مقاله نامزد خوبیدگی

آیه آمن الرسول: تفاوت بین نسخه‌ها

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو
جز (تمیزکاری)
جز (فضیلت و محتوا)
(۲ نسخهٔ میانیِ همین کاربر نمایش داده نشده است)
سطر ۲۸: سطر ۲۸:
 
|تراز=وسط
 
|تراز=وسط
 
|عنوان={{عربی|اندازه=۱۰۰%|آمَنَ الرَّسُولُ بِمَا أُنزِلَ إِلَيْهِ مِن رَّبِّهِ وَالْمُؤْمِنُونَ ۚ كُلٌّ آمَنَ بِاللَّـهِ وَمَلَائِكَتِهِ وَكُتُبِهِ وَرُسُلِهِ لَا نُفَرِّقُ بَيْنَ أَحَدٍ مِّن رُّسُلِهِ ۚ وَقَالُوا سَمِعْنَا وَأَطَعْنَا ۖ غُفْرَانَكَ رَبَّنَا وَإِلَيْكَ الْمَصِيرُ ﴿٢٨٥﴾ لَا يُكَلِّفُ اللَّـهُ نَفْسًا إِلَّا وُسْعَهَا ۚ لَهَا مَا كَسَبَتْ وَعَلَيْهَا مَا اكْتَسَبَتْ ۗ رَبَّنَا لَا تُؤَاخِذْنَا إِن نَّسِينَا أَوْ أَخْطَأْنَا ۚ رَبَّنَا وَلَا تَحْمِلْ عَلَيْنَا إِصْرًا كَمَا حَمَلْتَهُ عَلَى الَّذِينَ مِن قَبْلِنَا ۚ رَبَّنَا وَلَا تُحَمِّلْنَا مَا لَا طَاقَةَ لَنَا بِهِ ۖ وَاعْفُ عَنَّا وَاغْفِرْ لَنَا وَارْحَمْنَا ۚ أَنتَ مَوْلَانَا فَانصُرْنَا عَلَى الْقَوْمِ الْكَافِرِينَ ﴿٢٨٦﴾}}
 
|عنوان={{عربی|اندازه=۱۰۰%|آمَنَ الرَّسُولُ بِمَا أُنزِلَ إِلَيْهِ مِن رَّبِّهِ وَالْمُؤْمِنُونَ ۚ كُلٌّ آمَنَ بِاللَّـهِ وَمَلَائِكَتِهِ وَكُتُبِهِ وَرُسُلِهِ لَا نُفَرِّقُ بَيْنَ أَحَدٍ مِّن رُّسُلِهِ ۚ وَقَالُوا سَمِعْنَا وَأَطَعْنَا ۖ غُفْرَانَكَ رَبَّنَا وَإِلَيْكَ الْمَصِيرُ ﴿٢٨٥﴾ لَا يُكَلِّفُ اللَّـهُ نَفْسًا إِلَّا وُسْعَهَا ۚ لَهَا مَا كَسَبَتْ وَعَلَيْهَا مَا اكْتَسَبَتْ ۗ رَبَّنَا لَا تُؤَاخِذْنَا إِن نَّسِينَا أَوْ أَخْطَأْنَا ۚ رَبَّنَا وَلَا تَحْمِلْ عَلَيْنَا إِصْرًا كَمَا حَمَلْتَهُ عَلَى الَّذِينَ مِن قَبْلِنَا ۚ رَبَّنَا وَلَا تُحَمِّلْنَا مَا لَا طَاقَةَ لَنَا بِهِ ۖ وَاعْفُ عَنَّا وَاغْفِرْ لَنَا وَارْحَمْنَا ۚ أَنتَ مَوْلَانَا فَانصُرْنَا عَلَى الْقَوْمِ الْكَافِرِينَ ﴿٢٨٦﴾}}
|پیامبر [خدا] بدانچه از جانب پروردگارش بر او نازل شده است ایمان آورده است، و مؤمنان همگی به خدا و فرشتگان و کتاب‌ها و فرستادگانش ایمان آورده‌اند [و گفتند:] «میان هیچ یک از فرستادگانش فرق نمی‌گذاریم» و گفتند: «شنیدیم و گردن نهادیم، پروردگارا، آمرزش تو را [خواستاریم] و فرجام به سوی تو است.» (۲۸۵) خداوند هیچ کس را جز به قدر توانایی‌اش تکلیف نمی‌کند. آنچه [از خوبی] به دست آورده به سود او، و آنچه [از بدی] به دست آورده به زیان اوست. پروردگارا، اگر فراموش کردیم یا به خطا رفتیم بر ما مگیر، پروردگارا، هیچ بار گرانی بر [دوش] ما مگذار همچنان که بر [دوشِ] کسانی که پیش از ما بودند نهادی. پروردگارا، و آنچه تاب آن نداریم بر ما تحمیل مکن و از ما درگذر و ما را ببخشای و بر ما رحمت آور سرور ما تویی پس ما را بر گروه کافران پیروز کن. (۲۸۶)
+
|پیامبر بدانچه از جانب پروردگارش بر او نازل شده است، ایمان آورده است، و مؤمنان همگی به خدا و فرشتگان و کتاب‌ها و فرستادگانش ایمان آورده‌اند [و گفتند:] «میان هیچ یک از فرستادگانش فرق نمی‌گذاریم» و گفتند: «شنیدیم و گردن نهادیم، پروردگارا، آمرزش تو را [خواستاریم] و فرجام به‌سوی تو است.» (۲۸۵) خداوند هیچ‌کس را جز به‌قدر توانایی‌اش تکلیف نمی‌کند. آنچه [از خوبی] به دست آورده به سود او، و آنچه [از بدی] به دست آورده به زیان اوست. پروردگارا، اگر فراموش کردیم یا به خطا رفتیم بر ما مگیر، پروردگارا، هیچ بار گرانی بر [دوش] ما مگذار همچنان که بر [دوشِ] کسانی که پیش از ما بودند نهادی. پروردگارا، و آنچه تاب آن نداریم بر ما تحمیل مکن و از ما درگذر و ما را ببخشای و بر ما رحمت آور. سرور ما تویی پس ما را بر گروه کافران پیروز کن. (۲۸۶)
 
}}
 
}}
  
 
== فضیلت و محتوا ==
 
== فضیلت و محتوا ==
[[آیه|آیات]] ۲۸۵ و ۲۸۶ [[سوره بقره]]، آیات آمن الرسول نامیده شده‌اند چرا که با عبارت «آمَنَ الرَّسُولُ» آغاز می‌شوند.<ref>دائرةالمعارف قرآن، ۱۳۸۲ش، ج۱، ص۴۱۸.</ref> درباره فضلیت این دو آیه، [[روایات|روایاتی]] در منابع [[شیعه]]<ref>علامه مجلسی، بحار الانوار، ۱۴۰۳ق، ج۱۸، ص۲۳۹؛ قمی، تفسیر القمی، ۱۴۰۴ق، ج۱، ص۹۵.</ref> و [[سنی]]<ref> ابن کثیر، تفسیر القرآن العظیم، ۱۴۱۹ق، ج۱، ص۵۶۹-۵۷۳.</ref> آمده است. از [[پیامبر(ص)]] نقل شده، در [[معراج]] دو آیه آخر سوره بقره از گنجی در زیر [[عرش]] به او بخشیده شده است<ref>ابوعبید الهروی، فضائل القرآن، دمشق، ص۲۳۳.</ref> و بر قرائت آن در برخی از [[نمازهای مستحب]]<ref>ابن طاووس، إقبال الأعمال‏، ۱۴۰۹ق، ج۲، ص۶۶۷، ۶۶۸، ۶۹۱ و ۷۲۲.</ref> و آخر شب، قبل از خواب<ref>ابن کثیر، تفسیر القرآن العظیم، ۱۴۱۹ق، ج۱، ص۵۶۹.</ref> سفارش شده است.  
+
[[آیه|آیات]] ۲۸۵ و ۲۸۶ [[سوره بقره]] را به‌جهت آنکه با عبارت «آمَنَ الرَّسُولُ» آغاز می‌شوند، آیات آمَنَ الرَّسول نامیده‌اند.<ref>دایرةالمعارف قرآن، ۱۳۸۲ش، ج۱، ص۴۱۸.</ref> درباره فضلیت این دو آیه، [[روایات|روایاتی]] در منابع [[شیعه]]<ref>علامه مجلسی، بحارالانوار، ۱۴۰۳ق، ج۱۸، ص۲۳۹؛ قمی، تفسیر القمی، ۱۴۰۴ق، ج۱، ص۹۵.</ref> و [[سنی]]<ref>ابن‌کثیر، تفسیر القرآن العظیم، ۱۴۱۹ق، ج۱، ص۵۶۹-۵۷۳.</ref> آمده است. برای نمونه از [[پیامبر(ص)]] نقل شده است که در [[معراج]] دو آیه آخر سوره بقره از گنجی در زیر [[عرش]] به او بخشیده شد.<ref>ابوعبید الهروی، فضائل القرآن، دمشق، ص۲۳۳.</ref> همچنین بر قرائت آن در برخی از [[نمازهای مستحب]]<ref>ابن‌طاووس، اقبال‌الاعمال‏، ۱۴۰۹ق، ج۲، ص۶۶۷، ۶۶۸، ۶۹۱، ۷۲۲.</ref> و آخر شب، قبل از خواب<ref>ابن‌کثیر، تفسیر القرآن العظیم، ۱۴۱۹ق، ج۱، ص۵۶۹.</ref> سفارش شده است.  
  
بر پایه حدیثی که در منابع [[اهل‌سنت]] به نقل [[عبدالله بن عمر]] از پیامبر روایت شده، قرائت دو بار این آیات پس از [[نماز عشاء]] از [[نماز شب]] کفایت می‌کند.<ref>قرطبی، الجامع لاحکام القرآن، ۱۳۶۴ش، ج۳، ص۴۳۳. </ref> از این‌رو در برخی از [[مسجد|مساجد]] که [[نماز جماعت]] برگزار می‌شود، پس از نماز عشاء، این آیه را می‌خوانند.<ref>[https://iqna.ir/fa/news/1679976 «اشتباه‌نويسی و اشتباه‌خوانی قرآن در مساجد؛ چه كسی مسئول است؟»]</ref>
+
بر پایه حدیثی که در منابع [[اهل‌سنت]] به نقل [[عبدالله بن عمر]] از پیامبر روایت شده است، دو بار قرائت این آیات پس از [[نماز عشاء]]، از [[نماز شب]] کفایت می‌کند.<ref>قرطبی، الجامع لاحکام القرآن، ۱۳۶۴ش، ج۳، ص۴۳۳. </ref> ازاین‌رو در برخی از [[مسجد|مساجد]] که [[نماز جماعت]] برگزار می‌شود، پس از نماز عشاء، این آیه را می‌خوانند.<ref>[https://iqna.ir/fa/news/1679976 «اشتباه‌نويسی و اشتباه‌خوانی قرآن در مساجد؛ چه كسی مسئول است؟»]</ref>
  
سید قطب معتقد است چکیده و غرض کلی از سوره بقره در قالب ایمان به خدا و [[ملائکه]]، ایمان به [[پیامبران]] و کتاب‌های آنها، ایمان به [[معاد]] و [[آمرزش طلبی]] از ساحت خداوند، در این آیات گنجانده شده است.<ref>سید قطب، فی ظلال القرآن، ۱۴۲۴ق، ج۱، ص۳۴۴.</ref> از این‌رو مضمون آیات مذکور را تأکید بر بخشی از معارف و اعتقادات اسلامی دانسته‌اند که [[سوره بقره]] با آن شروع شده بود.<ref>مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۱ش، ج۲، ص۳۹۷.</ref>
+
سیدِ قطب معتقد است چکیده و غرض کلی از [[سوره بقره]] در قالب ایمان به خدا و [[ملائکه]]، ایمان به [[پیامبران]] و کتاب‌های آن‌ها، ایمان به [[معاد]] و [[آمرزش طلبی]] از ساحت خداوند، در این آیات گنجانده شده است.<ref>سید قطب، فی ظلال القرآن، ۱۴۲۴ق، ج۱، ص۳۴۴.</ref> ازاین‌رو مضمون آیات مذکور را تأکید بر بخشی از معارف و اعتقادات اسلامی دانسته‌اند که سوره بقره با آن آغاز می‌شود.<ref>مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۱ش، ج۲، ص۳۹۷.</ref>
  
 
== شأن نزول==
 
== شأن نزول==

نسخهٔ ‏۱۵ فوریهٔ ۲۰۲۰، ساعت ۱۰:۳۷

آیه آمن الرسول
مشخصات آیه
نام آیه: آمن الرسول
واقع در سوره: بقره
شماره آیه: ۲۸۵ و ۲۸۶
جزء: ۳
شأن نزول: دلداری به صحابه و آموزش راه و رسم ایمان
مکان نزول: مدینه
موضوع: اعتقادی
درباره: راه و رسم بندگی خدا؛ ایمان به خدا، پیامبران و معاد
سایر: آسان بودن دین اسلام، عدم تکلیف بندگان فراتر از قدرت آنها

آیات آمَنَ الرّسول مشهور به آیه آمن الرسول (بقره: ۲۸۵ و ۲۸۶) به ایمان به خدا، تصدیق پیامبران، ایمان به معاد، رعایت حق عبادت خدا، ایمان قلبی و اطاعت عملی مؤمنان، آمرزش خدا، عدم تکلیف بندگان فراتر از میزان قدرت آن‌ها و آسان بودن دین اسلام اشاره دارد.

روایاتی درباره فضیلت خواندن آیه مذکور در برخی از نمازهای مستحب و شب در منابع حدیثی شیعه و اهل‌سنت آمده است. از این‌رو در برخی مساجد پس از نماز عشاء این آیات را می‌خوانند. در شأن نزول این آیات بر سختی تحمل محتوای آیه ۲۸۴ سوره بقره بر صحابه و آموزش راه و رسم بندگی خدا اشاره شده است.

متن و ترجمه

آمَنَ الرَّسُولُ بِمَا أُنزِلَ إِلَيْهِ مِن رَّبِّهِ وَالْمُؤْمِنُونَ ۚ كُلٌّ آمَنَ بِاللَّـهِ وَمَلَائِكَتِهِ وَكُتُبِهِ وَرُسُلِهِ لَا نُفَرِّقُ بَيْنَ أَحَدٍ مِّن رُّسُلِهِ ۚ وَقَالُوا سَمِعْنَا وَأَطَعْنَا ۖ غُفْرَانَكَ رَبَّنَا وَإِلَيْكَ الْمَصِيرُ ﴿٢٨٥﴾ لَا يُكَلِّفُ اللَّـهُ نَفْسًا إِلَّا وُسْعَهَا ۚ لَهَا مَا كَسَبَتْ وَعَلَيْهَا مَا اكْتَسَبَتْ ۗ رَبَّنَا لَا تُؤَاخِذْنَا إِن نَّسِينَا أَوْ أَخْطَأْنَا ۚ رَبَّنَا وَلَا تَحْمِلْ عَلَيْنَا إِصْرًا كَمَا حَمَلْتَهُ عَلَى الَّذِينَ مِن قَبْلِنَا ۚ رَبَّنَا وَلَا تُحَمِّلْنَا مَا لَا طَاقَةَ لَنَا بِهِ ۖ وَاعْفُ عَنَّا وَاغْفِرْ لَنَا وَارْحَمْنَا ۚ أَنتَ مَوْلَانَا فَانصُرْنَا عَلَى الْقَوْمِ الْكَافِرِينَ ﴿٢٨٦﴾
پیامبر بدانچه از جانب پروردگارش بر او نازل شده است، ایمان آورده است، و مؤمنان همگی به خدا و فرشتگان و کتاب‌ها و فرستادگانش ایمان آورده‌اند [و گفتند:] «میان هیچ یک از فرستادگانش فرق نمی‌گذاریم» و گفتند: «شنیدیم و گردن نهادیم، پروردگارا، آمرزش تو را [خواستاریم] و فرجام به‌سوی تو است.» (۲۸۵) خداوند هیچ‌کس را جز به‌قدر توانایی‌اش تکلیف نمی‌کند. آنچه [از خوبی] به دست آورده به سود او، و آنچه [از بدی] به دست آورده به زیان اوست. پروردگارا، اگر فراموش کردیم یا به خطا رفتیم بر ما مگیر، پروردگارا، هیچ بار گرانی بر [دوش] ما مگذار همچنان که بر [دوشِ] کسانی که پیش از ما بودند نهادی. پروردگارا، و آنچه تاب آن نداریم بر ما تحمیل مکن و از ما درگذر و ما را ببخشای و بر ما رحمت آور. سرور ما تویی پس ما را بر گروه کافران پیروز کن. (۲۸۶)

فضیلت و محتوا

آیات ۲۸۵ و ۲۸۶ سوره بقره را به‌جهت آنکه با عبارت «آمَنَ الرَّسُولُ» آغاز می‌شوند، آیات آمَنَ الرَّسول نامیده‌اند.[۱] درباره فضلیت این دو آیه، روایاتی در منابع شیعه[۲] و سنی[۳] آمده است. برای نمونه از پیامبر(ص) نقل شده است که در معراج دو آیه آخر سوره بقره از گنجی در زیر عرش به او بخشیده شد.[۴] همچنین بر قرائت آن در برخی از نمازهای مستحب[۵] و آخر شب، قبل از خواب[۶] سفارش شده است.

بر پایه حدیثی که در منابع اهل‌سنت به نقل عبدالله بن عمر از پیامبر روایت شده است، دو بار قرائت این آیات پس از نماز عشاء، از نماز شب کفایت می‌کند.[۷] ازاین‌رو در برخی از مساجد که نماز جماعت برگزار می‌شود، پس از نماز عشاء، این آیه را می‌خوانند.[۸]

سیدِ قطب معتقد است چکیده و غرض کلی از سوره بقره در قالب ایمان به خدا و ملائکه، ایمان به پیامبران و کتاب‌های آن‌ها، ایمان به معاد و آمرزش طلبی از ساحت خداوند، در این آیات گنجانده شده است.[۹] ازاین‌رو مضمون آیات مذکور را تأکید بر بخشی از معارف و اعتقادات اسلامی دانسته‌اند که سوره بقره با آن آغاز می‌شود.[۱۰]

شأن نزول

در شأن نزول اين آيات آمده است؛ هنگامى كه آيه ۲۸۴ سوره بقره نازل شد مبنی بر اینکه: «اگر چيزى در دل پنهان داريد يا آشكار كنید خدا حساب آن را می‌‏رسد»، تحمل این آیه بر گروهى از صحابه سنگین شد و به رسول خدا (ص) گفتند: «هیچ یک از ما خالى از وسوسه‏‌هاى باطنى و خطورات قلبى نیست» و از بروز عصیان مانند امت‌های پیشین نگران شدند؛ به همین دلیل آیات فوق نازل شد و راه و رسم ایمان، تضرع، استغفار به درگاه خداوند و اطاعت و تسلیم را به آنان آموخت.[۱۱]

نکات تفسیری

برخی از نکات تفسیری آیات آمن الرسول عبارتند از:

  • ‌مؤمنان به همه آنچه که پیامبران آورده‌اند، بدون فرق گذاشتن میان آنان، ایمان دارند.[۱۲]
  • به گفته علامه طباطبایی، مقدم کردن نام پیامبر بر مؤمنان برای حفظ کرامت او بوده است.[۱۳] همچنین اینکه پیامبران به مکتب خویش ایمان داشتند و در اعتقادتشان تزلزل راه نداشت، قبل از همه به آنچه که می‌آوردند ایمان داشتند و بیش از همه بر آن استقامت می‌ورزیدند را از امتیازات آنان دانسته‌اند.[۱۴]
  • آسان بودن دین اسلام و عدم سخت‌گیری بر مسلمانان:[۱۵] تکالیف خدا بالاتر از میزان توانایی افراد(بمالایطاق) نیست و باهمین آیات احکام مقید می‌شوند.[۱۶]
  • از «سَمِعْنَا وَأَطَعْنَا» برداشت کرده‌اند که مؤمنان با ایمان قلبی و اطاعت عملی تکالیفشان را انجام می‌دهند.[۱۷]
  • آیات بر دو حق خدا بر بندگان و حق بندگان بر خدا دلالت دارد. عبادت حق خدا بر بندگان است و آمرزش بندگان حقی است که خدا بر خود واجب کرده است.[۱۸]
  • اعتراف مسلمانان بر ناتوانی بندگان از ادی حق بندگی خدا؛ به همین دلیل از خطا و نسیان به او پناه می‌برند.[۱۹]

پانویس

  1. دایرةالمعارف قرآن، ۱۳۸۲ش، ج۱، ص۴۱۸.
  2. علامه مجلسی، بحارالانوار، ۱۴۰۳ق، ج۱۸، ص۲۳۹؛ قمی، تفسیر القمی، ۱۴۰۴ق، ج۱، ص۹۵.
  3. ابن‌کثیر، تفسیر القرآن العظیم، ۱۴۱۹ق، ج۱، ص۵۶۹-۵۷۳.
  4. ابوعبید الهروی، فضائل القرآن، دمشق، ص۲۳۳.
  5. ابن‌طاووس، اقبال‌الاعمال‏، ۱۴۰۹ق، ج۲، ص۶۶۷، ۶۶۸، ۶۹۱، ۷۲۲.
  6. ابن‌کثیر، تفسیر القرآن العظیم، ۱۴۱۹ق، ج۱، ص۵۶۹.
  7. قرطبی، الجامع لاحکام القرآن، ۱۳۶۴ش، ج۳، ص۴۳۳.
  8. «اشتباه‌نويسی و اشتباه‌خوانی قرآن در مساجد؛ چه كسی مسئول است؟»
  9. سید قطب، فی ظلال القرآن، ۱۴۲۴ق، ج۱، ص۳۴۴.
  10. مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۱ش، ج۲، ص۳۹۷.
  11. واحدی، اسباب النزول القرآن، ۱۴۱۱ق، ص۹۷-۹۸؛ شاه‌عبدالعظیمی، تفسیر اثنی عشری، ۱۳۶۳ش، ج۱، ص۵۱۹.
  12. طباطبایی، المیزان، ۱۳۹۰ق، ج۲، ص۴۴۰.
  13. طباطبایی، المیزان، ۱۳۹۰ق، ج۲، ص۴۴۱.
  14. مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۱ش، ج۲، ص۳۹۸.
  15. قرائتی، تفسیر نور، ۱۳۸۸ش، ج۱، ص۴۵۷.
  16. مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۱ش، ج۲، ص۴۰۰-۴۰۱.
  17. طباطبایی، المیزان، ۱۳۹۰ق، ج۲، ص۴۴۳.
  18. طباطبایی، المیزان، ۱۳۹۰ق، ج۲، ص۴۴۳.
  19. طباطبایی، المیزان، ۱۳۹۰ق، ج۲، ص۴۴۱.

منابع

  • ابن طاووس، علی بن موسی، إقبال الأعمال‏، تهران، دارالكتب الإسلامية‏، ۱۴۰۹ق.
  • ابن‏ كثير، اسماعيل بن عمر، تفسیر القرآن العظیم، محقق محمدحسين‏ شمس‏‌الدين، بیروت، دارالكتب العلمية، ۱۴۱۹ق.
  • ابوعبید الهروی، فضائل القرآن، دمشق، دار ابن کثیر، بی‌تا.
  • «اشتباه‌نويسی و اشتباه‌خوانی قرآن در مساجد؛ چه كسی مسئول است؟» خبرگزاری بین‌المللی قرآن، انتشار: ۳ شهریور ۱۳۸۷ش، مشاهده: ۸ بهمن ۱۳۹۸ش.
  • سید قطب، فى ظلال القرآن‏، بیروت، دارالشروق، ۱۴۲۵ق.
  • شاه‌عبدالعظیمی، حسین، تفسير اثنى عشرى‏، تهران، میقات، ۱۳۶۳ش.
  • طباطبایی، محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، بیروت، مؤسسة الأعلمي للمطبوعات‏، ۱۳۹۰ق.
  • قرائتی، محسن، تفسیر نور، تهران، مركز فرهنگى درس‌هايى از قرآن‏، ۱۳۸۸ش.
  • قرطبی، محمد بن احمد، الجامع لاحکام القرآن، تهران، ناصر خسرو، ۱۳۶۴ش.
  • قمى، على بن ابراهيم‏، تفسیر القمی، مصحح طيّب‏ موسوى جزائرى، قم، دار الکتاب، ۱۴۰۴ق.
  • مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، بیروت، دار إحياء التراث العربی، ۱۴۰۳ق.
  • مرکز فرهنگ و معارف قرآن،‌ دائرة‌المعارف قرآن کریم، قم، بوستان کتاب، ۱۳۸۲ش.
  • مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دار الكتب الإسلامية، ۱۳۷۱ش.
  • واحدی، علی بن احمد، اسباب نزول القرآن‏، بیروت، دار الكتب العلمية، ۱۴۱۱ق.