فی المکتبة العربیة »، ص82.
  14. سمعانی، التحبیر، ج1، ص181؛ طباطبائی، «‌اهل بیت(ع) فی المکتبة العربیة »، ص69.
  15. نکـ: کولبرگ، ص105؛ ابن طاووس، الطرائف، ص179.
  16. نکـ: ابن شهر آشوب، معالم، ج1، ص9، جمـ؛ ابن بطریق، خصائص الوحی المبین، صص23-24، 199؛ ابن طاووس، احمد، بناء المقالة الفاطمیة، ص301؛ اربلی، کشف الغمة، ج1، صص01، 111؛ نیز: خوانساری، روضات الجنات، ج1، ص272.
  17. ابن شهر آشوب، معالم، ص25.
  18. ابن طاووس، ص181.
  19. ابن طاووس، احمد، بناء المقالة الفاطمیة، ص260.
  20. خوانساری، روضات الجنات، ج1، صص273-274.
  21. خوانساری، روضات الجنات، ج1، ص275.

پانویس

  • ابن بطریق، یحیی، خصائص الوحی المبین، به کوشش محمد باقر محمودی، تهران، ۱۴۰۶ق.
  • ابن تیمیه، احمد، منهاج السنة النبویة، بیروت، دارالفکر.
  • ابن جزری، محمد، غایة النهایة، به کوشش گ. برگشترسر، قاهره، ۱۳۵۱ق/۱۹۳۲م.
  • ابن شهرآشوب، المناقب، قم، مطبۀ علمیه‍.
  • همو، معالم العلماء، نجف، ۱۳۸۰ق/۱۹۶۱م.
  • ابن طاووس، احمد، بناء المقالة الفاطمیة، به کوشش علی عدنانی غریفی، قم، ۱۴۱۱ق.
  • ابن طاووس، علی، الطرائف، قم، ۱۴۰۰ق.
  • ابن نقطه، محمد، التقیید، حیدرآباد دکن، ۱۴۰۳ق/۱۹۸۳م.
  • ابونعیم اصفهانی، احمد، ذکر اخبار اصبهان، به کوشش س. ددرینگ، لیدن، ۱۹۳۴م.
  • همو، الامامة و الرد علی الرافضة، به کوشش علی بن محمد بن ناصر فقهی، مدینه، ۱۴۰۷ق/۱۰۸۴م.
  • همو، حلیة الاولیاء، قاهره، ۱۳۵۱-۱۳۵۷ق/۱۹۳۲- ۱۹۳۸م.
  • همو، صفة الجنة، به کوشش علی رضا عبدالله، بیروت، ۱۴۰۶ق/۱۹۸۶م.
  • همو، معرفة الصحابة، به کوشش محمد راضی بن حاج عثمان، دارالبیضاء، ۱۴۰۵ق/۱۹۸۵م.
  • اربلی، علی، کشف الغمة، بیروت، ۱۴۰۱ق/۱۰۸۱م.
  • تهامی، ابراهیم، مقدمه بر تثبیت الامامة ابونعیم اصفهانی، بیروت، ۱۴۰۷ق/۱۹۸۶م.
  • حماده، فاروق، مقدمه بر الضعفاء.
  • خطیب بغدادی، احمد، تاریخ بغداد، قاهره، ۱۳۴۹ق.
  • خوانساری، محمد باقر، روضات الجنات، قم، ۱۳۹۰ق.
  • ذهبی، محمد، تذکره الحفاظ، حیدرآباد دکن، ۱۳۷۷ق/۱۹۵۸م.
  • سبکی، عبدالوهاب، طبقات الشافعیة الکبری، به کوشش عبدالفتاح محمد حلو و محمود محمد طناحی، قاهره، ۱۳۸۵ق/۱۹۶۶م.
  • سمعانی، عبدالکریم، التحبیر، به کوشش فرانتس روزنتال، بغداد، ۱۳۸۲ق/۱۹۶۳م.
  • صریفینی، ابراهیم، تاریخ نیشابور، (منتخب السیاق عبدالغافر فارسی)، به کوشش محمد کاظم محمودی، قم، ۱۳۶۲ش.
  • طباطبائی، عبدالعزیز، «‌اهل بیت(ع) فی المکتبة العربیة »، تراثنا، ۱۴۰۶ق، شمـ۴.
  • محمدراضی بن حاج عثمان، مقدمه بر معرفة الصحابة.
  • Kohlberg, E., A Medieval Muslim Scholar at Work, Leiden, 1992.