مسالک الافهام فی شرح شرائع الاسلام (کتاب)

مقاله قابل قبول
شناسه ارزیابی نشده
عدم جامعیت
از ویکی شیعه
مسالک الافهام فی شرح شرائع الاسلام
کتاب مسالک الافهام
کتاب مسالک الافهام
اطلاعات کتاب
نویسندهشهید ثانی
موضوعفقه
سبکاستدلالی
زبانعربی
مجموعه۱۵ جلد
اطلاعات نشر
ناشرمؤسسة المعارف الاسلامیة
تاریخ نشر۱۴۱۳ق


مَسالِکُ الأفْهام فی شَرْحِ شَرائع الْإسْلام یا مَسالِکُ الأفْهام إلی تَنْقیح شَرائع الْإسْلام کتابی فقهی به زبان عربی، نوشته شهید ثانی (متوفای ۹۶۵ق) و از مشهورترین شروح کتاب شرائع الإسلام است. این کتاب یک دوره فقه کامل است که از کتاب طهارت شروع می‌شود و به کتاب دیات پایان می‌پذیرد. بر این اثر شروح و حواشی متعددی نگاشته شده است.

درباره مؤلف

زین‌الدین بن نورالدین علی بن احمد عاملی جُبَعی معروف به شهید ثانی از نوادگان علامه حلی و از علما و فقهای نامدار شیعه در قرن دهم هجری قمری است. کتاب الروضة البهیة فی شرح اللمعة الدمشقیه معروف‌ترین اثر فقهی او است. او در سال (۹۵۵ یا ۹۶۵ق) به شهادت رسید.[۱]

درباره شرایع الاسلام

شَرائعُ الإسلام فی مسائل الحَلال و الحَرام مشهور به شرایع، از آثار فقهی امامیه تألیف ابوالقاسم نجم‌الدین جعفر بن حسن هذلی، معروف به محقق حلی یا محقق اول (متوفای ۶۷۶ق). این کتاب مورد توجه فقیهان و مدرسان قرار گرفت.[۲]

ساختار

شهید ثانی این کتاب را براساس عمل به وظائف ایمانی‌اش به در‌خواست فرد با ایمان ظاهر الصلاحی نوشته که از او خواسته مختصری از مسائل کلی که دربردارنده حلال و حرام است را بنویسد.[۳]مباحث مطرح شده در جلدهای مختلف کتاب عبارتند از:

حواشی و شروح

کتاب مسالک الأفهام دارای حواشی و شروح زیادی است. برخی از این حواشی و شروح عبارتند از:

  1. معارج الأحکام فی شرح مسالک الأفهام و شرائع الإسلام، تألیف سید حسین بن ابراهیم قزوینی (درگذشته ۱۲۰۸ق).
  2. حاشیه بر مسالک الأفهام، تألیف خود مؤلف، شهید ثانی (درگذشته ۹۶۵ق).
  3. حاشیه بر مسالک الأفهام، تألیف وحید بهبهانی (درگذشته ۱۲۰۵ق) از اول مکاسب محرمه تا آخر معاطاة.
  4. حاشیه بر مسالک الأفهام، تألیف مدقق شیروانی، محمد بن حسن (درگذشته ۱۰۹۸ق).
  5. حاشیه بر مسالک الأفهام، تألیف میرزا ابراهیم حسینی قزوینی (متوفای ۱۱۴۹ق).
  6. تبیان المسالک، شرح و حاشیه بر مسالک، تألیف بعضی از افاضل معاصران (متوفای ۱۲۰۶ق).
  7. حاشیه بر مسالک الأفهام، تألیف ملا حیدر علی بن میرزا محمد بن حسن شیروانی.
  8. حاشیه بر مسالک الأفهام، تألیف شیخ صالح بن محمدمهدی حائری (متوفای ۱۲۹۸ق).
  9. حاشیه بر مسالک الأفهام، تألیف سید عبدالله جزایری (متوفای ۱۱۷۳ق).
  10. حاشیه بر مسالک الأفهام، تألیف میرزا محمد تنکابنی.[۵]

نسخه‌ها

چاپ‌های سنگی متعددی از کتاب مسالک الأفهام چاپ شده، اما به‌علت غلط‌های زیاد آنها، کتاب در دسترس بر اساس تلفیق بین نسخه‌های خطی و مقابلۀ این نسخه‌ها نوشته شده است. البته در بعضی موارد اشاره به نسخۀ دستخط شهید ثانی شده است.[۶] برخی از این نسخ بدین شرح است:

قدیمی‌ترین نسخه در کتابخانه آیت‌الله مرعشی، نسخه‌ای است که در عصر مؤلف نگاشته شده، زیرا در حواشی کتاب عبارت «منه سلّمه اللّه» وجود دارد که نشان از حیات مؤلف در زمان نگارش کتاب دارد.

نسخۀ دیگر در همان کتابخانه به‌خط دوست‌محمد بن حبیب‌الله حسینی مازندرانی بوده که در سال ۱۰۸۰ق نوشته شده است.

نسخۀ سوم در کتابخانه مرعشی از اول کتاب حج تا آخر کتاب وکالت به‌قلم نصرالله بن محمد آل‌عطاف زبیدی در سال ۹۸۲ق بوده که به‌وسیلۀ نوۀ شهید ثانی، علی بن محمد حسن بن زین‌الدین، تصحیح و مقابلۀ آن تأیید شده است.

نسخۀ چهارم از کتاب صید و ذباحه تا آخر دیات، در سال ۹۷۳ق نوشته شده و مصنف و نویسندۀ آن، این نسخه را با اصل مقابله کرده و تأیید کرده است.

نسخه‌های دیگری از مسالک الافهام در کتابخانه‌های گلپایگانی، مجلس و آستان قدس موجود است.[۷]

چاپ

مسالک الافهام با تحقیق و تصحیح گروه پژوهش بنیاد معارف اسلامی در قم و انتشارات مؤسسة المعارف الاسلامیة در ۱۴۱۳ق به چاپ رسید.

پانویس

  1. امین، اعیان الشیعه، ۱۴۰۳ق، ج۷، ص۱۵۷.
  2. مدرس تبریزی، ریحانة الادب، ۱۳۶۹ش، ج۵، ص۲۳۵.
  3. شهید ثانی، مسالک الافهام، الناشر : مؤسسة المعارف الاسلامية، ج۱، ص۳.
  4. شهید ثانی، مسالک الافهام، ۱۴۱۳ق، فهرست کتاب.
  5. آقابزرگ تهرانی، الذریعة، دار الاضواء، ج۶، ص۱۹۶-۱۹۸.
  6. اعجاز حسین، کشف الحجب، ۱۴۰۹ق، ص۵۰۲.
  7. شهید ثانی، مسالک الافهام، ۱۴۱۳ق، ص۴۷-۵۲.

منابع

  • آقابزرگ تهرانی، الذریعه، بیروت، دار الاضواء.
  • امین، سید محسن، اعیان الشیعة، بیروت، دارالتعارف للمطبوعات، ۱۴۰۳ق.
  • مدرس تبریزی، محمدعلی، ریحانة الادب فی تراجم المعروفین بالکنیه او اللقب، تهران، کتاب فروشی خیام، ۱۳۶۹ش.
  • سید إعجاز حسین، کشف الحجب والأستار، قم، کتابخانه آیت‌الله مرعشی، ۱۴۰۹ق.
  • شهید ثانی، زین‌الدین بن علی، مسالک الافهام، قم، مؤسسة المعارف الاسلامیة، ۱۴۱۳ق.